REEUWIJKSE PLASSEN Onder de rook van Gouda liggen de Reeuwijkse Plassen. Het zijn prachtige plassen die eigenlijk te weinig aandacht krijgen. Dat heeft ermee te maken dat je nogal wat moeite moet doen als je er met je boot heen wilt. Bovendien is voor varen een vergunning vereist en zijn er beperkingen aan de diepgang en de breedte van de boot. Als je dit allemaal trotseert, word je beloond met een mooi vaargebied! TEKST EN BEELD PIM VAN DER MAREL
REEU W I JK SE PL A S SE N
AANVAARROUTE
Je kunt de plassen maar op één manier bereiken en dat is via Gouda. Dat kan alleen door je in een konvooi te voegen. Driemaal daags gaat er zo’n konvooi heen en terug (in het weekend in het hoogseizoen een keer extra). Het vertrekt in Gouda vanaf de Kleiwegbrug aan het eind van de Kattensingel. De begeleidende brugwachter opent een zevental bruggen voor het konvooi en schut je door de sluis Reeuwijkse Verlaat in de Breevaart naar het waterniveau van de plassen.
Om in Gouda te komen passeer je altijd eerst een sluis
Voor de goede orde: de terugweg betekent opnieuw in konvooi de stad door in omgekeerde richting. Met zo’n stadsdoorvaart ben je
ONTSTAAN
De Reeuwijkse Plassen liggen een paar kilometer ten noorden van Gouda. Ze zijn ontstaan als gevolg van turfwinning in de 18e en 19e eeuw. Turf was een brandstof die werd ‘gewonnen’ door veen in lagen af te graven en te laten drogen. Als je blijft afgraven, kom je vanzelf beneden het grondwaterpeil. Met een baggerbeugel en een afwateringsnet kun je dan nog steeds doorgaan; dat wordt ‘natte vervening’ genoemd. Een !inke storm was daarna vaak voldoende om een plassengebied te laten ontstaan. De brandstof werd verhandeld in Gouda, wat duidelijk maakt hoe de Turfmarkt en de Turfsingel daar aan hun naam zijn gekomen.
niet raadzaam er alleen te gaan varen, want dat kan lastig zijn. Toch zijn het in onze ogen juist de vele verbindingen die het gebied tot een aantrekkelijk vaarwater maken. Er is wel wat regelgeving; zo mag er bijvoorbeeld niet overal gevaren worden. Maar op het merendeel van de plassen mag dat gelukkig gewoon wel, tot één uur na zonsondergang. Er is dus genoeg te verkennen.
Singels rond een binnenstad hebben een geheel eigen charme
De brugwachter schut het konvooi ook door de sluis
PLASSENGEBIED
Het gebied beslaat twaalf verbonden plassen en één ‘losse’ plas. De plassen vormen een wateroppervlakte van ruim 700 hectare. De aparte plas danken we aan zandwinning in de vorige eeuw; lokaal wordt die aangeduid als de ‘surfplas’. De verbonden plassen worden van elkaar gescheiden door smalle weggetjes en kaden. De plassen hebben allemaal een min of meer rechthoekige vorm, een gevolg van de verkaveling van de weilanden in de tijd voor de turfwinning. Voor het vaarverkeer zijn verbindingen tussen de plassen gecreëerd. Dit betekent dat je af en toe uit de boot moet om een zelfbedieningsbrug open te draaien. Om die reden is het
113
V ERK EN NING
De Breevaart loopt van Gouda naar Reeuwijk
Ophaalbrug tussen de Breevaart en plas Elfhoeven
waar je rond en langs kunt varen. De beide voorste plassen – ’s-Gravenbroek en Elfhoeven – zijn het drukst. Hier wordt ook de bekende Goudse Zeilweek gehouden. Nadat we de plas uitgebreid hebben verkend, steken we over naar de ’s-Gravenbroekse plas. We passeren de scheidingsweg Groene Ree samen met een zeilschool. Voor, naast en achter ons proberen de Optimisten een drie meter brede draaibrug door te komen. We zijn aangenaam verrast dat hen dat in goede harmonie lukt. Ook op de ’s-Gravenbroekse plas zien we een aantal eilandjes die er een knus geheel van maken. Opvallend is de drukte aan de kant van
een klein uurtje bezig. Wat ons betreft had het langer mogen duren, want het is bepaald geen straf: singels rond een oude binnenstad hebben van zichzelf al een grote charme. Het konvooikarakter maakt het levendig en het feit dat je niet hoeft te wachten maakt het extra leuk.
ELFHOEVEN EN ‘S-GRAVENBROEK
We verlaten de Breevaart onder een kleine ophaalbrug door en varen de plas Elfhoeven op voor een rondje over de verschillende plassen. Elfhoeven kenmerkt zich door fraaie eilandjes
114
De zeilschool doorsteekt de draaibrug onder zeil
REEU W I JK SE PL A S SE N
verbindingsvaart laat onze diepgang niet toe. We hadden al in de Wateralmanak gelezen dat de diepte hier kan variëren van 0,5 tot 3 meter. Eigenlijk waren we nieuwsgierig waar de ondiepten zouden zitten; van deze weten we dat nu.
GRAVEKOOP
We gaan op zoek naar de doorgang naar de plas Gravekoop. We vinden een ophaalbrug met een doorvaarthoogte in gesloten toestand van 0,7 meter. Dat is zelfs voor onze lage boot te weinig. Een jong stel met een scoutingvlet manoeuvreert zich erdoor en wij maken aansluitend dankbaar gebruik van hun behendigheid.
Het Wapen van Reeuwijk heeft een paar passantenplekken
De plas Gravekoop is een wat grotere plas. We varen hem rond en zien al van verre de brug die ons naar de volgende plas moet brengen. Opnieuw een doorvaarthoogte van 0,7 meter en dit keer geen behulpzame jongelui. Gelukkig blijkt de elektrische brug goed te functioneren. De slagbomen gaan dicht en het wegverkeer over de Nieuwenbroeksedijk wordt even stilgezet. Leuk dat je dit zelf allemaal in gang kunt en mag zetten! Via een weer fraaie aansluiting komen we op de plas Nieuwenbroek. De drie plassen Nieuwenbroek, Roggebroek en Kalverbroek vormen één geheel, in de lengte doorsneden door een lange eilandenrij. Ook dit zijn weer fraaie plassen. Met de eerdere ondiepten in het achterhoofd hebben we ontzag voor de veenbonken die hier boven komen drijven…
VRIJHOEF EN KLEIN ELFHOEVEN Een ophaalbrug als verbinding betekent zelf brugwachteren
het dorp Reeuwijk. Daar heeft onder meer de ‘Roei- en Zeilvereniging Gouda’ haar domicilie. Ook ligt daar in een hoek ‘Het Wapen van Reeuwijk’ met een aantrekkelijk terras. Het Wapen heeft een paar passantenplaatsen, en die zijn er verder in Reeuwijk nauwelijks.
GROOT EN KLEIN VOGELENZANG
In precies de tegenovergestelde hoek van de plas gaan we op zoek naar de doorgang naar
de plas Groot Vogelenzang. Die blijkt tamelijk verscholen te liggen. Er ligt een beweegbare brug met een doorvaarthoogte van net 1,20 meter. We kunnen eronderdoor zonder dat de brug open hoeft. Na een !ink stuk over een opvallend fraaie verbindingssloot vinden we — anders dan de naam doet vermoeden — een kleine plas. Als we willen doorvaren naar de naastgelegen plas Klein Vogelenzang, zien we daar bij nader inzien van af. De
Aan het eind van de eilandenrij zit de verbinding met de plas Vrijhoef. Dit is een langgerekte plas, ingeklemd tussen twee eilandenrijen. Naarmate we dichter bij de voorste plassen komen, ontmoeten we meer vaarverkeer. Van Vrijhoef naar Klein Elfhoeven is een gemakkelijke doorsteek. Wel een beetje smal en met volop tegenliggers, dus voorzichtigheid is geboden. Klein Elfhoeven is misschien wel de mooiste plas, met prachtige, grote eilanden. Je mag hier echter alleen binnen de betonning de plas oversteken. We genieten dus vanuit de vaargeul van de plas. Aan het eind daarvan komen we bij de doorsteek naar de plas Elfhoeven, waar we dit rondje zijn begonnen. Over de doorsteek ligt een ophaalbrug, maar voor ons hoeft die niet open.
115
V ERK EN NING
beperkingen en de structuur van het vaargebied maken dat men vooral in open boten vaart. Sloepen, vletten en tenders vormen hiervan het grootste deel. Daar zijn er niet alleen opvallend veel van, maar het zijn ook nog eens erg mooie exemplaren. Van een lokale botenbouwer vernamen we dat veel van zijn cliënten zich zelden of nooit buiten het gebied wagen. Omdat er in het gebied altijd keurig gevaren wordt, blijven de boten blijkbaar ook mooier.
VAARVERGUNNING
De Algemene Plaatselijke Verordening van de gemeente verbiedt varen op de plassen, tenzij je een ontheffing hebt. De leges daarvoor komen ten goede aan natuurherstel onder auspiciën van de Stichting De 12 Reeuwijkse Plassen, die ook de vergunningen uitgeeft. Doordat de
De verbinding van Klein Elfhoeven naar Elfhoeven is 3m breed
De Reeuwijkse plassen bieden fraaie uitzichten en fantastische woonstekken
Veenbonken op de plassen rond Roggebroek nopen tot opletten
OPEN BOTEN
De almanak geeft aan dat Reeuwijk amper passantenplaatsen heeft. Bij Het Wapen van Reeuwijk zijn we de enige passant. Men vertelde ons dat er niet veel passanten in Reeuwijk komen. Dat blijkt ook als we de volgende dag het liggeld willen afrekenen: dat hoeft niet. Kenmerkend voor deze plassen is dat de gebruikers vooral uit het gebied zelf komen. Het feit dat het enige moeite kost om de plassen te bereiken, zal hier debet aan zijn. De
116
REEU W I JK SE PL A S SE N
plassen van oorsprong uitgeveende landerijen zijn, is ongeveer 80% van het water particulier bezit. De eigenaren hebben daardoor een nadrukkelijke vinger in de pap waar het gaat om natuur, cultuurhistorie, het reguleren van de recreatiedruk en de controle op het vaargedrag.
VERDERE REGELGEVING
Met een vergunning mag je uitsluitend op de toegestane plaatsen varen met een snelheid van ten hoogste 6 km/u. Je wordt verondersteld 50 meter uit de kant te blijven, onder meer om de rietkragen te sparen. Varen is alleen toegestaan van één uur voor zonsopgang tot één uur na zonsondergang. Langer dan vier uur ligplaats nemen langs een oever of een eiland is verboden. Dit verbod geldt echter niet voor
open boten en kajuitboten met een stahoogte van minder dan 1,5 meter, mits zij afmeren op de plas Elfhoeven, de ’s-Gravenbroekse plas of in een jachthaven. Kortom: er zijn nogal wat regeltjes hier...
BALANS
Er zijn legio punten om je van een bezoek te weerhouden: lastig te bereiken, niet ingericht
op passanten, beperkte diepgang, smalle bruggen, een vergunningsplicht en een maximumsnelheid van 6 km/u. Zonder overdrijving zou je kunnen spreken van een ontmoedigingsbeleid voor bezoekers. Voor de volhouder is de beloning echter navenant, want je vindt hier een ontzettend leuk vaargebied dat actie van je vraagt. Ga er dus toch maar eens kijken! ◼
117