OPINIE
NAAKTE WAARHEID
Gasmasker mee en vooral niet zwemmen
Volgens de deadline voor de Kaderrichtlijn Water (verder: KRW) moeten we in 2027 voldoen aan Europese eisen aan de chemische kwaliteit (vrij van verontreiniging) en ecologische kwaliteit (gezonde balans) van oppervlaktewater en schoon grondwater. De richtlijn dateert van 2000 maar langzaamaan is het moment van de waarheid nakend.
ONGEMAKKELIJK Waterschappen van verschillende pluimage proberen verdedigingslinies op te werpen en schuifelen merkbaar ongemakkelijk op de stoelen. De analyse van de Universiteit van Utrecht (UvU) voor de Brabantse waterschappen beveelt aan: ‘Zorg dat oprecht gezegd kan worden dat alles is gedaan wat binnen de eigen mogelijkheden ligt’ (om tijdig aan de KRW-richtlijnen te voldoen). Dit moet volgens de UvU een verdedigingslinie helpen te vormen als straks blijkt dat onze waterkwaliteit niet eens in de buurt komt van de KRW-eisen. Je hoeft niet al te visionair te zijn om te bedenken dat de rol van onze waterschappen dan vol in de schijnwerpers zal komen te staan. Als je heel lang de tijd hebt gehad en - zoals misschien gaat blijken – opzichtig faalt, roept dat immers vragen op.
DELFLAND In dit verband hebben we er in SLOEP! editie 24 op gewezen dat het Hoogheemraadschap van Delfland het heeft bestaan de vaarregels in het Westland aan te scherpen. Die hebben zonder enige twijfel ook de aanbeveling van de UvU gelezen. Zelfs als leek snap je dat de door sloepen en andere pleziervaart veroorzaakte vervuiling in geen enkele verhouding staat tot de vervuiling die de tuinbouw in dit kassengebied veroorzaakt. Sinds kort bericht Delfland ook in ronkende persberichten over de successen in het toezicht op die tuinbouw. Ze zullen het natuurlijk niet beamen maar het kan in onze ogen moeilijk los worden gezien het nog niet vergeten dichloorvosschandaal1. Dat de geëtaleerde toezicht-resultaten van recente datum zijn, ontgaat daardoor niemand.
146 | SLOEP!_26
> SLOEP!_26 | 147
OPINIE
> RIJNLAND In januari van dit jaar stuurt het College van het Hoogheemraadschap van Rijnland een memo aan haar Verenigde Vergadering over PFAS2 in hun watersysteem.
BASSINS In juli 2008 staat in een hangar van de KLM een
In het memo worden de uitkomsten gemeld van recent
blusinstallatie PFOS-houdend blusschuim uit te braken.
onderzoek naar PFOS-concentraties in oppervlaktewater
Vermengd met water loopt de smurrie de watergang in.
rondom de luchthaven Schiphol. In de Ringvaart van de
Om de directe milieuschade nog enigszins te beperken is
Haarlemmermeerpolder is die concentratie in de buurt
de watergang snel afgedamd en het verontreinigde
van Schiphol tien keer hoger dan elders in de vaart. En
Gemaal Bolstra aan de Ringvaart
op de plaats waar het gemaal De Bolstra het water
Oosteinderpoel
oppervlaktewater naar twee leegstaande bassins gepompt. De bassins bleken lek en hebben de
van Schiphol uitmaalt op de vaart is die concentratie
BRON Twee bekende bronnen van verontreiniging met
verontreiniging dus niet tot staan gebracht. Als gevolg
tussen de kosten van sanering en de potentiële gevolgen
vijftig keer hoger. Voor de goede orde: dat is vlakbij de
PFAS/PFOS zijn Schiphol zelf en de voormalige vliegbasis
daarvan is de grond en het grondwater sterk
voor de gezondheid van onze inwoners te maken.
Oosteinderpoel, een Biesbosch-achtig stukje Aalsmeer.
Valkenburg. Bij beide ligt blusschuim aan de vervuiling
verontreinigd geraakt. Later is met een bentonietwand
Nog interessanter is of die partij in deze kwestie
Het College is van mening dat deze concentraties op de
ten grondslag. Er wordt in de omgeving door Rijnland
rond deze bassins geprobeerd nog weer verdere
überhaupt wel aan tafel zit. En zo ja, of die partij dan de
Ringvaart dusdanig worden verdund dat ze daar op
nader onderzoek gedaan naar mogelijke andere bronnen
verspreiding te voorkomen. Achteraf staat vast dat het
finale beslissingsmacht wel daadwerkelijk in handen
grond van RIVM-advieswaarden geen risico’s geven
die nu niet in beeld zijn. Ook Schiphol zelf doet onderzoek
meeste PFOS-houdende water in de Ringvaart terecht
heeft. In dit opzicht is de uitkomst van de eerdergenoem-
voor zwemmers. Als je daar met je sloep of tender
maar kenmerkt zich door weinig mededeelzaamheid. Bij
is gekomen. Het is dus te hopen dat de favoriete
de procedure ‘Urgenda-2’ hopelijk richtinggevend voor
langskomt, lijkt het ons desondanks raadzaam het
Valkenburg komt een woonwijk in aanbouw waarbij
aanlegplaats voor je sloep niet of op zijn minst elders
de te kiezen - al of niet kosteneffectieve - oplossing. Hoe
zwemmen en zelfs het pootje baden toch maar even
volgens Rijnland ‘de PFAS-problematiek buiten beeld
in de Ringvaart heeft gelegen. Overigens, in het eerder-
het ook zij, met dit soort onopgeloste zaken zijn we van
uit te stellen.
leek te raken’. Gewaarschuwde partijen acteren volgens
genoemde memo geeft Rijnland aan dat de beheersmaat-
de te bereiken KRW-doelen nog mijlenver verwijderd. De
Rijnland inmiddels op dit dossier en er wordt gespro-
regel om de nog resterende emissies uit de bassins te
titel van deze bijdrage is allicht wat suggestief, maar geeft
PIKANT Hoewel het memo spreekt over de uitkomsten
ken over mogelijke bronbestrijding(!). Onder de kop
reduceren goed werkt. Als dat het goede nieuws is, moet
wel aan dat ook sloepvaarders er goed aan doen hun
van recent onderzoek is Rijnland kennelijk al veel langer
‘De PFAS-beerput van Schiphol: 50 keer de norm is het
de actuele waterverontreiniging in de Ringvaart dus een
hobby waakzaam te beleven. Te vrezen valt dat de fatale
op de hoogte van sterke verontreiniging van de Ringvaart.
‘nieuwe normaal’’ ageert de Stichting SchipholWatch
andere oorzaak hebben. We lezen dat ‘Rijnland spreekt
datum voor de KRW-richtlijnen het woord nakend niet
De commotie in 2019 over de storting van vervuilde grond
tegen de aanpak cq het nalaten daarvan. Het memo van
met Schiphol, de Omgevingsdienst Noordzeekanaal
alleen in zijn eerste betekenis naar voren haalt maar ook
in de Recreatieplas Vlietland betrof namelijk onder meer
Rijnland bevestigt volgens de stichting wat omwonenden
en Evides over verdere bronaanpak van twee bodem-
in zijn tweede. Dat waterschappen in hun hemd staan, nou
baggerspecie uit de Ringvaart. Volgens een ondertekende
al jaren ervaren: de regio is vergiftigd, de bron is bekend,
verontreinigingen’ en dat ‘de monitoring van de
ja, maar in hun blootje? |
verklaring van Aad den Draak, destijds directievoerder
maar de overheid kiest voor overleg in plaats van hand-
poldergemalen van Schiphol wordt voortgezet om de
over dit baggerproject, heeft Rijnland opzettelijk wegge-
having. De stichting is één van de organisaties die de
verspreiding naar de Ringvaart te blijven volgen’. Dat
1
keken bij het wegwerken van de vervuilde baggerspecie
Nederlandse Staat voor de rechter hebben gedaagd over
geeft allerminst de indruk van een daadwerkelijke
van het al bijna 20 jaar verboden tuindersgif ‘dichloorvos’ in
en loopt daarover nog een procedure. Rijnland ontkent dit
het PFAS-beleid in ons land. Advocaat Geert-Jan Knoops
oplossing en dat blijkt ook te kloppen. Op vragen van
het Westlandse water aangetroffen die de toegestane norm
‘wegkijken’3. Een andere opvallende uiting in het memo:
heeft de procedure al betiteld als ‘Urgenda-2’ maar een
een nieuw BBB-lid antwoordt het College dat er op basis
met factor 6000 overschreed.
‘er ligt dus over het volledige gebied van Rijnland een
vonnis is er nog niet.
van de huidige stand van zaken geen kosteneffectieve
2
techniek is om betreffende bodemverontreiniging te
chemische stoffen die het milieu vervuilen, slecht zijn
saneren.
voor onze gezondheid en nauwelijks afbreekbaar zijn.
‘PFAS-deken’, net zoals in de rest van Nederland’. Hoe triest de opmerking inhoudelijk ook is, we moeten er ook wel om grinniken: het doet ons denken aan ‘Ja juf, maar we waren echt niet de enige!’.
148 | SLOEP!_26
‘BIJ GEMAAL DE BOLSTRA IS DE CONCENTRATIE PFAS IN DE RINGVAART VIJFTIG KEER HOGER’
Nog in 2023 werd – min of meer bij toeval – een concentratie
PFAS is de verzamelnaam voor – kort gezegd – een groep
PFOS behoort tot de PFAS. De tekst van deze bijdrage is voorgelegd aan het
PRINCIPE Waarom het College van Rijnland begrip lijkt
3
te tonen voor de kosteneffectiviteit wordt niet duidelijk.
Hoogheemraadschap van Rijnland en hun commentaar is – waar
Interessant is aan wie wij in onze democratie de bevoegd-
dat correct is of iets toevoegt – verwerkt of genoemd.
heid hebben gedelegeerd om in dit geval de afweging
SLOEP!_26 | 149