Heusden - Den Bosch

OEVERS MET HISTORIE 68

www.motorboot.com

D AG T O C H T H EU SD EN - D EN B O S CH

april 2023

69

We maken een dagtocht van Heusden naar ’s-Hertogenbosch. Dat betekent dat we de Bergsche Maas stroomopwaarts gaan bevaren en verderop de Maas. We verwachten een rustige tocht op deze rivier en zijn benieuwd of het vaarwater ons gaat weten te verrassen.

PIM VAN DER MAREL

We verlaten het markante vesting-

ten, maar deze rivier is door middel

anders zijn. Zo zorgde in juli 2021 de

stadje Heusden bijna met tegenzin.

van een sluis wel bevaarbaar gelaten.

beruchte golf water vanuit Duitsland,

Omdat we er maar niet genoeg van

Voor de verbinding tussen beide is in

België en Limburg voor een ongekend

kunnen krijgen varen we - bij wijze van

diezelfde tijd het Heusdens Kanaal

krachtige stroming.

afscheid - nog een laatste rondje door

aangelegd. Bij het graven van de

de historische stadshaven. De ligging

Bergsche Maas is voor een deel de

OVERSTEEK

van de haven binnen de omwalling

oeroude bedding van de Romeins-

Op de relatief korte afstand van van-

van de vesting maakt het nu eenmaal

Middeleeuwse Maas gevolgd, wat het

daag zijn er maar enkele punten

tot een ervaring die je maar zelden

rivierkarakter heeft versterkt. De af-

waarop de Bergsche Maas kan wor-

kunt opdoen. Vanuit de stadshaven

sluiting van het Haringvliet met de Ha-

den overgestoken. De bekendste is

varen we naar de Bergsche Maas

ringvlietdam in 1970 had gevolgen

de Heusdense Brug in de N267 bij

waar we stuurboord uit gaan in de

voor de Bergsche Maas. De spuislui-

Heusden. Een minder bekende is de

richting van ons doel van vandaag.

zen gaan tweemaal daags bij eb open

veerpont tussen Herpt en Bern. We

om het rivierwater te kunnen afvoe-

zijn nog maar amper de Industrieha-

HISTORIE

ren. De mate van aanvoer van dit ri-

ven van Heusden voorbij of voor onze

Krachtens de Maasmondwet van 26

vierwater en het spuien bepalen de

neus kruist de pont onze vaarweg. In

januari 1883 is besloten de Bergsche

huidige getijdewerking. In de praktijk

de wandeling heet deze pont het

Maas te graven en zo de Maas te ver-

betekent dit - bij normale rivierwater-

Bernse veer. Er zijn drie van deze

binden met de Amer en het Hollands

afvoer - een getijdeverschil van rond

veerponten, de andere twee varen

Diep. Parallel daaraan is de oude af-

de 20 cm en een rustige stroming. In

verder stroomafwaarts. De veren zijn

voer via de Andelsche Maas afgeslo-

extreme situaties kan dat echter heel

eigendom van vier oevergemeenten

Openingsfoto De Gekanaliseerde Dieze is een vriendelijke vaarweg naar de Ertveldplas. 2 Het Bernse veer verzorgt gratis de oversteek.

2

70

www.motorboot.com

D AG T O C H T H EU SD EN - D EN B O S CH

3

4

3 De toren is van de Sint Willibrorduskerk, een naoorlogse katholieke kerk. 4 In de Antonius Abtkerk herinnert een praalgraf aan de status van Bokhoven als graafschap.

die voor de exploitatie een gezamen-

Ammersoyen, één van de best be-

graf voor de eerste graaf en gravin

lijke stichting in het leven hebben ge-

waarde middeleeuwse waterburchten

van dit graafschap. Dat bevindt zich in

roepen. Ze zijn ingesteld op grond van

van ons land. Het lag ooit aan de

de bewaard gebleven Antonius Abt-

dezelfde Maasmondwet van 1883 en

Maas maar ligt er nu een aardig stuk

kerk, waarvan delen nog uit de 15e

moeten zorgen voor een gratis over-

vanaf. En dat komt natuurlijk niet

eeuw stammen. Vanaf het water kun

steek over de rivier. Leuk is dat je des-

omdat het kasteel verplaatst is. Op de

je die goed zien. We hebben er plezier

gewenst een sms’je krijgt als de pont

waterkaart zie je dat de Meersloot

in dat zoiets in een gehucht als dit

gestremd is. Anderhalve kilometer

rond de plaats loopt, een restant van

heeft kunnen bestaan. We varen ver-

verderop varen we onder het punt

de bedding van de Maas in vroeger

der en zien dat aan de rand van het

door waar een dode arm van de Afge-

tijden. De buitengracht van het kasteel

dorp een aanlegsteiger ligt bij ‘Het

damde Maas ligt. De Bergsche Maas

maakt onderdeel uit van deze Meer-

Veerhuis’. Het terras van dit etablisse-

wordt hier weer gewoon de Maas.

sloot. Vanaf de vaarweg kun je van

ment ziet er heel aantrekkelijk uit. We

het dorp niet veel zien, alleen de toren

kunnen de verleiding dan ook niet

DORPEN

van de Sint Willibrorduskerk, een mo-

weerstaan en gaan vaststellen dat het

Als we doorvaren hebben we aan

dern naoorlogs kerkgebouw. Wat dan

inderdaad een aangenaam terras is.

bakboord het gehucht Well, een eeu-

weer wel heel leuk is zijn de paarden

wenoud terpdorp langs de Maas. Het

die men hier de uiterwaarden laat be-

HENRIËTTESLUIS

14e eeuwse Slot van Well - in particu-

grazen. Ze lopen vrolijk rond en lijken

Meteen na Het Veerhuis houden we

lier bezit - ligt achter de Maasdijk en

het gezellig te hebben.

stuurboord aan om het Diezekanaal

onttrekt zich helaas aan het zicht. Dat

Aan de overkant hebben we even

(formeel het Kanaal Henriëttewaard-

geldt gelukkig niet voor het kerkje van

later het dorp Bokhoven. Minder dan

Engelen en in de wateralmanak de

het dorp waarvan de toren uit de 12e

300 inwoners maar wel in het verle-

Gekanaliseerde Dieze genoemd) op te

eeuw dateert.

den ooit een echt graafschap. Het

varen. Daar komen we vrijwel direct

Vrijwel tegen Well aan ligt Ammerzo-

dorp was in de Tachtigjarige Oorlog

de Henriëttesluis tegen. Daarvan staat

den. De plaatselijke jachthaven blijkt

neutraal gebied (!) en vormde een ka-

maar één sluisdeur open, maar het

geen passantenhaven, dat wordt met

tholieke enclave in een verder calvinis-

licht staat wel op rood-groen. We roe-

een bord heel duidelijk gemaakt. Dat

tische omgeving. In 1640 werd het

pen per marifoon de sluiswachter op

is wel jammer want (net aan) op loop-

zelfs een vrij graafschap. Daarvan ge-

die ons uitnodigt gewoon de sluis in te

afstand van de jachthaven ligt kasteel

tuigt een 17e eeuws marmeren praal-

varen. Dat doen we en in de sluis blijkt april 2023

71

stens

drie

geruststellende

kwartier

later

het

bericht

‘we

gaan

schutten’. We troosten ons met de gedachte dat de 90 m lange sluis al is aangelegd in 1897 en het dus eigenlijk prachtig is dat het nog werkt. We waken er natuurlijk voor deze troostrijke gedachte niet te delen met onze mede-sluispassanten. Van belang is nog dat de sluis in het seizoen schut tot 21u (op zondag tot 19u) en dat je er dan een half uur voordien moet zijn.

GEKANALISEERDE DIEZE Uit de sluis gaan we op een vriendelijke, natuurlijk aandoende vaarweg onderweg naar de Ertveldplas. Het is 5

een zinderend hete dag dus is het prettig om een zuchtje wind te van-

al een jacht met een bejaard echtpaar

sluiten. Gelukkig maakt de sluiswach-

gen. Maar ja, dan moet het wel een

te liggen. Ze zijn woedend op ons

ter een rondje waarbij hij melding

beetje waaien… We passeren aan

omdat ze denken dat de deur voor

maakt van een storing en aankondigt

bakboord de Meerwijkse brug, een

ons open moest blijven.

de sluis te gaan ‘resetten’. Dat neemt

dubbele houten ophaalbrug voor fiet-

In de sluis is het extreem heet en het

bij het echtpaar weliswaar niet de

sers en voetgangers. De brug ligt over

stel probeert zich met lakens en an-

woede weg, maar die is nu niet meer

de Oude Dieze en nodigt uit om die

dere kunstgrepen de zon van het lijf te

op ons gericht. Bij wijze van veront-

op te varen. Spijtig genoeg is de in-

houden. Dat lukt maar matig en voedt

schuldiging wordt er zelfs voorzichtig

vaart verboden. De Oude Dieze is met

hun opwinding. Tot overmaat van

naar ons gezwaaid. Na allerlei kenne-

de Maas verbonden door middel van

ramp willen de sluisdeuren niet geheel

lijk vruchteloze pogingen volgt min-

de spuisluis Crèvecoeur, waarmee het

5 Van de Henriëttesluis staat maar één deur open. 6 De Meerwijkse brug over de Oude Dieze. 7 De stadsentree langs bedrijventerrein De Rietvelden.

6

72

www.motorboot.com

D AG T O C H T H EU SD EN - D EN B O S CH

waterschap het peil in de Dieze regelt.

Dode Maas Arm

Wijk en Aalburg

het verbod. Een mogelijke oorzaak is

N267

ook de open verbinding met het En-

Bern

Hept

Veerhuis

Bokhoven

HEUSDEN Oudheusden

Hedikhuizense Maas

© HdB 7.III.'23

varen kunnen we een glimp opvangen van het torentje van de Oude Lamber-

Spui- Oude sluis Dieze

Gekan.Dieze Engelen

Plas

Vlijmen

Drunen

Rietvelden- Ertveld haven

’s-HERTOGENBOSCH

Nieuwkuijk 5

A59

Vikinghaven

Engeler Meer

A59

0 km

Empel

Crèvecoeur

Henriëttesluis

al

meld in het jaar 815. Als we erlangs

Maas

akana

de naam Angrisa voor het eerst ver-

A2

Mil. Haven

Die ze

van den Bosch. Het dorp wordt onder

Hedel

N

Maxim

Industriehaven

Engelen, tegenwoordig een stadsdeel

Well

Bergse Maas

terrein aan ligt.

Oude Maasje

Kasteel Ammersoyen

Ammerzoden

Heusdens Kanaal

gelsche Gat, waar een groot militair Aan stuurboord hebben we het dorp

Meersloot

Spoorlijn

Dat zou een reden kunnen zijn voor

Route

Zui Hintham d-W vaa illems rt -

tuskerk. De toren staat op het recent gerestaureerde priesterkoor dat een

GOED OM TE WETEN

overblijfsel is van een 15e eeuwse

De maximumsnelheid op de Bergse Maas is 20km/u maar op sommige als zo-

laatgotische kruiskerk. Op de website

danig gemarkeerde stukken geldt geen maximumsnelheid en is waterskiën toe-

van de kerkelijke gemeente worden

gestaan. Om snelle boten te water te laten ligt er zowel bij Well als bij

eerdere versies van de kerk geïndi-

Ammerzoden een boothelling. Op de Gekanaliseerde Dieze is de maximum-

ceerd rond 1100, in 1485 en mogelijk

snelheid 11km/u.

zelfs al een houten exemplaar rond 815. Los van de historische juistheid (..) mag duidelijk zijn dat we hier te

mijn zal dat het einde van de

haven. Bovendien is de korte afstand

maken hebben met een oud gebouw.

woonboten hier betekenen. We varen

tot het oude centrum van Den Bosch

de plas een stukje rond en weten niet

een pluspunt. Per saldo toch niet on-

INDUSTRIE

zo goed wat we ervan moeten vinden.

aantrekkelijk, vinden we. In elk geval is

De stadsentree via de Dieze voert ons

Het is geen typische watersportplas,

het een prima uitvalsbasis om één van

eerst onder de A59 door. Doorvarend

maar met de Vikinghaven heeft de

de

hebben we meteen daarna aan stuur-

plas wel een goed geoutilleerde jacht-

bosch te gaan verkennen.

komende

dagen

’s-Hertogen-

boord het bedrijventerrein De Rietvelden, een grote industriewijk van de

7

stad. In dit bedrijventerrein liggen de Rietveldenhaven en de Industriehaven. Achterin de Rietveldenhaven ligt de scheepswerf van de prestigieuze superyachtbouwer Moonen Yachts.

Maar voor het overige kenmerken beide havens zich vooral door hun industriële karakter.

We komen hier ook aan op de Ertveldplas, ons doel van vandaag. De plas is eind van de veertiger jaren van de vorige eeuw ontstaan als zandwinplas. De Vikinghaven - van WSV Viking - zit sinds 1952 aan deze plas, maar zit onzichtbaar verscholen achter een landtong. Er is in Den Bosch al jaren het nodige te doen over de woonboten hier, want daar wil de gemeente vanaf. Vooralsnog lijkt het uit te draaien op een mix van verplaatsingen en een uitsterfconstructie. Op terapril 2023

73