Eem

NEERLANDS LANGSTE RIVIER De wateralmanak typeert de Eem als een ‘door aantrekkelijk, vogelrijk weidelandschap kronkelende rivier’ die eindigt in het centrum van Amersfoort. Bovendien voeren André en Janny in het eerste seizoen van ‘Denkend aan Holland’ over de Eem. De beschrijving uit de wateralmanak en de televisiebeelden van toen vinden we voldoende aantrekkelijk om zelf de Eem te verkennen voor een dagtocht.

PIM VAN DER MAREL

1

2

www.motorboot.com

DA GTOCHT OV ER D E E EM N AAR AMER SFO OR T

2 1 We wachten in Eemdijk tot de lokale kabelpont goed ligt afgemeerd. 2 De Eemnesserbuitenvaart weert met dukdalven eventuele passanten.

3 De Eem krijgt zijn water van een aantal Veluwse beken en het Valleikanaal.

De Eem krijgt haar water van het Val-

beurt soms ook kunstmatig: bij lage

leikanaal en van een aantal Veluwse

waterstanden in de zomer wordt

beken. Als je nooit van het Valleika-

water ingelaten bij Rhenen. Het inge-

naal hebt gehoord, is dat vermoedelijk

laten water bereikt dan via dezelfde

omdat het niet bevaarbaar is. Het ka-

weg de Randmeren. In tegenstelling

naal loopt van de Neder-Rijn bij Rhe-

tot het kanaal is de Eem prima be-

nen naar Amersfoort. En de Eem

vaarbaar. Vanaf de Koppelpoort in

M OTO R BOOT VA R E N PRIJS 2021

loopt van Amersfoort naar het Eem-

Amersfoort vormt ze een 18 km lange

Omroep Max heeft de Nationale

meer, één van de Randmeren. Kanaal

vaarverbinding met de Randmeren.

Motorbootvaren Prijs 2021 gekre-

en Eem zorgen samen voor de afwa-

Gekscherend wordt de Eem met deze

gen voor het programma ‘Den-

tering van de Gelderse Vallei. Het ge-

lengte wel de langste rivier van Neder-

kend aan Holland’. De jury roemt het televisieprogramma voor het aantrekkelijk in beeld brengen van

3

zowel het motorbootvaren als van de Nederlandse vaarwateren. In het eerste seizoen van het programma voeren André en Janny over de Eem naar Amersfoort.

Wie de beelden nog eens wil zien, kan deze terugkijken via de website www.npostart.nl. Vul in de zoekfunctie ‘Denkend aan Holland’ in. Alle afleveringen van het programma worden dan getoond, waarbij je kiest voor de aflevering die werd uitgezonden op 19 augustus 2019 met de naam ‘Van nieuw naar oud’.

april 2022

3

4 We associëren de Eemlijn onwillekeurig met de Missisippi.

5 De Baarnse roei- en zeilvereniging De Eem doet nauwelijks af aan het fraaie vaarwater.

6 Op dit eiland moet vroeger het kasteel Hamelenberg hebben gestaan.

land genoemd. Dit omdat het de enige rivier is die zowel in Nederland ontspringt als er uitmondt.

HISTORIE De rivier duikt voor het eerst op in een akte van Karel de Grote in het jaar 777. Dat is op zich al indrukwekkend

2 4

maar ze lag er al voor die tijd. Er is enige discussie of Eem toentertijd de benaming voor de rivier was of de

VAREN

mondingsdam aan dat er aan de

naam van het gehele moerassige

We komen van het Gooimeer en pas-

vaarweg wordt gewerkt. Even ver-

stroomgebied ervan. Wat daar ook

seren meteen na de Stichtse Brug op

derop blijkt dat het aantal borden be-

van zij, het doet aan de ouderdom

het Eemmeer het eiland met de merk-

paald niet representatief is voor de

niets af. Andere oude benamingen

waardige naam: de Dode Hond. Het

(nogal beperkte) omvang van de klus.

voor de Eem zijn Amer en Hamer.

eiland is onderdeel van het Na-

Het is bladstil als we de Eem opvaren.

Vroeger

doorwaadbare

tura2000-gebied, maar je mag er wel

We varen tussen een weidelandschap

plaats in een rivier een voorde of een

even aanleggen. Kort daarna vinden

en de rivier kronkelt inderdaad, dus

drecht

is

we de rood-groene scheidingston die

kunnen we ons wel vinden in wat de

daarom te herleiden tot een door-

het begin van de vaargeul naar de

wateralmanak ervan zegt. Ook al

waadbare plaats in de Amer, ofwel de

Eem markeert. De beroepsvaart op

omdat het zo’n prachtige dag is, valt

Eem. Leuk is dat plaatsen als Dord-

Amersfoort maakt ook gebruik van de

op hoe ontzettend aantrekkelijk de ri-

recht maar ook Oxford en Frankfurt

Eem die daarom – net als de vaargeul

vier is. We zijn reuze benieuwd of dat

hun naam dus eveneens danken aan

hier – 3,00 tot 3,50 meter diep is. We

zo blijft en varen monter verder.

doorwaadbare plaatsen. Eén van de

gaan stuurboord uit deze betonde

woonkernen

werd

een

genoemd.

van

Amersfoort

heette

vaargeul op naar de monding van het

vroeger Hamersveld en geeft op die

Leusden

riviertje. Daar aangekomen geven

manier ook blijk van zijn oorsprong.

maar liefst vijf verbodsborden op de

EILAND DE DODE HOND Over de opvallende naam van dit

5

eiland in het Eemmeer bestaat een anekdote die wel eens waar zou kunnen zijn. Arbeiders die bezig waren de IJsselmeerpolders droog te leggen hadden een hond bij zich. Toen de hond overleed begroeven ze het beestje op het eiland en bespaarden zich zo de kosten van het destructiebedrijf.

Als ze daarna op het eiland moesten zijn, zeiden ze: “ik ga even naar de dode hond”, waarbij uiteindelijk de verwijzing naar het overleden dier ingeburgerd raakte als de naam voor het eiland waarop het begraven zou liggen.

4

www.motorboot.com

DA GTOCHT OV ER D E E EM N AAR AMER SFO OR T

EEMDIJK

Missisippi dan met de Eem, maar dat

Na enige tijd doemt aan stuurboord

Al snel bereiken we het gehucht Eem-

terzijde. Deze ‘Eemlijn’ onderhoudt in

het Ocrieteiland op. Het dankt zijn

dijk. Het dorp ontstond in de 15e

de zomer een lijndienst voor fietsers.

naam aan de Ocrietfabriek, die lang

eeuw onder de naam Dijkhuizen. De

Ze doet Amersfoort, een aantal plaat-

geleden failliet is gegaan. Het eiland is

dijk ligt mooi glooiend achter de hui-

sen langs de rivier en – via het Gooi-

in beheer bij Natuurmonumenten en

zen en doet die oorspronkelijke naam

meer en het Eemmeer – de plaatsen

er broeden ijsvogels. Dat kan prima

heel logisch klinken. Het plaatsje telt

Huizen en Spakenburg aan.

want ocriet is geen chemische stof maar een soort beton.

minder dan 1.000 zielen en is – ook al door de bescheiden omvang – fraai

EEMBRUGGE

We varen langs het eiland en bereiken

geïntegreerd in de landelijke omge-

We varen door in de richting van het

verderop al snel de plaats Eem-

ving. De lokale veerpont verbindt niet

plaatsje Eembrugge. Aan stuurboord

brugge. Dat is de voortzetting van het

alleen beide zijden van de rivier maar

treffen we eerst de monding van de

kerkdorp Ter Eem uit 1200. Dat er

vormt ook de kortste route tussen de

Eemnesserbuitenvaart aan. In die

maar een paar huizen staan belet

nabijgelegen plaatsen Eemnes en

vaart lag vroeger een sluis, die ooit

onze koning niet de titel Heer van Ter

Bunschoten. Dat het pontje niet op

toegang gaf tot de Zuiderzee. De wa-

Eem te voeren. Je komt het tegen in

zondag vaart is niet verwonderlijk. Het

teralmanak meldt over deze vaart dat

zijn – imposante – rijtje met histori-

is ook het pontje waarop drs. P zijn

de toegang ervan verboden is, be-

sche titels. Het dorpje is vooral een

befaamde liedje uit 1973 ‘Heen en

halve voor schepen met een vaste lig-

watersportcentrum

weer’ heeft gebaseerd.

plaats in de vroegere sluiskolk. De

jachthavens, die je in de wateralma-

Spakenburg ligt maar een paar kilo-

aan deze Buitenvaart gelegen kleine

nak deels terugvindt onder de plaats

meter verderop en dat is een icoon in

jachthaven Eemnessersluis doet dan

Baarn. Tegenover de jachthaven van

de streng reformatorische omgeving

ook niet aan passantenplaatsen. En

de watersportvereniging Eemland ver-

hier. Het veer is een kabelpont en

de ingang ervan oogt met twee duk-

gapen we ons aan een oogstrelende

daarmee zijn we altijd extra voorzich-

dalven midden in het vaarwater ook

rode platbodem.

tig. We wachten we tot de pont is af-

nogal ontmoedigend. Dus varen we er

gemeerd voordat we erlangs varen.

vrolijk aan voorbij. Ondertussen ge-

BAARN

Op de rand van het dorp komen we

nieten we met volle teugen want de

Beduusd van al die watersport varen

een forse passagiersboot tegen. We

Eem bewijst haar faam van fraai,

we op de brug in de A1 aan. Pal daar-

associëren het schip eerder met de

kronkelend riviertje doorlopend.

onder ligt in het donker van de brug

met

meerdere

6

april 2022

5

landelijke vaartrip. We passeren aan

gestaan, is eveneens later ontstaan

KEISTAD

bakboord het 19e-eeuwse gemaal

door een afgesneden bocht. Het is nu

De dichter Everard Meyster sloot in

Zeldert door een afgesneden bocht.

een weiland, dat in de volksmond nog

1661 een weddenschap af dat hij

Die afsnijding heeft ervoor gezorgd

altijd Hommelenburg wordt genoemd.

de Amersfoorters zo gek zou krij-

dat we een bebost eilandje aan bak-

Ook hier stellen we vast dat men de

gen om een meer dan 7.000 kg

boord hebben. Ter hoogte van Soest-

projectontwikkelaars op afstand heeft

zware zwerfkei van de omgeving

dijk passeren we aan stuurboord een

weten te houden te bate van de fraaie

van Soesterberg naar de stad te

flinker eiland. Daarop moet in de 14e

omgeving.

slepen. In ruil daarvoor beloofde hij

eeuw een kasteel hebben gestaan. In

ze bier en krakelingen. 400 Amers-

de middeleeuwen zijn er in deze om-

INDUSTRIEEL

foorters trapten erin en hebben

geving

ge-

Door de betrekkelijk nieuwe Malebrug

met vereende krachten de kei ver-

bouwd.

ze

komt ons een vrachtschip tegemoet.

sleept. Voor Meyster was het aan-

verdwenen, maar het overbekende

Het herinnert ons eraan dat de vaar-

leiding

gedicht

Drakensteyn is er nog wel. Het kasteel

weg ook dient voor de beroepsvaart

Amersfoorters

hier droeg de naam Hamelenburg.

op de stad Amersfoort, waarvan de

waren daar ‘not amused’ over en

Het eiland waarop het moet hebben

contouren zich via doorkijkjes op de

voor

‘Keyklucht’.

De

zijn

verschillende Bijna

kastelen

allemaal

zijn

begroeven de steen. Pas in de 20e eeuw is die weer opgegraven. Van de bijnaam ‘keientrekkers’ zijn ze echter nooit meer af gekomen …

GOED OM TE WETEN Je kunt de Eem niet in een rondje opnemen dus je moet dezelfde weg ook weer terug varen. Vanwege de beroepsvaart is de diepte overal 3 meter of meer. Je mag bijna op de gehele Eem 12 km/uur varen. Alle bruggen zijn be-

een vissersbootje midden op het

weegbaar met uitzondering van de laatste brug in de Eemhaven die vast is

water. Gelukkig zien we hem net op

met een doorvaarthoogte van 2,20 meter. Doordeweeks hebben de bruggen

tijd.

in het vaarseizoen de spitssluiting van 16.30 - 17.30 uur.

Voorbij de brug stellen we vast dat de woonboten aan stuurboord nauwelijks

Gooimeer

N

afbreuk doen aan de prachtige rivier.

Stichtse Brug

HUIZEN

We zijn inmiddels in Baarn. Hoewel

De Dode Hond

dat aan de Eem ligt, is het er niet op gefocust. Het is een prachtige plaats met stadsrechten sinds het midden

Blaricum Bussum Laren A1

Eemdijk

Eemnesse Buitenvaa r rt

naam is dat de ligging van de plaats Hilversum

Eembrugge

karakter van het vaarwater. De gebruikelijke invasie van nieuw geld met

Baarn

komen er het clubgebouw van de

Soestdijk

Ocriet Eiland Haarsche Wetering

Male Sluis

Drakesteyn

Akervaart

Bunschoten/ Spakenburg

A28 A1

Gemaal Zeldert

A27

bijbehorende nieuwbouw heeft men hier met succes weten te keren. We

eer

Pont

Eemnes

Ter Eem maar ook van Baarn. Aangeniet ten koste gaat van het landelijke

mm

Eem

van de 14e eeuw. En Willem-Alexander is natuurlijk niet alleen Heer van

A27

FLEVOLAND

Ee

NIJKERK

Male Wetering

Male Brug

Baarnse roei- en zeilvereniging De

Hoevelaken

Soest Eemhaven

Eem tegen en varen daar langzaam

Barneveldse Beek

Koppelpoort

voorbij om de roeiers onze golven te besparen. Opvallend is dat ook dit

Soestduinen

AMERSFOORT

clubgebouw nauwelijks afdoet aan

KASTELEN

Leusden

Bilthoven

Voorbij Baarn kronkelt de rivier onverminderd door en blijft het een prettig 6

www.motorboot.com

Valleikanaal

Soesterberg

Zeist

0 km

Route

5

© HdB 3.III.'22

het fraaie vaarwater waar het aan ligt.

DA GTOCHT OV ER D E E EM N AAR AMER SFO OR T

spoorbrug kun je ‘m daar onderdoor wel mooi zien.

AMERSFOORT Amersfoort is een eeuwenoud stadje, dat al in 1259 stadsrechten kreeg. Het oude stadscentrum is redelijk tot goed gespaard gebleven. Een rondje stadshart is daarom een aanbevelenswaardige wandeling door de eeuwen. De Koppelpoort is een land- en waterpoort in de ‘nieuwe’ stadsmuur uit het begin van de 15e eeuw. De oudere stadsmuur was toen al voor een groot deel gesneuveld in een grote

Scan de QR-code of voer in de adresbalk van je browser https://vaarroute.online/ code/xxxx in. Daar vind je de gevaren route aangevuld met data als de lengte van de route, bedieningstijden van kunstwerken, doorvaarthoogtes van bruggen etc.

stadsbrand. Behalve de Koppelpoort – waarachter het stadscentrum begint – zijn er nog twee poorten in goede 7

staat bewaard gebleven: de Monnikendam (een waterpoort) en de Kamperbinnenpoort (een landpoort). Maar

horizon al zichtbaar zijn. Als we de

dat zijn maar drie van de 440 Rijks-

stad bereiken, hebben we eerst het

monumenten hier. Dus als je van een

Industriekwartier aan stuurboord. Dat

historisch stadscentrum houdt, mag

is niet per definitie vervelend, want het

deze stad hoog op je lijstje. Boven-

blijkt een mooi contrast met wat volgt.

dien is die 18 km Eem om er te komen

De vroegere industrie aan stuurboord

een genoegen op zichzelf. Het stuk

heeft verderop namelijk plaats moeten

industrie als je Amersfoort invaart,

maken voor het moderne Eemplein.

moet je dan maar voor lief nemen.

Daar staat onder meer het Eemhuis en een blik op de architectuur daar-

7 De oude industrie aan stuurboord heeft verderop plaats gemaakt voor het Eemplein.

van is de moeite meer dan waard.

8 De Koppelpoort is een land- en waterpoort uit de 15e eeuw.

EEMHAVEN

8

Op het laatste gedeelte van de Eem wordt de entourage aantrekkelijk en gezellig. We zijn dan in de Eemhaven.

Dat is Amersfoorts passantenhaven die van alle moderne faciliteiten is voorzien. Aan de stuurboordzijde van de haven meren grote schepen af aan de kade. Aan de bakboordkant zijn lage steigers aangelegd voor de passanten. Twee zaken maken de ambiance extra aangenaam. In de eerste plaats vinden we om de haven de nodige aantrekkelijke eetgelegenheden en terrasjes. En in de tweede plaats eindigt de Eemhaven pal voor de 15eeeuwse Koppelpoort. Je kunt de Koppelpoort

niet

helemaal

varend

bereiken, maar als je doorvaart tot de april 2022

7