DOEN Magazine #22

WERKEN IN DE BOUW IS TOPSPORT

GROEN, RUST EN WOONGELUK

VEILIG BOUWEN, VITAAL LEVEN

VAN DER VALK EXCLUSIEF HOTEL | WOERDEN 185 hotelkamers, vergaderruimtes, restaurant en wellness

Architect P.A.M. Teunissen Architectenburo B.V. Opdrachtgever Van der Valk Status Ruwbouw opgeleverd

2

VOORWOORD

Directie Van Omme & De Groot - v.l.n.r. Juan Castillo Fuertes, Raymond Kelfkens, Guus de Groot, Marco Dijkshoorn en Olaf Lange

DOEN NAJAAR 2025

4

VOORWOORD

VEILIG BOUWEN, VITAAL LEVEN In de bouw draait alles om veiligheid – op de bouwplaats, in onze organisatie én in de wijken die we samen realiseren. Maar veiligheid staat nooit op zichzelf. Ze gaat hand in hand met vitaliteit: met scherpte, energie en het vermogen om elke dag met aandacht te werken. Daarom staat deze editie van DOEN in het teken van veiligheid en vitaliteit. Twee pijlers die ons werk beter, menselijker en toekomstbestendiger maken.

Ook binnen Van Omme & De Groot speelt vitaliteit een grote rol. In het artikel over onze sportieve collega’s leest u hoe zij energie halen uit hardlopen, crossfit, wielrennen, padel en marathons. Werken in de bouw is al topsport – maar het is mooi om te zien hoe onze mensen op én naast het werk investeren in kracht, balans en plezier. Mij zal je niet snel over een padelbaan zien rennen, maar op een zeilboot voel ik me als een vis in het water. Wedstrijdzeilen heeft mij altijd geholpen om mijn hoofd scherp te houden – de juiste koers kiezen, anticiperen op wind en stroming. Eigenlijk net als in ons werk.

In de gesprekken in dit nummer zie je mooi hoe breed dat thema is. Fahid Minhas, directeur van NEPROM, zegt het helder: “Je wilt dat je mensen aan het eind van de middag veilig thuiskomen.” Veiligheid begint bij duidelijke verantwoordelijkheid, goede samenwerking en elkaar durven aanspreken. Onze sector wordt daarin beter gezien – en dat hebben we met elkaar afgedwongen.

Veilige processen, vitale mensen en leefomgevingen waar je gelukkig van wordt: dáár bouwen we aan. En als ik zie met hoeveel bevlogenheid we dat doen, heb ik alle vertrouwen in de toekomst.

Ook onze partners leggen de lat hoog. Zo vertelt Jacco van der Roest van Rijswijk Wonen waarom hun bewoners zo honkvast zijn: “Ze vinden ons, denk ik, gewoon aardig.” Het klinkt simpel, maar het gaat over vertrouwen. Over mensen die zich gehoord voelen, over dienstverlening die klopt en over samen werken aan buurten waar je wilt blijven wonen.

Veel leesplezier,

Veiligheid gaat bovendien verder dan regels en procedures. Het gaat om de leefomgeving zelf. Marieke Zegwaart verwoordt het scherp: “Een goed ontworpen buitenruimte is niet de aankleding van een wijk, het ís de wijk.” Buitenruimte die uitnodigt om te bewegen, te ontmoeten én tot rust te komen, dat is vitale leefkwaliteit. Precies wat we in projecten als Zwaluwhof samen vormgeven.

5

DOEN M A G A Z I N E

Redactie

Aan dit nummer werkten mee

Van Omme & De Groot:

Juan Castillo Fuertes, Marco

Marco Dijkshoorn, Guus de Groot,

Dijkshoorn, Guus de Groot,

Liesbeth de Moet-Zomerhuis

Leon Huijzer, Gerben Jansen, Raymond Kelkens, Nikki Klem,

Hoofdredactie

Caz van Leeuwen, Fahid Minhas,

Rachel van Diggele

Jacco van der Roest, Chantal Strang, Johan Teeuw, Marieke

Eindredactie

VAN DER VALK EXCLUSIEF HOTEL

2

KASSENOVA

14

Zegwaart

Mirca Groenen Vormgeving

In opdracht van

Presskit Media: Gisella van Geenen

Van Omme & De Groot Heemraadssingel 223

Tekst

3023 CD Rotterdam

Rachel van Diggele, Martin

www.vodg.nl

Hendriksma, Jaap van Rijn © Auteursrecht voorbehouden Beeld en fotografie

Niets uit dit magazine mag worden

Paul de Graaff, Erben van der Lans,

verveelvoudigd en/of openbaar

Jaap van Rijn, Gerrit Vermeulen

gemaakt door middel van druk, fotografie, microfilm of anderszins,

Cover

zonder voorafgaande schriftelijke

FOTOGRAAF: Paul de Graaff

toestemming van de hierboven

MODEL: Martha

genoemde personen en/of

STYLING: Miquel Mohammedjar

bedrijven.

VISAGIE: Yvon Geurts

BOUWEN MET IMPACT

16

Hebben wij u met dit magazine weten te interesseren voor Van Omme & De Groot? Neem dan voor meer informatie over onze expertises en mogelijke samenwerkingen op alle gebieden van ontwikkelen en bouwen contact met ons op! Postbus 26033 3002 EA Rotterdam

instagram.com/vanommedegroot

Heemraadssingel 223 3023 CD Rotterdam

facebook.com/vanommedegroot

T 010 - 477 58 11 E info@vodg.nl

Van Omme & De Groot Projectontwikkelaars en Bouwers

VEILIGHEID EN VITALITEIT Alle magazines zijn terug te lezen op: www.vanomme-degroot.nl/doen-magazine

20

ROOSENDAAL ROLT DE MOUWEN OP

RIJSWIJK WONEN

30

AMEN BOUWEN AAN EEN S GEZONDE WOONOMGEVING

34

KAREL DOORMANLAAN

44

DE KRACHT VAN BUITENRUIMTE

46

FINESSE

50

WERKEN IN DE BOUW IS TOPSPORT

40

PROJECTEN

INTERVIEW

MODE

2

Van der Valk Exclusief Hotel

16

Bouwen met impact

20

14

Kassenova

30

Rijswijk Wonen

44

Karel Doormanlaan

34 Samen bouwen aan een gezonde

50

Finesse

ACTUALITEITEN

8

Actualiteiten

34

woonomgeving 40

Werken in de bouw is topsport

46

De kracht van buitenruimte

Veiligheid en vitaliteit

REPORTAGE

34

Roosendaal rolt de mouwen op

ACTUALITEITEN

Schiedam krijgt steeds meer kleur op de wangen SCHIEDAM Het centrum van de jeneverstad wordt verrijkt met nieuwe, sfeervolle buurten als Dirkzwager en De Glasfabriek.

Ook net buiten de historische stad koestert Schiedam gezonde ambities, met het nieuwe woongebied Schieveste. Deze ontwikkeling vlak bij het NS-station zal uitgroeien tot een aantrekkelijke, gemêleerde stadswijk. Onlangs waren minister Mona Keijzer, burgemeester Harald Bergmann, wethouder Antoinette Laan en provinciebestuurder Anne Koning getuige van het officiële startschot van deze nieuwe stadswijk: het slaan van de eerste paal van woongebouw Prelude. Schieveste belooft uit te groeien tot een bruisende plek, waar meer gebouwen zullen oprijzen langs een 800 meter lange autovrije parkzone. Ook horeca, winkel-, zorg- en sportvoorzieningen gaan bijdragen aan een dynamische stadswijk met veel mogelijkheden. Prelude vormt alvast een mijlpaal om trots op te zijn.

Kijk voor informatie op woneninprelude.nl en schieveste.nl

Roosenboom, het houten hart van Roosendaal ROOSENDAAL Veel Roosendalers voelden een vleugje nostalgie bij de aankondiging dat het oude V&D-pand werd gesloopt. Gelukkig komt er in hartje stad iets bijzonders voor terug: wooncomplex Roosenboom. Dit nieuwe gebouw versterkt straks de levendigheid van zowel de historische Markt als de Nieuwe Markt. Ook de bouw zelf zal in het oog springen. Samen met Stichting PME Pensioenfonds, Achmea Real Estate en de architecten van Common Affairs realiseren we een wooncomplex met een dragende constructie van CLT. Houtbouw is de toekomst, en als bouwer willen wij daarin zo veel mogelijk kennis en ervaring opdoen. Het sluit bovendien naadloos aan op de duurzaamheidsambities van alle betrokken partijen. Roosenboom biedt straks ruimte voor 163 huurwoningen, waaronder 44 levensloopbestendige appartementen en 6 woon-werkwoningen. Daarnaast komt er ruimte voor winkels en lichte horeca. En als kers op de taart creëren we een prachtige binnentuin voor de bewoners. V.l.n.r. Wethouder Paul de Beer, Herald Besselink (Achmea Real Estate) en Marco (Van Omme & De Groot)

DOEN NAJAAR 2025

8

ACTUALITEITEN

Een veilig thuis in Zuid-Afrika Afgelopen september bouwde het team van Van Omme & De Groot voor de derde keer mee aan een levensgrote kettingreactie tijdens het Build to Connect-event. Dit netwerk- en teambuildingsevent heeft één helder doel: zo veel mogelijk geld ophalen voor HomePlan, een kleinschalige non-profitorganisatie die sinds 1997 woningen bouwt voor mensen in extreme armoede in Latijns-Amerika en zuidelijk Afrika. Sinds de allereerste editie zijn wij een trotse Housing Partner. Met Build to Connect zet de bouw- en vastgoedsector zich in voor veilige huisvesting wereldwijd. In Pomeroy (Zuid-Afrika) zijn dankzij de opbrengst van Build to Connect 2024 al 12 nieuwe huizen mét toilet gerealiseerd voor gezinnen die in extreme armoede leefden — een enorme stap richting veiligheid, rust en nieuwe kansen. Wij zijn trots dat we daaraan hebben kunnen bijdragen. Dank aan alle Housing Partners, sponsoren en teams. Jullie laten keer op keer zien wat er mogelijk is wanneer je samen bouwt — letterlijk én figuurlijk.

Kijk voor informatie op buildtoconnect.nl

Immer kritische blikken op waarde schatten Veiligheid kan niet vaak genoeg worden benadrukt – niet alleen op papier, maar vooral op de bouwplaats zelf.

Dankzij de jaarlijkse audit voor het SCL3-certificaat (Safety Culture Ladder) kunnen we aantonen dat we veiligheid in theorie én in de praktijk serieus nemen. De certificeerders namen onze kantoren grondig onder de loep en bezochten aansluitend twee bouwplaatsen: Van der Valk Exclusief in Woerden en de Karel Doormanlaan in Rijswijk. Wat houdt zo’n audit precies in? Twee dagen lang voeren auditoren gesprekken, bespreken observaties en beoordelen kritisch hoe wij met veiligheid omgaan. Tijdens de bezoeken ontvingen we bemoedigende complimenten over onze aanpak. Met trots kunnen we melden dat we de audit succesvol hebben afgerond. Het hoge niveau van veiligheidsbewustzijn en de duidelijke veiligheidsstructuur voor het uitvoeren van dagelijkse werkzaamheden maakten indruk. Daarom een welverdiend compliment voor iedereen die heeft bijgedragen aan dit resultaat.

9

ACTUALITEITEN

Samen met Van der Valk van E naar A+++ ROTTERDAM Gebouw De Maas vormt met de Willemswerf, de witte mastodont met de markante knip, de volgende stap in de schaalvergroting aan de Rotterdamse Boompjes. De naoorlogse kantoren van Pakhoed en Bank of America (later Erasmus Verzekeringen) zijn inmiddels vakkundig tegen de vlakte gegaan. De woongebouwen The Terraced Tower en Clubhouse Boompjes hebben hun plek overgenomen. Ze sluiten qua hoogte en volume beter aan op de Willemswerf en De Maas dan de gesloopte bebouwing. Het laatste gebouw krijgt, verrassend gezien de kantoorarchitectuur, een hotelbestemming. En wat voor hotel. Van der Valk ontwikkelt met Van Omme & De Groot als bouwpartner een Valk Exclusief dat veel luxe en comfort gaat bieden aan zijn gasten. De uitstraling van de karakteristieke blauwe glazen gevel

blijft na complete vervanging hiervan behouden. De kleur verwijst naar de rivier en de voormalige bewoner Rijkswaterstaat. De entreepartij krijgt een complete metamorfose. Daarachter biedt het hotel straks onder meer luxe wellnessfaciliteiten en moderne vergaderruimtes. De ambities zijn hoog. Van der Valk streeft naar de BREAAM-certificatie Outstanding. Ook het energielabel maakt een indrukwekkende sprong: van E naar A+++. Gasten kunnen straks in de skybar dan ook tochtvrij en comfortabel genieten van de skyline op Zuid en de Nieuwe Maas.

De Molenlei: de contouren van iets moois! ROTTERDAM De nieuwbouw van het woon- en zorgcomplex De Molenlei verweven met een kerkgebouw vraagt om zorgvuldig bouwen. Deze uitdaging pakken opdrachtgever Stichting Aafje en Van Omme & De Groot gezamenlijk op. Inmiddels krijgen de contouren van deze combinatie steeds meer een fysiek gezicht. De Molenlei werkt samen met de rooms-katholieke parochie H. Bernadette, maar beide blijven zelfstandig. Stichting Aafje deed eerder in Brabant waardevolle ervaring op met dit soort samenwerkingen. Zo kan de gemeenschap worden voorzien van zorg, zingeving en verbinding. Voor het zover is, moet er nog wel wat werk verzet worden. Het eindresultaat tekent zich steeds duidelijker af en belooft veel goeds voor toekomstige bewoners en de buurt.

HKT-blok smaakvol gerenoveerd ROTTERDAM Het Rotterdamse HKT-blok verkeert inmiddels bijna 90 jaar in zijn oorspronkelijke opleverstaat. Dat mag een bouwkundige prestatie heten, maar de huidige bewoners waren op zeker moment wel klaar met het achterstallige onderhoud, de alkoven, de slecht geventileerde douches in trapkasten en de hoge stookkosten. Ondanks de gewaardeerde, charmante glas-in-loodbovenramen. De woningcorporatie Hef Wonen besloot daarom de woningen van de Blijdorpse Heemskerk-, De Kempenaeren Talmastraat grondig aan te pakken. Uitgangspunt bij de renovatie, uit te voeren door Van Omme & De Groot: energielabel A, te verkrijgen met onder meer warmtepompen, zonnepanelen, nieuwe geïsoleerde vloeren. Ook belangrijk: een uitbreiding van het aantal woningen van 60 naar 74 huurwoningen door middel van optopping van het bestaande casco. Het project bevindt zich inmiddels in de afbouwfase. De binnenwanden staan en de installaties zijn aangebracht. De badkamers, keukens en toiletten krijgen een frisse, eigentijdse uitstraling. Stap voor stap veranderen de woningen dan ook in fijne en comfortabele plekken om thuis te komen.

DOEN NAJAAR 2025

10

ACTUALITEITEN

Zoetermeer Entree wederom in beweging ZOETERMEER maakt een nieuwe groeispurt. Vanaf de jaren 70 ontwikkelde de stad zich van een lintdorp tot een van de twintig grootste steden van Nederland, qua bevolking zelfs de vierde stad van Zuid-Holland. De rek is er nog niet uit. Met een fors investeringsbudget blaast de stad het voormalige predicaat ‘boomtown’ de komende jaren nieuw leven in en wil onder meer de woningbouw in de wijk Entree versnellen.

Onlangs onthulde wethouder Jan Iedema de nieuwe maquette van Entree Zoetermeer, in samenzijn met Van Omme & De Groot en de overige betrokken eigenaren. Deze maquette geeft het plan helder weer. De presentatie liet zien dat de ontwikkeling aansluit bij het vastgestelde omgevingsprogramma en het beeldkwaliteitsplan. Zoetermeer richt zich op het versterken van de bestaande stad in plaats van uitbreiding aan de randen. Er zijn geen belemmeringen

om de geplande 7.000 nieuwe woningen te realiseren. De wijk wordt duurzaam en energieneutraal en nodigt uit om te bewegen, te ontmoeten en te genieten, aldus de plannenmakers. Dankzij de groene buitenruimtes en gebouwen met levendige plintinvullingen kan Entree uitgroeien tot een aantrekkelijke, populaire wijk. Van Omme & De Groot heeft in samenwerking met Klunder Architecten 220 huur- en koopappartementen in ontwikkeling.

Waardevolle groenstructuren behouden WINTERSWIJK Van Omme & De Groot is inmiddels ook actief in de Achterhoek. Hier hebben we in samenwerking met Jansen Invest een wijk van 200 woningen in ontwikkeling in Nationaal Landschap Winterswijk.

Met de wijk De Rikker in Winterswijk doen we concrete ervaringen op met ontwikkelen en bouwen in een kwetsbaar gebied. Omdat de wijk onderdeel vormt van het Achterhoekse landschap, koos de ontwerper SAB – adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling – voor een landschappelijke inpassing door de buurtjes in te delen in landschapskamers. Hierdoor blijven bestaande, waardevolle groenstructuren behouden. Zichtlijnen naar het buitengebied zorgen voor een visuele wisselwerking tussen de wijk en het landschap.

De Rikker is ook een uitdagend project vanwege de aanwezigheid van roofvogels, eekhoorns, vleermuizen, steenuilen, kleine marters en steenmarters. Regenwater wordt zo veel mogelijk in het projectgebied opgevangen en geïnfiltreerd. De Rikker zal straks een verscheidenheid aan woningtypen bieden: rijwoningen, twee-onder-een-kapwoningen, seniorenwoningen, vrijstaande woningen, appartementen en ook vrije bouwkavels.

Kijk voor informatie op derikker.nl

11

ACTUALITEITEN

“Dat wùrd ’n mooi stukkie Katteks, strak!” KATWIJK Wonen aan zee in de duinen met een geweldig uitzicht begint vorm te krijgen. Van Omme & De Groot bouwt inmiddels aan Zeeduinen. Het project bestaat uit de appartementsgebouwen het Zeebaken en het Duinpaviljoen en werd ontwikkeld in samenwerking met Fullhouse. Voor het ontwerp tekende MIX Architectuur. De appartementen krijgen royale glaspartijen, zodat bewoners kunnen genieten van een panoramisch uitzicht op de natuur. Van Omme & De Groot verwacht het project in de loop van 2027 op te leveren. Dan kunnen de bewoners op hun terras lekker languit in het zonnetje op z’n Katteks verzuchten: “Zitte is lekker, maer legge is krentebròòd!” (Katteks is een van de weinige overgebleven oorspronkelijke dialecten in Zuid-Holland.) Kijk voor informatie op zeeduinen-katwijk.nl

KasseNova maakt vaart 'S-GRAVENZANDE Het gaat hard in hartje Westland. Inmiddels zijn alle appartementen van het project KasseNova in de ’s-Gravenzandse Waelpolder door de ontwikkelaar van dit project, Fullhouse en Bravenboer Management, verkocht en is de oplevering nabij. De naam ‘Wael’ van deze polder verwijst naar het verleden: het was – en is nog steeds – een plek waar water zich verzamelt. Dankzij deze bodemgesteldheid biedt het gebouw uitzicht op het vele groen en water van de nieuwe woonwijk. De ontwikkeling laat zien dat het ook in dit type polder goed mogelijk is om duurzaam en degelijk te bouwen. Het gebouw rust op lange betonpalen van 31 meter en poeren. Om aan te sluiten op de natuurlijke omgeving worden de gevels in hout uitgevoerd en de daken groen ingericht. De dakranden en terrassen worden voorzien van cortenstaal. De bewoners hebben straks vanaf de dakterrassen een fraai uitzicht op daktuinen en de groene waterrijke omgeving.

Oostervant volle vaart vooruit ROTTERDAM Oostervant is hard toe aan nieuwbouw en renovatie. Deze Rotterdamse buurt grenst aan de drukke Middellandstraat met het gezellige Middellandplein.

De bestaande woningen aan de Duivenvoordestraat waren sterk verouderd en kenden achterstallig onderhoud, waardoor sloop de enige optie bleek. Woonstad Rotterdam en architectenbureau Molenaar & Co besloten om qua architectuur aan te sluiten bij de jaren 30-stijl van de Graaf Florisstraat, waar de Duivenvoordestraat op uitkomt. De meeste huizen van de Graaf Florisstraat bieden een grote verscheidenheid aan

DOEN NAJAAR 2025

erkers, die nu ook het blok van de Duivenvoordestraat karakter gaan geven. Woonstad Rotterdam besloot ook om zo veel mogelijk waardevolle bouwmaterialen uit het oude gebouw te oogsten en in de nieuwbouw te verwerken. Denk onder meer aan bakstenen en hout. De oplevering nadert snel, zodat bewoners de nieuwe appartementen en renovatiewoningen binnenkort kunnen betrekken.

12

ACTUALITEITEN

Wonen in het groen met de stad onder handbereik RIJSWIJK De Groene Verbinding in Rijswijk bedient straks liefhebbers van groen en stedelijk wonen op hun wenken. In opdracht van Lammers Real Estate realiseert Van Omme & De Groot dit nieuwbouwproject aan de Karel Doormanlaan.

Van Dongen-Koschuch en Architectenburo ZIJN laten met hun ontwerp De Groene Verbinding op de buurt aansluiten met een eigentijdse en natuurlijke uitstraling. De 64 appartementen staan straks in een groene omgeving. Door slimme indelingen en de realisatie van een ondergrondse parkeergarage benutten de ontwerpers de natuur in de wijk optimaal.

De bewoners mogen verwachten dat ze kunnen genieten van de rustige, groene sfeer en het nabije stadsleven. De Karel Doormanlaan is uitstekend bereikbaar, zowel dankzij de nabijheid van dagelijkse voorzieningen als door de goede verbindingen met het openbaar vervoer en snelwegen. De oplevering staat gepland voor het vierde kwartaal van 2026.

Tempo maken met MiniBIM ROTTERDAM Onlangs lanceerden NEPROM, VORM en Woonstad MiniBim, de nieuwe nationale BIM-standaard. Deze maakt samenwerking tussen ontwikkelaars, corporaties, beleggers en overheden eenvoudiger, sneller en meer transparant, zo is de verwachting van de partijen.

MiniBIM legt de minimale, uniform vastgelegde projectinformatie voor vastgoedontwikkeling vast in 3D. Met deze standaard kan de sector communiceren met een gemeenschappelijke taal, zodat alle betrokken partijen transparantie, versnelling en kwaliteitsverbetering tegemoet mogen zien. NEPROM zal MiniBIM en ook MiniGIM, het Mini-Gebiedsinformatiemodel voor de grondexploitatie, beheren via onafhankelijke websites.

Hierdoor kunnen we de stichtingskosten snel en betrouwbaar berekenen en vaststellen of er sprake is van een sluitende businesscase. Kortom, het gaat Van Omme & De Groot om de haalbaarheid van een project aan te tonen, vast te leggen en te borgen. Zodra MiniBIM een sluitende businesscase oplevert, verandert het model van een haalbaarheidsstudie in een uitvraagdocument. MiniBIM vormt het uitgangspunt voor de opdracht aan de architect. De ontwerpvrijheid komt dus pas nadat de businesscase is vastgesteld. Dit leidt tot een flinke kwaliteitsverbetering en een versnelling, omdat MiniBIM duidelijke verwachtingen vastlegt. Om te waarborgen dat alle betrokken partijen zich aan de afspraken houden, wordt het model continu vergeleken met en getoetst aan het MiniBIM.

Ook Van Omme & De Groot ziet de kansen in de toepassing van MiniBIM en we gaan ons ook inzetten in de doorontwikkeling hiervan. Wij willen verder gaan dan de logische ontwikkelingen. Snelheid kunnen maken bij bouwprojecten is een groot goed. MiniBIM omzeilt dure en tijdrovende ontwerptrajecten door alleen te sturen op de benodigde kerngetallen. Een minimaal informatief 3D-model vormt de basis voor deze kerngetallen, gebaseerd op de open IFC-standaard. Met de IFC-data kunnen onder meer de gebruiksoppervlakte (NEN 2580) en de bouwkostenraming (NEN 2699) opgesteld worden.

Kijk voor informatie op minibim.nl

13

Architect Klunder Architecten

KASSENOVA | 'S-GRAVENZANDE 68 koopappartementen

Opdrachtgever Fullhouse Vastgoed en Bravenboer Management, in samenwerking met Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland Status In uitvoering

DOEN NAJAAR 2025

14

15

INTERVIEW TEKST Martin Hendriksma FOTOGRAFIE Erben van der Lans

V.l.n.r. Marco Dijkshoorn, Fahid Minhas en Raymond Kelfkens

DOEN NAJAAR 2025

16

INTERVIEW

BOUWEN MET IMPACT Om het oplopende woningtekort te verkleinen, moet er veel sneller worden gebouwd. Hoe krijgen we dat voor elkaar? Als projectontwikkelaar, wethouder stedelijke ontwikkeling en VVD-Kamerlid ervoer Fahid Minhas de praktijk van alle kanten. Nu is hij directeur van NEPROM, de brancheorganisatie van gebiedsen projectontwikkelaars. Een gesprek over maatschappelijke betrokkenheid, bezwaarmakers en de trots die hij voelt bij zijn sector.

Een vrijdagmiddag aan een houten tafel in het Haagse kantoor van NEPROM, tienhoog naast station Hollands Spoor. Boven de dampende glazen thee spreken drie mannen begeesterd over nieuwe techniek. “Een van mijn collega’s hier bij NEPROM werkt veel met Copilot”, vertelt Fahid Minhas. “Zit hij in Teams te vergaderen en volgt direct daarna het uitgeschreven verslag.” “Een collega heeft vanmorgen via Copilot zelfs de totale reserveringsovereenkomst van een grondpositie uit laten werken”, vult Marco Dijkshoorn aan. “Ook een mooie oplossing voor de bouwwereld om het personeelstekort tegen te gaan”, zegt Raymond Kelfkens. En dan Fahid weer: “Een oud-studiegenoot van mij bij bouwkunde is architect geworden en maakt renders. Hoeveel tijd en energie hij er wel niet in moest stoppen om het er gelikt te laten uitzien. Dat doet AI nu in een handomdraai.” Zo voortdurend elkaar aanvullend zal het een uur lang blijven gaan. Geen wonder: ze delen een verleden in de Rotterdamse en Schiedamse bouwwereld: NEPROM-directeur Fahid Minhas en Marco Dijkshoorn en Raymond Kelfkens, respectievelijk directeur ontwikkeling en technisch directeur bij Van Omme & De Groot. Voor hij bijna twee jaar geleden bij NEPROM begon, was Fahid als projectontwikkelaar onder meer betrokken bij de Markthal. Later werd hij wethouder voor de VVD in Schiedam en voor die partij Tweede Kamerlid, steeds met ruimtelijke ordening in zijn portefeuille. Als iemand overheid en bouwwereld bij elkaar kan brengen, dan is het Fahid. Wat ziet hij nu bij NEPROM als zijn meest urgente dossiers? En hoe kan de politiek het ontwikkelaars makkelijker maken? Daar gaan we het aan die houten tafel over hebben.

meedenken om hun problemen op te lossen en kijken hoe je dat als gemeente het beste kunt faciliteren.” Marco herinnert zich meteen een kenmerkend voorbeeld: “Dat we bij jou aan tafel zaten en jij je potlood pakte en mee ging schetsen met de architect.” Lachend: “Dat heb ik nog weinig wethouders zien doen.” “Van wethouders wordt vooral gedacht dat je op de eerste plaats bestuurder bent”, reageert Fahid. “Als Schiedammer voelde ik een grote passie voor en betrokkenheid bij de stad. Ik wilde het niet allemaal aan mijn ambtenaren overlaten, maar ook zelf geregeld het voortouw nemen in wat er in mijn ogen beter kon. De ambtenaren stonden daar positief tegenover. In een ambtelijke organisatie zijn mensen vaak bang om besluiten te nemen. Nu hadden ze rugdekking van de wethouder.” HANDS-ON

Fahids hands-on aanpak viel op in gemeenteland. Hij werd in 2019 gekozen tot Nederlands beste jonge bestuurder en belandde twee jaar later als Tweede Kamerlid voor de VVD in Den Haag. Maar de in Schiedam zo soepel door hem gesmede samenwerking kreeg in de Tweede Kamer geen vervolg. “Ik haalde niet veel energie uit het Kamerwerk. Er waren veel discussies en meningsverschillen, die niet altijd constructief werden beslecht. Hoe leuk ik politiek ook vind, écht iets betekenen voor het land zat er niet in.” In maart 2024 werd Fahid directeur bij NEPROM. “Mijn achtergrond, mijn expertise en netwerk – het komt allemaal samen in deze rol. Kijk, ontwikkelaars hebben vaak gelijk. Want waarom moet het zo lang duren voor er op een locatie gebouwd kan worden? En waarom maakt de overheid met al haar betaalbaarheidseisen de programmering zo ingewikkeld? Maar gelijk hebben en gelijk krijgen zijn twee verschillende dingen. Dat snapt het bedrijfsleven niet altijd even goed. Als NEPROM-directeur ben ik vooral op zoek naar hoe je dingen bereikt en voor elkaar kunt krijgen. En dat gaat een stuk beter als je een tijdje in het openbaar bestuur en de politiek hebt rondgelopen en ook die wereld snapt.”

MEEDENKEN

Toen Fahid in 2018 als Schiedams wethouder begon, viel hem op dat gemeenten de taal van ontwikkelaars vaak niet doorgrondden. En andersom snapten ontwikkelaars de gemeenten meestal ook niet. Daar kon Fahid met zijn studie bouwkunde en zijn ervaring in de ontwikkelwereld wel wat aan doen. “Ik wilde met ontwikkelaars

17

»

INTERVIEW

»

“IK WILDE MET ONTWIKKELAARS MEEDENKEN OM HUN PROBLEMEN OP TE LOSSEN.”

BEWUSTZIJN

Eerst over die NEPROM zelf. De branchevereniging telt een kleine honderd aangesloten project- en gebiedsontwikkelaars. Wat Fahid enorm aanspreekt, is hun maatschappelijke betrokkenheid. “Niet stenen stapelen en wegwezen. Maar: wat betekent dat wat je bouwt voor de omgeving? Bouwen draagt behoorlijk bij aan CO2-uitstoot. Ontwikkelaars zijn mensen en hebben vaak een gezin en ook kinderen. Je moet nadenken over wat je voor hen achterlaat. We moeten die uitstoot terugdringen. Dat bewustzijn leeft bij een groot deel van onze achterban.” De verhouding tussen ontwikkelaars en kopers is inniger geworden. “Tijdens de bouwcrisis van vijftien jaar geleden werd het een stuk moeilijker om woningen op de markt te brengen. Er ontstonden als reactie daarop veel cocreatiesessies tussen ontwikkelaars en woningzoekenden. Vóór die tijd kon je, als je een nieuwbouwwoning kocht, misschien alleen nog een wandcontactdoos laten verplaatsen. Dankzij de economische crisis zijn we beter gaan luisteren naar de klant. En dat hebben we daarna gelukkig niet meer losgelaten.”

— FAHID

de file aan lopende zaken bij de Raad van State tenminste niet nog eens wordt verlengd. Nóg liever zou hij zien dat Den Haag afspreekt dat na een onherroepelijk omgevingsplan niet meer tegen daarbinnen passende initiatieven kan worden geprocedeerd. Helemaal mee eens, knikken Marco en Raymond. “We hebben zo’n situatie pas in Katwijk gehad, ook met een onherroepelijk bestemmingsplan. Kwam er toch een bezwaar vanuit de omgeving, nota bene op oneigenlijke gronden. We zijn er in dit dossier op inhoud goed uit gekomen met de bezwaarmakers, maar je bent vervolgens zo een jaar verder. Dat is iedere keer een hard gelag. Want wachten kost geld natuurlijk.” BETAALBAAR

PROCEDURES

Het tegengaan van oneigenlijke bezwaarmakers is voor NEPROM een van de belangrijkste dossiers. Er is op dat punt hoop, volgens Fahid. “Eigenlijk zijn alle politieke partijen het erover eens dat het zo niet langer kan. De vraag is nu alleen: wat doen we eraan? Dat loopt nog.” Een andere kwestie die NEPROM blijft agenderen, is de politieke eis van twee derde betaalbaar bouwen. Onverstandig als je dat strak in ieder plan toepast, vindt Fahid. “Laten we vooral flexibiliteit in de programmering houden. Bouwprojecten zijn allemaal anders, kennen verschillende risico’s en vragen om flexibiliteit om haalbaar te worden. Als je te strak programmeert, haken partijen af en krijg je uiteindelijk vrijwel geen nieuwbouwproject meer van de grond.”

De betrokkenheid van burgers heeft ook een keerzijde. Procedures van omwonenden zijn oorzaak nummer één van de vertraging van nieuwbouw. Marco kan er namens Van Omme & De Groot over meepraten. “Hoe goed je van tevoren ook de inspraak hebt geregeld, je houdt bijna altijd omwonenden die hun uitzicht door het nieuwe project zien verpest. Verkeerstoename is ook een veelgehoorde klacht. Burgers gaan dan juridisch tot het gaatje, met veel vertraging tot gevolg.” De gezaghebbende adviesgroep STOER (Schrappen Tegenstrijdige en Overbodige Eisen en Regelgeving) kwam afgelopen zomer met het voorstel de beroepsmogelijkheden te beperken tot één instantie: de Raad van State. Fahid is er voorstander van, mits zo

DOEN NAJAAR 2025

18

INTERVIEW

Een ander lobbypunt voor NEPROM in Den Haag is voldoende geld voor infrastructuur. “Bij veel binnenstedelijke plekken, maar ook op buitenstedelijke locaties, speelt bereikbaarheid een belangrijke rol. Voor ov en de aanleg van wegen is structureel meer geld nodig: ongeveer € 3 tot 5 miljard op jaarbasis. Die onrendabele top moet gedekt worden.” Raymond kaart nog een ander NEPROM-dossier aan: constructieve veiligheid. “Daar hebben we zelfs een handreiking over gepubliceerd”, beaamt Fahid. “Er staat veel in over hoe je als opdrachtgever moet handelen als het gaat om veiligheid op de bouwplaats. Want je wilt dat je mensen aan het eind van de middag veilig thuiskomen. Ik merk dat dat nog niet bij elke ontwikkelaar even goed in de genen zit. Want je bent als opdrachtgever verantwoordelijk voor al die partijen die op de bouwplaats werken.” Een complicatie zijn de gescheiden koop-aannemingsovereenkomsten, waarbij de koper een apart contract sluit met de ontwikkelaar voor de grond en met de aannemer voor de bouw. “Daardoor is de koper feitelijk de opdrachtgever geworden van de aannemer”, zegt Raymond. “Ook in juridische zin.”

Volgens Fahid valt er ook in digitalisering en nieuwe technieken nog veel winst te behalen. “Ook in de bouw loopt de capaciteit straks hard achteruit met 60.000 bouwvakkers die binnen tien jaar met pensioen gaan.” Onderdelen die modulair in fabrieken worden geproduceerd, kunnen de bouw versnellen. “Mits stedenbouwkundigen niet veel te specifieke eisen stellen en op de stoel van de ontwerper gaan zitten. Of elke gemeente weer afwijkende voorwaarden heeft met betrekking tot de bouwkwaliteit. Want dan gaan die opschaling en versnelling niet lukken.” TROTS

Er blijft dus genoeg te wensen over voor NEPROM, genoeg om voor te strijden. Als directeur wordt Fahid daarbij geholpen door zijn, zegt hij, “heel erg betrokken achterban”. Hij is trots op de branchevereniging en lidbedrijven. “We brengen de leden bij elkaar en hebben regelmatig bijeenkomsten en kennisuitwisselingen. De opleidingen die we organiseren staan er heel goed op. We werken ook samen met het Rijk aan een aantal kennisprogramma’s, zoals het programma Klimaatadaptief bouwen met de natuur en het programma Stedelijke transformatie. De betrokkenheid en de impact die onze sector heeft, die worden ook gezien. Dat zorgt er ook voor dat stakeholders het belang van NEPROM erkennen.” Ja, beaamt hij, de sector heeft rond de bouwcrisis even een moeilijke tijd gehad. “Als je als projectontwikkelaar op feestjes vertelde dat je in het vastgoed werkte, zeiden mensen: ‘Nou, dan zul je wel geld hebben.’ Ons imago is sindsdien gelukkig wel een beetje veranderd, veel beter geworden. En daar hebben we de afgelopen jaren met z’n allen keihard aan gewerkt. Tegelijkertijd hebben we nog meer dan genoeg te doen met z’n allen.” •

SAMENWERKEN

En dan zijn er nog de gemeenten die door gebrek aan personeel vaak vertragend werken. “Ik denk dat er in gemeenteland geen capaciteitsprobleem is, maar vooral een organisatieprobleem”, reageert Fahid. “In Schiedam hadden we per project een dedicated team, met een directeur met mandaat.” Gemeenten en marktpartijen zouden wat hem betreft nog veel meer kunnen samenwerken. “Waarom zou alleen een gemeente een bestemmingsplan kunnen maken? Dat kan een marktpartij toch ook? En moet je nou bij elk project, of het nu om 15 woningen gaat of 500, elke keer met een grote club ambtenaren aan tafel? Want dan wordt er dus ook geen besluit genomen.” Het is een frustratie die Marco en Raymond meteen herkennen.

19

MODE FOTOGRAAF Paul de Graaff MODEL Martha STYLING Miquel Mohammedjar VISAGIE Yvon Geurts

VEILIGHEID EN VITALITEIT Vitaal is het zeker, maar we begrijpen uw eerste gedachte: een model op stiletto’s op de bouwplaats, kan dat wel? We stellen u graag gerust. Ook ons model was volledig beschermd en ging niet op hakken de steigers op, maar in stevige bouwlaarzen. Pas boven, op de veilig ingerichte werkvloer, verruilde ze deze voor stijlvolle stiletto’s. Het resultaat: een speelse wisselwerking tussen mode en maakplaats. Het zorgde deze dinsdagochtend voor vrolijke gezichten op de bouwplaats waar opzichter Leendert Verwijs de scepter zwaait: de Karel Doormanlaan in Rijswijk. Een plek waar veiligheid, vakmanschap en een vleugje flair moeiteloos samenkomen.

DOEN NAJAAR 2025

20

MODE

21

MODE

DOEN NAJAAR 2025

22

MODE

23

MODE

DOEN NAJAAR 2025

24

INTERVIEW TEKST Martin Hendriksma FOTOGRAFIE Jaap van Rijn

RIJSWIJK WONEN Corporaties staan onder druk om nieuwbouw te realiseren en hun bezit te verduurzamen. Tegelijk hebben ze te maken met bewoners die mondiger worden, vaker alleen wonen en vergrijzen. Geavanceerde apps en AI maken het contact met huurders makkelijker, maar kunnen alle bewoners die nieuwe techniek wel aan? Samen in gesprek met manager Wonen Chantal Strang en teamleider Wonen Jacco van der Roest van Rijswijk Wonen over hun uitdagingen en hun oplossingen. Ook technisch directeur Raymond Kelfkens van Van Omme & De Groot schuift aan.

V.l.n.r. Jacco van der Roest, Chantal Strang en Raymond Kelfkens

25

INTERVIEW

»

“ZE MELDEN ONS ZAKEN DIE ER IN HUN FLAT OF BUURT SPELEN.”

De begroeting in het kantoor van Rijswijk Wonen is allerhartelijkst. Tussen twee bedrijven die allebei in de afgelopen jaren hun eeuwfeest vierden en rond die tijd hun samenwerking weer nieuw leven inbliezen: corporatie Rijswijk Wonen en Van Omme & De Groot. We duiken met verse koffie de dichtstbijzijnde vergaderunit in. Voorstellen is nauwelijks nodig – projectleider Jacco van der Roest en manager Wonen Chantal Strang kennen Raymond Kelfkens van het geregelde overleg over reparatiezaken en mutatie & onderhoud. Maar tegelijk leven er ook tal van vragen en onderwerpen waar je in het gebruikelijke contact vaak niet aan toekomt. Hoe kijkt een corporatie als Rijswijk Wonen met ruim 6.500 woningen naar haar toekomst? De individualisering van de samenleving zet door met steeds meer eenpersoonshuishoudens en minder gezinnen. De doorstroming op de woningmarkt stokt. Hoe zorg je dat iedereen passend blijft wonen in een comfortabel en verduurzaamd huis? Waar kunnen onderhoud en renovatie met nieuwe techniek nog worden verfijnd? En, ook niet onbelangrijk, wat staat bij Jacco en Chantal bovenaan hun wensenlijst voor de nieuwe regering?

— JACCO

“ZE NOEMEN HET DE KROONJUWELEN VAN RIJSWIJK.”

waardoor meer woningzoekenden kunnen worden bediend. “Het is vooral de mindset die moet veranderen”, zegt Chantal. “Het betekent toch dat je op minder vierkante meter moet gaan wonen. Het splitsen van woningen vraagt veel organisatie. Je moet dan van één woning twee maken, dat kan lang niet overal. En voor woningdelen moet ook de maatschappij klaar zijn, want we willen allemaal het liefst een huis voor onszelf. We proberen via hospi-housing de vroegere hospitaverhuur nieuw leven in te blazen. Er wordt best vaak voor gebeld, merk ik. Maar uiteindelijk vinden mensen het ook spannend om hun huis met iemand te delen. Stel dat het met de nieuwe bewoner niet matcht? En hoe zit het met je huurtoeslagen? Daar kunnen wij als corporatie allemaal bij helpen en dat doen we ook. We hebben een campagne opgezet en een website ontworpen om woningdelen en hospitaverhuur te stimuleren.”

— CHANTAL

AARDIG

Eerst maar eens over Rijswijk Wonen zelf. Wat zijn corporatie misschien wel uniek maakt, zegt Jacco, is het hoge percentage trouwe huurders. 11% van hen huurt al 35 jaar of meer. Waarom ze zo trouw zijn? “Ze vinden ons, denk ik, gewoon aardig”, lacht Jacco. “We hebben natuurlijk ook veel mooi bezit”, vult Chantal aan. “Ze noemen het de kroonjuwelen van Rijswijk: grote eengezinswoningen met mooie tuinen erbij. De bewoners onderhouden het fantastisch. Waarom zou je dan weggaan?” Het is fijn, die honkvaste en tevreden bewoners. Maar het heeft ook een keerzijde. De families die ooit die riante eengezinswoningen betrokken, hebben vaak hun kinderen zien uitvliegen. Er werd gescheiden of partners overleden. Soms wordt zo’n groot huis door iemand bewoond die merkt dat de jaren gaan tellen, en die eigenlijk wel wat kleiners zou willen, maar ook verknocht is aan buurt en locatie. Dan kan de ‘seniorenmakelaar’ van Rijswijk Wonen hulp bieden. “In eerste instantie door het gesprek met de bewoners aan te gaan”, vertelt Jacco. “Waar liggen hun behoeftes en waar liggen drempels om die te realiseren? Dat kan in wet- en regelgeving zitten, maar ook in financiën of het ontbreken van een sociaal netwerk. Aan de hand daarvan gaat onze seniorenmakelaar met het verhuurteam op zoek naar iets beter passends, waarbij we ook de voorzieningen op wijkniveau meewegen. We zitten in een doorstroomteam met een andere corporatie en de gemeente. Op die manier proberen we in heel Rijswijk de doorstroming op gang te krijgen, zodat uiteindelijk ook andere doelgroepen, zoals gezinnen en jongeren, daarvan profiteren.”

BUURTAMBASSADEUR

Hoe blijf je als corporatie op de hoogte van wat er zoal leeft onder de huurders? De ‘buurtambassadeur’ bij Rijswijk Wonen speelt daarin een belangrijke rol. De buurtambassadeur is in de plaats gekomen van de vroegere bewonerscommissies. “Dat was vaak wat duwen en trekken”, zegt Chantal. “Een bewonerscommissie heeft niet alleen rechten, maar ook plichten, zoals het informeren van de bewoners in een bepaald complex. Maar weinig mensen hebben daar nu nog de tijd voor. De buurtambassadeur is laagdrempeliger van aard, want die heeft al die overlegverplichtingen niet. Voor ons zijn ze heel waardevol.” Rijswijk Wonen werkt inmiddels samen met 60 buurtambassadeurs: huurders die op vrijwillige basis in hun complex een oogje in het zeil houden. “Ze hebben een signaalfunctie”, vult Jacco aan. “Ze melden ons zaken die er bij hen in de flat of in de buurt spelen. Wij organiseren regelmatig avonden om hun input op te halen, maar uiteraard ook om ze te bedanken. Ze krijgen als kleine tegenprestatie onder meer een kerstpakket van ons.” “Een heel mooi klankbord”, vat Raymond samen.

SLIM COMBINEREN

Doorstromen is maar één instrument van Rijswijk Wonen. Het gaat ook om slim combineren en met nieuwe techniek het contact met bewoners, bouwers en aannemers finetunen. Zo’n voorbeeld van slim combineren is het splitsen van woningen of woningdelen,

DOEN NAJAAR 2025

MONDIGER

Ja, de steeds mondigere samenleving vereist van corporaties dat ze nóg meer investeren in hun contacten met bewoners, beamen

26

INTERVIEW

Jacco en Chantal. En dat – om klachten voor te zijn – de dienstverlening wordt gestroomlijnd. “Aan dat besef heeft het bij ons wel een tijdje ontbroken”, erkent Jacco. “Het onderhoud werd aan diverse onderaannemers uitbesteed. Dan word je een regiecorporatie in plaats van zelf aan het stuur te zitten. We merkten dat bewoners daar niet altijd blij mee waren. Nu hebben we de coördinatie weer naar onszelf toe getrokken en werken we met vaste partijen, waaronder Van Omme & De Groot, waardoor je betrouwbaarder en zichtbaarder bent.” Chantal: “We hebben ook sociaal projectleiders benoemd, een nieuwe functie binnen Rijswijk Wonen. Mensen waarderen het als iemand van de corporatie zelf over de vloer komt. En, om de bewoner echt centraal te zetten binnen de hele organisatie is er nu ook een programmamanager dienstverlening aangesteld. Soms gaat het om heel kleine, maar voor huurders belangrijke dingen die het verschil maken. Zoals een inlooppunt dat we in de wijk gaan openen. We willen hiermee zo laagdrempelig mogelijk zijn. En dit geldt ook voor onze digitale dienstverlening.”

Voor het eerst valt er even een stilte aan tafel. “We hebben de binnenkant van onze woningen niet altijd in beeld”, begint Jacco. “Als de aannemer bij iedere mutatie in een complex tegen hetzelfde aanloopt en je dat in een geautomatiseerd systeem rapporteert, dan hebben wij daar echt wat aan. Dan kun je kijken of er niet planmatig in het hele complex moet worden gerenoveerd.” Jacco benoemt de advertenties die Rijswijk Wonen plaatst van vrijgekomen woningen, nu vaak van vóór de renovatie. “Daar zouden jullie ons bij kunnen helpen door via die QR-code in de meterkast meteen na de renovatie een foto van de nieuwe badkamer of keuken te sturen. Dan zijn de advertenties meteen up-to-date.” Maar hoeveel nieuwe technieken (chatbots, Copilot) er ook beschikbaar komen, de persoonlijke dienstverlening blijft bestaan, benadrukt Chantal. “We hebben ons niet als doel gesteld om zo veel mogelijk te digitaliseren. Ons kantoor blijft alle dagen open. Je kunt ons bellen en we komen bij bewoners op bezoek.” REGERING

BROEKZAK

Tot slot. Terwijl wij gezellig in Rijswijk bijeen zijn, wordt 10 kilometer verderop op het Binnenhof gewerkt aan een nieuwe regering. Hoe kan die de corporaties bij al hun belangrijke maatschappelijke taken beter faciliteren? “Minder regeldruk”, vindt Chantal. “Dat we niet de bouw hoeven uitstellen voor een aangetroffen inheems beestje. Of dat de buurman van een nieuw project eindeloos kan blijven procederen.” Jacco: “Iets stabieler beleid, ook prettig.” Chantal: “Geen huurbevriezingen die er vijf voor twaalf nog worden doorgejast. Of de salderingsregeling veranderen voor zonnepanelen. Hoe noemden we het beleid van de afgelopen jaren ook alweer? O ja, rukwindenbeleid." "Hoe kijken jullie verder naar de toekomst?",wil Raymond weten. Solidariteit tussen corporaties wordt een belangrijk onderwerp, ziet Chantal. “Als jouw corporatie veel geld heeft en weinig ontwikkellocaties, kun je dan niet een andere corporatie helpen? Het is een lastig gesprek, want we zijn allemaal autonoom, maar ik voorzie dat daarin wat gaat schuiven. En dat is goed. Laten we dit gesprek als sector open en transparant met elkaar voeren.” •

Nieuwe technieken maken het voor bewoners makkelijker om in contact te komen met Rijswijk Wonen. In de tweede helft van 2026 moet de huurdersapp live gaan. “Letterlijk het contact met de corporatie in je broekzak”, zegt Jacco. “Waardoor bewoners nog makkelijker de status van hun verzoeken kunnen volgen.” Een ander plan voor volgend jaar is het plaatsen van QR-codes bij bewoners in hun meterkast. Niet alleen handig voor bewoners, het biedt ook volop kansen bij het onderhoud dat Van Omme & De Groot verricht. Neem de moeite die nu nog nodig is om een afspraak in te plannen. “Een bewonersklacht moet eerst bij ons worden geregistreerd”, legt Raymond uit. “Vervolgens probeer je een tijdstip te vinden waarop iemand van ons ernaartoe kan en het de bewoner ook schikt. Dat gaat over nodeloos veel schijven. Stel dat de bewoner via een QR-code in het portal meteen zelf een tijdvak kiest. Hoe meer informatie je in zo’n portal kwijt kunt, des te sneller een klacht kan worden verholpen. Wij denken daarin graag met jullie mee. En nu we het er toch over hebben, zijn er nog meer zaken waarbij we jullie kunnen helpen?”

27

INTERVIEW

MUTEREN VANUIT DE GARAGE Na jaren van mutatieonderhoud voor woningcorporatie Rijswijk Wonen, liep het 5-jarige contract met Van Omme & De Groot af. Kortom, tijd voor een aanbesteding. Maar waarom na een contractperiode werk aanbesteden aan een andere partij als je tevreden bent over de geleverde diensten? Rijswijk Wonen hakte de knoop door en verlengde het contract. En daar zijn we na alweer een jaar nog steeds blij mee.

V.l.n.r. Mohamed Hayaty, Chris Weerman, Richard Hofstra en Ton Verhaaren

DOEN NAJAAR 2025

28

INTERVIEW

Ton Verhaaren coördineert het werk namens Van Omme & De Groot: “Wij voeren voornamelijk mutatiewerk uit voor Rijswijk Wonen in heel Rijswijk, aangevuld met onderhouds- en renovatiewerkzaamheden. De materialen voor de mutaties slaan we op in een garagebox in Rijswijk. Onze hoofdtaak is het gereedmaken van woningen voor de volgende huurder. Dit betekent dat alles spic en span, werkend, veilig en conform de geldende keuringseisen moet worden opgeleverd. Dit geldt ook voor de elektrische installatie en de gasvoorziening, voor zover de laatste nog in de woning aanwezig is. Denk hierbij aan het plaatsen van een Perilex-aansluiting en het gasvrij maken.” “Daarnaast schakelt Rijswijk Wonen ons in voor renovaties van badkamers, keukens en toiletten. Ook nemen we algemeen timmerwerk mee, dat we uitvoeren volgens de eisen van de gewenste basiskwaliteit. Verder verzorgen wij het stucwerk en het behangklaar opleveren van wanden, en soms behangen we de wanden zelfs. Wanneer we tijdens de opname een lekkage constateren, pakken we die – indien mogelijk – direct mee in de werkzaamheden.”

we een woning tegen waar mensen 20 jaar hebben gewoond en die er nog steeds perfect uitziet. Maar we zien ook huurders die minder zorgvuldig met de woning omgaan.” Mohamed: “Die zijn dan blij met mij … Ik heb meegemaakt dat iemand een draagmuur eruit had geslagen. Gelukkig is dat een uitzondering. Meestal houden we ons bezig met zaken als het verwijderen van zwarte schimmel in badkamers.” Mohamed schetst de omvang van het mutatiewerk: “Wij verhuren 7.000 woningen, zowel sociale als middenhuur. Dat levert zo’n 400 mutaties per jaar op. Ik weet wat er nodig is zodra de mensen van Van Omme & De Groot binnenstappen. We onderscheiden drie typen woningen. A is een makkie, die krijg je tijdens de mutatie in een dag weer op orde. Voor B-woningen trekken we 3 werkdagen uit. C-woningen vergen 17 dagen werk. Daar rekenen we onze partners op af. We willen tempo maken om huurderving te voorkomen en nieuwe huurders snel een woning te kunnen bieden. Met een partij als Van Omme & De Groot halen we 99% gereed op tijd, terwijl 90% globaal de norm is. Kortom, we zijn tevreden over de samenwerking.”

Mohamed Hayaty is als opzichter Wonen verantwoordelijk voor de organisatie van de woningmutaties. “Ik verstrek namens Rijswijk Wonen de opdrachten en verwacht dat de woning na het werk van Van Omme & De Groot weer schoon, heel en veilig is. We werken inmiddels al 19 jaar met Van Omme & De Groot samen. Onze tevredenheid leidde tot een vast onderhoudscontract voor 5 jaar, gerekend vanaf 2024, waarvan 2 jaar voorwaardelijk.”

Opzichter Chris Weerman komt in beeld als de bewoners gaan vertrekken, Mohamed stapt de woning in zodra de huurders eruit zijn. Chris: “Tijdens bewoning valt de woning onder mijn verantwoordelijkheid. Dat geldt vooral bij renovaties aan gevels, keukens, badkamers en toiletten, ingrepen die te veel overlast geven om in bewoonde staat uit te voeren. Bij grote renovaties realiseer ik samen met Van Omme & De Groot wisselwoningen. Huurders verblijven maximaal 8 weken in deze volledig gemeubileerde woningen.” Ton: “Naast het mutatiewerk knappen wij ook wisselwoningen op. We sauzen de wanden, brengen glasweefsel aan, leggen laminaat en hangen lampen op. Dan hebben wij het werk volgens de afspraken opgeleverd. Daarna komt de interieurverzorger van de verhuurder met het meubilair en pakken wij de volgende woningen op. Dankzij de opdrachtgever verlopen de mutaties en het wisselwerk soepel. Net als Mohamed en Chris zijn wij tevreden over de samenwerking.” •

Meewerkend voorman Richard Hofstra van Van Omme & De Groot is inmiddels een vertrouwd gezicht in de Rijswijkse woningen. “Ik voer het mutatiewerk al uit sinds 2014. We weten precies wat we aan elkaar hebben. Ik ben het aanspreekpunt voor onder meer de vakmensen en Rijswijk Wonen.” Mohamed: “Richard belt mij regelmatig om de lijntjes kort te houden, zodat er geen misverstanden ontstaan.” Ton maakt duidelijk dat hij vooraf een offerte opstelt en de afspraken over het werk vastlegt. “Tijdens de voortgang van de klus kunnen zaken veranderen, denk aan meer of minder werk. Dat maken we aan het einde van het werk inzichtelijk. Bij meerwerk informeer ik Mohamed, die vervolgens een nieuwe opdracht verstrekt.” Bij de eerste opname doorlopen Richard en Mohamed een globale werklijst. Richard: “De staat van een woning verschilt. Soms komen

29

INTERVIEW

V.l.n.r. Gerben Jansen en Johan Teeuw

DOEN NAJAAR 2025

30

INTERVIEW TEKST & FOTOGRAFIE Jaap van Rijn

SAMEN BOUWEN AAN EEN GEZONDE WOONOMGEVING Van Omme & De Groot spant zich in om het Rotterdamse Oostervantkwartier met een hoogwaardig nieuwbouwproject te verrijken, onder meer door hergebruik van bouwmaterialen. Zo werden uit het voormalige gebouw verschillende materialen ‘geoogst’. Maar daarover later meer.

Architect Gerben Jansen schuift aan namens Molenaar & Co. Het architectenbureau heeft ervaring met de uitvoering van cultureel erfgoed, historisch ambacht en bouwtechniek. De geslaagde transformatie van het poortgebouw van het Zuiderziekenhuis tot Zuider Gymnasium, bekroond met de Architectuurprijs Rotterdam, is een voorbeeld van hun zorgvuldige aanpak. Johan Teeuw, ervaren project- en contractleider in de bouw, neemt plaats namens Van Omme & De Groot. Tijd voor een gesprek over dit opmerkelijke project.

PROJECT

Duivenvoordestraat Middelland

Rotterdam-West Oostervantkwartier

37

15

Gezinsappartementen

Maisonnettes

(vrije-sectorhuurwoningen)

(sociale huurwoningen)

36

2

Seniorenappartementen

Renovatieappartementen

(sociale huurwoningen)

(middenhuurwoningen)

START BOUW:

VERWACHTE OPLEVERING:

november 2024

september 2026

KRATJES GROEN We beginnen bij het dak. Wat valt daar te beleven? Johan: “Waterbuffering met kratjes en daarop grind. Met deze techniek zal straks zo’n 10 centimeter water op het dak gebufferd worden. Omdat dit dak tientallen jaren mee moet gaan, bouwen we met de meest solide bouwmaterialen. Het dak zorgt onder meer voor verkoeling in het gebouw en in de wijk. Het is minder onderhoudsgevoelig dan een groendak en bij een calamiteit ben je veel sneller op het dak.” Gerben: “Bij de houten uitbouwtjes en de fietsenstalling in de gemeenschappelijke binnentuin is wel voor groendaken gekozen. De fietsenstalling heeft een groot dakvlak dat goed zichtbaar is. Daar komt volwaardige begroeiing op, zodat de bewoners straks kunnen genieten van uitzicht op het groen. Bovendien is het goed voor de biodiversiteit en helpt het tegen hittestress in de stad.” »

Opdrachtgever: Woonstad Project- en contractleider: Johan Teeuw, Van Omme & De Groot Architect: Gerben Jansen, Molenaar & Co architecten 31

INTERVIEW

»

Johan: “Het is mooi dat Woonstad Rotterdam met die daken uitdraagt dat zij werk maakt van een gezonde leefomgeving en aangenaam wonen. Zo’n dak is immers niet verplicht, weglaten is goedkoper.”

OOGSTEN Gerben: “Vanaf de eerste planvorming dachten we na over hergebruik. Wat is haalbaar? Denk ook aan de garanties. Met opdrachtgever Woonstad Rotterdam spraken we af om zo veel mogelijk bouwmaterialen tijdens de sloop te oogsten. Met sloopbedrijf A. van Liempd, gespecialiseerd in circulair slopen, hebben we verder onderzocht welke materialen goed te hergebruiken zijn. Zo bleken de ongeveer 5.000 vrijgekomen bakstenen in goede conditie. De kalkmortel is er met de hand afgebikt en de stenen worden hergebruikt in delen van de gevels.” Johan: “We besloten de zware balken niet te verwerken in de constructie, dat zou een risico kunnen opleveren. De balken worden nu verzaagd en hergebruikt in de privacyschermen tussen de terrassen.”

“VANAF DE EERSTE PLANVORMING DACHTEN WE NA OVER HERGEBRUIK.” — GERBEN

VERDUURZAMING Gerben: “Met Woonstad Rotterdam hebben we afgesproken om de oude kunststoffen kozijnen te hergebruiken in de trappenhuizen die direct grenzen aan de binnentuin. Zo kan er veel daglicht binnenstromen. De kozijnen zijn gereinigd en voorzien van een donkergrijze folie. Daarna schakelen we de kozijnen aan elkaar.” Johan: “We namen destijds nieuwe kunststoffen kozijnen op in het bestek. Hergebruik zou de trappenhuizen goedkoper maken. Van Liempd gaf aan welke kozijnen geschikt waren voor een make-over en die kunnen er dankzij de folie weer decennia tegenaan. Bij het ontwerp voor de trappenhuizen keken we mee vanwege lastige details bij de vloerranden. De kozijnen hebben beglazing van binnenuit en dat was niet overal mogelijk. Daar plaatsen we nu nieuwe kozijnen, die we van buitenaf beglazen. Het kozijnprofiel is zo veel mogelijk gelijkgemaakt met dat van de hergebruikte kozijnen. Je moet straks heel goed kijken om nog een verschil te zien.” Gerben: “Tijdens de aannemerselectie is aan partijen gevraagd waar zij nog mogelijkheden zagen voor verduurzaming. Van Omme & De Groot kwam daar met het voorstel om kalkzandsteen voor de bouwmuren te gebruiken. In het ontwerp hadden we betonwanden van 250 mm. Maar bij de productie

DOEN NAJAAR 2025

32

INTERVIEW

“BOUWTECHNISCH VORMEN DE ERKERS EEN FLINKE UITDAGING. DIE ZIJN VOOR ONS VOORAL INTERESSANT OMDAT JE WEER NIEUWE KENNIS OPDOET.”

AANSLUITEN OP DE BUURT Het Oostervantkwartier in Rotterdam-West ligt op de grens van twee bouwperiodes. Ten zuidoosten bevindt zich de revolutiebouw van het einde van de 19e eeuw, zoals rond het Middellandplein. Ten noordwesten liggen de planmatige stadsuitbreidingen. Daarbij kun je bijvoorbeeld denken aan de Graaf Florisstraat: een lommerrijke laan met oude platanen en baksteenarchitectuur en een verscheidenheid aan erkers.

— JOHAN

van beton komt meer CO2 vrij dan bij kalkzandsteen. In goed overleg gebruiken we nu voor de woningscheidende wanden Xella kalkzandsteen met dezelfde dikte, zonder het ontwerp rigoureus te veranderen. Want de stenen beschikken over voldoende massa.” Johan: “Beton belast je met trekkracht, kalkzandsteen niet. Daar is bij het realiseren van de galerijplaten rekening mee gehouden. Het is uiteraard belangrijk dat de opdrachtgever hiervan op de hoogte is. Woonstad heeft onze aanpak omarmd.”

Voor de vernieuwing van de Duivenvoordestraat besloten Woonstad Rotterdam en architectenbureau Molenaar & Co, bekend van de renovatie van het mondiaal befaamde Justus van Effencomplex in de Rotterdamse wijk Spangen, op de architectuur van deze beide periodes aan te sluiten.

BOOMING Gerben: “Hergebruik is booming, dat zien wij bij tenders en nieuwe uitvragen. We berekenen ook nieuwe duurzame varianten, die neem je nu mee. Denk naast kalkzandsteen ook aan de ClickBricks van Wienerberger, waarmee je een circulair gevelsysteem uit kunt voeren zonder te metselen.” Johan: “Bouwtechnisch vormen de erkers een flinke uitdaging. Die zijn voor ons vooral interessant omdat je weer nieuwe kennis opdoet. Op steenniveau moeten de muurlagen perfect overlopen in de erkers. Maar de erkers zijn hier prefab bouwdelen die we aan de vloeren vastmaken. Vroeger kon je bij erkers doormetselen, er zat geen isolatie achter. Wij hebben nu met spouwen achter de erkers te maken. Met dezelfde lagenmaat moet de gevel zo strak mogelijk in de erker doorlopen. Dus bij het plaatsen krijg je heel weinig tolerantie, dat wordt straks echt millimeteren!” Gerben: “De erkers komen uiteraard niet uit de lucht vallen. Binnen de beeldkwaliteitseisen van de gemeente en in overleg met Welstand is het ontwerp tot stand gekomen. Woonstad Rotterdam hecht sterk aan een kwalitatief goed gebouw, dat eveneens goed aansluit op de buurt. Daar horen binnen dit plan erkers bij. Ik denk dat wij dankzij de inspanning van alle partijen straks een geslaagd project kunnen opleveren.” •

33

REPORTAGE TEKST & FOTOGRAFIE Jaap van Rijn

ROOSENDAAL ROLT DE MOUWEN OP Bestuurders, ondernemers en bewoners van Roosendaal zijn het eens: er is zichtbaar veel werk aan de winkel. Een rondje Roosendaal maakt de potentie van de stad zichtbaar.

Roosenboom De reden voor het bezoek aan Roosendaal: het woonproject Roosenboom. Aan de rand van de Nieuwe Markt, bij het Roselaarplein – dat nauwelijks een plein genoemd kan worden –, gaat niet alleen het voormalige V&D-gebouw tegen de vlakte, ook de winkelpanden aan de noordkant van de Dokter Brabersstraat verdwijnen. Eenmaal gerealiseerd biedt de Roosenboom naast tal van woningen een aantrekkelijke verbinding tussen de Nieuwe Markt en de historische Markt. Meer stadsbewoners zijn welkom. Zij spelen mede een rol in de revitalisering van de binnenstad. Wat mogen de toekomstige bewoners van de Roosenboom verwachten? Optimisme De wandeling start op de Nieuwe Markt, waar al decennia de wekelijkse markt haar kramen opzet. Na de oorlog verkommerde de Nieuwe Markt tot een onaantrekkelijke ruimte. Sloop van de bebouwing bleek onvermijdelijk, waarna architecten de vlakte met optimisme uitstralende, naoorlogse gebouwen omzoomden. De markt deed ook dienst als parkeerterrein. Na de bouw van een ondergrondse parkeergarage richtte de stad de Nieuwe Markt opnieuw in. Een deel van de Roosenboom-bewoners kijkt straks uit op plantsoenen, een waterplein, zit- en speelplekken en sfeervolle lichtarchitectuur. Het meterslange kunstwerk Trommelaeren van Roesendaele, gesitueerd op een woongebouw, blijkt een hulde aan een voormalig tamboerkorps. Elke zaterdag klokslag 15 uur wekken luidsprekers het korps tot leven. Een ander deel van de bewoners krijgt zicht op de historische Markt. Zo draagt het complex bij aan het uitgangspunt van de gemeente: verbindingen verbeteren en de stad aantrekkelijker maken.

DOEN NAJAAR 2025

34

REPORTAGE

“EEJ TULLEPETAON! OE IST?” GOED.

Te begrijpen, want Roosendalers blijken feestvierende Tullepetaonen tijdens het carnaval. Oftewel poelepetaten, parelhoenders, wat nogal kleurrijke druktemakers zijn. In vroeger tijden schijnt Tullepetaon ook als scheldwoord door het leven te zijn gegaan. Een beeld van Tullepetaon staat op de Markt. Bekende Tullepetaonen: Fons Rademakers (film), Theo – De Tank – Laseroms (Feyenoord, winnaar Europa Cup 1), Jef Rademakers (televisiemaker), Jeroen van Koningsbrugge (cabaretier), Jesse Klaver (voorman GroenLinks) en Frans Bauer (wie kent hem niet?). Bekende Tullepetaonse industrieën die nog alive-and-kicking zijn: Distilleerderij Wenneker, de Van Gilse Kandijfabriek en Red Band. Wil je Roosendaalse historie beleven? Bezoek café De Kompaen aan de Markt, waar je naast een distilleerder van Wenneker een biertje kunt wegtikken en leren dat Philips-tl-buizen, KaVeeWeesigaren, Liga en Veroborstels vanuit deze stad de weg naar vele huishoudens vonden.

Kade in Transitie De Kade ligt in het verlengde van de Markt, aan de overzijde van het spoor. Het gebied blijkt in transitie. Vanuit een belangrijk grensgebouw was hier ooit de douane actief, die bovendien de handen vol had aan smokkelpraktijken. Met de komst van de Europese Unie veranderden de taken en vertrok de douane uit het gebouw. Het grote kantoor transformeerde vervolgens tot een wit appartementencomplex met opvallend ver uitstekende balkons. Het gebouw ligt aan de beek Kleine Aa, die uitmondt in de Nieuwe Roosendaalse Vliet. Het water biedt kansen voor ontwikkeling van aantrekkelijke woonbuurten, zoals het Beek- en Vlietkwartier, waarvan delen inmiddels al zichtbaar zijn.

Altijddurende bijstand Op de weg terug naar de binnenstad trekt de Onze-LieveVrouw van Altijddurende Bijstandkerk de aandacht. Zo’n exotische benaming in combinatie met neoromaanse en neo-Byzantijnse stijlelementen valt nauwelijks te weerstaan. Het betreft een omvangrijk complex met een goed onderhouden, toegankelijke kloostertuin, direct gelegen aan de spoorlijn en – aan de andere zijde – de Kleine Aa. De tuin was een klus voor de paters redemptoristen, die in 2003 de kerk verlieten. Hij ziet er nog steeds mooi en verzorgd uit en draagt als sfeerplek bij aan de Roosendaalse ziel.

35

REPORTAGE

Klimaatadaptieve stadstuin Terug op de Markt bepalen het Raadhuis en de neoklassieke Sint Janskerk mede de sfeer van dit stukje stad. De kerk verloor haar religieuze functie en zal onderdak bieden aan glazen kantoren en een ontmoetingsplaats voor stadsbewoners. Wie Roosendaal wil doorgronden, loopt een paar stappen verder naar het erfgoedcentrum Tongerlohuys. De naam van dit historische gebouw verwijst naar Vlaanderen. De katholieken van Roosendaal onderhielden destijds nauwe banden met de eeuwenoude Abdij van Tongerlo. Het Tongerlohuys deed ooit dienst als pastorie van de Sint Janskerk. Nu vertelt het huis – als museum – het verhaal van de stad aan de hand van fictieve Roosendalers. Achter het Tongerlohuys strekt zich de klimaatadaptieve Stadstuin Van Hasselt uit, gelegen tussen schouwburg De Kring en het Koetshuis met Restaurant 1857. De tuin, vernoemd naar de bankiersfamilie Van Hasselt, biedt naast aantrekkelijk groen ook kunstwerken en wisseltentoonstellingen.

De Rucphense Bossen

Roosendaal biedt niet alleen stedelijke genoegens. Aan de rand van de gemeentegrens strekken de Rucphense Bossen en de Rucphense Heide zich uit. Interessant zijn de inspanningen om de biodiversiteit in dit gebied te versterken. Met het Flower Powerproject leggen de beheerders vele hectaren kruidenrijke bloemenakkers aan. Deze vormen een reservaat voor zeldzame kruiden die op de Rode Lijst staan en hier opnieuw worden geïntroduceerd. Meer informatie: natuurwerkgroep-rucphen.nl

DOEN NAJAAR 2025

36

REPORTAGE

Steegjes en tuinen De wandeling terug naar het centrum voert via het groene Vrouwenhof met speeltuin naar de gerestaureerde Watertoren. Deze voorzag de bouwmeester van een koperspits en neorenaissancedetails. Kortom, een fraai rijksmonument met als bonus een restaurant. Meer gezelligheid wacht om de hoek, in de Raadhuisstraat, met sfeervolle eetgelegenheden in steegjes zoals Pinxos en de oude stadsboerderij Ouderwetsch met haar lommerrijke tuin.

37

REPORTAGE

Delftse School Aan de stadstuin grenst Mariagaard, een goed bewaard hofje, ooit bestemd voor arme oude vrouwen. Dit rijksmonument is ontworpen in de stijl van de Delftse School, een vorm van baksteenarchitectuur die zakelijker en soberder van stijl was (en is, een opleving is gaande) dan die van de expressieve Amsterdamse School.

Amsterdamse School Een goed voorbeeld van de Amsterdamse School blijkt de sierlijke Sint Josephkerk in de naburige wijk Burgerhout. Deze kerk onderscheidt zich met een staaltje deconstructivisme, de architect plaatste de kerktoren uit het midden. Zo ontstaat er ruimte voor een welvende, majestueuze entree met daarboven glas-in-loodramen. Wat opvalt: de kerktoren rijst op als een reusachtige raket tussen een zee van lage arbeidershuisjes. Over autoriteit uitstralen gesproken. Bezoek de kerk tijdens de Open Monumentendag en bewonder de enorme overkapte koepel. Gun ook Burgerhout zelf een blik: de stadsvernieuwing maakt hier flinke stappen met sfeervolle laagbouw. Iets verderop toont de Van Gilselaan niet alleen een oude kloostervoorgevel, geflankeerd door bejaardenappartementen. Aan deze laan staan ook vele fraaie voorbeelden van baksteenarchitectuur in de stijl van de Amsterdamse School en jugendstil. Een paar hoekpanden springen eruit met opvallende hoektorens en art-nouveaudetails.

Roosenboom, het houten hart van Roosendaal

Veel steden kampen met leegstand van verouderd commercieel vastgoed. Het binnenstedelijk vastgoed kwijnt weg, de stad ontvangt minder bezoekers. Deze ontwikkeling biedt ook kansen. In samenwerking met Achmea Real Estate, PME Pensioenfonds en de gemeente Roosendaal werkt Van Omme & De Groot aan een eigentijds woon-werkgebied dat past bij de toekomst van de stad. Op de locatie waar ooit V&D gevestigd was, verrijst binnenkort project Roosenboom. Hiermee voegen de ontwikkelaars niet alleen kwaliteit toe aan het centrum van Roosendaal, maar herstellen zij ook de verbinding tussen de stad en haar omgeving. Het plan voorziet in 163 woningen, waaronder levensloopbestendige en woon-werkwoningen. Daarnaast komt er ruimte voor winkels, parkeerplaatsen en een groene daktuin die uitnodigt tot ontmoeting. De constructie wordt grotendeels in houtbouw (CLT) gerealiseerd, dat maakt het project bijzonder. Deze bewuste keuze sluit aan bij de visie op duurzaamheid en verantwoord bouwen. De sloopkogel is reeds in werking gesteld. De eerste oplevering zal naar verwachting in 2028 plaatsvinden. Architect: Common Affairs noemen

DOEN NAJAAR 2025

38

REPORTAGE

Zinsbegoochelend De ingang van de Raadhuisstraat vormt de opmaat tot iets wat zijn weerga niet kent: de gerestaureerde Passage. Eenmaal binnen borrelen allerlei gedachten op, zoals een ontwerper die volgepropt met middelen aan de tekentafel losging. Of was het een ontwikkelaar met simpelweg de behoefte om iets werkelijk unieks neer te zetten? Zulke visionairs kom je niet vaak tegen. Het was inderdaad een ontwikkelaar met diepe zakken én een uitgesproken visie op winkelbeleving. De kleuren en vormen van de neo-Venetiaanse kooppaleizen spatten van alle kanten op de bezoekers af. Een totaal hallucinante ervaring. Wat een plezier moeten de interieurbouwers aan deze verbouwing hebben beleefd. Na het verlaten van deze zinsbegoochelende wereld staan we met een big smile op de Nieuwe Markt.

Hoogtepunt Tijd om de trein huiswaarts te pakken. De korte route naar het station loopt via een stadspark naar de noordpunt van de oude stad. Daar, in de Ludwigstraat, wachten vier rijksmonumenten in Amsterdamse Schoolstijl op aandacht. Ze zijn alle ontworpen door architect Hurks, die ook de eerder gememoreerde Sint Josephkerk bedacht. Om de hoek, in de Vincentiusstraat, staan fraaie voorbeelden van de Delftse Schoolstijl, waaronder de Vincentiusschool. De segmentboog met dubbele houten deuren in een verdiept vlak mag er zijn. Het onbetwiste hoogtepunt van deze straat is het in 1934 gestichte Mariadal, een omvangrijk voormalig klooster van de Zusters Franciscanessen. Ook hier maakt een deur in de stijl van de Delftse School indruk. Helaas blijft het bij bewonderen op afstand, want de gebouwen en de grote kloostertuin – met een replica van de grot van Lourdes (een rijksmonument!) – zijn niet toegankelijk. Nog niet. Want Mariadal maakt onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Groot Mariadal, de contracten zijn inmiddels getekend. De rijksmonumentale tuinen en gebouwen zullen op termijn hun geheimen prijsgeven aan een breder publiek.

Bouwen

Dat was het dan, een dagje Roosendaal. Via het monumentale station Roosendaal wordt de Brabantse stad verlaten, met het gevoel dat het hier goed gaat komen. Bouwen, bouwen, woningen bouwen, Tullepetaonen!

39

INTERVIEW TEKST Rachel van Diggele FOTOGRAFIE Paul de Graaff

WERKEN IN DE BOUW IS TOPSPORT Of je nu op de bouwplaats werkt – waar onze uitvoerders soms meer dan 13.000 stappen per dag zetten – of op kantoor: de bouwwereld vraagt om scherpte, focus en het vermogen om direct te schakelen. Altijd ‘aan’ staan hoort erbij. Veiligheid en vitaliteit gaan daarin hand in hand. Daarom in deze editie van DOEN: hoe blijven onze collega’s fit, energiek en in balans – op én naast het werk?

DOEN NAJAAR 2025

40

INTERVIEW

JUAN CASTILLO FUERTES Financieel directeur

Welke sport(en) doe je? Hardlopen, fietsen, padel en boks(zak)training. Wat doe jij om fit te blijven? Sport loopt als een rode draad door mijn leven. Jarenlang stond ik op het voetbalveld, maar op mijn 40e wilde ik iets nieuws. Ik besloot de marathon van Rotterdam – ‘De Mooiste’ – te lopen. Sinds die eerste keer doe ik elk jaar mee. Gemiddeld ren ik vier keer per week en combineer dat met andere sporten om sterk en fit te blijven. Leuk weetje: Als voetballer háátte ik hardlopen. Maar toen ik ooit langs de lijn stond bij de allereerste marathon van Rotterdam, was ik zo onder de indruk dat ik dacht: dit wil ik later één keer doen. Die ene keer werden er inmiddels heel wat meer. En padel met collega’s is voor mij de perfecte mix van sport en gezelligheid. Sportieve uitdaging: De marathon onder (of heel dicht bij) de 3 uur lopen én de Alpe d’Huez op één dag zo vaak mogelijk beklimmen om geld op te halen voor kankeronderzoek.

41

INTERVIEW

MELVYN BUTTEWEG Projectleider

Welke sport(en) doe je? Crossfit. Wat doe jij om fit te blijven? Ik train drie tot vier keer per week – soms solo, soms in duo’s of groepen, afhankelijk van de WOD (Workout of the Day). De afwisseling, intensiteit en sfeer van Crossfit houden me scherp en gemotiveerd. Leuk weetje: Ik begon ooit met gewone fitness en krachttraining, maar in 2014 ontdekte ik Crossfit. Geen luxe gym, maar een oude loods of garage, lekker rauw – precies mijn ding. Ik deed zelfs mee aan een paar wedstrijden. Niet gewonnen, wél trots op mijn deadlift-PR van 163 kg. Voor sommigen misschien niet veel, maar met mijn 67 kg lift ik bijna 2,5 keer mijn lichaamsgewicht. Sportieve uitdaging: Nog eens meedoen aan een Crossfitwedstrijd of misschien een HYROX-event. Extra leuk als een collega mee wil doen.

DOEN NAJAAR 2025

42

JUAN CASTILLO FUERTES

INTERVIEW

Financieel directeur

NIKKI KLEM

CAZ VAN LEEUWEN

LEON HUIJZER

Welke sport(en) doe je? Hardlopen, wandelen, padel en jarenlang voetbal.

Welke sport(en) doe je? Golf, padel, fitness en af en toe rugby.

Welke sport(en) doe je? Wielrennen, mountainbiken, hardlopen en af en toe padel.

Werkvoorbereider

Wat doe jij om fit te blijven? Na een half jaar reizen – waarin ik vooral wandelde, fietste en veel hikes deed – ben ik weer bezig een nieuwe routine op te bouwen. Nu probeer ik dagelijks 10.000 stappen te halen en loop ik drie keer per week hard. Mijn vriend en ik motiveren elkaar om gezond te blijven én wat af te vallen, dus ook voeding speelt een rol. Leuk weetje: Ik kom uit een echte voetbalfamilie; iedereen stond op zaterdag op het veld. Omdat er geen passend team was en mijn lijf wat vaker protesteerde, ben ik gestopt – maar ik sluit niet uit dat ik ooit terugkeer, misschien wat rustiger dan voorheen. En padel tussendoor blijft altijd leuk!

Werkvoorbereider

Wat doe jij om fit te blijven? Sinds ik ben gestart bij de sportschool beweeg ik vier of vijf keer per week. Fitness geeft structuur, maar golf, padel en zo nu en dan een potje rugby houden het lekker gevarieerd. Elke sport vraagt iets anders – dat maakt het leuk en uitdagend. Leuk weetje: Ik heb jarenlang gerugbyd bij de Pink Panthers in Driebergen en we werden in 2016 tweede op het NK U18. Verder heb ik samen met Nienke Liefting het ontwerp gemaakt voor de VODGpadelrackets – een superleuk project om sport en creativiteit te combineren. Sportieve uitdaging: Een keer meedoen aan een officieel golftoernooi.

Sportieve uitdaging: Mijn eerste hardloopevent lopen, bijvoorbeeld een 10 kilometer.

43

Projectleider

Wat doe jij om fit te blijven? Mijn doel is vier keer per week sporten. Hardlopen doe ik het liefst alleen; fietsen soms met anderen of met mijn zoon. En padel speel ik geregeld met collega’s. Leuk weetje: Als kind sportte ik al graag: honkbal, voetbal… maar uiteindelijk werd fietsen mijn grootste passie. Ik deed veel duursportwedstrijden, van triatlons tot MTB-races, en won er ook meerdere. Het nationale kampioenschap wegwielrennen 30+ op Aruba was een hoogtepunt, net als een zware meerdaagse MTB-race in Colombia. Sportieve uitdaging: Mijn grootste persoonlijke doel heb ik al afgevinkt: na het verwijderen van mijn meniscus weer een marathon lopen. Vorig jaar heb ik de marathon van Rotterdam uitgelopen. Een ironman blijft een droom … Al vraagt dat wel héél veel trainingsuren.

KAREL DOORMANLAAN | RIJSWIJK 64 huurappartementen

DOEN NAJAAR 2025

Architect Van Dongen Koschuch en Architectenburo ZIJN Opdrachtgever Lammers Real Estate Status In uitvoering

44

45

INTERVIEW TEKST Rachel van Diggele FOTOGRAFIE Paul de Graaff

DE KRACHT VAN BUITENRUIMTE Interview met Marieke Zegwaart, partner bij LAP Landscape & Urban Design. Over de kracht van buitenruimte, het verhaal achter de wijk en hoe een goed landschapsontwerp bijdraagt aan woongeluk.

DOEN NAJAAR 2025

46

INTERVIEW

In Oostvoorne verrijst de komende jaren Zwaluwhof – een nieuwe, groene woonbuurt waar natuur, water en wonen hand in hand gaan. Het landschapsontwerp is van LAP Landscape & Urban Design, een bureau dat sinds 2009 met passie werkt aan fijne leefomgevingen. Partner Marieke Zegwaart, sinds 2013 onderdeel van het team, vertelt hoe het ontwerp voor Zwaluwhof bijdraagt aan gelukkig wonen, en waarom het verhaal achter de wijk minstens zo belangrijk is als de stenen zelf.

KLIMAATBEWUST EN KINDVRIENDELIJK

“EEN GOED ONTWORPEN BUITENRUIMTE IS NIET DE AANKLEDING VAN EEN WIJK, HET ÍS DE WIJK.”

WAT MAAKT HET ONTWERP VAN ZWALUWHOF BIJZONDER?

“Oostvoorne is nog niet klaar voor een veranderend klimaat. Bij extreme regenval kan het hemelwaterriool de grote hoeveelheid water niet aan. In Zwaluwhof maken we een klimaatadaptieve waterbuffer voor heel Oostvoorne-dorp. De bodem kan hier redelijk goed infiltreren, waardoor regenwater op natuurlijke wijze wegzakt. Daarmee creëren we ruimte voor regenwater én maken we iets moois: een groenblauw landschap dat meeleeft met het weer. Na een flinke regenbui ontstaan kleine eilandjes, die na een of twee dagen weer verdwijnen met het zakken van het water. Dat maakt de wijk levendig en natuurlijk.” “Daarnaast hebben we parkeren zo veel mogelijk geclusterd. Auto’s staan samen in groene parkeerkoffers met open verharding en gemengde hagen vol bloemen en besjes. Dat zorgt voor biodiversiteit én meer ruimte voor spelen en een veiligere (speel)omgeving. Auto’s zijn te gast, de mens staat centraal.”

WAT BETEKENT ‘WOONGELUK’ VOOR JOU PERSOONLIJK, EN WELKE ROL SPEELT DE BUITENRUIMTE DAARIN?

“Voor mij betekent woongeluk dat je je prettig, veilig en ontspannen voelt in je eigen omgeving. Dat je de seizoenen beleeft, dat je kinderen buiten ziet spelen, dat er vogels in de tuin zitten en dat je buren groet als je de deur uitgaat. Buitenruimte speelt daar een enorme rol in. De plek waar je wandelt, speelt of gewoon even op een bankje zit, bepaalt of je een wijk als fijn ervaart of niet. Wij proberen met elk ontwerp een omgeving te maken die bewoners uitnodigt om naar buiten te gaan – en dat gaat veel verder dan een paar bomen en planten.”

HET LANDSCHAP ALS DRAGER VAN DE WIJK WE MERKEN DAT WONINGZOEKENDEN VAAK NOG BESTAANDE BOUW EN NIEUWBOUW MET ELKAAR VERGELIJKEN. HOE KIJK

PARTICIPATIE EN BEHOUD VAN HET BESTAANDE

JIJ DAAR TEGENAAN?

HOE IS HET ONTWERP TOT STAND GEKOMEN?

“Dat is begrijpelijk, maar eigenlijk niet meer terecht. De manier waarop we nieuwe woonwijken ontwerpen, is totaal veranderd. Er is veel meer aandacht voor groen, water, duurzaamheid en leefkwaliteit. Auto’s zijn steeds meer te gast, waardoor ruimte ontstaat voor mensen. Voor kinderen om te spelen, voor ontmoetingen, en voor de natuur. Nieuwbouw is daardoor niet te vergelijken met bestaande bouw: het gaat niet alleen om een huis, maar ook om een manier van wonen.”

“We beginnen altijd met kijken: wat is er al, wat heeft kwaliteit? In Zwaluwhof stonden veel bomen. Niet alles kon blijven, maar aan de randen hebben we zo veel mogelijk behouden. Tegelijk hebben we met omwonenden gesproken over hun wensen – participatie was hier echt belangrijk. Mensen waren bang voor verkeersoverlast, wilden het groene karakter behouden en vroegen aandacht voor privacy en parkeren. We hebben geprobeerd dat allemaal samen te brengen in één gebalanceerd plan.” “Ook over erfafscheidingen is goed nagedacht. In plaats van harde schuttingen hebben we ingezet op hagen en groene overgangen. Dat geeft een vriendelijk straatbeeld en stimuleert contact tussen buren.”

47

»

INTERVIEW

ZWALUWHOF OOSTVOORNE 54 koopwoningen en 17 middenhuur woningen Architect: Schippers Architecten

Zwaluwhof Oostvoorne

Landschapsontwerp: LAP Landscape & Urban design Oplevering: 2e helft 2026

»

kosten. Én elk seizoen ziet de wijk er anders uit. Je kunt letterlijk aflezen aan wat er in de zomer bloeit hoe nat het voorjaar was. Dat maakt de natuur tastbaar – en dat maakt mensen bewuster en gelukkiger.”

DE KRACHT VAN BIODIVERSITEIT WELKE ELEMENTEN ZIJN VOLGENS JOU ONMISBAAR OM BEWONERS ZICH PRETTIG, VEILIG EN THUIS TE LATEN VOELEN?

“Diversiteit in groen, veiligheid en menselijke maat. Ik vind het zelf heel prettig als ik de wisselingen van de seizoenen ervaar. We hebben daarom plant- en boomsoorten gekozen die de seizoenen zichtbaar maken – bomen die bloeien, verkleuren en schaduw bieden. De vleugelnoot is daar een goed voorbeeld van: een hoge boom die mooi breed kan worden en daarmee hittestress tegengaat. Een gemeente stuurt vaak op bepaalde soorten (vanwege kosten en onderhoud), maar wij kijken ook naar klimaatbestendigheid. Zo passen we ook graag de zelkova toe, een boom die goed tegen hitte kan, ontzettend mooi verkleurt in de herfst en lijkt op de iep, maar bestand is tegen iepenziekte. Ze noemen hem ook wel een schijniep.” “Daarnaast denken we aan vogels, vlinders en vleermuizen. Hagen met meidoorn, struiken met bessen, vlinderstruiken en ruig grasland zorgen voor leven in de wijk. Dat geeft energie en rust tegelijk – het maakt de wijk letterlijk levendig.”

EEN WIJK DIE MEEGROEIT MET HAAR BEWONERS HOE ZORG JE ERVOOR DAT VERSCHILLENDE LEEFTIJDEN EN LEVENSSTIJLEN – VAN SPELENDE KINDEREN TOT OUDEREN – ZICH ALLEMAAL WELKOM VOELEN IN DEZELFDE BUITENRUIMTE?

“Door ruimte te maken voor ieders behoefte. Ouderen moeten dichtbij kunnen parkeren of even kunnen stoppen voor de deur om hun boodschappen uit te laden, gezinnen hebben speelruimte nodig, en jongeren zoeken plekken om elkaar te ontmoeten. In Zwaluwhof combineren we dat. Aan het begin van de wijk komt een groene, centrale plek rondom de wadi. Daar hopen we dat vriendschappen ontstaan – een plek waar bewoners elkaar ontmoeten.”

WATER, BOMEN EN RUST

GROEN DAT MAG GROEIEN

WELKE INVLOED HEBBEN NATUURLIJKE ELEMENTEN ZOALS

ONDERHOUD SPEELT OOK EEN ROL. HOE GA JE DAARMEE OM?

BOMEN, WATER EN PLANTEN OP DE BELEVING VAN RUST,

“Gemeenten en ontwikkelaars kijken vaak naar onderhoud en kosten, maar wij laten graag zien dat ‘groen dat mag groeien’ juist waarde toevoegt. En uiteraard denken wij ook wel over het onderhoud mee. Zo kun je in een ontwerp kiezen voor bijvoorbeeld ruig grasland, dat — in plaats van een strak gazon — niet elke maand wordt gemaaid. Dat is goed voor de bodem, de biodiversiteit en de beleving, maar ook voor de onderhouds-

GEZONDHEID EN GELUK IN EEN WIJK?

DOEN NAJAAR 2025

“Een enorme. Mensen onderschatten vaak hoeveel invloed groen heeft op je gemoed. Bomen bieden niet alleen schaduw, maar ook perspectief: ze groeien, veranderen, leven. Water heeft een kalmerend effect en het geluid van bladeren verlaagt stress. Bovendien zorgt groen voor betere luchtkwaliteit, biodiversiteit en een aangenamere temperatuur. In steden waar het zomers

48

INTERVIEW

“EEN NIEUWE WOONWIJK IS VEEL MEER DAN ALLEEN HUIZEN. HET IS EEN PLEK WAAR MENSEN ELKAAR VINDEN, WAAR HET LEVEN BUITEN DOORGAAT. ALS JE DAT VERHAAL VERTELT, VERKOOP JE NIET ALLEEN WONINGEN – JE VERKOOPT WOONGELUK.” — MARIEKE

Zwaluwhof Oostvoorne

snel opwarmt, kunnen bomen het verschil maken tussen hittestress en comfort.” “Er is een stelregel die we vaak aanhouden: de 3-30-300-regel. Iedereen zou drie bomen moeten kunnen zien vanuit huis en kunnen wonen in een wijk met minstens 30% kroonoppervlak en een park of groenstructuur binnen 300 meter. Dat is niet alleen mooi, maar bewezen goed voor je mentale en fysieke gezondheid.”

HOE KUNNEN JULLIE ALS LANDSCHAPSARCHITECTEN HELPEN

HET VERHAAL VAN DE WIJK

HEB JE NOG EEN BOODSCHAP AAN TOEKOMSTIGE BEWONERS

TOCH ZIEN WE DAT DIT VERHAAL OVER GROEN EN SAMENLEVEN

“We hopen natuurlijk dat toekomstige bewoners het landschapsontwerp niet alleen waarderen, maar ook voortzetten in hun eigen tuin. Dat ze de groene lijn doortrekken, in plaats van hun tuin volledig te bestraten. Dat zou zonde zijn – niet alleen voor het aanzicht van de wijk, maar ook voor de gedachte erachter. Het ontwerp is gemaakt om ruimte te geven aan natuur, water en ontmoeting. Als bewoners dat omarmen, blijft de wijk levendig, groen en in balans. Zo maken we samen de buitenruimte echt van iedereen.”

OM DAT VERHAAL TE VERTELLEN?

“Wij denken graag mee. We kunnen bijvoorbeeld presentaties geven tijdens verkoopevents of korte video’s maken waarin we uitleggen wat de gedachte achter het ontwerp is. Dat maakt het tastbaar: mensen begrijpen dan waarom de wijk zo is vormgegeven en hoe dat bijdraagt aan woongeluk. Zo geef je de toekomstige bewoners letterlijk een gevoel bij hun nieuwe omgeving.”

VAN ZWALUWHOF?

VAAK NOG (TE) WEINIG TERUGKOMT IN VERKOOPCAMPAGNES, TERWIJL HET VERHAAL IN TENDERS JUIST CENTRAAL STAAT. FRUSTREERT JOU DAT?

“Ja, eerlijk gezegd wel. Wat wij met zorg en visie ontwerpen — die verbinding tussen mens, natuur en woonkwaliteit — wordt vaak pas zichtbaar als de wijk er al is. Terwijl juist dát verhaal woningzoekenden enthousiast maakt, een wijk waar mensen bewust voor kiezen. Mensen willen weten hoe het is om daar te wonen, niet alleen hoe de gevel eruitziet. Ze willen voelen dat ze ergens kunnen landen, dat ze deel worden van een gemeenschap. En dat is precies het verhaal dat je aan woningzoekenden zou moeten vertellen.” “Vertel het verhaal van de wijk vanaf het begin. Niet pas als de woningen in verkoop gaan, maar al bij de eerste schets. Laat zien waar kinderen straks spelen, hoe regenwater op natuurlijke wijze wordt opgevangen, hoe bewoners samen gebruik kunnen maken van een binnentuin of gezamenlijke huiskamer. Mensen kopen niet alleen een huis, ze kopen een toekomstbeeld – een manier van leven. Als je dat goed vertelt, voelen mensen dat meteen.”

EN WAT ZOU JE GEMEENTEN EN ONTWIKKELAARS WILLEN MEEGEVEN?

“Zie het landschapsontwerp niet als een sluitpost of decor, maar — zoals we in Oostvoorne in de samenwerking met Van Omme & De Groot laten zien — als de basis van de wijk. De buitenruimte is de ruggengraat van het dagelijks leven – de plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar kinderen spelen, waar je even op adem komt. Als je dat goed doet, creëer je niet alleen een mooie woonwijk, maar een gemeenschap. En dat is precies wat mensen zoeken: een plek waar ze zich thuis voelen.” •

49

FINESSE | ROTTERDAM - NESSELANDE 116 huurappartementen waarvan 62 sociale huur

DOEN NAJAAR 2025

Architect Geurst & Schulze architecten Opdrachtgever Woonstad Rotterdam Status Opgeleverd

50

www.vodg.nl

@vanommedegroot

/vanommedegroot

Van Omme & De Groot Projectontwikkelaars en Bouwers