Doesburg

VESTINGSTAD MET RIJK VERLEDEN Onze eerste dagtocht stroomafwaarts op de Gelderse IJssel heeft de plaats Doesburg als beoogd doel. We zijn altijd nieuwsgierig naar de jachthaven die we hebben uitgekozen maar we zijn ook benieuwd naar de plaats zelf. Dat een bescheiden stadje als Doesburg een roemrucht verleden heeft, kan wel eens een interessant bezoek opleveren, verwachten we.

PIM VAN DER MAREL

1

72

2414.indd 2

www.motorboot.com

1/28/2025 10:48:02 AM

DAG TO CHT HANZE STAD D OES BU RG

1 De Martinikerk met zijn bijna 95 meter hoge toren domineert de skyline van Doesburg.

2 Moderne architectuur moet de schakel vormen tussen oude binnenstad en de rivier.

3 De jachthaven van WSV De Oude IJssel ligt achter de Sluis Doesburg. 4 De sluisdeuren aan de zijde van de Oude IJssel zijn nauwelijks hoger dan de waterstand.

Als we op de IJssel aanvaren op de plaats Doesburg domineert de Martinikerk de skyline. Dat is niet onlogisch als je je realiseert dat de toren van de kerk een kleine 95 meter hoog is. We nemen ons voor de kerk van dichtbij te gaan bekijken en varen door in de richting van het stadje. Anders dan we verwachten kenmerkt het IJsselfront zich door moderne architectuur. Het blijkt een project van de hand van de

2

Italiaanse architect Adolfo Natalini. De woontoren en de dijkappartementen

burg heeft er daar twee van: de pas-

derse IJssel – die Doesburg verbindt

vormen de schakel tussen de oude

santenhaven

met Doetinchem.

binnenstad en de rivier. De kromming

Watersportvereniging De Oude IJs-

van de IJssel komt terug in de gevels

sel. Hoewel de eerste iets dichter bij

SLUIS

van de gebouwen. En passant wor-

het historische stadscentrum ligt,

Om de jachthaven te bereiken moeten

den we tevens deelgenoot van het

hebben we gekozen voor de tweede.

we door de Sluis Doesburg. Op een

kunstwerk ‘Passi d’Oro’ (voetstappen

De passantenhaven heeft matige re-

bord naast de sluis prijkt een niet al

van goud) van de ook al Italiaanse

views maar de watersportvereniging

vrolijk makend schutregime, maar in

kunstenaar Roberto Barni. We varen

komt er steevast heel goed van af.

de praktijk wordt er gewoon doorlo-

er langs, denken er het onze van en

De jachthaven ligt op de Oude IJssel

pend geschut. We zijn er aangenaam

keren om naar de jachthavens. Does-

– de belangrijkste zijrivier van de Gel-

door verrast. Het schutten verloopt

en

3

de

haven

van

4

maart 2025

2414.indd 3

73

1/28/2025 10:48:11 AM

5

6

7

8

2414.indd 4

1/28/2025 10:48:22 AM

DAG TO CHT HANZE STAD D OES BU RG

5 De Hoge Linies zijn na 1674 aangelegd door Menno van Coehoorn. 6 Het Arsenaal is achtereenvolgens klooster, wapenhal en verzamelgebouw. 7 Het Gasthuishofje heeft 14e eeuwse roots. 8 Het middeleeuwse stadspatroon kenmerkt zich door steegjes en gezellige pleintjes. 9 Het prachtige stadhuis van Doesburg.

rustig. Opvallend is dat de sluisdeuren aan de zijde van de Oude IJssel nauwelijks hoger zijn dan de stand van het water. Naast de sluis ligt niet alleen de jachthaven maar ook de Stuw Doesburg. Samen met de sluis vormt de stuw de verbinding tussen de Oude IJssel en de Gelderse IJssel. Het is een markante plek, want verder nergens in ons land kruisen rivieren elkaar met een hoogteverschil van vijf meter. Met de stuw wordt het

9

water van de Oude IJssel op peil gehouden. Alsof dat nog niet bijzonder

De bemensing van de jachthaven is er

1237 tot de verkrijging van stadsrech-

genoeg is, heeft men het complex

gelukkig niet van naast de schoenen

ten. De toekenning daarvan omvat te-

ook nog voorzien van een vispas-

gaan lopen. De sfeer in de water-

vens de toestemming het stadje te

sage. Zo’n passage stelt de vissen in

sportvereniging is te typeren als rond-

omwallen en er grachten omheen te

staat

gaan

uit knus en gezellig. We worden zó

leggen. De stad is dientengevolge al

paaien. Met 54 kamers is het de

aimabel ontvangen dat we er graag

in de vroege middeleeuwen ommuurd

grootste vispassage van Nederland.

nog veel langer hadden willen blijven.

en dat is in de Hanze-tijd voldoende

Om het stadje te verkennen mogen

vellig. Nog altijd zie je vanuit de lucht

we fietsen van de jachthaven gebrui-

de restanten van het kenmerkende

ken, dat noem je service!

sterpatroon

stroomopwaarts

te

van

de

verdedigings-

grachten. Van de bloei van het stadje

VESTINGSTAD

in de Hanze-periode getuigt tot op de

Doesburg is gesticht op de plaats

dag van vandaag de bijna 95 meter

waar de Oude IJssel uitmondt in de

hoge toren van de Martinikerk. Na de

Gelderse IJssel. Die strategische loca-

Hanze-tijd neemt de welvaart af. Des-

tie maakt Doesburg van meet af aan

ondanks is de stad belangrijk genoeg

belangrijk en leidt al op 19 september

om in 1572 te worden ingenomen

GEUZEN De opstand tegen Philips II begint met de inname van Den Briel door de geuzen in 1572. Geuzen is een scheldnaam, die komt van het Franse woord ‘gueux’ (gajes). Hoewel deze heren meestal in een positief daglicht worden gesteld, is het in feite een clubje schorremorrie dat – dankzij kaperbrieven van Willem van Oranje – een soort van ‘legaal’ op rooftocht is. Doesburg wordt dan ook niet alleen ingenomen maar ook geplunderd. Pas daarna kiest het de zijde van Willem van Oranje. Onze geschiedenisboeken leren dat de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden is gebouwd op de inzet van heldhaftige lieden. Tsja, nou ja, misschien waren ze dat ook wel...

2414.indd 5

1/28/2025 10:48:30 AM

10 10 Voor oude monumenten moet je hier zijn.

bezetting van het stadje tot 1674 krijgt

eeuws klooster, dat in de 18e eeuw

11 De sfeer bij WSV De Oude IJssel typeert

de bekende vestingbouwer Menno

wordt aangekocht als militair com-

zich als ronduit knus en gezellig.

van Coehoorn de ruimte voor de aan-

plex. Inmiddels is het gerestaureerd

leg van de Linies. Die zijn nog intact

en in gebruik als een verzamelge-

door de geuzen, die er daarna ook

en daar fietsen we dus als eerste

bouw met onder meer horeca. Het is

worden gelegerd. In de Tachtigjarige

heen. Aan de zuidkant liggen de Lage

echt een gebouw om even van te ge-

Oorlog proberen de Spanjaarden

Linies dichtbij de jachthavens. De

nieten: de ouderdom druipt ervan af

met een schijnaanval op Doesburg

Hoge Linies aan de noordoostkant

het is hier en daar in zijn lelijkheid

een aanloop te nemen naar de ver-

zijn spectaculairder en lenen zich

extra aantrekkelijk! Vervolgens gaan

overing van de IJssel en de Vecht tot

prima voor een interessante wande-

we op pad om een paar hofjes te

aan de Zuiderzee. Het is aan Gerard

ling. De fortificaties zijn zelfs in de

zien. Dat kan gemakkelijk te voet,

van Warmelo, de drost van Salland,

Koude Oorlog nog gebruikt voor een

omdat de oppervlakte van de histori-

te danken dat deze dreigende fatale

luchtwachttoren om laagvliegende vij-

sche binnenstad niet groter is dan

ontwikkeling van de oorlog is voorko-

anden te spotten. Maar als je er loopt

een klein dorp. We gaan langs het

men. Hij verslaat de Spaanse veld-

overheerst vooral het gevoel dat zulke

Gildehof en het Gasthuishof. De eer-

heer Spinola en de zijnen op 2

wallen altijd oproepen. Als je je ogen

ste heeft een leuke entree maar is

augustus 1606 tijdens de in deze

dicht doet, hoor je het wapengekletter

verder niet meer dan een soort van

regio bekende ‘Slag bij de Berkumer-

uit vroeger tijden!

winkelpleintje. De tweede is een prachtig gerestaureerd hofje, een

brug.’ De ontwikkelingen zijn voor

2414.indd 6

onze Prins Maurits aanleiding om de

STADSWANDELING

later uitvloeisel van het in 1337 ge-

Doesburgse

verdedigingswerken

We parkeren de fietsen bij het Arse-

stichte gasthuis. Zowel de oude pro-

verder te verbeteren. Na de Franse

naal. Dit is oorspronkelijk een 14e-

venierswoningen als het bijzondere

1/28/2025 10:48:34 AM

hoofdgebouw staan er patent bij, wat

HANZESTEDEN

een prachtig geheel! We wandelen het oude stadscentrum verder door en passeren onderweg een hele serie

Nederland telt 22 Hanzesteden. Doesburg is er daar één van. Het van

musea. Achtereenvolgens kun je te-

origine Duitse Hanze-verband is een economisch-stra-

recht in het mosterdmuseum, open-

tegische samenwerkingsorganisatie van steden op het

baar vervoer & speelgoed museum,

gebied van handel rond de Oostzee en de Noordzee. Het

museum De Maurits 1940-1945, Lali-

heeft gefunctioneerd van grofweg de jaren 1250 tot 1450

que

De

en telde op het hoogtepunt 200 steden, van Londen tot

Roode Tooren en het zilvermuseum.

Novgorod. De deelnemende steden lagen altijd aan het

Dus mocht je een museumliefhebber

water. Een flink aantal van de Nederlandse Hanzesteden

zijn, dan kun je hier niet alleen je hart

vinden we langs de Gelderse IJssel.

museum,

streekmuseum

ophalen maar ben je ook wel even zoet. Met 158 rijksmonumenten in het kleine Doesburg kun je eigenlijk overal

delijk door terugtrekkende Duitse

IJssel. Er ligt een vrachtschip in de

wel stilstaan. Om te voorkomen dat

troepen in 1945 opgeblazen. De na-

sluis en we zien dat deze met ge-

dit een opsomming daarvan wordt,

dien gerestaureerde kolos is er niet

zwinde spoed wordt geschut. We

beperken we ons tot de absolute

minder imposant door. We gaan even

melden ons in de jachthaven aan de

must-sees.

aan de voet van de toren staan om te

stamtafel, waar een klein gezelschap

kijken hoe dat voelt en stellen vast

vaste gasten ons nieuwsgierig op-

MUST-SEES

dat we ons daar hele kleine mensjes

neemt. We vertellen hoe enthousiast

We lopen verderop vanzelf tegen de

voelen. Natuurlijk gaan we er ook

we zijn geworden van ons rondje op

drie meest imposante bezienswaar-

even binnen kijken en hebben daar

de fiets en dat ontlokt de stamgasten

digheden van Doesburg aan. In de

hetzelfde gevoel.

boude voorspellingen: ‘Doesburg is inderdaad prachtig, maar je gaat

eerste plaats is dat het Stadsbierhuys De Waag. Sinds 1478 fungeert

STAMTAFEL

heus nog veel meer zien!’. We grinni-

het huys als waag en als kroeg. Het

We zoeken onze leenfietsen bij het

ken er maar om en stellen vast dat

gebouw is een rijksmonument met

Arsenaal weer op en fietsen terug

we met Doesburg meer dan tevreden

een laatgotische trapgevel. Hoewel

naar onze jachthaven aan de Oude

zijn! M

er een Haagse concurrent is, kwalificeert het Guiness Book of Records De Waag als oudste horecagelegen-

11

heid van Nederland. Met de term oogstrelend doe je het huys nog steeds tekort, wat een plaatje! Pal ertegenover ligt het stadhuis van Doesburg, eveneens een rijksmonument.

Daterend uit dezelfde tijd en gebouwd in dezelfde laatgotische stijl als het stadsbierhuys vormen ze samen een onvoorstelbaar fraai centrum van het stadje. In de raadzaal van het stadhuis stelt een gepleisterde schouw het Salomonsoordeel voor. De voorstelling uit 1665 is een soort van vroege kopie van een schilderij van Rubens. We lopen verder en komen langs de al een paar maal genoemde Martinikerk, een basiliek in ook alweer laatgotische stijl en met dezelfde 15e-eeuwse roots. De 95 meter hoge toren is na meerdere branden en blikseminslagen uitein-

2414.indd 7

1/28/2025 10:48:36 AM