D A GTOC H T R ON D D E H AAR LE MME R ME E R
1 Het stoomgemaal annex museum De Cruquius is nog in originele staat. 2 Een overhangende loskraan steekt 13 meter uit de oever. 3 Aan bakboord heb je steeds de ringdijk, aan stuurboord wisselt het uitzicht doorlopend.
geschiedvervalsing doen, heeft deze slag de weg naar de geschiedenisboeken niet gevonden. Dat zou ermee te maken kunnen hebben dat er weinig glorieus over te melden is. De watergeuzen wilden in 1573 het Spaanse beleg van Haarlem breken, maar ze leden een smadelijke nederlaag. De verslagen vloot blies de aftocht naar De Kaag, waar nog eens 21 schepen
2
in Spaanse handen vielen.
1
RINGVAART OM DE WATERWOLF Tijdens een toertje onder Amsterdam hebben we bijna de gehele Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder bevaren. Bij een ringvaart denk je aan een droogmakerij. Over het algemeen wordt zo’n droogmakerij niet erg gewaardeerd omdat het tot een saai landschap zou leiden.
daarom de Ringvaart gegraven en
ter wereld. De combinatie daarvan
HISTORIE
kon de droogmaking beginnen.
met de architectuur maken het een in-
Hoewel het klinkt als een gebied dat
Uniek was dat dit voor de eerste keer
dustrieel monument van wereldfor-
al eeuwen is ingepolderd, is dat niet
volledig op stoomkracht ging gebeu-
maat. Het is tegenwoordig eigendom
helemaal het geval. Maar de plannen
ren. Met de daartoe aangelegde
van de Vereniging Hendrick de Keyser
ervoor zijn wel eeuwenoud. Al in 1641
stoomgemalen heeft het zes jaar ge-
en daarmee is het voor het nageslacht
publiceerde Jan Adriaenszoon Leegh-
duurd om het water eruit te pompen.
zeker gesteld. En mocht je plannen
water zijn Haarlemmermeerboek. Hij
Het was een prestigeproject van on-
hebben: het is ook een trouwlocatie!
wilde met niet minder dan 200 polder-
gekende omvang, ingegeven door het
molens de watervlakte te lijf. Aan de
toenmalige gezichtsverlies als gevolg
AANVAARROUTE
technische haalbaarheid daarvan was
van de Belgische onafhankelijkheid
Onze aanvaarroute naar de Ringvaart
echter teveel twijfel. Het heeft twee
van 1830. De gemalen werden alle-
mag er zijn. We komen van het
volle eeuwen geduurd voordat de eer-
maal gevestigd in prachtige neogoti-
Noordzeekanaal en gaan het zijkanaal
ste spade daadwerkelijk de grond in is
sche gebouwen met oogstrelende,
C op naar Spaarndam. We laten ons
gegaan. Het woeste meer bedreigde
kasteelachtige elementen. Aan het
schutten door de Grote Sluis Spaarn-
toen bij storm zowel Amsterdam als
gemaal De Cruquius - dat in het ge-
dam en varen via het Spaarne door
Leiden en die situatie kon eenvoudig-
lijknamige dorp staat - is het minst
Haarlem. Dat is een dermate leuk tra-
weg niet blijven voortbestaan. In het
veranderd. Het is nu een museum en
ject dat we ons voornemen daar een
midden van de 19e eeuw werd
het bevat de grootste stoommachine
keer een apart verhaal aan te wijden.
3
We varen een tijdje later vanaf het Zuider Buiten Spaarne bij Cruquius de Ringvaart op en vallen daar meteen met onze neus in de boter. Pal voor ons ontvouwt zich kamerbreed het eerder
genoemde
stoomgemaal
annex museum. Wat een schitterend gebouw! En wat fijn dat we dat in ere houden. Waar industriële monumenten toch meestal een flinke compo-
PIM VAN DER MAREL
nent industrie laten zien – daarom heten ze ten slotte zo – is dit vooral
82
Het woord droogmakerij zou niet zijn
meer. In de 16e eeuw was dat zelfs
verzwolgen door het water. Het meer
een ontzettend fotogeniek geval. Dat
ontstaan als de toestand die eraan
het grootste meer van Holland met
gedroeg zich als veelvraat en had
het museum tot de top 100 van de
voorafgaat niet een situatie zou zijn
een oppervlakte van een kleine 17.000
daarom een bijnaam: waterwolf. Op
Nederlandse Rijksmonumenten hoort,
waarin het gebied onder water staat.
hectare. Het was ontstaan uit ver-
dit immense meer heeft de ‘Slag op
verbaast ons geen seconde. Het is
In het geval van de Haarlemmermeer
scheidene kleinere meren waarvan de
het Haarlemmermeer’ plaatsgevon-
wat je noemt een allesbehalve saai
– het woord zegt het al – was dat een
scheidingsdijken en -gebieden waren
den. Hoewel wij in dit land niet aan
begin van onze vaartocht.
www.motorboot.com
februari 2022
83