Biesbosch

1

HOLLANDSE JUNGLE Zo ongeveer elke vierkante meter in ons land is op de één of andere manier ontwikkeld.

De weinige delen die zich daaraan hebben weten te ontworstelen zijn per definitie de plekken waar de meesten van ons graag vertoeven. Dat geldt zeker voor de Biesbosch, het laatste stukje jungle van ons land. De natuur mag daar gewoon zijn gang gaan. We gaan kijken waar dat toe leidt…

PIM VAN DER MAREL

30

2165.indd 2

www.motorboot.com

1/23/2025 9:26:48 PM

DAG TO CHT BIES BOS CH

De Biesbosch omvat de Brabantse Biesbosch en de Hollandse Biesbosch. De laatste bestaat weer uit de Sliedrechtse

Biesbosch

en

de

Dordtse Biesbosch. Tussen de Brabantse en de Hollandse Biesbosch stroomt de Nieuwe Merwede. Voor de Dordtse Biesbosch moet je avontuurlijk ingesteld zijn. De waterkaart waarschuwt er voor ondiepten zonder die nader aan te geven en aanlegmogelijkheden zijn er nauwelijks. Maar de Brabantse en de Sliedrechtse Biesbosch zijn over het algemeen beter bevaarbaar. De Sliedrechtse Biesbosch is aanzienlijk kleiner dan de Brabantse en heeft een veel sterkere getijdenwerking. Dat komt door de – via de Noord en de Nieuwe Maas – directe

verbinding

met

Hoek

van

Holland. Hoewel ook deze Slied-

2

rechtse Biesbosch een prachtig vaargebied is, varen we er vandaag

voor Nederland uniek gebied invaart.

van een ondiepe binnenzee. De grote

rechtstreeks doorheen naar de Otter-

Het is dat de bevers nog net niet uit

rivieren van die tijd voeren via deze

sluis. Daar laten we ons naar de

zichzelf in je boot springen!

binnenzee hun water af. Slibafzetting

Nieuwe Merwede schutten. Schuin

en sedimentatie doen platen tussen

aan de overzijde ligt de Spieringsluis

ONTSTAAN

de geulen ontstaan. Het landschap

die ons schut naar de Brabantse

Dijkdoorbraken in combinatie met de

dat zichzelf op deze manier creëert is

Biesbosch, ons doel van vandaag.

tweede Sint Elisabethsvloed veroor-

de basis voor de huidige Biesbosch.

Meteen uit de sluis voel je dat je een

zaken in de 15de eeuw het ontstaan

De eerste hogere planten die willen

3

groeien op de slikplaten zijn biezen.

De lange biezen blijken sterk genoeg om als stoelzitting of als mat te fungeren en bieden dus commerciële mogelijkheden. Aangenomen wordt dat de economie die zich daaromheen ontwikkelt, leidt tot de benaming die het gebied nog altijd heeft.

De term ‘je biezen pakken’ danken we trouwens ook aan de matten die ervan gemaakt worden. Als kunstenaars in die tijd van de markt vertrekken plegen ze hun kunstuitingen in deze matten te verpakken: ze pakken hun biezen!

1 De Biesbosch is het laatste stukje ‘jungle’ van ons land. 2 Schuin tegenover de Ottersluis schut de Spieringsluis je naar de Brabantse Biesbosch. 3 Als je vanaf het Hollands Diep komt, begint de Biesbosch na de Moerdijkbruggen. februari 2025

2165.indd 3

31

1/23/2025 9:26:56 PM

nog verschil. Dit alles maakt het varen

‘NEEM LAARZEN MEE, ANDERS HOU JE HIER GEEN DROGE VOETEN’

op zich hier wel een beetje tricky. Een uitdaging, heet dat tegenwoordig.

Mocht je wat dieper steken, neem voor die uitdaging dan je bijboot mee (en vooral ook zwemspullen)!

SCHIJNGETIJ ONDIEP

Petrus, de eerste kreek van vandaag.

De getijdewerking in de Brabantse

We gaan eerst even een ligplaats re-

Het gebied herbergt talloze van dit

Biesbosch wordt nagenoeg geheel

serveren bij Jachthaven Van Over-

soort kreken, killen en slootjes. Soms

veroorzaakt door de afvoer van ri-

steeg, onze favoriete haven in het

markeren in de bodem gestoken wil-

vierwater. Dit zogenoemde ‘schijnge-

gebied. De familie die de jachthaven

gentakken een ondiepte, maar vaker

tij’ ontstaat doordat de Rijn (Waal en

runt weet met hun gasten een aan-

zijn ondiepten niet gemarkeerd. Bo-

Merwede) en de Maas (Amer) hun

gename verbondenheid te kweken

vendien zijn die ondiepten niet altijd

water afvoeren naar het Haringvliet.

waardoor je graag terugkomt. Van-

statisch, zodat ze wel eens een

Omdat het daar alleen bij eb naar

daar varen we via het Gat van den

beetje van plaats veranderd kunnen

buiten kan, varieert de waterstand in

Hardenhoek naar de Sloot beneden

zijn. Hoog- of laagwater maakt ook

het gebied. Die loopt op totdat de

4 Het Gat van de Slek is adembenemend mooi. 5 De Rietplaat is razend populair, zowel bij ouders als kinderen.

4

32

2165.indd 4

www.motorboot.com

1/23/2025 9:27:00 PM

DAG TO CHT BIES BOS CH

5 spuisluizen in de dam opengaan en daalt vervolgens totdat die weer

BIESBOSCH MUSEUMEILAND

dicht gaan. Daar komt nog een resteffect bij van de getijdenwerking bij

Op korte afstand van de Spieringsluis vinden we het eiland met het Biesbosch

Hoek van Holland. Tussen de Nieuwe

Museum. Een aantrekkelijk onderdeel van het museum is de ‘Biesbosch Be-

Merwede en de Brabantse Bies-

leving’. Dit is een enorm schaalmodel van de Biesbosch waarmee de water-

bosch zijn sluizen aangelegd. Dat is

staatkundige werking van dit zoetwatergetijdengebied wordt gesimuleerd. In

qua verval overbodig, maar de slui-

drie kwartier doorloopt de waterstand een cyclus van laag via hoog terug naar

zen dienen om ongewenste verzan-

laag. Het is uitermate instructief. En dat wordt nog vergroot doordat kinderen

ding van het gebied tegen te gaan.

kunnen spelen met schuiven en sluizen. Die kunnen open en dicht en daar zie

De sluizen matigen het eerder ge-

je dan de effecten van. Vanuit het museum en vanaf het terras kun je oog op je

noemde resteffect nog wat extra. In

kinderen houden. Neem een handdoek mee want ze kunnen gewoon door het

het vaarseizoen resulteert de combi-

schaalmodel lopen. En dat is nat...

natie van deze invloeden in getijdeverschillen tot 30 centimeter en hooguit een beperkte stroming. Maar ja, het mag dan wel schijngetij heten, 30 centimeter minder is soms net het verschil...

SPAARBEKKENS De Sloot beneden Petrus dankt zijn naam niet aan een religieuze bron maar aan het naastliggende spaarbekken Petrusplaat. Daarin en in de spaarbekkens Honderd en Dertig en De Gijster heeft Evides oppervlaktewater opgeslagen uit de Maas. De methode van opslag leidt tot een natuurlijke voorzuivering van het drinkwater in wording. Bovendien opent het de mogelijkheid om bij vervuiling februari 2025

2165.indd 5

33

1/23/2025 9:27:06 PM

6 In het Gat van van Kampen kun je op een heldere dag de Moerdijkbruggen zien liggen.

7 Een ree zwemt doodgemoedereerd het Gat van de Slek over.

de inname van water te staken of eventuele droge periodes te overbruggen. De bekkens liggen achter dijken, dus je moet uitstappen om ze te zien. Neem laarzen mee, want wandelend houd je in dit waterrijke gebied anders echt geen droge voeten!

GAT VAN VAN KAMPEN De Sloot beneden Petrus laat een

NATIONAAL PARK

diepgang

toe

van

hooguit

0,80

meter, dus is de invloed van het getij De Biesbosch is een nationaal park sinds 1994 en staat op de lijst van be-

hier wat kritischer. Het is beverge-

schermde natuurgebieden. Sinds 2013 is het ook Natura2000 gebied. Het is

bied bij uitstek en dat zie je aan afge-

het grootste zoetwatergetijdengebied van Europa en het is een gecombineerd

knaagde

natuur- en recreatiegebied. Kernkwaliteit van de Biesbosch als natuurgebied

beverpaadjes. We varen er alleen.

is het zoetwatergetijdemilieu met tal van vegetatietypes die het gebied tot

Omdat je niet weet wat er daarna

broedplaats maken van moeras- en watervogels, vissen en knaagdieren. In

gaat komen, is elke bocht opnieuw

een gebiedsvisie hebben de samenwerkende belanghebbenden een balans

spannend. Het is smal en als we

gevonden tussen de verschillende en soms tegenstrijdige deelbelangen. Om

even niet opletten woelen we met de

die balans te bewaken kan Staatsbosbeheer – de beheerder van het gebied

schroef door de zachte bodem. We

– recreatiezonering toepassen. Desondanks is er opvallend veel toegestaan:

krijgen er een soort van safarigevoel

in de voor motorboten toegankelijke kreken mag je bijvoorbeeld aanleggen of

van. En het gaat maar door! Als we

voor anker gaan om te overnachten.

toch aan het eind komen steken we

boomstammetjes

en

het Gat van van Kampen over naar 6

het Gat van Honderd en Dertig. Je kunt er op een heldere dag de Moerdijkbruggen kilometers verder zien liggen. Het varen hier leidt tot het tegenovergestelde: een alles-behalvesafari ervaring. We varen namelijk onder de Rietplaat door. Het langzaam aflopende natuurlijke strand van dit eiland heeft het een grote populariteit bezorgd, zowel bij ouders als kinderen. Bij mooi weer is het er dus razend druk. We mengen ons berustend in de drukte, trekken zwemspullen aan en nemen voor lief dat we elkaar door de herrie nauwelijks meer kunnen verstaan.

GAT VAN DE SLEK Midden in het hart van de Biesbosch ligt alweer een fantastische kreek, het Gat van de Slek. We zetten de 34

2165.indd 6

www.motorboot.com

1/23/2025 9:27:13 PM

DAG TO CHT BIES BOS CH

diesel uit en gaan de kreek op de elektromotor varen. Dan vaar je automatisch langzamer en de afwezigheid van motorgeluid maakt de natuurbeleving intenser. Het veroorzaakt dat we zwijgend zitten te genieten. Een ree die ons in de stilte niet aan heeft horen komen steekt op haar gemak de vaarweg over. Dit hoogst opmerkelijke voorval past zo naadloos in de verstilde sfeer dat we het op het moment zelf eigenlijk helemaal niet vreemd vinden. De ree verdwijnt tussen het riet en wij vervolgen – in meerdere opzichten stilletjes – onze vaartocht. Het besef dat we iets bijzonders

hebben

meegemaakt

daagt pas later!

7

ANKER We besluiten dat de omgeving van

meer-safari-gevoel. We verkneukelen

bosch levert voor ‘in het wild’ natuurlijk

het Gat van de Slek zich prima leent

ons al bij het idee dat we bij onze

geen faciliteiten. We nestelen ons in

voor een overnachting en zoeken

nachtelijke verblijfplaats hopelijk ook

het avondzonnetje en verwennen ons-

een geschikte plek om te ankeren.

nog bevers zullen gaan zien. We

zelf zo culinair mogelijk. Als het begint te

De parkregels (zie kader) staan dat

moeten een paar voorbereidingen

schemeren gaan we er klaar voor zitten:

toe en bij ons leidt het tot een nog-

treffen voor de nacht, want de Bies-

laat maar komen die bevers! M

REGELGEVING Krachtens de Biesboschverordening zijn drones in het gebied verboden. Hetzelfde geldt voor modelvliegtuigen, luchtballonnen en andere typen luchtvaartuigen.

Daarnaast vinden we op de website van het park 10 gedragsregels: 1. De maximum vaarsnelheid in de kreken is 6 km per uur (in sommige grotere kreken 9 km per uur).

2. Beroepsvaart heeft in de Biesbosch altijd voorrang.

3. Het is verboden om afgesloten gebieden of kreken in te gaan.

4. Aanleggen mag alleen bij aanlegsteigers, meerpalen en speelweides.

5. Kamperen mag alleen op aangegeven plekken. ‘Wildkamperen’ is verboden.

6. Kampvuren zijn niet toegestaan.

7. Barbecues moeten tenminste 40 cm boven de grond staan.

8. Neem afval mee terug in een vuilniszak of gooi het in één van de afvalbakken in het gebied.

9. Vissen mag alleen met een vergunning.

10. De Biesbosch is een stiltegebied, respecteer dit!

februari 2025

2165.indd 7

35

1/23/2025 9:27:19 PM