Haarlem heeft volop vaarwater

D AGTO C H T HA A R L E M

VEEL KIJKPLEZIER VANAF HET WATER De eeuwenoude stad Haarlem heeft als bijnaam Spaarnestad. Die bijnaam dankt ze aan de rivier waaraan ze is gebouwd. Er zijn ook een aantal bevaarbare grachten in Haarlem. Spaarndam en de Mooie Nel in de directe omgeving maken de stad een nog aantrekkelijker bestemming voor motorbootvaarders. Er is dus meer dan de Barteljorisstraat!

PIM VAN DER MAREL

110

www.motorboot.com

september 2022

111

D AGTO C H T H AA RL E M

duidde op het onstuimige karakter

Spaarndam laat schepen toe met een

den die het overblijfsel is van een

van dit water in oude tijden. Voor

lengte van 105 en een breedte van

vroegere verdedigingsgracht. De in

boten met een kruiphoogte tot 1,20

9,5 meter. Geen wonder dus dat we af

het park nog aanwezige stadswallen

meter vormt het meertje de aanloop

en toe beroepsvaart van forse afme-

accentueren dit verdedigingskarakter.

naar een leuke vaartocht rondom

ting zien. Als je de stad invaart pas-

Van belang is dat tussen de Schoter-

Haarlem, ook wel bekend als het

seer

het

huissingel en de Kinderhuissingel de

‘rondje Molenplas’. Dat voert over de

Havenkantoor. We slaan acht op de

lage vaste Verspronck- en Kenau-

Binnen Liede en de Buiten Liede en

meldteksten en vermaken ons erom

bruggen liggen. Tenzij je kruiphoogte

komt uit op de Ringvaart van de Haar-

dat Haarlem erg duidelijk werk maakt

minder dan 1,00 meter is, moet je hier

lemmermeerpolder bij het Cruquius-

van het innen van het havengeld.

omkeren en via dezelfde weg terug

je

aan

stuurboord

naar het Spaarne.

gemaal, waar je stuurboord uit weer terug kunt naar de stad.

Pal voor de Prinsenbrug takt de Klop-

STADSAANZICHT

ENTREE

persingel af. Die heet verderop de

Zodra we de Prinsenbrug en de

Wij draaien om bij Penningsveer en

Schotersingel en voert langs De Bol-

Spaarnespoorbrug zijn gepasseerd

keren terug naar het Spaarne om zo

werken. Om er te komen moet je de

ontvouwt

naar Haarlem te varen. De mix van

vaste

(doorvaart-

stadsaanzicht. Het wordt gedomi-

bedrijven, woningen en flats maken dit

hoogte: 1,10 meter) kunnen passeren.

neerd door molen ‘De Adriaan’ op de

gedeelte niet fraaier of lelijker dan je

De Bolwerken bleven over toen in de

voorgrond en de Sint Bavokerk daar-

zou verwachten als je op een stad

19e eeuw de stadsmuren werden ge-

achter. De Adriaan is een achtkantige

aanvaart. Dat blijft zo totdat we aan

sloopt. De nog resterende voormalige

stellingmolen waarvan de oorsprong

2

bakboord de ingang van de Industrie-

vestingwerken zijn opgenomen in een

in 1779 ligt. De herbouw van de uitge-

Openigsfoto: Stadsaanzicht van Haarlem met Molen De Adriaan en de Sint Bavokerk daarachter. 2 Komend vanaf het Zijkanaal C ziet Spaarndam er

haven passeren. De aanwezigheid

door de bekende landschapsarchitect

brande molen is gereedgekomen in

uitnodigend uit. 3 De havenkolk van Spaarndam behoort tot de eerste beschermde dorpsgezichten.

daarvan verklaart ook waarom we re-

J.D. Zocher ontworpen stadspark.

2002. De molen is opvallend hoog en

latief veel binnenvaart zijn gepasseerd

Dat we op een singel varen betekent

ziet er patent uit. De Sint-Bavokerk is

en tegengekomen. De Grote Sluis bij

dat we ons op een stadsgracht bevin-

in de 14e eeuw gebouwd op de fun-

We komen van het Noordzeekanaal

land behoort. En je vindt er natuurlijk

via het Zijkanaal C. Dat brengt ons in

Hansje Brinker.

Spaarndam. Vooral ’s morgens bij op-

112

CENTRUM

HANSJE BRINKER

MOOIE NEL

een beeld van een jongen die met

strelend uit. Van het Zijkanaal C

Het vaarwater na de sluis heet het

zijn vinger een gaatje in een dijk

schutten we door de Grote Sluis naar

Noorder Buiten Spaarne. Al snel heb-

afsluit. Doel daarvan is te voorko-

het

naastgelegen

ben we aan stuurboord een fort en

men dat het water een steeds gro-

Spaarndam is ontstaan rondom de

aan bakboord de toegang tot de

ter gat maakt. Het staat symbool

voorlopers van deze sluis, die al in de

Mooie Nel. Het fort heeft de niet al te

voor de strijd met de blote hand

13e eeuw zijn aangelegd. Door weg-

fantasierijke

bezuiden

tegen het water. Van de jongen is

geslagen veenmassa’s was het toen-

Spaarndam. Er ligt ook nog een fort

geen naam bekend, maar het ver-

malige

de

aan de noordkant van het dorp, waar-

haal kwam voor in het boek ‘Hans

Zuiderzee geworden. En dat bete-

van de naam zich laat raden. Beide

Brinker, or the silver skates, a story

kende dat je bij eb water kunt afvoe-

forten waren onderdeel van de stelling

of life in Holland’. Dit is een Ameri-

ren. Behalve de uitwateringssluis is

van Amsterdam. De Mooie Nel aan de

kaans boek uit 1865. Pragmatisch

toen ook de Kolksluis gebouwd, een

overzijde is een verbreding van de

als Nederlanders kunnen zijn, heb-

schutsluis. En dit monumentale sluisje

Binnen Liede die zo groot is dat het

ben

is in 2009 opnieuw in gebruik geno-

voor een meer kan doorgaan. We

schroom geïmporteerd alsof het

men voor de pleziervaart. Dit overi-

varen het op en zien aan stuurboord

eigen folklore is. En we laten zelfs

gens niet alleen om ons een plezier te

dat de jachthaven van de Haarlemse

de foutieve aanname bestaan dat

doen: het laat per schutting minder

Jachtclub hier haar domicilie heeft. De

de jongen in kwestie de hoofdper-

van het brakke water van het Noord-

aantrekkelijke glooiing ernaast met de

soon uit het boek is. Sterker nog,

zeekanaal in het Spaarne stromen.

naam Schoteroog dankt dit reliëf aan

omdat Amerikanen kwamen kijken

Als je de tijd hebt is aanleggen in

haar voormalige bestemming als vuil-

waar de gebeurtenis had plaatsge-

Spaarndam een aanrader. Bij de Kolk-

stortplaats. De Mooie Nel is modderig

vonden, is er een beeldje van ge-

sluis daar ligt een aantrekkelijke kleine

en is aan de kant minder dan 1,00

plaatst. In Spaarndam dus, maar

havenkolk die tot de eerste be-

meter diep. De naam is een verbaste-

ook in Harlingen en Scheveningen.

schermde dorpsgezichten van ons

ring van ‘Mooien Hel’, dat schijnbaar

IJ

Het

een

www.motorboot.com

zeearm

van

zich

een

panoramisch

In Spaarndam staat op de IJdijk

komende zon ziet de plaats er oog-

Spaarne.

Vrouwehekbrug

naam

Fort

we

het

verhaal

3

zonder

september 2022

113

D AGTO C H T H AA RL E M

damenten van verbrande voorlopers.

Het gebouw heeft een alleszins rijke historie en domineert de skyline van de stad. Boeiend is bijvoorbeeld dat

WE RAKEN BEDUUSD VAN DE MONUMENTENDICHTHEID OP DIT GEDEELTE

zowel Mendelssohn, Händel als Mozart nog op het vroeg-18e eeuwse pijporgel zouden hebben gespeeld.

genis. Die is in 2016 als zodanig bui-

Gravestenenbrug, een in 1950 her-

Leuk is ook dat de term ‘kogel door

ten gebruik gesteld. De herinvulling en

bouwde dubbele ophaalbrug. Funda-

de kerk’ mogelijk is terug te voeren op

verbouwing nadert bij het schrijven

menten duiden erop dat voorlopers

een Spaanse kogel uit 1573 tijdens

van dit artikel zijn voltooiing. Het

van de brug er al lagen voor de 13e

het beleg van Haarlem. Nog leuker:

enorme gebouw heeft van binnen een

eeuw. Het prachtig gerestaureerde

de in de kerk nog altijd zichtbare kogel

metamorfose ondergaan en is nu een

dubbelpand bij de brug herbergde

miste de geestelijke waarvoor deze

multifunctioneel complex: bioscoop,

vroeger een bierbrouwerij. De brug en

bedoeld was. Zou hier misschien het

hotel, campus, bedrijfsruimten et ce-

de panden worden genoemd als het

‘schietgebedje’ zijn geboren?

tera. De imposante afmetingen kun je

meest gefotografeerde plekje van de

bij het langsvaren goed zien. De vaar-

stad.

MONUMENTENBOLWERK

weg heet hier inmiddels het Binnen

Doorvarend heb je kort daarna aan

Met een grote bocht naar bakboord

Spaarne en maakt een grote bocht

stuurboord het bekende Teylers Mu-

krijgen we zicht op de koepelgevan-

naar stuurboord. Voor ons ligt dan de

seum, een Rijksmonument met een

7 8

4 De Gravestenenbrug, herbouwd in 1950, maar met roots van voor de 13e eeuw. 5 Even verderop ‘t Wapen van Gelderland, een gerestaureerd pakhuis uit de 17e eeuw. 6 Het Teylers Museum omvat tevens het eigen observatorium. 7 De Koepelkathedraal aan de Leidsevaart is een imposant geval. 8 De Melkbrug, in 1886 gegoten door een Haagse ijzergieterij. 9 Vaste bruggen in de Kamper-, Gasthuis- en Raamsingel laten alleen lage boten toe.

5

4

6

9

114

www.motorboot.com

september 2022

115

D AGTO C H T HA A R L E M

sie is gegoten door de Haagse ijzer-

kromme tenen varen we verder.

ter Hasselaar, die wordt verondersteld

gieterij ‘De Prins van Oranje’ in 1886.

De Kampersingel gaat over in de

heldhaftig met kokende teer de Span-

GOED OM TE WETEN

Hoewel Nieuw-Amsterdam al in

De

draaibrug

Gasthuissingel die op zijn beurt weer

jaarden het beleg van de stad (1572

Alle bruggen over de hoofdroute door de stad zijn beweegbaar. Doorvaart gaat in

1664 is veroverd door de Engel-

glimt ons tegemoet. En even later ver-

overgaat in de Raamsingel. Met

tot 1573) te hebben bemoeilijkt.

konvooi: de brugwachters fietsen mee. Daardoor ontstaat feitelijk wisselend een-

sen, had het daar natuurlijk niet

gapen we ons aan de gevel van ’t

bloembakken bij de bruggen is de

Hollandser kunnen beginnen. Ook

Wapen van Gelderland, een gerestau-

toch al fleurige omgeving nog vriende-

STADSGRACHTEN

geld (€ 1,20 per meter) verschuldigd. Als je langer dan 3 uren aanlegt, heft de stad

de plaatsen Nieuw-Haarlem en

reerd pakhuis uit de Gouden Eeuw

lijker gemaakt. We varen achter een

We keren om en gaan bakboord uit

liggeld (€ 1,40 per meter) maar dan vervalt wel het bruggeld.

Breukelen uit dezelfde regio zijn

dat nu in gebruik is als horeca-etablis-

trage elektrische huurboot en storen

via de Nieuwe Gracht terug naar het

In gesloten toestand is de Melkbrug met 2,00 m doorvaarthoogte de laagste.

opgegaan in New York. Tegen-

sement. We raken nogal beduusd van

ons daar geen moment aan. Integen-

Binnen Spaarne. De Nieuwe Gracht is

De maximumsnelheid is in de hele stad 6 km/u.

woordig kennen we die als de

de monumentendichtheid op dit ge-

deel, we genieten van de singels in

een beetje ‘stenig’ en heeft alleen

Voor zeilboten is van belang dat Haarlem onderdeel is van de Staande Mast

stadswijken Harlem en Brooklyn.

deelte.

hetzelfde aangename tempo.

vaste bruggen, waarvan de laagste

Route: 1x per dag in beide richtingen (Blauwe Golf).

Aan het eind van de Raamsingel varen

volgens de wateralmanak 1,85 meter

we de Leidsevaart op. We gaan eerst

is. Heel erg gecharmeerd zijn we dan

Vlak voor de Langebrug – die in de

even bakboord uit om naar de Koe-

weer wel van huisnummer 74: een

volksmond ‘de verfroller’ wordt ge-

pelkathedraal te varen, formeel de Ka-

statig patriciërshuis uit de eerste helft

dat het Nederlands dan anno nu

noemd – gaan we stuurboord uit de

thedrale Basiliek Sint Bavo. De 19e

van de 18e eeuw met de status van

vermoedelijk de voertaal van de

Kampersingel op. Om die uit te kun-

eeuwse kathedraal is de op één na

Rijksmonument.

wereld zou zijn geweest. Maar ja,

nen varen tot aan de Leidsevaart

grootste katholieke kerk van ons land

Terug op het Spaarne gaan we bij de

niet iedere kans wordt benut …

moet je kruiphoogte een brug van

en biedt daardoor een imposante

Gravestenenbrug stuurboord uit de

1,57 meter kunnen hebben. We zijn

aanblik. We keren om en varen de

Bakenessergracht op. Van mensen

Leidsevaart uit tot we op de Kinder-

die hier vaker varen hebben we ge-

ontmoeten die de vaarkunst nog

huissingel niet verder kunnen bij de

hoord dat dit de leukste gracht van

observatorium: Teylers Sterrenwacht.

geenszins machtig is. De man ramt

Kenaubrug. Daar ligt nog een ander

Haarlem is. Met vaste bruggen van

Een klein stukje verder komen we bij

met een gloednieuwe sloep eerst een

stadspark, het Kenaupark. Genoemd

1,10 meter blijkt de gracht overigens

de Melkbrug, waarvan de huidige ver-

huurboot en daarna de kade. Met

naar de bekende Kenau Simonsdoch-

niet voor iedereen weggelegd. We

A22

IJMUIDEN

ZuidKennemerland

ka

na

Nauernasche Vaart

al

Spaarnwoude

Velperbroek Santpoort

Zij

ka

na

al

C

Spaarndam Bloemendaal

HAARLEM

Brou

Kenau Park

wer s

eV aar

se T rekv

het Hofje van Bakenes, het oudste

Leid

hofje van de stad, gebouwd in 1395.

RINGVAART Vogelenzang

Via opnieuw de Nieuwe Gracht en het Spaarne varen we de stad uit naar het

Bennebroek

A200

Nieuwebrug A9

Ringvaart v/d Haarlemmermeerpolder

Heemstede

aar t

En je komt langs de achteringang van

5

Kampersingel

Le

Amsterdamse Waterleiding Duinen

toren uit 1530 is prima onderhouden.

Haarlemmerliede

Buiten Liede

ids

Aerdenhout

meer als zodanig in gebruik maar de

1 2 4 3 De Koepel

Binnen Liede

M Museum Teylers

t

Zandvoort

Havenkantoor

e Gra cht Vaa rt

Grote Sluis

Penningveer

Bolwerk

Nieuw

Basiliek St Bavo

de Bakenesserkerk. De kerk is niet

Mooie Nel

Noorder Bakenesser- Buiten Spaarne gracht

Overveen

vast dat we het in elk geval de intiemheb je prachtig zicht op de toren van

ee

Overveen

ste stadsgracht vinden. Onderweg 10

dz

Kolksluis

varen hem op het gemak uit en stellen 10 Het Kenaupark straalt vooral rust uit. 11 De Bakenessergracht wordt de leukste gracht van Haarlem genoemd.

N

or

en

hogelijk verbaasd een sloepvaarder te imposante geschiedenis en een eigen

No

Afrikahav

ren. Een verleidelijke gedachte is

Zijkanaal A

© HdB 2.VIII.'22

SINGELS

niet hadden moeten laten gebeu-

B

enige weemoed dat we dat toen

al

Landgenoten denken soms met

richtingsverkeer door de stad. Zodra er één brug voor je open moet, ben je brug-

na

onderhouden

jka

goed

Zi

HARLEM

A5

Schalkwijk Vijfhuizen

Zuider Buiten Spaarne

Molenplas M

Museum Gemaal Cruquius

Cruquius

1 Prinsenbrug 2 Spoorbrug 3 Molen De Adriaan 4 Gravestenenbrug 5 Langebrug

Schiphol

HOOFDDORP 0 km

5

Zuider Buiten Spaarne, dat naar de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder voert. Luxe panden op de oe-

11

vers geven aan dat we met de bewoners geen medelijden behoeven te hebben. We passeren het Spaarneveer, een elektrische fietspont gerund door vrijwilligers. En aan bakboord valt de 18e eeuwse zaagmolen ‘De Eenhoorn’ op. De vaarweg zelf is ook op dit gedeelte ronduit fraai. We vinden het een waardig besluit van ons bezoek aan Haarlem.

116

www.motorboot.com

september 2022

117