STAD VAN TIJ EN STAPELRECHT Dordrecht heeft havens, geen grachten. Dat past bij een stad waarvan de haven de meest landinwaarts gelegen zeehaven van Nederland is. Door de ligging en de diepte van bijna tien meter is die haven voor zeeschepen nog goed bereikbaar. De exploitatie ervan is in handen van het Havenbedrijf Rotterdam. Maar gelukkig heeft de Merwestad ook een oude binnenstad. En de meeste historische havens daar zijn tegenwoordig het domein van de pleziervaart. We gaan graag kijken of de binnenstad zo aantrekkelijk is als wordt beweerd‌ PIM VAN DER MAREL
28 2 8
18MOT18_002_028 28
ww www ww w w.motor .mo motor mo tor to o boo boot.c bo t.co tt.c om m
12-01-18 15:49
DAG TO CHT DO R DTS E HAVENS
ffeb fe eb eb brua ru rrua uarrii 2 ua 201 20 01 0 18
18MOT18_002_029 29
29 2 9
12-01-18 15:49
D A GT OCHT D ORD T S E HAV E NS
Dordrecht is trots op haar ligging aan
drukke kruising. Sterker nog, men
HISTORIE
het drierivierenpunt. Dus ligt het voor
claimt dat de kruising het drukst be-
Dordrecht is ontstaan als Thuredrith.
de hand dat je via een van die drie ge-
varen waterknooppunt van Europa is.
Dat staat voor: doorwaadbare plaats
komen bent. Dat zijn de Beneden-
Met meer dan 150.000 vaarbewegin-
in (het riviertje) de Thure. De eerst be-
Merwede, de Noord of de Oude Maas
gen kan dat best eens kloppen. Voor
kende vermelding van de stad is nou
(al of niet vanaf de Dordtse Kil). Als je
de pleziervaart is het dan ook goed
niet direct om over naar huis te schrij-
uit de Biesbosch komt, kom je vrijwel
opletten. De kruising is VTS-gebied
ven. Die is namelijk crimineel van
zeker via het Wantij. Behalve de laat-
(vessel traffic service). De verkeerslei-
aard. Graaf Dirk IV werd in 1049 ‘bij
ste is de aanvaarroute overal van in-
ding is in handen van de sector
Thuredrith’ vermoord.
dustriële aard. Maar het te bereiken
Dordrecht via marifoonkanaal 79. Wij
Graaf Willem I verleent de plaats in
doel vergoedt veel. Het aanzicht van
komen van het Wantij en melden dat
1220 stadsrechten. De stad heeft dan
Dordrecht vanaf het water is namelijk
aan de sector. En we laten weten dat
al haar strategische ligging. Om de
alleszins de moeite waard. En dat
we met een boog gaan afmeren in de
toenemende scheepvaart de ruimte te
wakkert de lust aan om er verder te
stad. De sector meldt terug waarop
geven, krijgt de stad van Floris V
kijken.
we moeten letten. Behalve een fast
daarna toestemming om de havens
ferry met iets te veel snelheid valt het
uit te breiden. Maar de doorslagge-
DRUKTE
wel mee. De boog hebben we nodig
vende gebeurtenis voor de welvaart
Het drierivierenpunt biedt niet alleen
om een plaatje te schieten van het
van de stad komt in 1299. Dan wordt
een fraai uitzicht, maar is vooral een
aanzicht van de stad.
haar het zogenoemde stapelrecht
1
30 30
18MOT18_002_030 30
ww w www w w.mo ww .m .m mo oto ttor orbo or boo b oo oott. t.c ..c co com om m
12-01-18 15:50
2 Openingsfoto: Aan het eind van de Voorstraatshaven kijken we om naar prachtig vaarwater. 1 Mooi uitzicht op de kop van het Dordtse waterfront. 2 Alles in Dordrecht is getijdewater, ook in de jachthaven van WSV Wijnhaven. 3 De Voorstraatshaven volgt soepel een bocht naar rechts.
verleend. Als gevolg daarvan moesten
ontzettend veel gevochten en gepro-
legde de basis voor de latere Repu-
alle vervoerde goederen er worden
cedeerd. Toch heeft de stad het tot
bliek der Zeven Provinciën en daar-
uitgeladen en te koop worden aange-
het einde van de 18e eeuw in stand
mee voor het huidige Nederland.
boden. Alle transacties leidden tot de
weten te houden!
Historie in optima forma, zeg maar.
heffing van tol. Dordrecht werd door
Bijna 500 jaar lang is Dordrecht dan
de stapeldwang een centrum voor de
ook – weliswaar in wisselende mate –
AANZICHT
handel in onder meer wijn en hout.
welvarend geweest. Daarvan getuigen
Waar we bij andere steden graag
Rond het jaar 1400 woonden er ruim
in de stad zo’n 1.600 monumenten. In
spreken over de ‘skyline’, hebben we
8.000 mensen. Daarmee was het
juli 1572 vond in het thans zoge-
het hier over het stadsaanzicht. Vanaf
toen de grootste stad van Holland.
noemde Hof van Nederland de eerste
de kop van de Noord heb je een
Aanvankelijk gold de stapeldwang al-
Vrije Statenvergadering plaats. De
prachtig uitzicht op het Dordtse wa-
leen voor goederen die via de Lek en
aanwezige steden besloten Willem
terfront.
de Merwede werden aangevoerd.
van Oranje te steunen in zijn verzet
De kop van dat front was vroeger het
Maar al in 1304 werd deze uitgebreid
tegen Alva. Het belangrijkste effect
belangrijkste afmeerpunt voor sche-
tot nagenoeg alle handel. Over het
daarvan was dat Willem verzekerd
pen. Die legden dan aan voor de
stapelrecht is in de loop der eeuwen
was van ‘funding’. Deze vergadering
Groothoofdspoort. Dit was destijds – en is nog – de voornaamste stads-
3
poort. De basis van de poort is 15e eeuws. Een aantrekkelijk detail is de afbeelding
erop van
de
Dordtse
Maeght. De afbeelding wordt onder meer verondersteld de onneembaarheid van de stad te verbeelden… Als we een stukje de Oude Maas opvaren, blijken ook de Grote Kerk en de Spoorbrug Dordrecht beeldbepalend voor het stadsaanzicht. Voordat we de stad invaren gaan we nog even kijken bij een uit de kluiten gewassen binnenvaart cruiseschip dat ligplaats aan de Merwekade heeft genomen. februari 2018
18MOT18_002_031 31
31
12-01-18 15:50
4 en 6 Het Scheffersplein overkluist de vaarweg, net als het stadhuis. 5 De achterkant van de huizen aan de Voorstraat en de Wijnstraat staat pal aan het water.
Het lijkt ons een soort Rijnvaartgeval, maar het schip komt uit Malta. Of vaart alleen onder die vlag, natuurlijk…
VAREND DE STAD IN We varen de stad binnen door de Boombrug, links van de Groothoofdspoort. Je vaart daar de Wijnhaven in, die in vroeger tijden de Oude Haven werd genoemd. Het eerste dat opvalt is dat de historische haven nu een jachthaven is. Niet geheel onverwacht blijkt de jachthaven van WSV ‘Wijnha-
4
ven’ te zijn. Evenmin onverwacht zijn de drijfsteigers. Het getijverschil beloopt hier meestal iets minder dan één
welvaart die daarvan het gevolg was.
stuurboord met een bocht in de Voor-
meter. Dat betekent dat het hier na-
We varen onder de Nieuwbrug door
straat mee.
tuurlijk ook flink kan stromen. Deze
en komen daar ongemerkt in de Voor-
haven speelde vroeger de belangrijk-
straatshaven. Deze wordt de ‘ruggen-
OVERKLUIZINGEN
ste rol in de scheepvaart en de han-
graat’ van de oude stad genoemd. Ze
We zien dat de vaarweg verderop in
del. Veel historische panden aan de
loopt nog altijd tot aan de Oude Kerk.
zijn geheel wordt overkluisd door het
Wijnstraat demonstreren nog altijd de
Voorlopig draaien we soepel naar
Scheffersplein. Dit is hét terrassenplein van de binnenstad. Het kan daar
5
dus een drukte van belang zijn. Maar ons valt vooral de op de Wijnbrug aangebrachte onduidelijke bebording op. De vaarweg is toegestaan ‘uitgezonderd ontheffinghouders’. Grinnikend
vermoeden
we
dat
de
uitzondering slaat op het verbod op nachtvaren. Onder de overkluizing merken we even later trouwens helemaal niets van eventuele drukte op het plein. Ook na het plein blijft de Voorstraatshaven nogal ‘Venetiaans’ aandoen. Van zowel de huizen aan de Voorstraat als de Wijnstraat staat de achterkant pal aan het water. Doorvarend komen we even verderop onder de Visbrug door. We weten dat daar een standbeeld van de gebroeders De Witt bovenop staat. Vanuit de boot kunnen we het net niet zien. Johan de Witt was raadspensionaris van Holland en is de bekendste Dordtenaar aller tijden. Op 20 augustus 1672 liet hij in Den Haag samen met zijn broer het leven. Dat was destijds bij een geruchtmakende lynchpartij. We vervolgen onze weg en zien de achterzijde van het stadhuis opdoemen. Ook het stadhuis overkluist de 32 3 2
18MOT18_002_032 32
12-01-18 15:50
DAG TO CHT DO R DTS E HAVENS
Voorstraatshaven. We gaan er onderdoor en krijgen daarna zicht op de
DORDT ROT?
fraaiere voorzijde ervan. Delen van het
De uitspraak ‘Hoe dichter bij Dordt, hoe rotter het wordt’ heeft grote bekendheid.
stadhuis dateren uit de 1383. In de
Nog altijd worden Dordtenaren er daarom mee geconfronteerd. Maar waar de
17e eeuw zat ook de stadsgevangenis
uitspraak vandaan komt, is niet eenduidig. Aangenomen wordt dat het een van de
in het gebouw. Je kunt de cellen uit
volgende twee achtergronden heeft. In de eerste plaats de slechte kwaliteit die de
die tijd nog bezichtigen. Inmiddels is
vaarwegen rond de stad hadden. Ondiepten en sterke stroming leidden ertoe dat
het een ceremoniële locatie voor trou-
boten er nogal eens strandden. De booteigenaren hadden daardoor weinig
werijen en andere plechtigheden.
waardering voor Dordt. In de tweede plaats zou het ook heel goed het eeuwenlange
Direct na de overkluizing door het
Dordtse stapelrecht kunnen zijn. Goederen moesten uitgeladen en te koop
stadhuis volgt de Lombardbrug. We
aangeboden worden. Dat veroorzaakte nodeloze kosten en tijdverlies. Het maakte de
moeten daar wat inhouden voor een
stad rijk ten koste van de handelaren. Dit stapelrecht maakte de stad bij hen dan ook
rondvaartboot. Dat geeft ons de tijd
bepaald niet populair …
eens rustig te kijken naar wat het getij met de muren van de huizen doet. Die worden daar natuurlijk groen en groezelig van. We vragen ons af hoe het
vroeger woonden, zo noemde men de
‘landmarks’. De toren was zo tegen
aan de binnenzijde gesteld zal zijn
bontbewerkers. Na de Pelserbrug krij-
het jaar 1500 gereed en is 65 meter
met de vochtigheid.
gen we nog weer een mooi stuk Voor-
hoog. Je ziet de toren dus van alle
We koersen vervolgens aan op de
straatshaven, het houdt niet op…
kanten. Ze staat meer dan twee meter
Pelserbrug uit 1285. Dit is – vermoe-
Even verderop komen we langs de
uit het lood en is daarmee behoorlijk
delijk – de oudste brug hier. Haar
Grote Kerk. In de eerste plaats is de
scheef. Ook de kerk is bijzonder. Het
naam dankt ze aan de pelsers die hier
toren van de kerk een van Dordrechts
is een geheel in steen overwelfde
6
februari 2018
18MOT18_002_033 33
33
12-01-18 15:50
D A GT OCHT D ORD T S E HAV E NS
SCHAPENKOPPEN De bijnaam voor inwoners van Dordrecht is Schapenkoppen.
gaan meteen stuurboord uit en doen
vormd tot één grote jachthaven. On-
dat al heel snel daarna opnieuw om
danks de openstaande brug hebben
de Nieuwe Haven in te duiken.
we opeens een mooi uitzicht op de
Men vermoedt dat dit dateert uit de Middeleeuwen. Er
toren van de Grote Kerk. We weten
stonden toen nog tolmuren om de stad. De bedoeling van die
UITBREIDING HAVENS
niet hoe snel we bij onze camera
muren was tol te kunnen heffen, onder meer op de aanvoer
In de loop van de eeuwen zijn de ha-
moeten komen. Gelukkig lukt het net.
van vee. Om die tol te ontduiken hebben Dordtenaren
vens hier steeds verder uitgebreid. Na
Aan de Nieuwe Haven ligt het Huis
geprobeerd een schaap als mens te verkleden. Maar ze
de oorspronkelijke havens werden de
van Gijn. Dit museum is het voormalig
werden gesnapt. Net toen ze door de poort wilden, begon
Wolwevershaven, de Nieuwe Haven,
woonhuis van de bankier Simon van
het schaap te blaten ….
de Lijnbaanshaven, het Maartensgat,
Gijn en zijn gezin. Het geeft een kijkje
de Bomhaven en de Kalkhaven ge-
op hun luxe leven rond 1900. Het lo-
graven. De beroepsvaart gebruikt al-
kale VVV afficheert dit huis als een
leen
van de zes dingen die je niet mag mis-
nog
de
Bomhaven
en
de
sen.
kruisbasiliek die gerekend wordt tot
Kalkhaven. De andere historische ha-
de Brabantse Gotiek. Een aanrader
vens bieden nu plaats aan plezier-
dus, zeker voor liefhebbers! Als je niet
vaartuigen en oude binnenschepen.
WOLWEVERSHAVEN
van kerken houdt, kun je ook alleen
De Wolwevershaven is nu een buiten-
De Nieuwe Haven is via de Roobrug
de toren beklimmen. Je wordt na 275
museum.
verbonden met de Wolwevershaven.
treden beloond met een prachtig uit-
Het bordje ‘verboden toegang – uitge-
zicht.
NIEUWE HAVEN
zonderd vergunninghouders’ had ons
We varen door en gaan verderop via
Via de Engelenburgerbrug draaien we
natuurlijk van doorvaren moeten doen
de Leuvebrug de Oude Maas op. We
de Nieuwe Haven in. Die is omge-
afzien. Maar ten behoeve van dit arti-
7
34
18MOT18_002_034 34
www.motorboot.com
12-01-18 15:50
8 7 De Pelserbrug dankt haar naam aan de bontbewerkers die hier vroeger woonden. 8 De Damiatebrug ontleent haar naam aan de gelijknamige houthandel uit de 17e eeuw. 9 We passeren de Grote Kerk, waarvan de toren een van Dordrechts landmarks is.
kel hebben we het verbod gene-
pen. Daar liggen er dus een aantal
geerd (slechte smoes eigenlijk…).
van. Op de oever valt het pakhuis
Al voor de Roobrug zagen we er
‘Stockholm’ op. Het dateert van
Een belangrijk evenement in de stad is ‘Dordt in Stoom’. Dit
vlak achter een scheepslift liggen.
1730 en is fraai gerestaureerd. De
is een tweejaarlijks evenement waarvoor men een kwart
De lift is in 1928 gebouwd ten be-
ambiance doet – niet verwonderlijk
miljoen bezoekers verwacht. Op 25, 26 en 27 mei wordt het
hoeve van de tegenoverliggende
– een beetje denken aan de Oude
voor de 18e keer gehouden. Er komen tientallen stoomsche-
Machinefabriek L. Straatman Ketel-
Haven in Rotterdam.
pen op af. Daarvan zijn er meerdere te bezichtigen en met
makerij. De lift is een Rijksmonu-
We draaien een paar rondjes en ge-
sommige stoomboten kun je een rondvaart maken. Maar er
ment vanwege haar zogenoemd
nieten van de aanblik van de histori-
zijn ook stoommachines en stoomwerktuigen te zien. Voor
industrieel-archeologisch
belang.
sche schepen. Je blik wordt in deze
kinderen zijn er miniatuurstoomtreinen. Binnen- en
De Wolwevershaven biedt uitslui-
haven automatisch getrokken naar
buitenlandse deelnemers tonen daarnaast miniatuurstoom-
tend ligplaats aan historische sche-
de Damiatebrug. Ook dit is een
machines, modelspoorbanen en modelschepen. Bij elkaar is
Rijksmonument. De brug heet nog
het een evenement van formaat: http://dordtinstoom.nl
9
DORDT IN STOOM
altijd naar de Houthandel Damiate, die hier in de 17e eeuw was gevestigd. We varen er onderdoor het drierivie-
SophiaRiet- plaat baan
N
Noord
PAPENDRECHT
renpunt weer op. Dat geeft de gele-
recht heeft stukken die een Venetiëachtige aanblik bieden. Als je er nog niet geweest bent, mag de stad op je
Wantij
s
Spoorbrug
Grote Kerk
Voorhaven
plein
Stadhuis
Spuihaven Kalkhaven Maartensgat
DORDRECHT 0 km
wensenlijstje! februari 2018
18MOT18_002_035 35
Stadswerven
1
©HdB 06 I 18
hebben er echt van genoten. Dord-
aa
en evalueren het ‘rondje stad’. We
eM
ken op het gemak in onze kussens
s Wol- Groot- Merweaa wevershaven hoofd kade M Aanlegplaats e d Ferry WijnRietOu haven dijkScheepshaven lift Hooi- Nieuwe Haven kade Schefferud
werpen op de spoorbrug. We zak-
Beneden Merwede
ZWIJNDRECHT
O
genheid om een laatste blik te
35
12-01-18 15:50