Schelde-Rijnverbinding

D AG T OC H T SC H ELD E- RI J N K AN AAL

OVER ANDERE (GE)TIJDEN We maken een dagtocht van het plaatsje De Heen naar de Oesterdam Marina aan het Bergsche Diep bij Tholen. Dat betekent dat we veel binnenvaart gaan zien, want we gaan het Schelde-Rijnkanaal af. Voor Belgische binnenvaartschippers is dat zo ongeveer de snelweg naar huis. We zijn reuze benieuwd hoe we het zullen vinden!

PIM VAN DER MAREL

78

www.motorboot.com

oktober 2023

79

D AG T OC H T SC H EL DE-R I JN KAN AAL

We verlaten onze jachthaven in De

wordt er nog wel geschut! Het gaat

genaam verrast dat dit geheel in lijn

Heen en gaan bakboord uit in de rich-

dan niet meer om het overbruggen

blijkt met wat ‘varen doe je samen’

ting van het Volkerak. Al na een paar

van een peilverschil maar om het bui-

voor deze situatie aanraadt in één van

honderd meter bereiken we een breed

ten houden van blauwalg. Als de sluis

hun bekende knooppuntenboekjes.

gedeelte van het vaarwater. De Steen-

wel gewoon open staat, dan heeft

bergsche Vliet is hier over een afstand

vaarverkeer vanaf het Volkerak voor-

SCHELDE-RIJNVERBINDING

van anderhalve kilometer zo’n 200

rang.

De Schelde-Rijnverbinding is de vaar-

meter breed met rietvelden aan de

weg tussen het Belgische Antwerpen

oevers.

VOLKERAK

en het stroomgebied van onze grote

We varen op dit stuk aan op de Sluis

Na de sluis vaar je een klein stukje

rivieren. Daarvan is het Schelde-Rijn-

Benedensas. Voor de sluis hebben

tussen natuurgebieden door. Het ge-

kanaal een onderdeel. Dit kanaal

we aan bakboord nog Jachthaven de

bied aan stuurboord heet de Dintelse

dankt zijn bestaan aan het Schelde-

Vlije met een kleine 200 ligplaatsen.

Gorzen en is in beheer bij Natuurmo-

Rijnverdrag van mei 1963. Over dit

En meteen na de sluis ligt de veel klei-

numenten. Eilanden van zoete grond

verdrag is tientallen jaren gebakkeleid

nere jachthaven van de Watersport-

in een verder zilt landschap komen

tussen België en Nederland. Als je ver

vereniging Volkerak. De schutsluis is

niet op veel andere plaatsen voor en

genoeg teruggaat kom je zelfs terecht

van 1824 en is fraai gerestaureerd. Het

hebben een geheel eigen flora en

bij het scheidingstractaat tussen onze

is een mooi historisch object met aan

fauna tot gevolg. We nemen ons voor

beide landen uit 1839. Hier te lande is

de kant van het Volkerak eb- en vloed-

er een keer te gaan wandelen. We

dit convenant nooit een populair on-

deuren en aan de binnenkant waaier-

varen door, het Volkerak op.

derwerp geweest, dus zullen we nu

4

deuren.

maakt

Op het Volkerak is de hoofdvaargeul

ook maar geen zout in de wonden

Openingsfoto Sluis Benedensas met aan de buitenkant hoge vloeddeuren en veel lagere ebdeuren. 2 De zes kokers van de historische spuisluis

openen en sluiten mogelijk tegen

de shipping lane waar je bij voorkeur

strooien. Hoe dan ook, uiteindelijk is

Benedensas bieden een imposante aanblik. 3 Het Schelde-Rijnkanaal. 4 De Slaakbrug bij Sint-Philipsland. 5 De kreken aan stuurboord zijn niet

hoogwater in. Omdat er meer polder-

‘naast’ vaart. Je blijft dan tussen de

het kanaal in 1975 opengesteld. Door-

toegankelijk maar voegen een speels aspect toe.

water moest worden afgevoerd dan

betonning van de vaargeul en de gele

dat het primair een belang van België

de schutsluis aankon, kwam er 1884

betonning die 1,5 meter diepte aan-

was om de verbinding tot stand te

We steken in de kop van het kanaal

ceerd. Helaas zie je er vanaf het ka-

invaarverbod. Vlak na de brug vinden

een aparte spuisluis. Dat is een mas-

geeft. Net op het gedeelte dat wij

brengen, hebben de Belgen een flink

over naar de stuurboordwal. Op dat

naal maar weinig van.

we aan bakboord de molen Assum-

sief ogend geval waarvan de zes loos-

gaan varen ontbreekt echter die gele

deel van de kosten ervan voor hun re-

moment is er nergens binnenvaart te

Doorvarend naar de volgende boog-

burg. Op de zogenoemde molen-

kokers een imposante aanblik bieden.

betonning. En de ingang van het

kening genomen. Het tracé volgt de

bekennen, maar als het druk zou zijn,

brug hebben we aan stuurboord aller-

baard vinden we twee jaartallen: 1780

Het sluizencomplex is al sinds 1960

Schelde-Rijnkanaal ligt vanaf hier zo’n

voormalige Eendracht die vroeger het

is het ongetwijfeld een uitdagende

lei kreken met eilanden. Die zijn

en 1897. Dat zijn respectievelijk het

een Rijksmonument. Door de aanleg

beetje om de hoek. We zien er

eiland Tholen van Noord-Brabant

manoeuvre. Het is vanaf het Volkerak

weliswaar niet toegankelijk maar ze

bouwjaar en het jaar waarin de molen

van de Philips-, Volkerak-, Grevelin-

daarom vanaf tweemaal de shipping

scheidde. Inmiddels kent het kanaal

minder dan 20 km varen naar het

voegen wel een speelse tint toe aan

naar deze locatie is verplaatst. Leuk is

gen- en Oesterdam, resulterend in de

lane over te steken. We gaan bak-

door alle dammen geen getijdewer-

Bergsche Diep dus hebben we on-

de vaarweg. De Vossemeersebrug die

dat de naam is ontleend aan een slot

afsluiting van het Volkerak en het

boord uit naar de kop van het kanaal

king meer. Kort voor België schutten

derweg ook nog tijd voor een paar uit-

we even later passeren is een 100

uit Heemskerk, een plaats in de buurt

Zoommeer, hebben de sluizen hun

en besluiten daarbij vlak onder de

de Kreekraksluizen je naar het water-

stapjes.

procent kopie van de Slaakbrug. De

van het Alkmaardermeer. Daar heeft

oorspronkelijke functie verloren. Toch

bakboordwal te blijven. We zijn aan-

niveau van de Antwerpse haven.

werkhaven naast de brug heeft een

de molen voor de verplaatsing ruim

De

waaiertechniek

SCHELDE-RIJNKANAAL 2

3

Als we het kanaal verder opvaren met aan beide zijden een bomenrij is de

5

kilometerraai wel handig om te weten waar je precies bent. Na een kilometer of drie bereiken we de Slaakbrug, waarvan het middengedeelte een stalen boogbrug is van 140 meter. De brug luistert in de regio naar nogal wat

verbasteringen:

Slaaksebrug,

Sint-Philipslandsebrug en Fliplandsebrug. Als je deze namen hoort is het niet geheel verrassend dat de brug Sint-Philipsland verbindt met de overkant. Meteen na de brug hebben we aan stuurboord Het Rammegors. Dat is een binnendijks natuurgebied waar weer 80

www.motorboot.com

getijdewerking

is

geïntroduoktober 2023

81

DAGTOC H T SC H EL DE-R I JN KAN AAL

6

Tholen is ontleend aan die oorspron-

achterste deel is duidelijk gemar-

kelijke tol. Het zicht op het oude ge-

keerd. Als we teveel buiten de beton-

deelte

ning varen worden we daarvoor

gedomineerd door de 15e-eeuwse

onmiddellijk gestraft. Gelukkig komen

Grote Kerk. Als je er aanlegt behoren

we wel weer gemakkelijk los.

behalve de kerk in elk geval ook het

We varen het achterste deel van de

oude stadhuis en de stadswallen op je

haven binnen door een zogenoemd

wensenlijstje te staan.

‘keermiddel’. Deze kering is sinds

We varen de haven verder in en zien

2017 operationeel en kan worden ge-

een uitnodigend restaurant boven het

sloten als de combinatie Volkerak/

havenkantoor. Aan het eind van de

Zoommeer bij hevige regenval wordt

haven varen we een nieuwe wijk in.

ingezet als waterberging voor de grote

Het blijkt te gaan om de wijk Water-

Omdat er inderdaad niemand vaart

vraagd

van

de

plaats

wordt

8 opnieuw

de

Peterssluis

rivieren. Het peil in de haven kan dan

front, waaraan in 2005 de laatste

maakt het meer een ongewoon rus-

doorvaren en gaan we terug naar het

6 In het voorste deel van de Tholense haven ligt de binnenvaart. 7 De haven van Tholen ziet er

tot 2,30 meter stijgen. De haven ziet

hand is gelegd. De villa’s en apparte-

tige indruk. Dat komt waarschijnlijk

Schelde-Rijnkanaal.

alleszins gezellig uit. 8 De vaarweg naar Bergen op Zoom loopt via het Zoommeer.

er alleszins gezellig uit. Helaas kun je

menten hier hebben de boot voor de

omdat dit Zoommeer het in populari-

van deze kant van het stadje de oude

deur en bieden ook verder een aan-

teit aflegt tegen surf- en kiteplas de

BERGSCHE DIEP

een eeuw gefunctioneerd. Vlakbij de

venterrein ‘Welgelegen’. Vanuit de op-

vestingwallen niet meer zien. Maar

trekkelijke aanblik. Als we genoeg ge-

Binnenschelde. Die plas is niet toe-

Het Bergsche Diep ligt aan de andere

molen staat het monument ter nage-

tiek van de daar gevestigde bedrijven

vanuit de lucht is het sterpatroon aan

zien hebben verlaten we de beide

gankelijk voor motorboten maar heeft

kant van het Schelde-Rijnkanaal te-

dachtenis aan de vijftig lokale slacht-

is dat vast wel een passende naam.

de oostkant van de plaats nog volle-

havens en varen terug het Schelde-

wel stranden en een boulevard met

genover het Zoommeer. Hoewel het

offers van de watersnoodramp van

De Tholensebrug ernaast is ook een

dig herkenbaar. Jammer genoeg is er

Rijnkanaal op in zuidelijke richting.

horeca en skatepark en is daardoor

als zelfstandig water op de waterkaart

1953. We varen door en beleven één

100 procent kopie van de Slaakbrug.

geen bevaarbare verbinding met de

voor de jongeren van Bergen op

staat, lijkt het overal te worden be-

Zoom aantrekkelijker.

schouwd als (onderdeel van) het

stadsgrachten die daar nog liggen.

ZOOMMEER

THOLEN

Het stadje heeft een leuke historie.

Vrijwel meteen komen we daar in de

weg zijn. Lang duurt dat niet, want om

Kort na de brug hebben we aan

Willem I liet in de 13e eeuw een tol

vaarweg het aantrekkelijk uitziende ei-

BERGEN OP ZOOM

bied dat duidelijk is afgebakend. En

de bocht verschijnt al snel de Belgi-

stuurboord de haven van Tholen, één

bouwen om de scheepvaart op de

land Boereplaat tegen. Als we stuur-

Vanaf het Zoommeer is er voor Ber-

het is het water waaraan we de Ma-

sche containercarrier Enya. Als we in

van onze geplande uitstapjes van van-

Eendracht te belasten. Daaromheen

boord aanhouden komen we direct

gen op Zoom nog een sluis. De water-

rina Oesterdam vinden. Dat is ons

de buurt van Tholen komen hebben

daag. In het voorste deel ligt de bin-

ontstond een nederzetting die rond

op het Bergsche Diep. Maar als we

kaart

deze

eindstation van deze dagtocht. Je zou

we aan stuurboord eerst het bedrij-

nenvaart en in het achterste deel de

1366 stadsrechten kreeg. De naam

het kanaal volgen kunnen we daarna

Burgemeester Peterssluis open staat,

het kunnen kennen van de Oesterdam

meteen bakboord uit naar Bergen op

maar de lichten ervan staan vandaag

Aqua van april 2022, één van de eer-

Zoom. We besluiten het laatste te

wel op dubbel rood. We roepen de

ste bootbeurzen van vorig jaar. En als

doen en varen een stukje verderop

sluis op per marifoon en mogen er

je het nog niet kent, ga er dan eens

het Zoommeer op. Het gebied hier

toch doorheen varen. Er blijkt een

kijken. Wat een supermarina! Veel

omvat het verdronken land van Rei-

chemiehaven te zijn met een invaar-

luxer dan dit vind je het in ons land

merswaal, ooit de derde stad van

verbod en na de sluis komen we in de

niet.

Zeeland. De Sint-Felixvloed van 1530

Theodorushaven, een hyperindustri-

en een reeks opvolgende stormvloe-

ële omgeving. Sinds 2019 is er ook

den hebben het stadje vrijwel doen

een indrukwekkende containertermi-

GOED OM TE WETEN

ondergaan. Als een soort van nekslag

nal. Een uit de kluiten gewassen con-

Zowel het Volkerak als het Schelde-Rijnkanaal is groot

hebben de geuzen de plaats – des-

tainercarrier vaart ons tegemoet.

water dat intensief bevaren wordt door de binnenvaart.

tijds Spaansgezind – in 1572 volledig

We varen naar het eind van de haven

Goed stuurboordwal houden is daarom een vereiste, al-

platgebrand. Een deel van de stad ligt

want daar moet zich de haven van

leen al voor de eigen veiligheid. In deze dagtocht komen

onder de huidige Oesterdam.

Watersportvereniging De Schelde be-

twee passages voor die zijn opgenomen in de knoop-

Het Zoommeer is een onderdeel van

vinden. Die blijkt bij de gemeentelijke

punten van Varen Doe Je Samen: de Inloop Schelde-

de waterstaatkundige eenheid die is

loswal te liggen. Een stel dat net bezig

Rijnverbinding (Deltawateren 2.2) en Tholen (Deltawateren

ontstaan door de afsluiting middels de

is aan te leggen geeft hoog op van de

2.7). Het is verstandig daar bij de voorbereiding kennis

Oesterdam en de Philipsdam. Aan de

fantastische

van te nemen (https://varendoejesamen.nl).

noordkant ervan ligt het natuurgebied

ervan. Wij denken daar het onze van

Prinsesseplaat, een voormalig getij-

en wenden de steven om terug te

Scan de QR-code en u gaat

dengebied met slikken en schorren.

varen naar het Bergsche Diep. We

naar het kaartje op motorboot.

Varen is niet toegestaan op de plaat-

ontmoeten in de haven opnieuw een

com met het gpx-bestand voor

sen waarvan is aangegeven dat de

containercarrier van imposant for-

uw navigatie.

diepte minder is dan 1,50 meter.

maat. Even later mogen we desge-

van de spaarzame momenten waarop we de enige gebruikers van de vaar-

7

82

pleziervaart. De vaargeul naar het

www.motorboot.com

Zoommeer. Er is een fors snelvaarge-

vermeldt

faciliteiten

dat

en

locatie

oktober 2023

83