FP_04-06.2026

Nr 4-6 (167) Kwiecień-Czerwiec 2026

POLPHARMA FARMACEUTOM

Polpharma uruchamia platformę do opracowywania i wytwarzania leków opartych na RNA

Opieka farmaceutyczna Jak dopasować najlepszy lek przeciwalergiczny do potrzeb pacjenta?

FOMO – czyli lęk przed odłączeniem Zdarza Ci się słyszeć podczas rozmowy z pacjentem, że gdy nie ma możliwości skorzystania z mediów społecznościowych, reaguje bardzo nerwowo? Nie jest to zwykłe odczucie „przymusu” bycia w świecie online.

W Polsce można mówić już o „epidemii” zjawiska FOMO. Czym jest ten syndrom, kiedy można podejrzewać go u pacjenta i jakich porad należy udzielić osobie zmagającej się z tym problemem?

Opieka farmaceutyczna Rewolucyjne postaci suplementów diety na rynku aptecznym

Opieka farmaceutyczna Kolagen i jego roślinne alternatywy – znaczenie formy i wsparcia naturalnej syntezy

DOSTĘPNY

OD RĘKI* BEZ

KONSERWANTÓW

Miofree – pierwszy zarejestrowany w Polsce produkt leczniczy zawierający siarczan atropiny w stężeniu 0,01%, bez środków konserwujących, stosowany w celu zahamowania progresji krótkowzroczności u dzieci i młodzieży w wieku 6–18 lat.

Spośród dostępnych strategii terapeutycznych atropina 0,01% stała się jedną z najczęściej stosowanych metod kontroli krótkowzroczności1.

Prawie dwie trzecie okulistów dziecięcych na całym świecie regularnie zaleca stosowanie 0,01% atropiny w celu ograniczenia progresji krótkowzroczności1.

Dostępny w opakowaniu 7,5 ml na 3 miesiące terapii

Można stosować 90 dni po otwarciu butelki

Informacja o produkcie dostępna po zeskanowaniu kodu lub u Przedstawiciela

* Lek gotowy, nie wymaga sporządzenia przez farmaceutę w aptece 1. Yam JC, Khanal S, Phillips JR. Does 0.01% atropine have a place as a myopia control therapy? Ophthalmic Physiol Opt. 2025; 45 (4): 929-935.

Polpharmy

MIO/2026/571

SPIS TREŚCI

Aktualności

INFORMACJE: Polpharma uruchamia platformę do opracowywania i wytwarzania leków opartych na RNA 7 INFORMACJE: Połowa Polaków ma problemy z erekcją – nowa kampania marki Maxigra i SEXEDPL „Co gryzie mężczyzn w sypialni” 10 RAPORT: FOMO – czyli lęk przed odłączeniem 4

Szanowni Państwo!

F

OMO to akronim pochodzący od angielskich słów Fear of Missing Out. Oznacza więc lęk przed przeoczeniem, chorobliwą obawę przed tym, że coś nas ominie, że nie będziemy znali na bieżąco „newsów” pojawiających się w mediach, że inni doświadczają bardziej satysfakcjonujących aktywności, w których my nie uczestniczymy, kiedy nie jesteśmy online. Prowadzi to – według ekspertów – do powstania mechanizmu „błędnego koła”, czyli ciągłego sprawdzania powiadomień na telefonie bądź ciągłego przebywania przed komputerem. Światowe badania dowodzą, że co piąty internauta z najmłodszych badanych grup prezentuje dziś wysoki indeks FOMO. W USA syndrom ten zidentyfikowano u 56% użytkowników mediów społecznościowych. Wśród 717 uczniów z Bośni i Hercegowiny FOMO dotyczy 20% ankietowanych, których średnia wieku wynosiła zaledwie 13 lat. Polska nie wypada na tym tle lepiej – z ust rodzimych ekspertów monitorujących zagadnienie coraz częściej pada słowo epidemia.

Czym grozi lęk przed odłączeniem? Jakie skutki zdrowotne może powodować? Po czym poznać niepokojące symptomy problemu? Wreszcie, jak budować świadomość społeczną wokół tego fenomenu? O tym wszystkim przeczytacie Państwo w naszym najnowszym raporcie.

Serdecznie zapraszamy do lektury!

Opieka farmaceutyczna

ewolucyjne postaci suplementów diety R Jak dopasować najlepszy lek przeciwalergiczny do potrzeb pacjenta?

24 Kolagen i jego roślinne alternatywy – znaczenie formy i wsparcia naturalnej syntezy 17

20

Kultura 28

Film, książka, muzyka

24

K olagen i jego roślinne alternatywy – znaczenie formy i wsparcia naturalnej syntezy

REKLAMA

mgr farm. Barbara Misiewicz-Jagielak Redaktor Merytoryczna „Farmacji praktycznej”

FARMACJA PRAKTYCZNA® Redaktor Merytoryczna: Barbara Misiewicz-Jagielak Redaguje Zespół: Marta Gawrylik, Justyna Grudniak, Martyna Kityk, Magdalena Kochańska, Marcin Lewandowski, Dorota Mołodecka, Joanna Ordańska-Kucińska, Dominika Petelicka-Puwalska, Celestyna Piskorz, Anna Robak-Reczek, Joanna Ścisłowska.

Na zlecenie: ZF Polpharma S.A.

www.farmacjapraktyczna.pl

Kontakt: ZF Polpharma S.A., ul. Bobrowiecka 6, 00-728 Warszawa Wydawca: Valkea Media SA, ul. Jerzego Ficowskiego 15, 01-747 Warszawa Redaktor naczelny: Łukasz Kuźmiński Dyrektor projektu: Tomasz Opiela Projekt graficzny: Dorota Cybulska

Farmacja praktyczna 4-6/2026

3

REKLAMA

INFORMACJE

Polpharma uruchamia platformę do opracowywania i wytwarzania leków opartych na RNA Polpharma uruchomiła inwestycję do opracowywania i wytwarzania leków opartych na RNA, tworząc w Polsce kompletną platformę obejmującą cały łańcuch wartości: od syntezy substancji czynnej (API), przez rozwój procesu i analitykę, po produkcję gotowego produktu leczniczego.

Inwestycja – o łącznej wartości 238,7 mln zł – zmniejsza zależność naszego kraju od importu ale też buduje kompetencje w jednej z najbardziej perspektywicznych dziedzin współczesnej medycyny.

R Ambicją Polpharmy jest to, aby technologie przyszłości były nie tylko rozwijane, ale też wdrażane w Polsce.

Uruchomienie linii do opracowywania leków opartych na RNA to inwestycja unikalna – jedyna tego typu działająca instalacja w kraju – która przekłada się na realne wzmocnienie bezpieczeństwa lekowego i suwerenności technologicznej – mówi Sebastian Szymanek, prezes Grupy Polpharma

4

Farmacja praktyczna 4-6/2026

NA: przełom, który pozwala leczyć „u źródła” Rozwój technologii RNA to jeden z najważniejszych przełomów współczesnej medycyny. Po raz pierwszy możliwe staje się oddziaływanie na przyczynę choroby na poziomie genów. Zamiast wpływać na już powstałe, nieprawidłowe białka, ich mechanizm polega na ingerencji w informację genetyczną lub jej odczyt.

Oznacza to, że możemy zmieniać instrukcje produkcji białek lub blokować powstawanie tych szkodliwych. W rezultacie organizm wytwarza białka prawidłowe lub blokuje wytwarzanie tych nieprawidłowych, co często wystarcza, aby zahamować rozwój choroby i otwiera drogę do terapii schorzeń dotychczas uznawanych za nieuleczalne – zwłaszcza tam, gdzie tradycyjne leki zawodzą.

Nowa infrastruktura, większe bezpieczeństwo: Polska w gronie państw rozwijających leki RNA Inwestycja realizowana przez Polpharmę, we współpracy z partnerami naukowymi i przy wsparciu środków publicznych, stanowi istotny krok w budowie kompetencji Polski w tym strategicznym obszarze. Otwarcie linii do opracowywania leków RNA to moment o znaczeniu wykraczającym poza pojedynczy

ŹRÓDŁO: ZF POLPHARMA S.A.

projekt przemysłowy. To wejście Polski do wąskiego grona państw rozwijających najbardziej zaawansowane technologie terapeutyczne, a jednocześnie realne wzmocnienie bezpieczeństwa lekowego i niezależności technologicznej kraju. „Ambicją Polpharmy jest to, aby technologie przyszłości były nie tylko rozwijane, ale też wdrażane w Polsce. Uruchomienie linii do opracowywania leków opartych na RNA to inwestycja unikalna – jedyna tego typu działająca instalacja w kraju – która przekłada się na realne wzmocnienie bezpieczeństwa lekowego i suwerenności technologicznej.

Dzięki współpracy z partnerami naukowymi oraz wsparciu środków publicznych możemy budować w Polsce kompetencje niezbędne, by konkurować w najbardziej zaawansowanych obszarach farmacji” – mówi Sebastian Szymanek, prezes Grupy Polpharma. „Pomorze konsekwentnie buduje swoją pozycję jako region otwarty na nowoczesne technologie, innowacje i współpracę między nauką, biznesem oraz administracją publiczną. Inwestycja realizowana przez Polpharmę w Starogardzie Gdańskim pokazuje, że w naszym regionie mogą rozwijać się projekty o strategicznym znaczeniu nie tylko dla polskiej gospodarki, ale również dla bezpieczeństwa zdrowotnego Europy. To również bardzo

INFORMACJE

dobry przykład efektywnego wykorzystania środków publicznych i funduszy europejskich, które nie tylko wzmacniają bezpieczeństwo lekowe, ale jednocześnie pracują na rzecz rozwoju polskiej gospodarki, nowoczesnych kompetencji i innowacyjności. Cieszy nas, że prywatny kapitał i kompetencje polskich firm mogą być impulsem do rozwoju zaawansowanych technologii właśnie tutaj, na Pomorzu. Samorząd Województwa Pomorskiego deklaruje gotowość do dalszego wspierania inicjatyw, które budują potencjał gospodarczy i technologiczny regionu” – mówi Mieczysław Struk, Marszałek Województwa Pomorskiego.

Skala inwestycji: 238,7 mln zł na platformę RNA i kompetencje w Polsce Łączna wartość inwestycji w rozwój platformy RNA realizowanych przez Polpharmę wynosi 238,7 mln zł, z czego około 152 mln zł stanowi wkład własny spółki, a 86,7 mln zł pochodzi ze środków publicznych (ABM i NCBiR). Projekt stanowi przykład efektywnego wykorzystania finansowania publicznego do uruchamiania znaczącego kapitału prywatnego oraz budowy trwałych aktywów w gospodarce – infrastruktury, kompetencji technologicznych i własności intelektualnej.

Wyjątkowe kompetencje: od API do gotowego produktu leczniczego Kluczowym wyróżnikiem inwestycji nie jest wyłącznie infrastruktura, lecz jej kompleksowy – „end-to-end” – charakter. Polpharma buduje w Polsce pełną platformę technologiczno-analityczną obejmującą cały łańcuch wartości: od syntezy substancji czynnej (API), przez rozwój procesów i kontroli jakości, po wytwarzanie gotowych produktów leczniczych. Spółka rozwija własne leki, budując portfel projektów oraz własność intelektualną w kraju. W tym modelu Polpharma pozostaje jedynym podmiotem w Polsce łączącym rozwój API i produktu końcowego w obszarze RNA. Elastyczna produkcja i realny wpływ na terapie – od chorób rzadkich po większe wolumeny Inwestycja ma istotne znaczenie także w kontekście globalnej struktury rynku.

Obecnie technologie RNA i produkcja oligonukleotydów są w dużej mierze zdominowane przez podmioty spoza Unii Europejskiej, w szczególności z Azji. Rozwój kompetencji w Polsce wpisuje się w proces budowy europejskiej suwerenności technologicznej oraz ograniczania zależności od zewnętrznych dostawców, a jednocześnie tworzy podstawy do eksportu technologii i produktów oraz wzmacnia pozycję Polski w europejskim łańcuchu wartości sektora biotechnologicznego.

Powstała infrastruktura umożliwi wdrożenie systemów jednorazowych (Single Use

6

Farmacja praktyczna 4-6/2026

O POLSKIEJ PLATFORMIE TECHNOLOGII RNA Polska Platforma Technologii RNA to rozwijana przez Polpharmę infrastruktura technologiczno-analityczna do opracowywania i wytwarzania leków RNA. Obejmuje cały łańcuch wartości – od syntezy substancji czynnej (API), przez rozwój procesu i kontrolę jakości, po produkcję gotowego produktu leczniczego – oraz wspiera budowę krajowych kompetencji i własności intelektualnej w obszarze terapii zaawansowanych. *** Polpharma jest liderem polskiego rynku farmaceutycznego i jednym z wiodących producentów leków w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Założona w 1935 roku spółka Zakłady Farmaceutyczne Polpharma S.A. przekształciła się z pioniera na polskim rynku w multiregionalną platformę farmaceutyczną zajmującą się opracowywaniem, produkcją i wprowadzaniem na rynek leków na receptę, produktów dostępnych bez recepty, substancji czynnych oraz innowacyjnych rozwiązań dla pacjentów i partnerów biznesowych z całego świata. Fabryki firmy opuszcza rocznie 400 mln opakowań leków. Misja Polpharmy to „Pomagamy ludziom żyć zdrowo w zdrowym świecie”.

Polpharma współpracuje z naukowcami i stale inwestuje w nowe produkty oraz zaawansowane technologie, umożliwiając dostęp pacjentom do innowacyjnych rozwiązań, a pracownikom i pracowniczkom – do nowoczesnej wiedzy i szerokich perspektyw rozwoju. Poprzez Naukową Fundację Polpharmy firma finansuje realizację projektów naukowych w dziedzinie farmacji i medycyny oraz stypendia dla młodych naukowców. Działa zgodnie z ideą społecznej odpowiedzialności biznesu, realizując swoje cele w poszanowaniu aspektów społecznych, środowiskowych oraz najwyższych standardów etycznych. Dzięki znaczącej skali produkcji i szerokiej gamie produktów, Polpharma odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa dostaw leków na swoich głównych rynkach, będąc istotnym filarem stabilności systemu zdrowia.

Systems), co zapewni wysoką elastyczność: od bardzo małych serii, charakterystycznych dla terapii chorób rzadkich, po większe wolumeny. To podejście pozwala szybciej dostosowywać proces do potrzeb rozwoju klinicznego i rynku, skracać czas przezbrojeń oraz utrzymywać wysokie standardy jakości w środowisku, gdzie każdy etap produkcji ma kluczowe znaczenie.

Co to oznacza dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia?

Rozwój technologii RNA ma bezpośrednie znaczenie dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia. Terapie wykorzystujące RNA znajdują zastosowanie m.in. w neurologii, chorobach metabolicznych, kardiologii i hepatologii,

zwiększając szanse leczenia chorób o podłożu genetycznym oraz tych, w których potrzebne jest precyzyjne oddziaływanie na określone mechanizmy molekularne. „Trwa intensywny, globalny wyścig w rozwoju technologii RNA. Kraje, które zbudują kompetencje w tym obszarze dziś, będą beneficjentami rynku w kolejnych dekadach.

Inwestycja realizowana przez Polpharmę lokuje Polskę w tym strategicznym segmencie gospodarki przyszłości, wzmacniając jej konkurencyjność oraz potencjał innowacyjny.

Uroczyste otwarcie Polskiej Platformy Technologii RNA stanowi symboliczny moment przejścia Polski z roli odbiorcy technologii RNA do jej współtwórcy” – dodaje Sebastian Szymanek, prezes Grupy Polpharma.

INFORMACJE

Połowa Polaków ma problemy z erekcją – nowa kampania marki Maxigra i SEXEDPL „Co gryzie mężczyzn w sypialni” Trudności z erekcją dotyczą co drugiego Polaka w wieku 20-50 lat, jednak tylko niewielka część szuka profesjonalnej pomocy, co wynika głównie ze wstydu i braku otwartej rozmowy.

Aby wesprzeć mężczyzn i ich partnerki w radzeniu sobie z tym problemem, marka Maxigra we współpracy z Fundacją SEXEDPL startuje z kampanią „Co gryzie mężczyzn w sypialni”.

Jej celem jest przełamanie tabu, zachęcenie do rozmów oraz udostępnienie bezpłatnych konsultacji eksperckich.

MATERIAŁ

PROMOCYJNY

ŹRÓDŁO: ZF POLPHARMA S.A.

N

iewypowiedziany problem Trudności z erekcją to temat obecny w wielu związkach, ale rzadko nazywany wprost. Funkcjonuje w niedopowiedzeniach, napięciu i unikaniu rozmowy, mimo że dotyczy milionów osób.

To właśnie brak języka i przestrzeni do komunikacji stały się punktem wyjścia dla działań marki Maxigra we współpracy z Fundacją SEXEDPL. „Trudności z erekcją to doświadczenie powszechne, ale jednocześnie silnie obciążone wstydem. Widzimy, że wiele osób zostaje z tym problemem samych – nie dlatego, że nie chcą rozmawiać, ale dlatego, że nie wiedzą jak. Chcemy to zmienić” – mówi Martyna Wyrzykowska, dyrektorka zarządzająca SEXEDPL. www.farmacjapraktyczna.pl

Cisza w relacjach Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest skala milczenia wokół życia seksualnego. Tylko 44% osób w związkach rozmawia o seksie regularnie, a 22% nie podejmuje tego tematu wcale. Rozmowa o problemach z erekcją pozostaje trudna – 40% mężczyzn i 24% kobiet uważa ją za krępującą. W efekcie powstaje tzw. cisza ochronna, która zamiast pomagać – pogłębia dystans i utrudnia znalezienie rozwiązania.

Trudności z erekcją wykraczają poza sferę seksualną. Mężczyźni, którzy się z nimi mierzą, rzadziej deklarują ogólne zadowolenie z życia. Problem przekłada się także na relacje – 43% mężczyzn unika sytuacji intymnych z obawy przed kolejnym niepowodze-

Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest skala milczenia wokół życia seksualnego. Tylko 44% osób w związkach rozmawia o seksie regularnie, a 22% nie podejmuje tego tematu wcale. Rozmowa o problemach z erekcją pozostaje trudna – 40% mężczyzn i 24% kobiet uważa ją za krępującą. W efekcie powstaje tzw. cisza ochronna, która zamiast pomagać – pogłębia dystans i utrudnia znalezienie rozwiązania Farmacja praktyczna 4-6/2026

7

REKLAMA

INFORMACJE

niem, co może prowadzić do dystansu i narastającego napięcia w związku. „Trudności z erekcją mogą mieć zarówno podłoże psychologiczne, jak i somatyczne. Często są sygnałem, że organizm lub psychika potrzebują wsparcia. Dlatego nie powinny być ignorowane ani traktowane wyłącznie jako chwilowy problem” – podkreśla dr Świniarski, urolog.

8

Farmacja praktyczna 4-6/2026

Więcej o produkcie: https://farmacjapraktyczna.pl/produkty-polpharmy/marka/produkt/7802 https://farmacjapraktyczna.pl/produkty-polpharmy/marka/produkt/8583 Strona www kampanii: https://www.maxigrago.pl/cogryziemezczyzn/ Link do spotu: https://www.youtube.com/watch?v=DfgLdArqNAo

„Maxigra od wielu lat wspiera mężczyzn w budowaniu zdrowego/satysfakcjonującego życia partnerskiego/seksualnego.

Widzimy, jak wiele szkody robi milczenie i wstyd wokół zdrowia intymnego

„Chcemy stworzyć przestrzeń, w której można zadać pytanie, rozwiać wątpliwości i poczuć się bezpiecznie.

Czasem jedna rozmowa wystarczy, żeby zobaczyć, że nie jest się samemu i że są rozwiązania” – podkreśla dr Świniarski.

Uzupełnieniem kampanii realizowanej we współpracy z agencją Rebel Media będzie także praktyczny poradnik, stworzony przez seksuologów i psychologów, który pomoże parom rozmawiać o trudnościach z erekcją w sposób wspierający i bezpieczny.

Publikacja będzie zawierać konkretne wskazówki, jak rozpocząć rozmowę i wspólnie szukać rozwiązań.

PROMOCYJNY

Bezpłatne konsultacje z ekspertami i poradnik dla par W odpowiedzi na te bariery przez trzy miesiące trwania kampanii, będą dostępne bezpłatne i anonimowe konsultacje ze specjalistami: urologiem, andrologiem, psychologiem i seksuologiem, których partnerem jest Maxigra, marka z portfolio Polpharmy. „Maxigra od wielu lat wspiera mężczyzn w budowaniu zdrowego/satysfakcjonującego życia partnerskiego/ seksualnego. Widzimy, jak wiele szkody robi milczenie i wstyd wokół zdrowia intymnego. Dlatego jako partner kampanii SEXEDPL włączamy się w działania, które pomagają zrobić ten najtrudniejszy pierwszy krok: nazwać problem, porozmawiać i sięgnąć po profesjonalne wsparcie” – mówi Agata Karaś, senior product manager marki Maxigra.

To rozwiązanie odpowiada na potrzeby: mężczyźni najczęściej szukają informacji w internecie (22%), rzadziej decydując się na kontakt z lekarzem czy terapeutą. Konsultacje mają ułatwić wykonanie pierwszego kroku.

Raport znajdą Państwo TUTAJ. Na podstawie badania przeprowadzonego przez agencję badawczą IPSOS, na próbie mężczyzn w Polsce w wieku 20-50 lat (N=2096) w terminie 03/2026. Co drugi badany (57%) doświadczył problemów z erekcją w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

MATERIAŁ

Historie, które pomagają zrozumieć problem Integralną częścią kampanii są krótkie filmy edukacyjne, które w symboliczny sposób pokazują, że im bardziej unikamy rozmowy o trudnościach z erekcją, tym bardziej problem zaczyna „gryźć”.

Centralną postacią jest wilk – metafora niewypowiedzianego tematu. Pojawia się w intymnych i codziennych sytuacjach bohaterów, komentuje je i „daje o sobie znać”, gdy rozmowa nie dochodzi do skutku. Znika dopiero wtedy, gdy ktoś decyduje się przerwać ciszę i poszukać wsparcia.

Spoty podkreślają, że rozmowa z partnerką, partnerem lub specjalistą to pierwszy krok do zmiany. Za koncept kreatywny odpowiedzialna jest agencja Brain, za produkcję Papaya Films, a spoty wyreżyserował Sebastian Pańczyk. Premiera pierwszego spotu została zaplanowana na 26 maja.

RAPORT

FOMO – czyli lęk przed odłączeniem Zdarza Ci się słyszeć podczas rozmowy z pacjentem, że gdy nie ma możliwości skorzystania z mediów społecznościowych, reaguje bardzo nerwowo?

Nie jest to zwykłe odczucie „przymusu” bycia w świecie online. W Polsce można mówić już o „epidemii” zjawiska FOMO. Czym jest ten syndrom, kiedy można podejrzewać go u pacjenta i jakich porad należy udzielić osobie zmagającej się z tym problemem?

dr JAROSŁAW FRĄCKOWIAK Prezes firmy analityczno-badawczej PEX PharmaSequence

dr JAROSŁAW FRĄCKOWIAK Prezes firmy analityczno-badawczej PEX PharmaSequence

mgr farm. AGATA OSKROBA

L FOMO oznacza lęk przed tym, że coś nas ominie, że nie będziemy znali na bieżąco „newsów” pojawiających się w mediach, że inni doświadczają bardziej satysfakcjonujących aktywności, w których my nie uczestniczymy, kiedy nie jesteśmy online[1, 2, 3, 4]. Prowadzi to do powstania mechanizmu „błędnego koła” – ciągłego sprawdzania powiadomień na telefonie i/lub ciągłego przebywania przed komputerem[2]

10

Farmacja praktyczna 4-6/2026

ęk przed przeoczeniem FOMO to akronim pochodzący od słów Fear of Missing Out[1]. Istnieje wiele definicji próbujących wyjaśnić na czym polega to zjawisko. Po raz pierwszy tego określenia użył Dan Herman w połowie lat 90. XX w., tłumacząc, że jest to obawa przed niewykorzystaniem wszystkich dostępnych możliwości i jednoczesną utratę spodziewanej radości związanej z wyczerpywaniem się tych możliwości. Nie połączył on jednak tego zjawiska z działalnością mediów społecznościowych. Dopiero światowe środki przekazu takie jak „The New York Times” przedstawiły wnioski mówiące o potęgowaniu zjawiska FOMO przez mass media, które obniżają zarówno samoocenę, jak i dobre samopoczucie ich użytkowników[2]. Najprościej mówiąc, FOMO oznacza lęk przed tym, że coś nas ominie, że nie będziemy znali na bieżąco „newsów” pojawiających się w mediach, że inni doświadczają bardziej satysfakcjonujących aktywności, w których my nie uczestniczymy, kiedy nie jesteśmy online[1, 2, 3, 4].

Prowadzi to do powstania mechanizmu „błędnego koła” – ciągłego sprawdzania powiadomień na telefonie i/lub ciągłego przebywania przed komputerem[2].

Skala problemu W 2018 r. przeprowadzono badanie ankietowe obejmujące dużą, bo liczącą aż 1060 osób, grupę, której uczestnicy mieli od 15 lat wzwyż. Efektem tego badania było opracowanie tzw. indeksu FOMO, opracowanego na podstawie 10 pytań obrazujących skalę FOMO w zakresie wartości 0-100.

Wyniki tego badania pokazały, że nawet co piąty internauta z najmłodszej grupy badanych prezentuje wysoki indeks FOMO. Jak dowiodły badania przeprowadzone w innych częściach świata, FOMO nie jest jedynie problemem Polaków. W przebadanej grupie 2084 dorosłych Amerykanów, u 56% użytkowników mediów społecznościowych, typu Facebook, zidentyfikowano syndrom FOMO. Z kolei wśród 717 uczniów z Bośni i Hercegowiny, syndrom FOMO dotyczył 20% ankietowanych, których, co warto podkreślić, średnia wieku wynosiła jedynie 13 lat[2]. Inne badania przeprowadzone w Polsce potwierdzają dużą skalę problemu, jakim jest zjawisko FOMO, wśród nastolatków.

Ogólnopolski raport NASK autorstwa Państwowego Instytutu Badawczego, który przeprowadził badanie wśród uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz ich rodziców i opiekunów prawnych, podaje, że nadr JAROSŁAW FRĄCKOWIAK Prezes firmy analityczno-badawczej PEX PharmaSequence

dr JAROSŁAW FRĄCKOWIAK Prezes firmy analityczno-badawczej PEX PharmaSequence

RAPORT

stolatkowie spędzają średnio 5 godzin 36 minut w cyberprzestrzeni. Jest to dla nich tak powszechne zajęcie, że ponad połowa uczniów (54,9%) przyznała, że często lub bardzo często wykonuje inne zadania lub czynności w trakcie korzystania z Internetu lub smartfona[5]. Mimo wyraźnej dominacji problemu w młodszej części populacji Marta Witkowska, ekspertka ds. edukacji cyfrowej NASK, autorka poradników poświęconych FOMO skierowanych do rodziców i nauczycieli, podkreśla, że problem dotyczy również osób starszych. Jak mówi: „ Zarówno młodsi, jak i starsi użytkownicy internetu mogą doświadczyć FOMO. Widzimy jednak, że nastolatki są na nie bardziej podatne. Pamiętajmy, że od FOMO niedaleka droga do nadużywania urządzeń cyfrowych, a nawet uzależnienia”[3].

Unikatowy projekt „FOMO. Polacy a lęk przed odłączeniem” prowadzony od 2018 r. przez interdyscyplinarny zespół, którego celem jest monitorowanie skali FOMO w Polsce oraz budowanie świadomości społecznej dotyczącej tego fenomenu[6] w swoim ostatnim raporcie, z 2022 r., przedstawia następujące dane opisujące statystycznie FOMO w naszym kraju:  17,3% respondentów najsilniej odczuwających FOMO,  62,4% badanych zmagających się ze średnim stopniem FOMO,  20,3% z najmniejszym stopniem FOMO[7].

Raport ten pokazuje również, że problem dotyczy w równym stopniu zarówno mężczyzn, jak i kobiety – 17% wysoko sformowanych kobiet i 17% wysoko sformowanych mężczyzn, 22% mężczyzn i 19% kobiet z niskim FOMO, 64% mężczyzn i 61% kobiet prezentujących średnie FOMO. Biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania, mieszkańcy wsi, małych, średnich i dużych miast odczuwali FOMO średniego stopnia na poziomie 60%-63%, podczas gdy wielkich miast – 67%. Natomiast, jeśli chodzi o wykształcenie, najbardziej z problemem FOMO zmagają się osoby mające zawodowy (20%) i podstawowy (27%) poziom edukacji[7].

FOMO – konsekwencje w praktyce Zjawisko FOMO to nie „tylko” lęk mający cechy uzależnienia, z którym trudno walczyć[4]. Istotnie, jest to rodzaj tzw. uzależnienia behawioralnego, czyli www.farmacjapraktyczna.pl

FOMO to nie „tylko” lęk mający cechy uzależnienia, z którym trudno walczyć[4]. Istotnie, jest to rodzaj tzw. uzależnienia behawioralnego, czyli silnej potrzeby wykonywania określonej czynności, niezwiązanej z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych[2]. Dodatkowo, okazuje się, że istnieje związek między tym uzależnieniem a innymi rodzajami uzależnień – osoby z FOMO częściej uzależniają się, np. od substancji psychoaktywnych[2]

silnej potrzeby wykonywania określonej czynności, niezwiązanej z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych[2].

Dodatkowo, okazuje się, że istnieje związek między tym uzależnieniem a innymi rodzajami uzależnień – osoby z FOMO częściej uzależniają się, np. od substancji psychoaktywnych[2]. FOMO implikuje gros przykrych konsekwencji.

Począwszy od braku umiejętności cieszenia się chwilą, poczucie samotności, życie w przewlekłym stresie, po większą łatwość w podejmowaniu impulsywnych decyzji, aby „nic nas nie ominęło”[1]. Mnogość idealnych „obrazków”, jakie podsuwają nam media społecznościowe, sugerujących życie obfitujące w pasmo sukcesów i przygód, sprawia, że zmagający się z FOMO cierpią z powodu ciągłego porównywania się i odczuwają brak, myśląc, że mają gorsze życie. FOMO cechuje grupowa natura, co powoduje również wywoływanie presji społecznej wśród młodzieży i podejmowanie się aktywności czy uczestnictwo w wydarzeniach często nawet niezgodnych z własnymi wartościami – wszystko po to, aby dostosować się do grupy rówieśniczej[1]. Problem FOMO ma realny wpływ na pogorszenie zarówno zdrowia psychicznego, jak i fizycznego. Badania udowodniły, że osoby z syndromem FOMO częściej chorują na depresję, bezsenność i stany lękowe. Warto pamiętać, że nawet „niegroźne” rozpraszanie uwagi spowodowane telefonowaniem, korzystaniem z urządzeń elektronicznych, jeśli ma miejsce, np. w trakcie prowadzenia samochodu, staje się śmiertelnym niebezpieczeństwem – przykładowo urząd do spraw bezpieczeństwa ruchu drogowego w Stanach Zjednoczonych podaje, że aż 12% wszystkich Farmacja praktyczna 4-6/2026

11

RAPORT

śmiertelnych wypadków wynikających z nieuwagi spowodowanych było używaniem smartfonów[2]. Syndrom FOMO znajduje swoje odzwierciedlenie również w zaburzeniach społecznych – najsilniejsza korelacja widoczna jest w występowaniu zachowań niedostosowanych i agresywnych.

Ponadto, pogarszają się umiejętności komunikacyjne czy kreatywnego spędzania czasu, dochodzi do zaburzeń relacji międzyludzkich, a uczniowie osiągają gorsze wyniki w nauce z powodu rozkojarzenia i niewystarczającego czasu poświęcanego na naukę[2].

Należy jednocześnie pamiętać o negatywnych, czasem nieoczywistych, skutkach fizycznych potrzeby pozostawania nieustannie online. Zważywszy na ekspozycję na tzw. emisję pola elektromagnetycznego związaną z używaniem telefonów komórkowych, niektóre badania mówią o częstszym występowaniu chorób nowotworowych, chorób układu sercowo-naczyniowego, układu nerwowego czy też zaburzeń reprodukcji u osób nadużywających telefonów.

Istnieje nawet większe ryzyko nerwiaka nerwu słuchowego i glejaka w umiejscowieniu ipsilateralnym[2].

Syndrom FOMO prowadzi do występowania wielu objawów somatycznych, wśród których należy wymienić:  bóle i zawroty głowy;  nudności, bóle brzucha;  zwiększona potliwość;  utrata łaknienia, zaburzenia odżywiania;  zaburzenia widzenia;  syndrom tzw. wyschniętych gałek ocznych[2].

Jak rozpoznać FOMO? Samo częste zaglądanie do powiadomień na telefonie czy w komputerze nie jest równoznaczne z występowaniem syndromu FOMO. W celu próby odpowiedzi na pytanie czy FOMO dotyczy nas lub naszych dzieci, warto rozpocząć od weryfikacji czy identyfikujemy się z następującymi stwierdzeniami:  Obawiam się, że inni ludzie – w tym moi znajomi – mają więcej satysfakcjonujących doświadczeń w życiu.  Czuję niepokój w sytuacji, kiedy moi znajomi bawią się beze mnie, kiedy nie wiem, jakie mają plany, obawiam się, ze przeoczę zaplanowane lub spontaniczne spotkanie.

12

Farmacja praktyczna 4-6/2026

 Ciągle sprawdzam, co robią moi

Należy jednocześnie pamiętać o negatywnych, czasem nieoczywistych, skutkach fizycznych potrzeby pozostawania nieustannie online.

Zważywszy na ekspozycję na tzw. emisję pola elektromagnetycznego związaną z używaniem telefonów komórkowych, niektóre badania mówią o częstszym występowaniu chorób nowotworowych, chorób układu sercowo-naczyniowego, układu nerwowego czy też zaburzeń reprodukcji u osób nadużywających telefonów. Istnieje nawet większe ryzyko nerwiaka nerwu słuchowego i glejaka w umiejscowieniu ipsilateralnym[2]

znajomi, chcę być na bieżąco z ich życiem.  Czuję potrzebę, a czasem przymus relacjonowania swojego życia – przede wszystkim pozytywnych wydarzeń – w internecie.  Muszę mieć telefon zawsze w zasięgu ręki tak, aby nic mi nie umknęło[3].

Jeśli utożsamiamy się z większością powyższych tez, to sygnał, że nasze korzystanie z mediów społecznościowych, z Internetu odbiega od normy[3].

Istnieją narzędzia diagnostyczne, które mogą być stosowane, np. przez lekarza rodzinnego w ocenie pacjenta podejrzewanego o syndrom FOMO[2].

Jednym z takich najpopularniejszych narzędzi jest kwestionariusz ankietowy autorstwa Andrew Przybylskiego, który składa się z 10 stwierdzeń dotyczących osób z FOMO[7] – (patrz: infografika). Można przyjąć następujący sposób interpretacji wyniku kwestionariusza Przybylskiego tak, jak zrobili to autorzy projektu „FOMO 2022.

Polacy a lęk przed odłączeniem – raport z badań”: wartość 0 reprezentuje twierdzenie „w ogóle nieprawdziwe”, zaś 4 – „całkowicie prawdziwe”, przy czym wyższe dane wskazują na podwyższony poziom FOMO[7].

Istotna rola farmaceuty Farmaceuci jako jedne z pierwszych ogniw „łańcucha” ochrony zdrowia, którzy mają kontakt z pacjentem, mogą realnie pomóc tym, którzy cierpią na syndrom FOMO. Mając na uwadze powyższe, farmaceuta powinien mieć wiedzę i umiejętności zarówno w zakresie rozpoznawania objawów zjawiska FOMO, jak i udzielenia fachowych porad, które pomogą pacjentom zmagającym się z tym problemem.

Jednym z pierwszych zadań, jakie należy do farmaceuty za pierwszym stołem, jest identyfikacja niepokojących sygnałów u pacjenta. Kiedy można podejrzewać, że objawy, które prezentuje pacjent, to nie tylko „zwykły” stres, przeciążenie informacyjne, a już symptomy wchodzące w opis zjawiska FOMO? Jeśli pacjent zgłasza farmaceucie, np. problemy z zaśnięciem, trudności ze skupieniem, koncentracją uwagi, wahania nastrojów, należy pogłębić wywiad o pytania dotyczące „relacji” pacjenta z mediami społecznościowymi i używaniem telefonu.

RAPORT

www.farmacjapraktyczna.pl

Farmacja praktyczna 4-6/2026

13

REKLAMA

RAPORT

Jeśli pacjent opowiada o wahaniach nastrojów, należy dopytać czy nie są one przypadkiem uwarunkowane pozytywnymi lub negatywnymi reakcjami na własne materiały zamieszczane w sieci.

Warto poruszyć też kwestię poczucia własnej wartości – czy nie jest ona zaniżona przez bezustanne porównywanie się ze znajomymi, poczucie posiadania gorszego, uboższego życia niż obserwowani znajomi czy idole. Wywiad dobrze jest uzupełnić o występowanie objawów somatycznych charakterystycznych dla syndromu FOMO oraz dolegliwości bólowych związanych z wymuszoną przez korzystanie z urządzeń postawą ciała (bóle szyi, pleców, głowy)[8]

Jeśli u pacjenta występują zachowania takie jak:  przymus noszenia telefonu ze sobą przez cały czas;  reagowanie na każde powiadomienie lub dźwięk dobiegający z urządzenia, przerywanie wykonywanych czynności, by odebrać wiadomość;  długie godziny spędzane w mediach społecznościowych;  nuda i poczucie pustki w przypadku, gdy telefon milczy, oznacza to obawy związane z „lękiem przed odłączeniem”.

Jeśli pacjent opowiada o wahaniach nastrojów, należy dopytać czy nie są one przypadkiem uwarunkowane pozytywnymi lub negatywnymi reakcjami na własne materiały zamieszczane w sieci. Warto poruszyć też kwestię poczucia własnej wartości – czy nie jest ona zaniżona przez bezustanne porównywanie się ze znajomymi, poczucie posiadania gorszego, uboższego życia niż obserwowani znajomi czy idole. Wywiad dobrze jest uzupełnić o występowanie objawów somatycznych charakterystycznych dla syndromu FOMO oraz dolegliwości bólowych związanych z wymuszoną przez korzystanie z urządzeń postawą ciała (bóle szyi, pleców, głowy)[8].

Ponadto, istotą roli farmaceuty jest, w przypadku identyfikacji wyżej wymienionych symptomów typowych

14

Farmacja praktyczna 4-6/2026

dla FOMO, udzielić pacjentowi wskazówek, co powinien zrobić, aby uporać się z tym zjawiskiem i gdzie ewentualnie szukać pomocy.

Raport „FOMO 2022. Polacy a lęk przed odłączeniem – raport z badań” dowiódł, że jeszcze wiele jest do zrobienia w obszarze propagowania wiedzy na temat podstawowych zasad dbania o higienę cyfrową i wdrażania ich w życie. Istotnie, wysiłek dbania o własny dobrostan cyfrowy podjęło jedynie 29% osób w grupie ogólnej i 26% z wysokim FOMO[7]. Zatem psychoedukacja pacjentów, jakiej powinien podejmować się farmaceuta, dotyczy następujących obszarów:  priorytetyzowanie tematów, o których chcemy wiedzieć więcej – pacjent powinien zastanowić się, czego najbardziej potrzebuje (prywatnie i/lub zawodowo) i skupić się właśnie na tym, odsiewając zagadnienia poboczne i drugorzędne;  wybranie konkretnych pór dnia, w których sięgamy po informacje;  ograniczenie liczby serwisów, portali i innych mediów, z których korzystamy w danym momencie – przymus śledzenia wielu informacji płynących z różnych źródeł w tym samym czasie może wywoływać poczucie przytłoczenia i utraty kontroli;  przypomnienie pacjentowi, że Internet należy traktować częściej

50 mg x 20 tabl. powl.

50 mg x 56 tabl. powl.

Informacja o leku dostępna po zeskanowaniu QR kodu albo u przedstawiciela Polpharmy

PRA/2026/1446

50 mg x 84 tabl. powl.

1. ChPL Pramolan 2015.07.06

REKLAMA

RAPORT

jako środek komunikacji i wymiany opinii, a nie jako główne narzędzie autoprezentacji;  krytyczne podchodzenie do informacji znalezionych w sieci i do tego, co przestawiają znajomi (porównywanie swojego życia do starannie wyselekcjonowanych treści publikowanych, np. w mediach społecznościowych);  monitorowanie ilości czasu przeznaczanego na serfowanie po Internecie i korzystanie ze smartfona: pomocne mogą okazać się dedykowane temu (i uważnie stosowane!) aplikacje;  niekorzystanie ze smartfonów co najmniej 30 minut przed zaśnięciem i po przebudzeniu);  przypomnienie pacjentowi, że jego zaabsorbowanie ekranem może narażać pacjenta oraz osoby go otaczające na ryzyko w świecie rzeczywistym – wysoko sformowani znacznie częściej korzystają ze smartfona, prowadząc samochód, jadąc rowerem czy przechodząc przez ulicę[7].

Warto również podkreślić pacjentowi istotę roli spędzania czasu z bliskimi w realu, aniżeli tracąc czas na przeglądanie smarftonów – a więc należy zachęcać pacjentów do odłożenia telefonu podczas posiłku czy rozmowy, a najlepiej wyciszeniu powiadomień w urządzeniach cyfrowych w czasie przeznaczonym dla rodziny. Można także doradzić znalezienie sposobu na wspólne spędzanie czasu poza światem cyfrowym, np. poszukanie wspólnego hobby[7].

Kiedy warto szukać pomocy u specjalisty?

Jeśli podczas rozmowy z pacjentem, farmaceuta słyszy, że pacjent nie umie samodzielnie sobie poradzić z uzależnieniem od ciągłego przebywania w świecie wirtualnym, jeśli pacjent zmaga się ze stanami depresyjnymi, lękowymi, ma problemy z właściwą higieną snu, warto doradzić mu skorzystanie z fachowej pomocy psychologa lub psychiatry. Duża odpowiedzialność spoczywa w tym momencie na farmaceucie – aby uświadomił pacjentowi, że skorzystanie z tego rodzaju pomocy nie jest powodem do wstydu (który często w tej sytuacji odczuwają pacjenci), a podarowaniem sobie szansy na realną pomoc i wyjście z uzależnienia, co pozwoli pacjentowi łatwiej

16

Farmacja praktyczna 4-6/2026

funkcjonować w codzienności i prowadzić życie o lepszej jakości. Konsultacja z psychiatrą może zaowocować włączeniem do terapii pacjenta skutecznego w leczeniu wtórnych objawów lękowych – opipramolu, z czego również wielu pacjentów nie zdaje sobie sprawy. Dlatego farmaceuta powinien przedstawić pacjentowi tę opcję terapeutyczną, wyjaśniając, że jeśli występują objawy somatyczne syndromu FOMO, obecnie dysponujemy substancją czynną, która działa uspokajająco, przeciwlękowo, poprawia nastrój, a w godzinach wieczornych ułatwia zasypianie[9]. Ponadto, opipramol jest uznawany za lek bezpieczny, który nie stwarza ryzyka wywołania uzależnienia, jeśli istnieje konieczność dłuższej terapii[10]. Warto więc, aby pacjent wiedział, że zmagając się z FOMO, może uzyskać zarówno pomoc psychologiczną, jak i farmakologiczną.

Warto, aby farmaceuta podpowiedział pacjentowi, dla którego barierą w skorzystaniu z eksperckiej pomocy, mogą być ograniczenia finansowe, link do strony na której znajdzie ogólnopolską listę miejsc w których można otrzymać bezpłatną pomoc dla osób w kryzysie psychicznym. Można tam znaleźć organizacje skoncentrowane na pomocy pedagogicznej, psychologicznej, psychoterapeutycznej, socjalnej, psychiatrycznej, prawnej i centra interwencji kryzysowej zarówno dla osób dorosłych, jak i poniżej 18. roku życia. Baza jest na bieżąco aktualizowana (https://zwjr.pl/bezplatne-miejsca-pomocowe)[1].

Można również skorzystać z rozmowy telefonicznej, poszukując pomocy psychologicznej i wsparcia. Przykładowo farmaceuta może przekazać telefon zaufania „Uzależnienia behawioralne”: 801 889 880 – czynny codziennie od 17:00 do 22:00[1].

Farmaceuta powinien również zwiększyć czujność rodziców i opiekunów młodszej części pacjentów na zachowania dzieci mogące sugerować syndrom FOMO. Warto zilustrować rodzicom, kiedy mogą zacząć czuć niepokój i co powinni zrobić w tej sytuacji, tym bardziej, że nie wszyscy zdają sobie sprawę ze skali problemu, jakim jest występowanie zjawiska FOMO wśród nastolatków. Raport NASK z ogólnopolskiego badania uczniów podaje, że bisko co czwarty młody internauta uważa, że wprowadzona przez jego rodziców kontrola w zakresie czasu korzystania z Internetu (28,8%) oraz dostępu do treści w Internecie (28,9%) jest nieskuteczna, a ponad połowa nastolatków (53,7%) twierdzi, że ich rodzice nie ustalają żadnych zasad dotyczących korzystania z Internetu w zakresie czasu i dostępu do treści[5]. Jak mówi ekspertka ds. edukacji cyfrowej NASK, Marta Witkowska, kluczowa jest obserwacja zachowań dziecka, a w kolejnym kroku – rozmowa. Radzi ona również, aby wspólnie ustalić reguły korzystania z urządzeń cyfrowych i Internetu oraz znaleźć wspólne zajęcie offline: spacer, gry planszowe czy wspólne wyprawy rowerowe[3].

Warto również, aby farmaceuta przekazał rodzicowi link do strony na której znajdzie przydatne porady, jak można mądrze kontrolować korzystanie dziecka z Internetu: https://www.gov.pl/web/niezagubdzieckawsieci[3].

Ponadto, dobrze także poinformować o możliwości skorzystania z :  telefonu dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci: 800 100 100;  telefonu dla rodziców i opiekunów dzieci w kryzysie: 800 800 602[1].

Piśmiennictwo: 1. https://mlodeglowy.pl/kompendium/jestem-mloda-osoba/fomo/ (dostęp online z dn. 11.06.2026 r.)

2. Citko A., Owsienik I. Epidemiologia i skutki zdrowotne syndromu FOMO. Rola lekarzy rodzinnych we wczesnym rozpoznawaniu, leczeniu i profilaktyce syndromu FOMO u nastolatków i młodych dorosłych; Pediatr Med Rodz 2020, 16 (1), p. 70-76 3. https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/fomo---czyli-strach-przed-tym-co-nas-omija (dostęp online z dn.

11.06.2026 r.)

4. https://www.gov.pl/web/krrit/badania-nad-zjawiskiem-fomo-w-polsce (dostęp online z dn. 11.06.2026 r.)

5. Lange R. (red.), (2023), Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów, Warszawa: NASK – Państwowy Instytut Badawczy.

6. https://fomo.wdib.uw.edu.pl/projekt/ (dostęp online z dn. 11.06.2026 r.)

7. Jupowicz-Ginalska A., Kisilowska M., Iwanicka K., Jasiewicz J., Baran T., (2022), FOMO 2022. Polacy a lęk przed odłączeniem – raport z badań, Warszawa: Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego 8. https://ose.gov.pl/aktualnosci/wpis/bezpieczni-w-sieci-z-ose-fomo (dostęp online z dn. 14.06.2026 r.)

9. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=633 (dostęp online z dn.14.06.2026 r.)

10. Jaracz J., Rybakowski J. Właściwości farmakologiczne i kliniczne opipramolu w świetle nowych badań; Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2003, 4, 115-121

OPIEKA FARMACEUTYCZNA

Rewolucyjne postaci suplementów diety Na rynku aptecznym posiadamy aktualnie zarówno produkty lecznicze, wyroby medyczne, ale także i te, które nie mieszczą się w definicji produktu leczniczego. Są to np. niektóre środki spożywcze uznane za produkty specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz suplementy diety, których producenci w celu zwiększenia efektu w codziennym funkcjonowaniu organizmu, ale także poprawy walorów organoleptycznych dokonują modyfikacji ich postaci. Zastosowanie w procesie produkcyjnym różnorakich substancji pomocniczych do ich wytwarzania daje możliwość uzyskania suplementów diety o charakterze rewolucyjnym, a jednocześnie przyjaznym pacjentowi. dr n. farm. ARLETA MATSCHAY

Katedra i Zakład Technologii Postaci Leku, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

N Pacjent nie jest w stanie ocenić suplementu diety, może poza ich właściwościami organoleptycznymi.

Pełną odpowiedzialność za jakość swoich suplementów i zgodność z wszelkimi specyfikacjami przedstawionymi w postaci zgłoszenia do GIS odpowiadają ich producenci bądź podmioty odpowiedzialne

ależy jednak pamiętać o stosownych zapisach w ustawodawstwie, które definiują suplement diety jako środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety. Może on być zatem skoncentrowanym źródłem witamin czy składników mineralnych lub innych substancji pojedynczych bądź złożonych, wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny. W tej grupie znajdują się również coraz częściej spotykane na rynku aptecznym produkty zawierające różne witaminy, substancje mineralne czy wyciągi roślinne.

Warto wspomnieć, że w niektórych krajach UE ten sam produkt może występować jako suplement diety, zaś w innym kraju może być uznany za produkt leczniczy. Dotyczy to np. niektórych preparatów roślinnych czy witaminowych, które wcześniej rejestrowano na rynku aptecznym jako produkty lecznicze, a z czasem zmieniły one swój status na suplementy diety.

leczniczego i wprowadzają je na rynek jako suplementy diety (aktualnie po powiadomieniu Głównego Inspektora Sanitarnego). Zatem z punktu widzenia producenta procedura wprowadzania produktu na rynek dla suplementów diety wydaje się być łatwiejsza. Daje też możliwości ich wytwarzania zarówno w zakładach produkcji farmaceutycznej, ale także chemicznej czy spożywczej, z mniejszymi rygorami produkcyjnymi opartymi na kontroli HACCP (Analiza Ryzyka i Kontrola Punktów Krytycznych), bez konieczności badań stabilności produktów. Ułatwieniem dla producentów w zakresie suplementów diety jest także brak obowiązku posiadania pełnej dokumentacji w zakresie toksykologii, działań niepożądanych i interakcji. Ponadto przy zakupie surowców do produkcji suplementów nie ma obowiązku posiadania specyfikacji fizykochemicznej i mikrobiologicznej oraz obowiązku ich formalnego dopuszczenia do obrotu na podstawie badań. Ponadto korzystniejsze dla producentów suplementów diety są także znacznie mniejsze ograniczenia w zakresie reklamy względem produktów leczniczych i w ten sposób dotarcie do rzeszy potencjalnych pacjentów.

Klasyfikacja produktu jako leczniczego czy suplementu diety musi uwzględniać jego cechy – a zatem: skład, właściwości farmakologiczne, sposób podania czy też ryzyko, jakie dany produkt może Czy zatem suplementy diety mogą być spowodować. powodem do niepokojów pacjentów naDlaczego więc firmy farmaceutyczne szych aptek i nas farmaceutów? Pacjent wprowadzają swoje produkty na rynek nie jest w stanie ocenić suplementu diety, apteczny w statusie suplementów może poza ich właściwościami organodiety? Otóż firmy te nie zawsze chcą leptycznymi. Pełną odpowiedzialność za bądź nie zawsze są w stanie przygo- jakość swoich suplementów i zgodność tować dokumentację dla wielu swoich z wszelkimi specyfikacjami przedstawioproduktów leczniczych wydawanych nymi w postaci zgłoszenia do GIS odpobez recepty do wymagań prawa far- wiadają ich producenci bądź podmioty maceutycznego w zakresie produktu odpowiedzialne. www.farmacjapraktyczna.pl

Farmacja praktyczna 4-6/2026

17

REKLAMA

OPIEKA FARMACEUTYCZNA

Farmaceuta-aptekarz powinien zainteresować się, czy dany producent suplementów diety bądź podmiot odpowiedzialny, będący jednocześnie producentem produktów leczniczych, które znajdują się na rynku aptecznym, posiada odpowiednie certyfikaty: GMP będącym dowodem przestrzegania Dobrej Praktyki Wywarzania czy w odniesieniu do suplementów diety – właśnie HACCP, potwierdzający spełnianie wymagań w zakresie ich produkcji. Producenci posiadający stosowne certyfikaty powinni zawsze dbać o jakość, bezpieczeństwo i efektywnego działania swoich produktów w funkcjonowaniu organizmu W przypadku produktów wytwarzanych w przemyśle spożywczym jakość określana jest poprzez normy HACCP oceniające poszczególne etapy procesu (od otrzymania surowców do umieszczenia ich na rynku, poprzez przygotowanie, przetwarzanie, pakowanie, przechowywanie i dystrybucję) oraz metody ograniczające zagrożenia (głównie w zakresie rozprzestrzeniania się chorobotwórczych zakażeń mikrobiologicznych), zgodne z Dobrą Praktyką Higieniczną (GHP).

Jeżeli suplementy diety produkowane są przez producentów, którzy wytwarzają także produkty lecznicze, a których polityka ukierunkowana jest na zdobycie najwyższej jakości swoich produktów, to zarówno technologia produkcyjna (ta sama infrastruktura, ten sam przeszkolony personel), jak i ich forma są często analogiczne. Warto jednak przy tym podkreślić, że proces produkcyjny musi być prowadzony rozdzielnie.

W przypadku takich producentów będzie

18

Farmacja praktyczna 4-6/2026

konieczność przestrzegania zarówno wymagań GMP, jak i wymagań HACCP, a organami nadzoru będzie odpowiednio GIF i GIS. Zatem farmaceuta-aptekarz powinien zainteresować się, czy dany producent suplementów diety bądź podmiot odpowiedzialny, będący jednocześnie producentem produktów leczniczych, które znajdują się na rynku aptecznym, posiada odpowiednie certyfikaty: GMP będącym dowodem przestrzegania Dobrej Praktyki Wywarzania czy w odniesieniu do suplementów diety – właśnie HACCP, potwierdzający spełnianie wymagań w zakresie ich produkcji.

pojawiają się jednak innowacyjne formy, które są przyjemne w stosowaniu pod względem formy jak i smaku, dodatkowo są dostępne bez dodatku cukru i z naturalnymi aromatami owocowymi.

W naszej codziennej praktyce aptecznej odnotowujemy coraz częściej problem nie tylko u dzieci, ale też u pacjentów dorosłych z przyjęciem postaci stałej np. tabletek czy drażetek (dysfagia lub problem natury psychologicznej z przełykaniem), stąd np. postać żelek czy shotów staje się bardziej efektywna w przyjmowaniu. Ponadto ta forma może wpisać się w trend „well-being experice” (suplement jako element codziennego rytuału zdrowia), szczególnie u tych pacjentów, których codzienna dieta nie zapewnia właściwych składników żywieniowych (np. wegetarianie, weganie, osoby starsze z dietą niedoborową, osoby z nieprawidłowo zbilansowaną dietą, z problemami z przyswajaniem niektórych witamin czy minerałów).

Producenci posiadający stosowne certyfikaty powinni zawsze dbać o jakość, bezpieczeństwo i efektywnego działania swoich produktów w funkcjonowaniu organizmu. Ponadto doskonalić system nadzoru nad bezpieczeństwem stosowania produktów wprowadzonych do obrotu zgodnie z Dyrektywami czy Wśród bardzo wielu reklamowanych przez producentów suplementów diety Rozporządzeniami UE. aktualnie znajdują się także witaminy, To na producencie lub podmiocie od- substancje mineralne czy wyciągi ropowiedzialnym spoczywa konieczność ślinne w postaci żelek czy shotów, jako prowadzenia procesów produkcyj- produkty przynoszące znaczne korzyści nych bądź wykonania wszelkich badań zdrowotne, dające odczuwalne działaw oparciu o posiadane kwalifikacje nie w codziennym funkcjonowaniu. Ich zgodne z wytycznymi HACCP, a do tego atrakcyjna forma daje szansę regularzdobycie odpowiednich certyfikatów ności ich przyjmowania. Natomiast dla gwarantujących właściwą jakość swoich nas, farmaceutów-aptekarzy bardzo preparatów mających status suplemen- istotnym aspektem w rekomendacji tych tów diety oraz bezpieczeństwo i ich preparatów jest to, aby suplement diety efektów działania względem pacjentów. zawierał zarówno deklarowane przez producenta bądź podmiotu odpowieWielu producentów czy podmiotów od- dzialnego składniki w zalecanej dziennej powiedzialnych zleca wykonanie badań porcji, był bezpieczny w całym okresie niezależnym, zewnętrznym i akredyto- stosowania i przechowywania danego wanym laboratoriom badawczym. Te zaś preparatu, do ostatniego dnia ważności w odniesieniu do wprowadzanych na ry- danego produktu. Ponadto powinniśmy nek apteczny suplementów diety wyko- również świadomie i ostrożnie zalecać nują badania gwarantujące odpowiednie u pacjentów aptek stosowanie suplestandardy jakości, co minimalizuje błędy mentów diety, oceniając każdorazowo i nieprawidłowe wyniki badań, dzięki potrzeby indywidualne, uwzględniając temu zapewnia ich rzetelność. Badania w wywiadzie sposób żywienia, stan zdrofizykochemiczne obejmują ocenę składu, wia, występujące choroby, stosowane zawartości witamin, mikro- i makroele- już leki, styl życia, aktywność fizyczną mentów, również zanieczyszczeń (w tym czy nałogi. metali ciężkich, pozostałości pestycydów czy dioksyn), ale także limitów zawartości substancji aktywnych.

Suplementy diety nazywane często „produktami pogranicza” są dostępne na rynku w formie umożliwiającej właściwe dawkowanie i w odpowiedniej postaci, np. stałej: kapsułek, tabletek, drażetek czy saszetek z proszkiem. Coraz częściej

Piśmiennictwo: 1. Stoś K., Głowala A., Ziółkowska I., Suplementy diety – co warto o nich wiedzieć, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, 2025. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/suplementy-diety-co-warto-o-nich-wiedziec/ data wejścia: 24-03-2025 godz. 13:30.

2.Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 25 sierpnia 2006 ze zmianami (Dz.U. 2006r. nr. 171 poz.

1225 ze zm.).

REKLAMA

OPIEKA FARMACEUTYCZNA

Jak dopasować najlepszy lek przeciwalergiczny do potrzeb pacjenta?

Alergię odnotowuje się u 30-40% społeczeństwa w Polsce – na alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa choruje 22% ludzi w Polsce, atopowe zapalenie skóry stwierdza się u 1,6% dorosłych oraz 4,7% dzieci.

Objawy pokrzywki potwierdziło 11,2% badanych w wieku 15-74 lat. Alergie najczęściej rozwijają się u dzieci oraz młodzieży, a objawy choroby mogą towarzyszyć przez całe życie[1]. Podczas doboru odpowiedniego leku przeciwalergicznego dla pacjenta ważne jest, aby wziąć pod uwagę: objawy jakie zgłasza chory oraz ich nasilenie, wiek oraz tryb życia: aktywność, prowadzenie pojazdów, praca umysłowa. mgr farm. PATRYCJA ANTOSZEK-JASTRZĘBSKA

A

lergiczny nieżyt nosa jest bardzo często występującą, przewlekłą chorobą, z którą zmagają się miliony ludzi na świecie: dzieci i dorośli. Alergiczny nieżyt nosa (ANN), jest Ig-E zależnym zapaleniem błony śluzowej nosa. Do zapalenia dochodzi na skutek ekspozycji na uczulający alergen. Objawy przypisywane ANN (przynajmniej jedno z wymienionych, które trwa przez minimum godzinę dziennie przez wiele dni w roku) to: wydzielina nosowa, kichanie, świąd, niedrożność nosa. Podstawowym objawom chorobowym mogą towarzyszyć dodatkowe, takie jak: zapalenie spojówek, kaszel, zespół alergii jamy ustnej, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, zaburzenia węchu, zaburzenia snu, chrapanie, przewlekłe zmęczenie, senność, rozdrażnienie, skłonność do depresji.

U dzieci nawracające zapalenie uszu, wady zgryzu, zaburzenia rozwoju twarzoczaszki[2].

Kierownik Działu Farmacji Szpitalnej Polsko-Amerykańskiej Kliniki Serca Centrum Sercowo-Naczyniowe

ny minimum tydzień przed wystąpieniem objawów i przez cały czas trwania alergii), przed napadami astmy oskrzelowej (z zaznaczeniem, że nie przerywa już występującego napadu), podawany jest miejscowo na błony śluzowe nosa, do worka spojówkowego[3].

Wytyczne ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) to kluczowy, globalny standard postępowania, który określił jasno schemat postępowania w alergii.

z azelastyną (od 12. r.ż.). Najlepszą strategią jest wprowadzenie farmakoterapii donosowymi GKS na 1-2 tygodnie przed spodziewanym pyleniem albo w chwili pojawienia się pierwszych objawów. W przypadku alergii całorocznych bardzo ważne jest zidentyfikowanie alergenu odpowiedzialnego za alergię, podejmowanie prób ograniczania z nim kontaktu oraz wsparcie farmakologiczne (leki przeciwhistaminowe – bilastyna, cetyryzyna, loratadyna; GKS donosowe; krople do oczu). W przypadku roztoczy kluczowe jest wietrzenie pomieszczeń, wyeliminowanie dywanów, zasłon, które są siedliskiem kurzu, pościel powinna być prawna regularnie w wysokiej temperaturze. W sytuacji, gdy alergia związana jest ze zwierzętami domowymi, należy przestrzegać higieny osobistej – częste mycie rąk po kontakcie ze zwierzęciem oraz wyznaczyć strefę do której zwierzęta nie mają wstępu. Dodatkowo można używać sprayów z wodą morską (do codziennego płukania nosa) oraz nawilżaczy powietrza[4].

Profil działania glikokortykosteroidów donosowych nastawiony jest bezpośrednio na przyczynę (preferowane leczenie I rzutu), działają miejscowo – w nosie – dochodzi do zahamowania stanu zapalnego, redukcji obrzęku, nadreaktywności układu oddechowego. W Polsce z tej grupy dostępne są: beklometazon, budezonid, furoinian flutikazonu (od 6. r.ż.), propionian flutikazonu Na terenie Polski, tak jak w całej Europie, (od 4. r.ż.), furoinian mometazonu (od 3. r.ż.) prowadzone są obserwacje monitorujące oraz preparat złożony: propionian flutikazonu stężenie pyłku roślin wiatropylnych. Jeśli objawy alergiczne powiązane są z alergena- Tabela 1. Podstawowe grupy leków stosowane w leczeniu ANN mi pojawiającymi się okresowo np. pyłkami drzew, traw, chwastów można odpowiednio TERAPIA PODSTAWOWA TERAPIA UZUPEŁNIAJĄCA wcześniej wdrożyć farmakoterapię, która 1 Glikokortykosteroidy donosowe 1 Leki antyleukotrienowe (ANN z astmą) pozwoli złagodzić objawy alergii. Kromogli(dorośli i dzieci) kan disodowy był pierwszym lekiem przeci2 Alfa-mimetyki walergicznym, który działał zapobiegawczo.

2 Leki przeciwhistaminowe II generacji Lek należy podawać przed możliwym kon3 Bromek ipratropium w tabletkach dla dorosłych lub w formie taktem z czynnikami wywołującymi objawy. roztworu dla dzieci. Nie wykazują działania Jeśli symptomy powiązane są z alergenami 4 Sól fizjologiczna do przepłukiwania sedatywnego, zmniejszą objawy histaminiesezonowymi, np. z roztoczami kurzu donozależne. nosa mowego, leczenie rozpoczyna się w okresie bezobjawowym. Kromoglikan disodowy jest 3 Leki przeciwhistaminowe donosowe lekiem bardzo dobrze tolerowanym, rzadko (okresowy ANN). wywołuje działania niepożądane, może być stosowany bez ograniczeń czasowych.

Kromoglikan znalazł zastosowanie jako lek źródło: M. Arcimowicz, Donosowe glikokortykosteroidy w leczeniu alergicznego nieżytu nosa, „Alergia Astma Immunologia” 2016, 21 (1), s. 36 wykorzystywany zapobiegawczo (stosowa-

20

Farmacja praktyczna 4-6/2026

REKLAMA

OPIEKA FARMACEUTYCZNA

Stosowanie tabletek przeciwhistaminowych w połączeniu ze sterydem donosowym (terapia skojarzona – złoty standard) jest ważne w leczeniu alergicznego nieżytu nosa, ponieważ leki te działają na różne elementy reakcji alergicznej. Tabletka przeciwhistaminowa działa szybko, dochodzi do blokowania histaminy, co w efekcie wywołuje ustąpienie objawów, tj. kichanie, wodnista wydzielina, swędzenie oczu i nosa.

Steryd donosowy powoduje zmniejszenie stanu zapalnego w błonie śluzowej nosa, co w efekcie zmniejsza obrzęk śluzówki nosa.

Połączenie dwóch leków jest zalecane w sytuacjach, gdy objawy są silne oraz gdy jest bardzo nasilony początek sezonu pylenia („terapia pomostowa”), gdy występują objawy oczne oraz skórne alergii oraz gdy stan zapalny jest przewlekły. Współczesne wytyczne bardzo często faworyzują połączenie steryd donosowy + donosowy lek przeciwhistaminowy, ale w niektórych przypadkach nie można skorzystać z takiego połączenia i wtedy wraca się do doustnej tabletki przeciwhistaminowej w połączeniu ze sterydem donosowym. Steryd donosowy uznawany jest za niezbędny dodatek dla osób 18+, który leczy także stan zapalny błony śluzowej nosa – ważne działanie na przyczynę, a nie tylko na objawy, by nie dopuścić do rozwoju astmy[5].

Bilastyna nazywana jest złotym standardem dla osób dorosłych i młodzieży 12+, została wprowadzona w 2010 r. i jest najnowszym lekiem przeciwhistaminowym II generacji.

Substancja ta działa kompleksowo, jest polecana w leczeniu objawów alergicznego nieżytu nosa, alergicznego zapalenia spojówek oraz jako lek pierwszego rzutu w farmakoterapii pokrzywki u dzieci i dorosłych. Bilastyna działa szybko, już po 30 minutach, a efekt farmakologiczny utrzymuje się nawet do 26 godzin. Substancję tą cechuje wysoki profil bezpieczeństwa, brak wpływu na układ krążenia (brak istotnego wpływu na QT), nie wywołuje sedacji i nie wymaga modyfikacji dawki u pacjentów z niewydolnością wątroby oraz niewydolnością nerek. Ponadto nie wykazuje istotnych klinicznie interakcji z innymi lekami i nie wchodzi w interakcję z alkoholem.

Ze względu na wysoki profil bezpieczeństwa bilastyna jest idealnym lekiem dla kierowców, osób aktywnych, pracujących umysłowo, spożywających okazjonalnie alkohol[6] Cetyryzyna może natomiast poprawiać jakość snu u osób zmagających się z alergią, która utrudnia spokojny sen z powodu objawów alergicznych (kichanie, świąd nosa/oczu, łzawienie, katar). Zastosowanie leku z cetyryzyną w znaczący sposób łagodzi objawy alergii, a chory rzadziej wybudza się w nocy i szybciej zasypia[7].

22

Farmacja praktyczna 4-6/2026

Przy silnych alergiach ocznych warto sięgnąć wspomagająco po krople do oczu z popularną olopatadyną, która jest silnym i wybiórczym lekiem przeciwalergicznym, przeciwhistaminowym. Należy do najskuteczniejszych leków na alergiczne zapalenie spojówek, gdy objawy dotyczą: swędzenia, łzawienia, zaczerwienienia oczu. Substancja ta działa podwójnie: blokuje receptory histaminowe H1 oraz zapobiega uwalnianiu mediatorów stanu zapalnego poprzez stabilizowanie komórek tucznych. Olopatadyna działa szybko, efekt farmakologiczny uzyskuje się po ok.

3 minutach, może być stosowana u dzieci od 3. r.ż.[8]. U pacjentów, którzy zmagają się z silnym świądem skóry w reakcji alergicznej, sprawdzi się bardzo dobrze miejscowo działający dimetinden. Jest on konkurencyjnym niewybiórczym antagonistą receptorów H1 I generacji. Dodatkowo hamuje działanie innych mediatorów reakcji alergicznych, tj. serotonina, bradykinina. Posiada właściwości uspokajające i przeciwświądowe. Dimetinden podany zewnętrznie, na skórę zmniejsza obrzęki, łagodzi podrażnienia skóry, wykazuje miejscowe działanie znieczulające. Preparaty w formie żelu zawierające dimetinden mogą być stosowane u dzieci od 2. r.ż., mają wy-

soki profil bezpieczeństwa (formuła steryd free)[9].

Wapno to wciąż bardzo popularny suplement po którego sięga wielu chorych zmagających się z alergią, jednak brak jest dowodów naukowych potwierdzających zasadność stosowania wapnia w alergii. Na rynku dostępne są preparaty zawierające wapń z kwercetyną, pachnotką zwyczajną, składniki, które mogą stanowić naturalne wsparcie dla osób z alergią. Pachnotka zwyczajna stanowi naturalne wsparcie dla osób z problemami alergicznymi, działa przeciwhistaminowo, przeciwzapalnie, skutecznie niweluje objawy alergii, tj. katar sienny, łzawienie oczu, kichanie. Łagodzi atopowe zapalenie skóry dzięki kwasowi rozmarynowemu i luteolinie[10]. Kwercetyna to naturalny flawonoid, charakteryzujący się działaniem antyoksydacyjnym, przeciwalergicznym, przeciwzapalnym. Nazywana jest naturalnym lekiem przeciwhistaminowym: stabilizuje komórki tuczne, hamuje wydzielanie histaminy, a tym samym łagodzi objawy alergii.

Tego typu preparaty działają wspomagająco, w przypadku nagłego ataku alergicznego należy wdrożyć leczenie farmakologiczne[11].

Rycina 1. Zasady leczenia ANN u dzieci

źródło: infografika na podstawie M. Arcimowicz, Donosowe glikokortykosteroidy w leczeniu alergicznego nieżytu nosa, „Alergia Astma Immunologia” 2016, 21 (1), s. 37 Piśmiennictwo: 1. www.glebokioddech.pl/alergia-epidemiologia (dostęp: 11.07.2026) 2. B. Samoliński, M. Arcimowicz, Polskie Standardy leczenia Nieżytów Nosa (PoSLeNN). Stanowisko Panelu Ekspertów PTA, „Alergologia Polska” 2013, 1: 1-167; B. Samoliński, AJ Sybilski, F. Raciborski i wsp., Prevalence of rhinitis in Polish population according to ECAP (Epidemiology of Allergic Disorders in Poland) study, „Otolaryngologia Polska” 2009, 63: 324-330.

3. W. Kostowski, Z. S. Herman, „Farmakologia. Podstawy farmakoterapii” cz. 1, 2010, s. 207-208.

4. M. Arcimowicz, Donosowe glikokortykosteroidy w leczeniu alergicznego nieżytu nosa, „Alergia Astma Immunologia” 2016, 21 (1), s. 36-38.

5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7066682/?utm_source=chatgpt.com (dostęp: 30.12.2019); https://pubmed.ncbi.nlm.nih. gov/28234147/ (dostęp: 9.01.2017) 6. P. Rapiejko, Dziesięć powodów dla których warto wybrać bilastynę, „Medycyna faktów” 2014, t. 7, nr 4, s. 48-52; R. Pawliczak, Bezpieczeństwo nowych leków przeciwhistaminowych, „Terapia” 2012; 4:60-6; A. Emeryk, P. Rapiejko, K. Janeczek, Leki przeciwhistaminowe II generacji – charakterystyka i najnowsze substancje. [w:] A. Emeryk, „Postępowanie w alergicznym nieżycie nosa i pokrzywkach u dzieci” Medical Education, Warszawa 2019, s. 83-98; J. W. Pęksa, G. Biedroń, Bilastyna – charakterystyka i zasady stosowania na tle innych leków przeciwhistaminowych, „Lek w Polsce” 2018, 10.

7. V. Bafunno, M. Pippione, C. De Luca, Natural remedies for allergic rhinitis: A review., „American Journal of Clinical Nutrition” 2018, 108(2), s. 299-312; K. P. Lai, L. P. Shek, P. H. Heng, H. K. Wong, L. S. Hooi, Probiotics and the management of allergic diseases: A meta-analysis., „Clinical and Experimental Allergy” 2015, 45(3), s. 691-704; E. Alipour, K. Asadollahi, Z. Asadi, The effect of vitamin C suplementation on allergic rhinitis: A systematic review and meta-analysi, „International Archives of Allergy and Immunology” 2017, 172(2), s. 93-100.

8. Berdy GJ et al. A comparison of the relative efficacy and clinical performance of olopatadine hydrochloride 0.1% ophthalmic solution and ketotifen fumarate 0.025% ophthalmic solution in the conjunctival antigen challenge model. Clin Ther. 2000; 22 (7): 826-33.

9. https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/103003,alergiczne-choroby-narzaduwzroku-czesc-3-leczenie-alergiiocznej (dostęp: 14.07.2026) 10. Ł. Szeleszczuk, M. Zielińska-Pisklak, A. Młodzianka, Perilla frutescens – niezwykłe właściwości pachnotki zwyczajnej, „Lek w Polsce” 2013, t. 23, nr 3, s. 45 11. S. Kohlmunzer, „Farmakognozja. Podręcznik dla studentów farmacji” Warszawa, 1998, s. 161-163; H. Różański, Fitoterapia [online]: https://web.archive.org/web/20080430045022/http://www.luskiewnik.pl/autoimmunologia/new-page-5.htm (dostęp: 31.08.2008)

ALL-FOX/2026/2417

SZYBKA ULGA OD SWĘDZENIA I PODRAŻNIEŃ SKÓRY

Informacja o leku dostępna jest po zeskanowaniu kodu lub u Przedstawiciela Polpharmy

5 DZIAŁAŃ W 1 ŻELU ALLERTEC FOXILL: 1

2

3

4

5

REDUKUJE ŚWIĄD

ZMNIEJSZA OBRZĘK

ŁAGODZI PODRAŻNIENIA

ZNIECZULA

CHŁODZI

REKLAMA

OPIEKA FARMACEUTYCZNA

Kolagen i jego roślinne alternatywy – znaczenie formy i wsparcia naturalnej syntezy Kolagen jest naturalnym białkiem budulcowym, strukturalnym i włóknistym o wysokiej odporności biomechanicznej (posiada unikalną strukturę potrójnej helisy) i ochronnej (tworzy rusztowanie, które chroni narządy wewnętrzne, jest swoistą barierą dla patogenów oraz toksyn)[1]. Nazywany jest również kolagenem natywnym, charakteryzuje się nienaruszoną strukturą potrójnej helisy, w której składowane są trzy łańcuchy polipeptydów bogate w glicynę (Gly), prolinę (Pro) i hydroksyprolinę (Hyp)[2]. Kolagen ten pozyskiwany jest z ryb oraz zwierząt (mięso wołowe, wieprzowe, rzadziej drób)[3]. Często nazywany jest białkiem młodości, stanowi 25-35% wszystkich białek organizmu ludzkiego. Jest kluczowym składnikiem skóry, zębów, kości, ścięgien, chrząstek oraz rogówki oka. mgr farm. PATRYCJA ANTOSZEK-JASTRZĘBSKA Kierownik Działu Farmacji Szpitalnej Polsko-Amerykańskiej Kliniki Serca Centrum Sercowo-Naczyniowe

D Synteza kolagenu zachodzi w fibroblastach z aminokwasów endogennych[7].

Z upływem lat synteza kolagenu spada, ponieważ fibroblasty stają się mniej aktywne, jest ich mniej, a naturalna regeneracja spowalnia. Dochodzi do zachwiania równowagi między produkcją nowych włókien, a ich degeneracją.

Organizm niszczy więcej włókien kolagenowych niż jest w stanie wyprodukować.

Proces syntezy kolagenu wymaga wsparcia odpowiednich składników odżywczych. Pierwszym i najważniejszym jest witamina C

24

Farmacja praktyczna 4-6/2026

o najważniejszych funkcji kolagenu należy zachowanie odpowiedniego nawilżenia i sprężystości skóry oraz jako główny budulec chrząstek – zabezpiecza przed ścieraniem, zapewnia prawidłową amortyzację oraz działa regenerująco. Pełni również ważną funkcję podczas gojenia ran: wspiera tworzenie blizn oraz bierze udział w procesach naprawczych uszkodzonych tkanek. Dodatkowo uelastycznia i nadaje większej wytrzymałości ścianom naczyń krwionośnych oraz bierze udział w procesie krzepnięcia, a aminokwasy zawarte w kolagenie odbudowują i uszczelniają śluzówkę jelit[4]. Zidentyfikowano około 28 typów kolagenu.

Wyróżnia się pięć głównych typów: kolagen typu I – stanowi 90% kolagenu w organizmie, występuje w skórze i kościach (forma dominująca)[5], kolagen typu II – występuje w chrząstce stawowej, kolagen typu III – występuje w mięśniach, ścianach naczyń krwionośnych oraz narządach wewnętrznych, kolagen typu IV – znajduje się w warstwach skóry oraz kolagen typu V, który jest zlokalizowany w rogówce oczu, niektórych warstwach skóry, włosach, tkankach łożyska[6].

Synteza kolagenu zachodzi w fibroblastach z aminokwasów endogennych[7].

Z upływem lat synteza kolagenu spada, ponieważ fibroblasty stają się mniej aktywne, jest ich mniej, a naturalna regeneracja spowalnia. Dochodzi do zachwiania równowagi między produkcją nowych

włókien a ich degeneracją. Organizm niszczy więcej włókien kolagenowych niż jest w stanie wyprodukować. Proces syntezy kolagenu wymaga wsparcia odpowiednich składników odżywczych. Pierwszym i najważniejszym jest witamina C. Suplementy diety dostępne na rynku w swoim składzie zawierają hydrolizat kolagenu w połączeniu z kwasem askorbinowym (witamina C), która jest kluczowa w procesie potranslacyjnej obróbki kolagenu – umożliwia przekształcenie proliny i lizyny w hydroksyprolinę i hydroksylizynę. W sytuacjach niedoboru kwasu askorbinowego proces tworzenia włókien kolagenowych jest spowolniony, a niedobór witaminy C może prowadzić do szkorbutu, który objawia się krwawieniami i obrzękami dziąseł. Chory dostrzega na swoim ciele liczne, łatwo powstające wybroczyny, a skóra jest cienka i wiotka (skóra pergaminowa). Pacjenci chorujący na szkorbut często są zmęczeni, osłabieni i skarżą się na bóle mięśni i stawów[8]. W tabeli 1 przedstawione zostały składniki odżywcze, które mają znaczący wpływ na syntezę kolagenu.

Picie zielonej herbaty, która jest źródłem katechin zbawiennie wpływa na spowolnienie procesu rozkładu kolagenu. Osoby, które pragną zadbać o zdrowe stawy i skórę mogą również wprowadzić do swojej diety buliony kolagenowe, które są źródłem aminokwasów. Dodatkowo na uwagę zasługują również rośliny, które dzięki swoim właściwościom pozytywnie wpływają na chrząstkę stawową: Kadzidłowiec indyjski,

OPIEKA FARMACEUTYCZNA

Diabelski pazur (Hakorośl rozesłana) poprawiają elastyczność i komfort ruchu oraz ekstrakty: z wąkroty azjatyckiej, żeń-szenia, ze skrzypu polnego[9]. Kadzidłowiec indyjski za sprawą kwasu boswelinowego najlepiej w połączeniu z kwasami omega-3 działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo i poprawia sprawność stawów[10].

Wchłanianie i wykorzystywanie składników budulcowych przez organizm zależy od ich formy chemicznej oraz masy cząsteczkowej. Istotne znaczenie mają nowoczesne rozwiązania:

 mieszanina aminokwasów (np. glicyna,

prolina) jako najmniejsza jednostka budulcowa – minimalna masa cząsteczkowa wolnych aminokwasów umożliwia najszybsze wchłanianie w układzie pokarmowym;

Tabela 1. Składniki odżywcze wspierające syntezę kolagenu SKŁADNIKI ODŻYWCZE WPŁYWAJĄCE NA SYNTEZĘ KOLAGENU

Witamina C

Kluczowa rola w syntezie kolagenu.

Kofaktor enzymu prolinohydroksylazy i lizylohydroksylazy. Źródło witaminy C: owoce dzikiej róży, acerola, natka pietruszki, papryka czerwona, brukselka, brokuły, rokitnik.

Miedź

Kofaktor enzymu lizyloksydazy.

Dzięki miedzi dochodzi do powstania wiązań krzyżowych na linii włókna kolagenowe-włókna elastynowe. Źródło miedzi w diecie: kakao, orzechy, nasiona sezamu, nasiona słonecznika, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, podroby.

Cynk

Wspiera procesy naprawcze w skórze. Źródło: mięso, ryby, owoce morza, jaja, produkty mleczne, nasiona roślin strączkowych, produkty pełnoziarniste.

Krzem

Wprowadzenie do rutyny dnia codziennego naparu ze skrzypu polnego lub pokrzywy może wspierać tkankę łączną i stawy, ponieważ surowce te są bogate w krzem.

Kurkuma

Działanie antyoksydacyjne.

 p rokolagen roślinny: to zaawan-

sowana formuła pochodzenia roślinnego, która idealnie odtwarza strukturę aminokwasową tradycyjnego kolagenu – jako łatwo przyswajalny i odpowiedni dla organizmu zamiennik, skutecznie wspiera naturalne procesy regeneracyjne i strukturalne skóry bez obciążania układu pokarmowego[11].

Równie ważna jest obecności kofaktorów (cynku, miedzi, z naciskiem na witaminę C), ponadto zdrowy, poprawnie funkcjonujący układ pokarmowy, a także czas oraz sposób podania – najlepiej rano, na czczo[12].

CHARAKTERYSTYKA

źródło: www.optymalnewybory.pl/produkty-bogate-w-miedz.pl (dostęp: 03.04.2021); www.centrumspot.pl/ produkty-bogate-w-cynk-10-najlepszych-zrodel (dostęp: 27.12.2022); www/zielarzpolski.pl/blogs/news/wspieranie-produkcji-kolagenu-ziola-i-witaminy-do-syntezy-kolagenu-dla-zdrowej-skory-i-stawow?srsltid=AfmBOooP0Hm4y0x1E5M52NBTAgMC5VEn6St8iyC-oCsywvwvFyKCiFwB (dostęp: 7.01.2026)

Tabela 2. Porównanie kolagenu natywnego z roślinnymi surowcami CECHA

KOLAGEN NATYWNY

PROKOLAGEN ROŚLINNY

Źródło

Kolagen natywny pochodzi ze skór, kości, chrząstek bydła oraz ryb

Rośliny i bakterie potrafią wytwarzać wszystkie niezbędne aminokwasy. Powstała w ten sposób mieszanka aminokwasów jest stosowana w produktach jako roślinny zamiennik kolagenu.

Struktura chemiczna

Pełne białko o strukturze potrójnej helisy

Aminokwasy lub prekursory, które nie zawierają struktury białka kolagenowego. Dzięki niewielkim rozmiarom cząsteczki są łatwiej przyswajane przez organizm. Surowce roślinne dostarczają witamin i minerałów, są one kluczowe i wspierają produkcję kolagenu endogennego.

Wchłanialność

Konieczność rozłożenia białka na mniejsze, łatwe do przyswojenia peptydy i aminokwasy

Gotowe do wchłonięcia aminokwasy

W tabeli 2 przedstawiono porównanie kolagenu natywnego z roślinnymi surowcami, które są wykorzystywane alternatywnie.

Bardzo ważne jest unikanie czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych, które negatywnie wpływają na ilość kolagenu w organizmie. Do czynników zewnętrznych zaliczyć można: zanieczyszczenia, promieniowanie jonizujące, promienie UV, używki, przewlekły stres, dieta z wysoką podażą cukrów i węglowodanów, niedobory kluczowych witamin i minerałów, problemy ze snem. Do czynników wewnętrznych należy naturalny spadek produkcji kolagenu po 25. r.ż., zmiany hormonalne (spadek poziomu estrogenów), choroby autoimmunologiczne, zaburzenia metaboliczne. Dlatego też kluczowe jest wprowadzenie odpowiedniej profilaktyki: redukcja stresu i używek, stosowanie kremów z filtrem (SPF), zadbanie o poprawę nawyków żywieniowych, wdrożenie aktywności fizycznej[13].

26

Farmacja praktyczna 4-6/2026

źródło: A. León-López, A. Morales-Peñaloza, V. M. Martínez-Juárez , A. Vargas-Torres, D. I. Zeugolis, G. Aguirre-Álvarez, Hydrolyzed Collagen – Sources and Applications, „Molecules” 2019, 24(22), s. 1-16, W. Al Hajj, M. Salla, M. Krayem, S. Khaled, H. F. Hassan, S. El Khatib, Hydrolyzed collagen: Exploring its applications in the food and beverage industries and assessing its impact on human health – A comprehensive review, „Heliyon” 2024, 10, s. 1-15.

OPIEKA FARMACEUTYCZNA

Bardzo ważne jest unikanie czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych, które negatywnie wpływają na ilość kolagenu w organizmie.

Do czynników zewnętrznych zaliczyć można: zanieczyszczenia, promieniowanie jonizujące, promienie UV, używki, przewlekły stres, dieta z wysoką podażą cukrów i węglowodanów, niedobory kluczowych witamin i minerałów, problemy ze snem. Do czynników wewnętrznych należy naturalny spadek produkcji kolagenu po 25. r.ż., zmiany hormonalne (spadek poziomu estrogenów), choroby autoimmunologiczne, zaburzenia metaboliczne

www.farmacjapraktyczna.pl

Piśmiennictwo: 1. A. B. Shekhter, A. L. Fayzullin, M. N. Vukolova, T. G. Rudenko, W. D. Osipyczewa, P. F. Litvitsky, Medical Applications of Collagen and Collagen-Based Materials, „Current Medicinal Chemistry” 2019, 26, 506-516; A. Owczarzy, R. Kurasiński, K. Kulig, W. Rogóż, A. Szkudlarek, M. Maciążek-Jurczyk, Collagen – structure, properties and application, „Engineering of Biomaterials” 2020, 156, s. 17-23.

2. F. Asharaf, S. R. Rajasree, R. Rajan, Bioconversion of Eel Skin Waste into Valuable Collagen: Isolation, Spectral Characterization and Biocompatibility Assessment, „Waste and Biomass Valorization” 2024, t. 15, s. 4773-4783.

3. W.C. Lu, C. S. Chiu, Y.J Chan, A. T. Mulio, P.H. Li, Characterization and biological properties of marine by-product collagen through ultrasound-assisted extraction, „Aquaculture Reports” 2023, t. 29, s. 1-18.

4. F. D. Choi, C. T. Sung, M. L. W. Juhasz, N. A. Mesinkovsk, Oral Collagen Supplementation: A Systematic Review of Dermatological Applications, „Journal of Drugs in Dermatology” 2019; 18(1): 9-16; R. B. de Miranda, P. Weimer, R. C. Rossi, Effects of hydrolyzed collagen supplementation on skin aging: a systematic review and meta-analysis, „International Journal of Dermatology” 2021; 60(12) 1449-1461.

5. R. Naomi, P. M. Ridzuan, H. Bahari, Current Insights into Collagen Type I, „Polymers” 2021, 13(16), s. 1-19.

6. www.my.clevelandclinic.org/health/articles/23089-collagen (dostęp: 23.05.2022) 7. K. Kaczyński, A. Ignaciuk, Kolagen i jego rola w organizmie człowieka, „Food Forum” 2017, 4(20), s. 70-72.

8. K. Bugla, K. Klimek, Ł. Gabryel, A. Wikarek, J. Dołęga, J. Rybak, M. Grabarczyk, P. Kosińska, B. Magiera, A. Grabarczyk, Potencjalny wpływ doustnej suplementacji kolagenu na układ mięśniowo-szkieletowy: gęstość mineralna kości, siła mięśniowa i potreningowa bolesność mięśni, stabilność oraz ruchomość stawów, zastosowania w reumatologii i tendinopatiach – przegląd artykułów, „Farmacja Współczesna” 2024, 17: 109.

9. T. Wolski, T. Baj, A. Ludwiczuk, K. Głowniak, R. Niedźwiecki, Hakorośl rozesłana (Harpagophytum procumbens) – roślinny surowiec o wielokierunkowym działaniu farmakologicznym, „Postępy Fitoterapii” 2010, 1: 13-22.

10. T. T. Frankiewicz, Kwas bosweliowy i niezmydlające się frakcje olejów soi i awokado w farmakoterapii choroby zwyrodnieniowej stawów – krótki przegląd najnowszej wiedzy, „Reumatologia News” 2017, 3: 153-156.

11. A. León-López, A. Morales-Peñaloza, V. M. Martínez-Juárez , A. Vargas-Torres, D. I. Zeugolis, G. Aguirre-Álvarez, Hydrolyzed Collagen – Sources and Applications, „Molecules” 2019, 24(22), s. 1-16; W. Al Hajj, M. Salla, M. Krayem, S. Khaled, H. F. Hassan, S. El Khatib, Hydrolyzed collagen: Exploring its applications in the food and beverage industries and assessing its impact on human health – A comprehensive review, „Heliyon” 2024, 10, s. 1-15.

12. www.wiadomoscidermatologiczne.pl/artykul/czy-kolagen-do-picia-jest-skuteczny (dostęp: 26.02.2026) 13. K. Kaczyński, A. Ignaciuk, Kolagen i jego rola w organizmie człowieka, „Food Forum” 2017, 4(20), s. 70-72.

Farmacja praktyczna 4-6/2026

27

REKLAMA

KULTURA

KSIĄŻKA

PRZEWODNIK PO CIĄŻY FILM

Mroki przeszłości Pozornie idealna para przechodzi kryzys, gdy na kilka dni przed ślubem na jaw wychodzą skrywane tajemnice.

Piękni, zamożni i zakochani. Ich zbliżający się ślub będzie jedynie postawieniem kropki nad „i”. Chyba, że do niego wcale nie dojdzie...

Na kilka dni przed ceremonią, na jaw wychodzi szokująca informacja o przeszłości przyszłej panny młodej, która stawia ją w bardzo mrocznym świetle.

Czy przyszły pan młody znajdzie w sobie tyle miłości, wyrozumiałości i empatii, by zrozumieć i wybaczyć? A może tu nie ma nic do wybaczania? Może wystarczy zaakceptować fakt, że osoba, z którą chce się spędzić resztę życia jest po prostu kimś zupełnie innym niż nam się wydawało? Gdyby się nad tym spokojnie zastanowić, to może być nawet zabawne.

Chyba, że okaże się niebezpieczne.

Komedia romantyczna dla ludzi o bardzo mocnych... sercach. Odświeżające spojrzenie na gatunek, którzy wszyscy kochają, nawet jeśli nie chcą się do tego przyznać.

„Drama”, reż. Kristoffer Borgli. Wyst.: Zendaya, Robert Pattinson, Alana Haim, Mamoudou Athie, Hailey Gates, Zoë Winters. Dystrybucja: Monolith Films.

Premiera: 10 kwietnia 2026 r.

28

Farmacja praktyczna 4-6/2026

Poradnik odżywiania w ciąży od autorki bestsellerowej „Glukozowej rewolucji”. Biochemiczka Jessie Inchauspé dzieli się poradami dotyczącymi suplementacji, radzenia sobie z mdłościami, porodu, karmienia piersią, przykładowymi jadłospisami. „Ciążowa rewolucja”, Jessie Inchauspe, Wydawnictwo Marginesy

MUZYKA

ŚWIAT SZCZERYCH, OSOBISTYCH HISTORII Trzeci album Darii ze Śląska to płyta o tym wszystkim, o co sami czasem boimy się zapytać. Artystka w przenikliwy sposób komentuje ludzkie słabości oraz absurdy rzeczywistości, których sama bywała częścią.

Daria ze Śląska, „Halo, co jest grane?”, Jazzboy Records