Woudrichem

DAGTOCHT VAN DE BI ESBOSCH NAAR WOUDR ICHEM

MOOIS AAN DE MERWEDE 56

www.motorboot.com

december 2022

57

DAGTOCHT VAN DE BI ESBOSCH NAAR WOUDR ICHEM

We maken vandaag een dagtocht naar het plaatsje Woudrichem. De vaartocht omvat een alleszins interessante verzameling van vaarwegen en het eindpunt met het naastgelegen Loevestein spreekt al bij voorbaat tot de verbeelding. We kunnen niet wachten om eraan te beginnen.

PIM VAN DER MAREL

We vertrekken bij de Spieringsluis en

gens het Gat van de Noorderklip en

MERWEDE

besluiten om het eerste deel toeris-

de Ruigt komen we op een driesprong

De Biesboschsluis ligt aan de rand

tisch te doen. Dat betekent dat we de

waar we bakboord uit het Gat van

van binnenvaartmekka Werkendam.

sluis links laten liggen en een stuk van

Paulus op gaan. Omdat de verhuur-

Gemeten naar geregistreerde binnen-

de Brabantsche Biesbosch nemen.

vloot voor het grootste deel aan de

vaartschepen

We varen vandaag zuidwaarts om de

zuidkant van de Biesbosch ligt, is het

tweede binnenvaarthaven van Neder-

‘Paardenkop’ heen naar het Gat van

hier ‘s morgens nog heel rustig. We

land. Zodra je de sluis uitkomt zit je

Kampen. Als je niet diep steekt kun je

genieten van het groen en zien een

daar voor je gevoel meteen middenin:

dit stuk inkorten door de Sloot bene-

jonge ree die ons – van grote afstand

alles om je heen is ofwel zelf een bin-

den Petrus te nemen. Deze sloot is

– met interesse lijkt gade te slaan. Met

nenvaartschip of heeft ermee te

sowieso een aanrader want het is ook

geen ander geluid dan dat van kabbe-

maken. We varen de Nieuwe Mer-

een bever-hotspot. In het ochtendglo-

lend water voelen we ons een beetje

wede op en gaan stuurboord uit in de

ren of de avondschemering heb je

natuurvorsers. We varen door en

richting van Gorinchem. Aan stuur-

hier zo ongeveer bever-garantie! We

komen aan het eind van het Steurgat

boord heb je dan het Beatrixhaven-

komen voorbij de Rietplaat waar ook

bij de Biesboschsluis, die je schut

complex, dat een indrukwekkend

‘s ochtends al volop kinderen op het

naar de Nieuwe Merwede, een totaal

aantal binnenvaartschepen een lig-

zwemstrand spelen. Via achtereenvol-

andere omgeving.

plaats biedt. Bij Werkendam komt de

is

Werkendam

de

3

Openingsfoto: Woudrichem: Molen ‘Nooit Gedagt’ en de toren van de Sint-Martinuskerk steken boven de vesting uit. 2 Bij vlagen wanen we ons echte ‘natuurvorsers’. 3 De fietspont over het Steurgat heeft het ‘s morgens rustig. 4 Fijn dat het stuurhuis kan zakken.

2

Nieuwe Merwede samen met de Be-

stuurhuis hydraulisch laat zakken. Ge-

kum) ons toe te stralen. Op de

neden-Merwede en gaat door als de

lukkig maar dat-ie radar heeft!

rivierstranden

hebben

de

eerste

strandgangers hun handdoek neerge-

Boven-Merwede. Hier doemt de Merwedebrug al op, een voor Nederland

GORINCHEM

vleid en misschien al wel ‘hun’ kuil ge-

unieke dubbele boogbrug van een

Aan bakboord ligt al een tijdje Gorin-

claimd. Het prachtige weer zet twee

kleine 800 meter lengte. Ook als je

chem (lokaal spreken ze over Gor-

van Gorinchems landmarks in het

hier nooit gevaren hebt, kun je de brug kennen: Voor autoverkeer op de A27 veroorzaakt de brug veel fileleed.

4

Varend voelen we nu goed de tegenstroming. Onder normale omstandigheden loopt de stroming bij eb op tot 3 km/u en is de stroming bij vloed wat minder sterk. Wij meten inderdaad een snelheid door het water die 2 km/u hoger ligt dan de snelheid over de grond.

Op de rivier is snelvaren toegestaan, maar waterskiën niet. Verder gelden de gebruikelijke bepalingen dat je 6 km/u moet kunnen blijven varen, niet in de vaarweg ankert en overnacht in een jachthaven.

Pal onder de brug worden we opgelopen door een containercarrier, die zijn 58

www.motorboot.com

december 2022

59

DAGTOCHT VAN DE BI ESBOSCH NAAR WOUDR ICHEM

zonnetje: de Sint-Janstoren en de Da-

ping in een boekenkist. En ja, dat was

lempoort. Het maakt het toch al fraaie

hier! Ons beroemdste kasteel wordt

stadsgezicht extra aantrekkelijk. Met

gebouwd rond 1360 door ridder Dirc

de Lingesluis naar de Lingehaven aan

Loef van Horne. Die heft vanuit het

bakboord varen we verder oost-

slot illegale riviertol en gebruikt het als

waarts. Vanaf de afslag naar de Afge-

uitvalsbasis voor rooftochten. Het

damde

de

kasteel is in veel gevechten betrokken

Boven-Merwede de Waal. Voor het

geweest, tot aan de Hoekse en Ka-

geval je dat niet in de gaten hebt, is

beljauwse Twisten toe. Het wordt in

het duidelijk gemarkeerd met borden.

de Tachtigjarige Oorlog in twee etap-

Aan stuurboord springen de fortifica-

pes ingenomen door de geuzen na-

ties van Woudrichem al van verre in

mens Willem van Oranje. Lang dient

het oog. Maar wij varen de Afge-

het als gevangenis. Tot in het midden

damde Maas nog even voorbij en

van de vorige eeuw is het een onder-

gaan stroomopwaarts de Waal op.

deel van de Nieuwe Hollandse Water-

Daar ligt namelijk een overbekend

linie.

kasteel.

museum en heeft het slot de status

Maas

wordt

Tegenwoordig

is

het

een

van Rijksmonument. Dé ontsnapping

LOEVESTEIN

uit dit slot – met internationale faam –

Het slot dat voor onze ogen opdoemt

is die van rechtsgeleerde Hugo de

is de moeite van het stukje doorvaren

Groot. De man kruipt in een boeken-

meer dan waard. Waar Maas en Waal

kist en neemt op die manier op 22

vroeger samen kwamen ligt nog altijd

maart 1621 de vlucht. Er zijn drie par-

Loevestein. Zelfs als geschiedenis je

tijen die verkondigen de originele boe-

niet interesseert zul je weleens iets

kenkist

gehoord hebben over een ontsnap-

ontsnapping heeft plaatsgevonden.

5

6

te

hebben

waarmee

9

10

11

de 7 8

5 De Biesboschsluis schut je van het Steurgat naar de Nieuwe Merwede. 6 De Gevangenpoort van Woudrichem is aangelegd bij de nieuwe omwalling in 1580. 7 Het Slot Loevestein faciliteert als museum interessante thema’s en projecten. 8 Woudrichems strategische ligging met - nog net zichtbaar - Loevestein aan de overkant. 9 Bij een wandeling door de vesting stuit je overal op dit soort snoepjes. 10 We komen meerdere woonhuizen tegen uit het eind van de 16e eeuw zoals ‘In den Koogel’. 11 Bij Gorinchem claimen strandgangers hun kuil.

Hoogstwaarschijnlijk

bestaat

die

‘echte’ boekenkist allang niet meer.

we om en varen de Afgedamde Maas op naar Woudrichem.

Maar van de kist van het Museum

60

www.motorboot.com

Prinsenhof in Delft kan de echtheid –

WOUDRICHEM

als enige van de drie – niet met zeker-

Zodra we deze Afgedamde Maas zijn

heid worden uitgesloten.

opgevaren, is de stroming verdwenen.

Mijmerend over de historische beteke-

De eerste haven die je onmiddellijk

nis van het kasteel draaien we een

aan stuurboord in kunt varen is de

paar rondjes op de Waal om het slot

historische stadshaven. De gemeen-

vanuit alle mogelijke invalshoeken te

telijke passantenhaven is hier hele-

bekijken. Als we tevreden zijn keren

maal

achterin,

heeft

geen

eigen

december 2022

61

DAGTOCHT VAN DE BI ESBOSCH NAAR WOUDR ICHEM

uit idyllische haven. Als we aanleggen

A15 N Papendrecht

kijken we boven ons op de stadswal in de loop van een historisch kanon.

Bened

We hebben afgesproken dat we er N3

mogen liggen en een rondje door de

gen. Meteen daarna op de Afge-

de beroepsvaart op de Waal/Mer-

Gatje een jachthaven heeft voor lokale

de

wede is het wel een onrustige steiger.

gebruikers, zonder passantenplaat-

passantensteiger, die uitsluitend be-

Veel aantrekkelijker is de jachthaven

sen. Als we ons bij onze havenmees-

stemd is voor kortstondig aanleggen.

van de WSV Woudrichem even later

ter melden vertelt hij dat ‘zijn’ haven

damde

Maas

heb

je

De fortificaties waar deze passanten-

aan stuurboord. Je vaart de oude

nog dit jaar het decor is geweest voor

steiger pal voor ligt zijn heel indruk-

vestinggracht in en komt in een rond-

een test van Motorboot (BBQ-test

chem. 13 De jachthaven van WSV Woudrichem ligt idyllisch in de oude vestinggracht.

12

Werkendam

we

3

Brabantse Biesbosch 2

5

M ustr t Pe laa p

4

6

Amer

Lage Zwaluwe 0 km

erd nd tig Ho Der en

9

7 8

Hank

A27

Aakvlaai De Gijster

Bergse Ma

Hooge Zwaluwe 5

Steurgat

Biesbosch Museum

Drimmelen

Route

We klimmen omhoog en lopen via de

Waal Woudrichem Loevestein Sleeuwijk Afgedamde Maas

Rijkswal naar de Gevangenpoort.

14

Wilhelminasluis

DORDRECHT

eu Ni

Dalem

Vuren

Mer wede 13

10

Kop v/h Land

Motorboot Lezerspanel 06-2022, red.).

12 Een 16e eeuwse kerk als de Sint-Martinuskerk past naadloos in het straatbeeld van Woudri-

ven

12 11

1

ede

we nog dat even verderop de WSV ’t

ede

Wantij

Merw

wekkend. Maar door de golven van

Bo

Sliedrechtse Biesbosch

stad lopen. Volledigheidshalve melden sanitair en is niet bijzonder fraai gele-

en Merw

RETROTRIP

GORINCHEM

HardinxveldGiessendam

Sliedrecht

Made

Geertruidenberg

as

1 Ottersluis 2 Spieringsluis 3 Paardenkop 4 Gat van Van Kampen 5 Sloot beneden Petrus 6 Rietplaat 7 Gat van de Noorderklip 8 Ruigt 9 Gat van Paulus 10 Steurgat 11 Biesboschsluis 12 Beatrixhavencomplex 13 Merwedebrug 14 Lingesluis en Lingehaven

Daarbij hebben we de passantensteiger aan onze rechterhand en kijken uit over de Afgedamde Maas en de Waal.

Je voelt daar aan den lijve hoe strategisch dit plaatsje vroeger moet heb-

© HdB 31.X.'22

JE VAART DE OUDE VESTINGGRACHT IN EN KOMT IN EEN RONDUIT IDYLLISCHE HAVEN

ben gelegen. De Gevangenpoort is een stadspoort die dateert van na de brand door de geuzen. Ze maakt onderdeel uit van de nieuwe omwalling die daarna is aangelegd. Ze dankt haar naam aan de functie ervan in de

RAAMDONKSVEER A59

Waspik

VESTING

19e eeuw als gevangenis. Ook hierin heeft men horeca moeten toelaten.

Het vestingstadje had in de Middel-

GOED OM TE WETEN

Onze wandeling voelt als een trip door

eeuwen al een buitengewoon strategi-

Voor het stuk door de Biesbosch is het wel verstandig even te kijken of je

vroeger eeuwen. We komen meer-

sche ligging op het punt waar de Waal

diepgang geen problemen gaat geven. Er is een geringe getijdebeweging

dere woonhuizen tegen uit het eind

en de Maas samenvloeiden. Door die

(meestal zo’n 0,2 meter) maar sowieso kenmerkt het gebied zich door ondiep-

van de 16e eeuw met namen als In

ligging is de plaats in de loop van de

ten.

den Gulden Engel, In den Koogel en

geschiedenis doorlopend belegerd.

Op de Merwede en de Waal heb je te maken met stroming, dus is het aan te

In den Salamander.

Met stadsrechten sinds het jaar 1356,

raden daar vooraf even naar te kijken. Stuurboordwal houden is vanzelfspre-

Als we teruglopen naar onze jachtha-

een grafelijke riviertol en andere voor-

kend, want het is er druk met beroepsvaart. Voor een bezoek aan Loevestein

ven kunnen we het wapengekletter uit

rechten staat de plaats natuurlijk bol

is het pontje vanuit Woudrichem een handige oplossing.

de vervlogen eeuwen bijna horen. Wat een heerlijk stadje. Als je hier ooit in

van de historie. Hoewel het stadje in

de buurt komt, niet doorvaren hoor.

1572 de zijde van Willem van Oranje koos, werd het door diens geuzen in

We wandelen de vesting binnen over

we het Oude Raedthuys willen zien.

Regel een plaats voor je boot en ga je

brand gestoken omdat zij de plaats

de Schapendam die dwars door de

Het voormalige stadhuis van Woudri-

de geschiedenis van Woudrichem

niet verdedigbaar vonden. Aan het

stadswal is gegraven. We zijn onder

chem dateert ook uit de 16e eeuw en

(voor intimi : Woerkum) als een levend

eind van de 16e eeuw is daarom een

de indruk van de omvang van de om-

is fraai gerestaureerd. Om het exploi-

tafereel voorstellen. Wij durven te

nieuwe vestinggordel gebouwd die er

walling. Vervolgens lopen we de

teerbaar te houden is er horeca in ge-

wedden dat je daar geen spijt van zult

anno nu nog steeds ligt. Die behoort

stadswal uit naar de Hoogstraat waar

vestigd.

hebben!

tot de bezienswaardigheden maar dat geldt eigenlijk voor de gehele vesting.

13

STADSWANDELING Als we van de haven naar de vesting lopen steken daar de molen Nooit Gedagt en de toren van de Sint-Martinuskerk bovenuit. De molen is in de vorige eeuw herbouwd op of vlakbij de plek waar in het jaar 1280 al een molen zou hebben gestaan. De Martinuskerk is 15e eeuws, maar moest wel herbouwd worden toen de geuzen het nodig hadden gevonden de stad in de as te leggen. De lokale bevolking is uiteraard minder onder de indruk van de historie en noemt de toren van de kerk gewoon de Mosterdpot.

62

www.motorboot.com

december 2022

63