Issuu

Voor een groene en gezonde stad

Werkplan 2022

Colofon Uitgave Utrecht Natuurlijk

Tekst Utrecht Natuurlijk

Vormgeving buro-Lamp

Datum oktober 2021

Meer informatie Utrecht Natuurlijk 030 753 38 00 info@utrechtnatuurlijk.nl www.utrechtnatuurlijk.nl

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Inhoud

Inleiding: Groene en gezonde stad

1 Onze locaties 1.1 Inleiding 1.2 Onze stadsboerderijen 1.3 Onze tuinen en stadstuinen

2 Activiteiten op onze locaties

4 6 6 8 13

16 16 18 19 19

3 Meewerken op de stadsboerderijen en stadstuinen

4 Natuureducatie voor het onderwijs 4.1 Inleiding 4.2 Basisonderwijs 4.3 Voortgezet en hoger onderwijs

5.1 Inleiding 5.2 Adviseren en faciliteren van zelfbeheer en groen initiatief 5.3 Projecten 5.4 Groene schoolpleinen

30 30 30 32 37

2.1 Inleiding 2.2 Natuur in de stad 2.3 Tuinieren en voedselvoorziening 2.4 Overige activiteiten 2.5 Groen wijkpodium

3.1 Inleiding 3.2 Vrijwilligerswerk 3.3 Begeleid vrijwilligerswerk

5 Ondersteuning van groen initiatief en projecten

20 21 22

24 24 24 29

6 Netwerken – samenwerken aan kwaliteit

7 Communicatie

7.1 Inleiding 7.2 Activiteiten 7.3 Kennis delen

40 40 41

8 Organisatie 8.1 Team 8.2 Organisatieontwikkeling 8.3 Financiering en verantwoording 8.4 Toezicht op de organisatie 8.5 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 8.6 Relatie met Gemeente Utrecht

42 42 44 45 46 47 47

Inhoud 3

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Inleiding

Groene en gezonde stad De gemeente Utrecht beschikt over prachtige stadsboerderijen en stadstuinen. Het zijn al decennialang gewaardeerde locaties in de Utrechtse wijken waar jong en oud elkaar ontmoeten in een aantrekkelijke groene omgeving. Wij zijn trots dat we deze locaties voor natuur- en milieueducatie mogen beheren. Dat we er samen met vele Utrechters over de natuur en over onze dieren kunnen leren en er onze passie voor tuinieren kunnen delen.

nieuwe generatie kennismaken met deze thema’s. We leggen voortdurend verbanden met actuele thema’s zodat we ook de jonge Utrechters kunnen inspireren en interesseren voor onze voedselvoorziening en voor de natuur in onze stad.

Onze locaties zijn maatschappelijke voorzieningen waar Utrechters elkaar ontmoeten en inspireren rondom belangrijke thema’s van deze tijd. We bieden een venster op de manier waarop we in Nederland duurzame landbouw en veeteelt kunnen bedrijven. Dat is van belang voor de gezondheid van mensen, dieren en planten én voor het klimaat. Met de dieren op onze locaties maken we de relatie tussen mensen en dieren beleefbaar. Midden in de stad, aanraakbaar en niet abstract zoals een product in de supermarkt. We werken samen met vele Utrechters aan een duurzame en lokale voedselvoorziening met onze dieren en op onze tuinen. De lokale productie van gewassen en dierlijke producten maken we beleefbaar in onze boerderijwinkels. In 2022 werken we verder aan het transformeren van onze locaties tot biotopen met een rijke biodiversiteit en klimaatadaptieve inrichting. De stadsboerderijen en stadstuinen worden groene oases in de stad. Locaties waar Utrechters ook in periodes van hittestress kunnen recreëren, spelen en actief kunnen zijn in een groene en schaduwrijke omgeving. Locaties waar tijdens periodes van veel neerslag water kan worden opgevangen en vastgehouden.

Veel van de thema’s waar Utrecht Natuurlijk zich mee bezig houdt zijn door de Verenigde Naties opgenomen in de Sustainable Development Goals (SDG’s). Met deze zeventien Duurzame Ontwikkelingsdoelen willen de VN de wereld een betere plek maken in 2030. In dit werkplan laten we zien hoe we bijdragen aan deze SDG’s. SDG-doel 3 ‘Goede gezondheid en welzijn’ is integraal verweven in onze doelstellingen. Groen draagt bij aan een goede gezondheid en met onze activiteiten en onze voorzieningen dragen we bij aan stedelijk welzijn. SDG-doel 17 ‘Partnerschappen om doelstellingen te bereiken’ vormt de basis van onze aanpak. We zijn ervan overtuigd dat we onze doelen het beste realiseren door de aanpak samen met de stad vorm te geven en uit te voeren.

Met ons activiteitenprogramma en onze projecten zorgen we voor inspirerende natuurervaringen in de stad. We willen Utrechters inspireren om zelf maatregelen te nemen om biodiversiteit te verbeteren en beter bestand te zijn tegen de zich voltrekkende klimaatverandering. Met ons natuureducatie programma voor het onderwijs laten we de

In 2020 maakten we ons meerjarenbeleidsplan voor de periode 2020 tot en met 2023. In dit werkplan beschrijven we hoe we in 2022 praktisch invulling geven aan ons beleid en waar we in dit jaar onze prioriteiten leggen. Dit werkplan bouwt voort op werkplan 2021. Werkplan 2022 maken we in de verwachting dat we in 2022 weer een nagenoeg normale openstelling kunnen realiseren en activiteiten kunnen uitvoeren zonder beperkende corona maatregelen. In 2022 werken we vanuit onze locaties en met vele Utrechters verder aan een groene en gezonde stad. Rob Nillezen directeur

Groene en gezonde stad 5

Onze locaties 1.1 Inleiding Utrecht Natuurlijk beheert 5 stadsboerderijen en 6 stadstuinen verspreid over de verschillende Utrechtse wijken. De stadsboerderijen zijn het gehele jaar, minimaal 6 dagen per week geopend voor publiek. De dieren op de stadsboerderijen worden iedere dag, 365 dagen per jaar, verzorgd door onze medewerkers en vrijwilligers. De schooltuinen en kinderboerderijen vormen al decennia lang een schakel tussen de stad en de landbouw op het platteland. De locaties in de stad zijn als het ware een venster op de voedselproductie en natuur in Nederland, waarbij we nu vooral de dieren uit de veeteelt, huisdieren en de productie van gewassen laten zien. Kinderen leren hoe gewassen worden geteeld en komen in contact met landbouwhuisdieren. De locaties in de stad zorgen voor kennis, begrip en verbinding met de landbouw op het platteland. We doen dat zonder grootschalig productie en zonder het gebruik van biociden en gewasbeschermingsmiddelen. De schooltuinen en kinderboerderijen hebben zich in het afgelopen decennium ontwikkeld tot stadsboerderijen en stadstuinen met een natuureducatieprogramma dat zich niet meer alleen richt op kinderen, maar ook op andere doelgroepengroepen. Ook nu vormt die stadsboerderij een schakel tussen de stad en de landbouw en veeteelt. We laten nog steeds niet de grootschalige productie zien, maar willen wel het ‘venster’ zijn op een duurzamere landbouw en daarmee de huidige uitdagingen van de landbouw over het voetlicht brengen. We laten in een educatieve context zien dat wanneer we de veeteelt en gewasproductie uitvoeren in harmonie met natuur en landschap, dit bijdraagt aan gezondheid, dierenwelzijn en de strijd tegen klimaatverandering.

We besteden daarom aandacht aan kortere voedselketens, meer dierenwelzijn, minder dieren in land, minder medicatie en chemische bestrijdingsmiddelen en circulaire landbouw. Voor onze voedselconsumptie betekent dit dat het verstandig is om minder dierlijk eiwit te eten, vaker te kiezen voor plantaardige alternatieven en meer lokaal voedsel in te kopen dat met respect voor de natuur geproduceerd is. Ook dit maken we beleefbaar op onze locaties. Op onze stadsboerderijen en (stads)tuinen willen we laten zien hoe we op een verantwoorde wijze vee kunnen houden en dierlijke producten kunnen produceren, hoe we lokaal en ecologisch gewassen kunnen produceren en hoe dit circulair, dus met zo min mogelijk afvalstromen, kan worden gerealiseerd. Een groeiende groep mensen stelt vraagtekens bij de gangbare productiemethodes. Op de locaties van Utrecht Natuurlijk is het mogelijk zelf bij te dragen aan een kortere voedselketen in harmonie met natuur en klimaat. Naast het dagelijks bezoek kunnen Utrechters ook deel nemen aan ons activiteitenprogramma. Deelnemers aan dit programma doen ervaringen op over de natuur in de stad, biodiversiteit, de klimaatadaptieve stad, gezonde en duurzame voeding en over tuinieren en moestuinieren. Het programma bestaat uit doe-activiteiten, workshops, cursussen, colleges en evenementen. We zetten onze locaties ook in als groen wijkpodium door andere aanbieders in de gelegenheid te stellen om activiteiten op onze locaties te organiseren. Vaak doen we dat in co-creatie. Ons activiteitenprogramma omschrijven we in hoofdstuk 2.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

1 Steede Hoge Woerd Hoge Woerdplein 1 3454 PB De Meern

6 Stadstuin Kanaalweg Kanaalweg 172 3533 HL Utrecht

2 Eilandsteede Vreugdenhillaan 31 3526 ZB Utrecht

7 Stadstuin Klopvaart Vancouverdreef 70 3564 KX Utrecht

3 Gagelsteede Gangesdreef 7a 3564 SN Utrecht

8 Stadstuin Plutodreef Plutodreef 9 3561 PX Utrecht

4 Griftsteede Van Swindenstraat 129 3514 XR Utrecht

9 Stadstuin Zuilen Daalseweg 150/150A 3555 SW Utrecht

5 Koppelsteede Koppeldijk 115 3524 SK Utrecht

10 Kasteeltuin Nijevelt De Milan Viscontilaan 3453 RM Utrecht

4 6 1 10

2 11

11 Stadstuin Food for Good Vreugdenhillaan 48 3526 ZB Utrecht

1. Onze locaties 7

1.2 Onze stadsboerderijen 1.2.1 Inspirerende natuureducatiecentra met diverse functies Onze stadsboerderijen ontwikkelen zich naar kleinschalige voorbeelden van duurzaam boeren in Nederland, we bieden Utrechters waardevol contact met dieren en ontwikkelen ons tot volwaardige centra voor natuureducatie en -recreatie. Onze vijf stadsboerderijen zijn Eilandsteede in de wijk Zuidwest, Gagelsteede in de wijk Overvecht, Griftsteede in de wijk Noordoost, Koppelsteede in de wijk Zuid en Steede Hoge Woerd in de wijk Vleuten – De Meern. Op de stadsboerderijen laten we zien hoe duurzaam boeren eruit kan zien; hoe gewassen op ecologische wijze kunnen worden geteeld, tuinen op ecologische wijze kunnen worden onderhouden en hoe vee en huisdieren op een duurzame en diervriendelijke manier kunnen worden gehouden. We werken aan locaties die interessant en inspirerend zijn om te bezoeken, met een aantrekkelijke verblijfskwaliteit en met een informatief en enthousiasmerend programma waarmee bezoekers de groene stad kunnen ervaren en erover kunnen leren. Een programma dat stimuleert en activeert om ook zelf een bijdrage te leveren aan een groene en duurzame wereld.

Op onze stadsboerderijen realiseren we: 1 Duurzaam boeren met dieren 2 Duurzame gewasproductie en ecologisch tuinieren (paragraaf 1.3) 3 Een bezoekerscentrum met boerderijwinkel en ondersteunende horeca 4 Een biodiverse en klimaatadaptieve natuurhotspot 5 Groene en natuurlijke speelomgeving 6 Een levendig erf, waar altijd wat te doen, te beleven en wat te leren is en functies gemengd zijn Onze stadsboerderijen worden goed bezocht door families met jonge kinderen. In 2022 continueren we onze inspanning om onze locaties aantrekkelijker te maken, ook voor andere doelgroepen. We vergroten de kwaliteit van de natuurbe leving, de natuureducatie mogelijkheden en gaan bezoekers op meerdere manieren motiveren om zelf aan de slag te gaan met groen in de stad.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

1.2.2 Duurzaam boeren met dieren Met de landbouwhuisdieren op onze stadsboerderijen brengen we onze bezoekers in contact met productiedieren die zo veel mogelijk de kans krijgen hun natuurlijk gedrag te vertonen in harmonie met milieu, landschap en klimaat. De kennismaking met deze dieren biedt een waardevol, ander en persoonlijk perspectief op dierlijke producten dan slager of supermarkt. Met onze dierkeuze dragen we waar mogelijk bij aan het behoud van levend cultureel erfgoed met een gezonde genetische basis. Kinderen en volwassen leren over het gedrag van dieren en ervaren ook dat aan een dierlijk product als vlees een leven van een dier voorafgaat. Zij vormen zich een beeld van wat dit leven is en hoe dit met respect en zorgvuldigheid kan worden behandeld. Op de stadsboerderijen laten we zien hoe duurzaam boeren eruit kan zien; hoe vee op een duurzame en diervriendelijke manier kan worden gehouden voor de productie van dierlijke producten. Met onze varkens produceren we dierlijke producten. Hiervoor werken we samen met Buitengewone Varkens. Met deze samenwerking zijn we verzekerd van ‘dierenwelzijn, lokale afzet en duurzame productie in de korte keten’. In 2022 verkennen we de mogelijkheden om ook met andere dieren, bijvoorbeeld met onze schapen en kippen, dierlijke producten te produceren. Daarmee dragen we bij aan het belang en de kennis over kleinschalige lokale voedselproductie met oog voor dierenwelzijn. Hiermee willen we bewustwording en dialoog rond dierenwelzijn, duurzaamheid en vleesconsumptie faciliteren. Waar mogelijk zoeken we de samenwerking met duurzame boerenbedrijven in de omgeving van Utrecht, om onze educatie over de duurzame voedselproductie en de relatie tussen stad en platteland te versterken.

Naast de dieren uit de landbouw houden wij op onze stadsboerderijen ook huisdieren zoals konijnen, cavia’s en ratten. Bezoekers leren deze huisdieren kennen, vinden er infor matie over en kunnen onze medewerkers vragen stellen over de verzorging ervan. Utrecht Natuurlijk draagt de dierenwelzijnsnormen uit naar onze bezoekers. Deze normen toetsen we zelf aan het kwaliteitsbewijs van de vSKBN (vereniging van Stads- en Kinderboerderijen Nederland) en de normen van de LICG (Landelijk Informatie Centrum Gezelschapsdieren). In 2021 implementeerden we het nieuwe kwaliteitsbewijs van de vSKBN en actualiseren we de implementatie van de LICG-normen. We willen zichtbaar en ervaarbaar maken hoe we onze stadboerderijen ontwikkelen naar kleinschalige natuurlijke systemen. We werken aan het optimaal benutten van grondstoffen en producten in lokale kringlopen, met hoogwaardig gebruik en recycling van reststromen. Onze stadsboerderijen willen gezond produceren in evenwicht met, en bijdragend aan een waardevolle lokale natuurlijke omgeving. Om dat te bereiken zoeken we actief naar lokale partners die zich samen met ons samen willen ontwikkelen richting gesloten ketens in circulair Utrecht.

1. Onze locaties 9

1.2.3 Bezoekerscentrum met boerderijwinkel en ondersteunende horeca Boerderijwinkel en ondersteunende horeca Onze stadsboerderijen en een aantal van onze stadstuinen beschikken naast de stallen, tuinen en speeltuinen ook over een bezoekersruimte. In de periode 2020 – 2023 realiseren we in deze bezoekersruimtes een boerderijwinkel en ondersteunende horeca. Dit is een combinatie van een kleinschalige horecavoorziening waar bezoekers wat kunnen drinken en eten en een winkel waar bezoekers producten kunnen kopen. De producten komen van onze eigen boerderijen en tuinen en van producenten die zoveel mogelijk biologische, duurzaam en lokaal produceren. Het aanbod bestaat uit groenten en fruit, honing van imkers van onze locaties (aangesloten bij de Utrechtse Bijenhoudersvereniging), dierlijke producten van ons vee en bijvoorbeeld materialen waarmee Utrechters aan de slag kunnen met moestuinieren, het kweken van planten of het onderzoeken van de biodiversiteit in de stad. De winkel- en horecafaciliteiten zijn van grote toegevoegde waarde voor onze locaties. Onze natuureducatie en -recreatie functie wordt hiermee aantrekkelijker voor meer Utrechters en voor meer verschillende doelgroepen. De boerderijwinkel en -horeca • maakt van de bezoekersruimte het nieuwe trefpunt voor ons publiek. Met de winkel- en horecamedewerker is er altijd een aanspreekpunt, op het moment dat andere medewerkers verspreid over de locatie aan het werk zijn; • maakt het voor meer verschillende groepen Utrechters aantrekkelijk om een bezoek te brengen aan de stadsboerderij en langer te verblijven; • is een plek die nog meer initiatiefnemers aantrekt die gebruik willen maken van onze locaties als groen wijkpodium; • is ook een aantrekkelijke werkplek voor vrijwilligers en Utrechters die extra begeleiding nodig hebben maar wel actief willen zijn in een inspirerende groene omgeving en daaraan bij willen dragen.

In 2020 zijn we gestart met de boerderijwinkel en -horeca op de stadsboerderijen Griftsteede, Koppelsteede en Gagelsteede. Op stadstuin Zuilen hebben we een theetuin faciliteit. In 2021 hebben we een boerderijwinkel en -horeca faciliteit gerealiseerd op Eilandsteede. In 2022 realiseren we een winkel- en horecafaciliteit op stadstuin Klopvaart en Steede Hoge Woerd en gaan we door met de ontwikkeling van de bedrijfsvoering, de faciliteit en het assortiment op onze locaties. De boerderijwinkel en -horeca stelt ons ook in staat om het thema voedselvoorziening op meerdere manieren te agenderen. Met het assortiment van de winkel en -horeca voorzieningen communiceren we met onze bezoekers over: • lokale voedselproductie en in het verlengde daarvan over de stad en regio als voedselbron; • moestuinieren en het zelf telen van groenten; • verantwoord en duurzaam vlees eten; • de noodzaak van meer plantaardig voedsel en over vleesvervangers; • voedselverspilling. De boerderijwinkel en -horeca faciliteiten kunnen ook dienstdoen als proeflokaal.

Sustainable Development Goals Ons programma rondom dit thema sluit aan op SDG-doel 12 Verantwoorde consumptie en productie.

Bezoekerscentrum De ontwikkeling van onze boerderijwinkel en boerderij horeca biedt aantrekkelijke mogelijkheden om ook de functie van onze bezoekerscentra te versterken. De additionele horeca en winkelfunctie in het bezoekerscentrum zorgt voor meer en langduriger bezoek. Hierdoor zijn we in staat om meer bezoekers attent te maken op onze activiteiten en ons cursus en workshop aanbod. We zorgen er ook voor dat bezoekers bezig kunnen zijn met educatieve activiteiten. We onderzoeken de mogelijkheid om in de bezoekersruimte een bibliotheek functie te creëren waar bezoekers informatie en producten kunnen vinden over o.a. natuur, tuinieren en milieuvraagstukken. De winkelfunctie biedt meer mogelijkheden om bijvoorbeeld ook boeken en publicaties te verkopen, of om in het seizoen aandacht te vragen voor tuinieren door bijvoorbeeld stekjes van inheemse planten te verkopen, of een doe-het-zelf pakket voor klimaatadaptief tuinieren. Ook onderzoeken we de mogelijkheid om op een of meerdere van onze locaties te starten met een groen-laboratorium waar bezoekers interactief bezig kunnen zijn met natuur educatie en bijvoorbeeld kunnen onderzoeken en kunnen knutselen met natuurlijke materialen.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

1.2.4 Biodiverse en klimaatadaptieve natuurhotspot Om een gezonde, leefbare stad te hebben voor mensen, dieren en planten is een basiskwaliteit nodig van de natuur in de stad; de stad als gezonde biotoop voor alles wat daarin leeft. Een biotoop kan alleen gezond zijn als het in evenwicht is. In een gezonde, natuur-rijke stad vindt alles zijn voedsel, veiligheid en een plek om zich voort te planten. Utrecht Natuurlijk wil Utrechters betrekken bij de natuur in de stad. Ons doel is om zoveel mogelijk Utrechters te laten genieten van de natuur in de stad, kennis bij te brengen over de natuur en het belang ervan en zo mogelijk ook Utrechters te motiveren zelf een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van een gezonde biotoop. Daarvoor zijn onze locaties voor de hand liggende startpunten. Denk daarbij bijvoorbeeld aan activiteiten op onze locaties over het thema natuur in de stad (zie paragraaf 2.2), maar ook aan de inrichting van onze locaties waardoor de locaties zelf biodiverse natuurhotspots zijn. We ontwikkelen onze locaties tot natuurhotspots waar bezoekers kunnen zien en ervaren met welke elementen een stad biodivers en klimaatadaptief kan worden ingericht. We wijzen bezoekers met nieuw voorlichtingsmateriaal op de meerwaarde van bijvoorbeeld insectentuinen, bomen, kleinschalig tuinieren zonder bestrijdingsmiddelen en sedum daken die op de locatie te zien zijn. We richten onze locaties in met inspiratie-natuur (bijvoorbeeld geveltuinen) om de bezoekers van de locaties te inspireren.

Sustainable Development Goals Met programma rond dit thema sluiten we aan bij de SDG-doelen 13 Klimaatactie, 14 Leven in het water en 15 Leven in op het land.

1.2.5 Groene en natuurlijke speelomgeving Utrecht Natuurlijk wil dat kinderen kunnen spelen in het groen en daarbij ook zoveel mogelijk natuurlijke materialen kunnen gebruiken, kunnen ontdekken en kunnen experimenteren. De speelervaring die kinderen bij ons opdoen draagt bij aan de ontwikkeling van de eigen identiteit, het persoonlijke levensverhaal van kinderen en de waardering voor een groene leefomgeving. Kinderen komen in de natuur talloze uitdagingen tegen die ze kunnen overwinnen, zoals enge beestjes of glibberige boomstammen. Dit versterkt hun psychische en lichamelijke weerbaarheid. Een groene en natuurlijk speelomgeving is ook aanleiding tot ontmoeting, uitwisseling, participatie en sociale cohesie in de wijken. We zijn de mogelijkheden om te spelen in het groen stap voor stap aan het verbeteren. Voor de fysieke aanpassingen aan onze speelvoorzieningen zijn aanzienlijke investeringen nodig. Bestaande speelvoorzieningen worden vervangen en delen van het erf worden anders ingericht om plek te maken voor meer natuurlijk en avontuurlijk spelen. We willen de speelmogelijkheden niet alleen concentreren op een speelgedeelte, maar ook aanbieden op andere plekken op de boerderij. Bij het spelen met groen voegen we waar mogelijk ook altijd het spelen met water toe. In 2022 investeren we op meerdere locaties in fysieke aanpassingen voor een groene en natuurlijke speelomgeving.

1. Onze locaties 11

Voor het spelen met natuurlijke materialen bekwamen we ons in de regelgeving en zoeken we uit hoe we het spelen met natuurlijke materialen kunnen aanbieden. In 2022 willen we op meerdere locaties experimenteren met het aanbieden van natuurlijke materialen. Onze educatiemedewerkers en speeltuinmedewerkers werken samen aan een werkvorm waarmee we dit kunnen realiseren. Onder het motto ‘Samen spelen’ zorgen we ervoor dat er op onze boerderijen ook speelmogelijkheden zijn voor kinderen met een fysieke beperking om samen te spelen met andere kinderen. Op de stadsboerderijen Griftsteede en Eilandsteede beheren wij een grotere speeltuin. Het beheer van deze speelvoorzieningen wordt gefinancierd uit de gemeentelijke subsidie sociaal beheer speeltuinen.

1.2.6 Levendig erf Onder het motto ‘Levendig erf’ gaan we in 2022 door met het verder verlevendigen van onze stadsboerderijen. De aantrekkelijkheid en toegevoegde waarde van onze locaties kan worden vergroot door bestaande functies en activiteiten te combineren en meer zichtbaar en beleefbaar te maken. Dat doen we door: • veranderingen in de fysieke inrichting die de mogelijkheid om te beleven en ervaren vergroten • bezoekers in de gelegenheid te stellen mee te werken aan dagelijkse boerderijwerkzaamheden • en door het doe-het-zelf educatief aanbod op onze locaties uit te breiden.

Veranderingen in fysieke inrichting Op de meeste van onze boerderijen hebben alle functies een eigen plek op het erf. De dieren worden gehouden in de stallen en aangrenzende dierenweides. De tuin bevindt zich op een ander deel van het erf en op weer een andere plek kunnen kinderen spelen in het groen. Dat betekent ook dat wanneer bezoekers in eerste instantie komen voor de speelvoorzieningen, ze niet of nauwelijks in aanraking komen met de dieren of de tuinen. Wij willen graag dat onze bezoekers op onze locaties wel worden verleid om een ‘totaal ervaring’ te hebben. In de periode 2020 – 2023 realiseren we een grotere functiemenging op onze locaties. Tuinieren, dieren houden, recreëren en spelen in het groen willen we meer door elkaar heen laten lopen. Dit vergt fysieke aanpassingen op onze locaties en is daarmee een proces dat we in kleine stappen zullen realiseren. In 2020 zijn we samen met een ontwerper gestart met de ideeënvorming over een betere inrichting van onze locaties en de wijze waarop de verschillende functies elkaar kunnen versterken. In 2020 en 2021 zijn ook al de eerste aanpassingen uitgevoerd. In 2022 gaan we hier mee verder.

Meekijken en helpen met de boer Bezoekers kunnen op onze locaties contact maken met boerderijdieren en kleine huisdieren. Wij vertellen over kenmerken van deze dieren, over de verzorging ervan en over de wijze waarop deze dieren ook in de veeteelt met een hogere kwaliteit van dierenwelzijn en met minder gezondheids risico’s kunnen worden gehouden. We gaan de ervaring en educatieve waarde van een bezoek aan onze boerderijen en tuinen versterken door bezoekers in de gelegenheid te stellen om ons dagelijks werk mee te beleven. Dagelijkse werkzaamheden rond de verzorging van de dieren en de seizoen cyclus op de tuinen zijn regelmatig geschikt om te benutten als publieksactiviteit. Deze werkzaamheden willen we aanbieden als dagelijks programma waarbij bezoekers worden uitgenodigd om bijvoorbeeld een uur of half uur mee te werken op de boerderij. Denk bijvoorbeeld aan hokken schoonmaken, onkruid wieden, voeren en dieren verzorgen en verplaatsen. Er zijn ook een aantal periodiek terugkerende momenten die zich lenen als aantrekkelijke activiteit voor onze bezoekers zoals het schapenscheren of het verplaatsen van dolenthousiaste varkens die na afloop van het tuinseizoen de moestuin in mogen om deze leeg te eten. Door de coronamaatregelen konden bezoekers in 2020 en 2021 niet of nauwelijks meewerken op de boerderij. In 2022 willen we de mogelijkheden voor bezoekers om mee te werken verder uitbreiden.

Doe-het-zelf educatie aanbod op onze locaties Op de tuinen bij de stadsboerderij vindt de bezoeker informatie over gewassen, kruiden en planten. Op de locaties is informatie over het scheiden van afval en er is informatie voorziening over de dieren op onze locaties. In 2022 actualiseren en verbeteren we onze informatievoorzieningen en breiden we het doe-het-zelf educatie educatief aanbod verder uit. Dit is aanbod waar bezoekers op ieder moment van de dag gebruik van kunnen maken zoals een natuur ontdek speurtocht op onze locaties.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

1.3 Onze tuinen en stadstuinen 1.3.1 Ecologisch tuinieren en gewasproductie Utrecht Natuurlijk tuiniert op de tuinen bij de vijf stadsboerderijen Steede Hoge Woerd, Eilandsteede, Koppelsteede, Gagelsteede en Griftsteede en op de zes stadstuinen: Kanaalweg, Klopvaart, Plutodreef, Zuilen, Kasteeltuin Nijevelt en de Food for Good tuin in Park Transwijk. Op stadsboerderij Gagelsteede tuinieren we samen met Voedseltuin Overvecht. We stellen Utrechters in staat om op onze tuinen ecologisch en klimaatadaptief te tuinieren. Om te leren en te experimenteren. Met ecologische gewasproductie laten we op onze tuinen op kleinschalige manier zijn hoe we in Nederland duurzaam en lokaal kunnen ‘boeren’ en voorzien we op kleinschalige manier in onze eigen lokale voedselproductie. We verrijken hiermee ook onze leefomgeving en werken op een kleinschalige manier aan een klimaatadaptieve en biodiverse stad.

produceren. Dit betekent onder andere dat we met minder chemische bestrijdingsmiddelen moeten werken en meer circulaire landbouw moeten bedrijven om zo de CO2 foodprint van de voedselvoorziening te verkleinen en bijvoorbeeld ontbossing elders op de wereld tegen te gaan. Tuinieren is een populaire vrijetijdsbesteding. Gewassen verbouwen en tuinieren vergroot de kennis en het bewustzijn over de natuur, een duurzamere voedselproductie en over gezonde voeding. Tuinders ontwikkelen kennis en handelingsperspectief met betrekking tot de kwaliteit van onze voedselvoorziening en vergroten hun betrokkenheid en kennis over de flora en fauna in de stad en de waardering voor een groen leefklimaat in de stad. Tuinieren heeft ook een positief effect op de lichamelijke en geestelijke gezondheid van Utrechters. Daarnaast zorgen de kennisuitwisseling, gemeenschappelijk tuinieren en gezamenlijk consumeren en delen van de oogst voor sociale samenhang in de stad.

De klimaatverandering en achteruitgang van de biodiversiteit leert ons dat wij ook met betrekking tot de inrichting van onze omgeving en de gewasproductie in de landbouw duurzame keuze moeten maken. Het is van belang om de openbare ruimte in onze stad, maar ook de tuinen bij de huizen zo groen en klimaatadaptief mogelijk in te richten. Daarmee versterken we de biodiversiteit en zijn we beter in staat om te gaan met hoge temperaturen en grote hoeveelheden regen. Met betrekking tot onze voedselvoorziening en gewas productie is het van belang dat we ons voedsel meer lokaal en in een betere balans met de rest van de natuur gaan

1. Onze locaties 13

1.3.2 De functies van onze tuinen In 2022 geven we verder vorm aan de vijf functies die wij op onze stadstuinen willen realiseren: 1 Lokale ecologische gewasproductie met en voor de stad We zorgen het hele jaar rond voor de productie van ecologisch geteelde gewassen. De productie is duidelijk zichtbaar. We tuinieren collectief, in werkgroepen en er is ruimte voor experiment. De gewassen zijn deels voor gebruik door onze tuinders, de vrijwilligers die samen vormgeven aan de tuin en kunnen deels door bezoekers worden gekocht (en soms geplukt) en geproefd in de boerderijwinkel van de stadstuin en/of de stadsboerderij. We richten de werkzaamheden zo in dat er zo veel mogelijk ruimte is voor geïnteresseerden om ook gedurende het jaar in te stromen en mee te komen werken op de tuinen.

4 Recreatie in een natuurrijke omgeving De tuinen zijn ook plekken voor natuurrecreatie. De tuinen bieden ruimte aan bezoekers om er rond te lopen en er zijn bijzondere plekken ingericht waar bezoekers kunnen zitten en verblijven in een natuurrijke en rustgevende omgeving. De omgeving is klimaatadaptief en biedt daarom ook een schaduwrijke omgeving. De tuinen bieden ook ruimte voor activiteiten die goed passen bij een natuurlijke omgeving, zoals bijvoorbeeld schildercursussen of yoga op de tuin. Onze tuinen zijn gratis toegankelijk. In 2022 werken we verder aan een uitgebreidere openstelling van onze stadstuinen. Een aantal van onze tuinen is nog niet ingericht voor recreatief bezoek. In 2022 vergroten we de recreatieve waarde van deze tuinen. 5 Inclusiviteit door samenwerken in het groen Utrechters participeren als vrijwilliger op onze tuinen. We werken ook samen met organisaties die een vorm van dagbesteding aanbieden, bijvoorbeeld aan mensen met een beperking, mensen die op enigerlei wijze re-integreren, of mensen die in een sociaal isolement zitten. Deze organisaties werken met hun deelnemers op onze tuinen en dragen daarmee bij aan bovenstaande functies. Door deze organisaties ruimte te bieden op onze tuinen, zorgen we dat meer Utrechters bij ons kunnen tuinieren en stimuleren we het onderlinge contact tussen Utrechters met verschillende achtergronden. Deze functies zijn doorlopend in ontwikkeling. Op de ene tuin zijn functies verder ontwikkeld dan op de andere tuin. We leren van ontwikkelingen op andere tuinen en zorgen voor onderlinge inspiratie.

2 Klimaatadaptief en biodivers tuinieren Onze tuinders, de vrijwilligers, werken in verschillende werkgroepen aan een rijke natuurbiotoop en laten hiermee onder andere zien hoe een tuin biodivers en klimaatadaptief kan worden ingericht met groen en ook met water. Op verschillende van onze tuinen worden bloemenpluktuinen onderhouden waar bezoekers tegen betaling zelf een bos bloemen kunnen plukken.

Schooltuinieren Een deel van onze tuinen wordt gebruikt als schooltuin. Meer hierover in paragraaf 4.2.1.

3 Educatie over ecologische gewasproductie en tuinieren Bezoekers en tuinders, onze vrijwilligers, kunnen deel nemen aan workshops en cursussen om kennis op te doen over verschillende aspecten van ecologisch tuinieren (zie ook paragraaf 2.3.2.) Op de tuin kunnen bezoekers informatie krijgen over het verbouwen van gewassen, over soorten en over het ecologisch inrichten van tuinen. Dat doen we met informatieborden en de tuinders kunnen bezoekers van informatie voorzien. We stimuleren ook de kennisuitwisseling tussen de tuinders onderling. In 2022 breiden we ons aanbod aan workshops en cursussen verder uit en zorgen we voor meer informatie op de tuinen over de gewassen en de beplanting.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

1.3.3 Gemeenschappelijk tuinieren Tuinieren is een vrijetijdsbesteding die steeds populairder wordt. Steeds meer mensen stellen vragen bij de gangbare methodes waarmee we op grootschalige wijze gewassen verbouwen, willen minder gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen, willen kortere voedselketens om o.a. CO2 uitstoot en de achteruitgang van de biodiversiteit tegen te gaan. Tuinieren is ook populair omdat het een rustgevende activiteit is die zorgt voor een betere balans in een stressvol leven. Tuinieren is populair, maar de grond waarop getuinierd kan worden is schaars. De stad verdicht, waardoor Utrechters steeds minder eigen grond ter beschikking hebben om op te tuinieren. De grond waarop getuinierd kan worden groeit niet mee met de forse groei van het aantal inwoners die Utrecht nu doormaakt. In de periode 2020 – 2023 herijken we daarom het gebruik van onze tuinen. We stimuleren het gemeenschappelijk tuinieren omdat we daarmee meer mensen in de gelegenheid kunnen stellen om te tuinieren en te leren over tuinieren. We vergroten daarmee ook de recreatieve en educatieve waarde van onze tuinen zodat ook andere Utrechters inspiratie bij ons op kunnen doen. Het uitgeven van exclusief te gebruiken stukjes grond op onze tuinen past daarmee niet meer bij de aard van onze doelstellingen.

We werken in de periode 2020 – 2023 toe naar een situatie waarin we voor iedere tuin één tuinen teeltplan maken met verschillende functies. Een tuinplan bestaat uit een deel productietuin, ruimte voor workshops en cursussen, de natuurbiotoop met ruimte voor bloemen, planten en bomen, ruimte voor recreatie plekken en activiteiten en ruimte voor schooltuinen. Dit tuinen teeltplan maken we samen met de tuinders, onze vrijwilligers, en organisaties die actief zijn op de tuin. Utrechters kunnen als vrijwilliger participeren in de ontwikkeling en het onderhoud van de tuin. De vrijwilligers delen in de opbrengst van de tuin en een deel van de opbrengst is voor de educatieve verkoop in de boerderijwinkels van Utrecht Natuurlijk. In 2022 gaan we verder met deze ontwikkeling door met onze vrijwilligers en samenwerkingspartners vorm te geven aan de genoemde functies van onze tuinen.

Sustainable Development Goals Met deze werkwijze versterken we sociale gemeenschappen en sluiten daarmee aan bij SDG-doel 11 Duurzame steden en gemeenschappen.

1. Onze locaties 15

Activiteiten op onze locaties 2.1 Inleiding Naast het bezoek aan onze locaties kunnen Utrechters ook deelnemen aan ons activiteitenprogramma. Dit programma richten we op diverse doelgroepen; op kinderen en hun families en op volwassenen. We hebben twee bovenliggende thema’s voor onze activiteiten: ‘Natuur in de stad’ en ‘Tuinieren en voedselvoorziening’. Onderliggende thema’s zijn onder andere de biodiversiteit, klimaatadaptief vermogen, biologie, gezonde en duurzame voeding, lokale en ecologische voedselproductie, ecologisch tuinieren, duurzame vleesproductie en de relatie mens en dier. Deze programma’s worden ontwikkeld door onze educatiemedewerkers en programmamakers, vaak in co-creatie met andere Utrechtse partijen.

2.2 Natuur in de stad Een gezonde, leefbare stad is natuurinclusief en biodivers, het is een gezonde biotoop. Een gezonde, leefbare stad is niet alleen belangrijk voor mensen maar ook voor de planten en dieren die er voorkomen. In een gezonde biotoop is ruimte om voedsel en veiligheid te vinden. Een Utrecht dat oog heeft en ruimte maakt voor stadsnatuur is een gezonder, gelukkiger en klimaatbestendiger Utrecht. Het ervaren van verbondenheid met stadsnatuur en de mogelijkheid daaraan bij te dragen zijn belangrijke elementen in de duurzame ontwikkeling van Utrecht.

Utrecht Natuurlijk wil Utrechters betrekken bij de natuur in de stad. Ons doel is om zoveel mogelijk Utrechters te laten genieten van de natuur in de stad, kennis bij te brengen over de natuur en over het belang ervan. We willen zo veel mogelijk Utrechters motiveren zelf een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van een gezonde biotoop. Onze locaties zijn voor de hand liggende startpunten. We organiseren activiteiten over Natuur in de stad en richten onze locaties zo in dat deze zelf biodiverse natuurhotspots zijn (zie paragraaf 1.2.4). Ook zorgen we voor ondersteuning van bewonersinitiatieven op het gebied van stadsnatuur (zie paragraaf 5.2). In 2022 willen we onze stadsboerderijen en stadstuinen neerzetten als de ‘ecologische verbindingszones’ van Utrechter naar stadsnatuur: we maken van onze locaties bloeiende biotopen. (zie ook paragraaf 1.2.4). Met ons activiteitenprogramma zorgen we dat Utrechters zich kunnen verwonderen over de stadsnatuur en er actief mee aan het werk kunnen; Utrechters kunnen als vrijwilliger meedoen met inventarisaties, ze kunnen rondleidingen bijwonen, luisteren naar een natuurcollege, een materiaalkist ophalen en bijvoorbeeld zelf geïnitieerde activiteiten organiseren op onze locaties. Concrete voorbeelden van activiteiten zijn: • Natuurwandelroutes tussen of vanaf UN-locaties langs natuurpareltjes in de Utrechtse wijken; • Workshops of natuurcolleges over bijvoorbeeld lentebloeiers en hun bestuivers in het voorjaar, bodemdieren en hun onmisbaarheid in de voedselkringloop in het najaar. In 2022 willen we op meerdere van onze locaties natuur colleges organiseren rondom actuele natuur onderwerpen. Ook zorgen we dat we de projecten die we uitvoeren in opdracht van de gemeente Utrecht zoals het ringslangen-, vleermuizen of gierzwaluwenproject zichtbaarder worden op onze locaties.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Wij organiseren onze activiteiten vaak samen met andere organisaties die zich bezighouden met natuur in de stad zoals IVN, KNNV, de vogelwerkgroepen, wijkgerichte natuurgroepen en de gemeente Utrecht. We werken samen aan projecten of faciliteren projecten op onze locaties.

doen waardoor je elkaar en de natuur in de stad beter leert kennen. In de afgelopen jaren zijn steeds meer van onze stadsboerderijen een locatie geworden voor de buurtcamping. In 2022 faciliteren we de buurtcamping weer op onze locaties en dragen we bij aan het activiteitenaanbod tijdens het camping weekend.

Recreatieve activiteiten Op de stadsboerderijen organiseren we verschillende soorten laagdrempelige natuuractiviteiten. Daarbij sluiten we vaak aan op de actualiteit van het seizoen, vakanties, feestdagen of evenementen in de stad. Met deze activiteiten bieden we natuurbeleving, maar daarbij wordt ook altijd wat geleerd. We concentreren dit aanbod onder andere op de school vakanties en feestdagen. Dat zijn de weken en dagen waarop er een grote behoefte is aan aantrekkelijk vrijetijds activiteiten en we dus veel ouders met kinderen kunnen verleiden om aan onze activiteiten deel te nemen. Voorbeelden van activiteiten zijn koken met onkruid, uilenballen pluizen, appelmoes maken, mais roosteren, hutten bouwen, kerststukjes maken, slootje prutten, luisteren naar verhalen en schapenscheren. Op meerdere stadsboerderijen is het inmiddels een wijktraditie dat ouders en kinderen met Pasen eieren kunnen komen zoeken.

Landelijke themadagen Utrecht Natuurlijk participeert ook in een aantal landelijke themadagen. Deze worden vaak door landelijke organisaties georganiseerd. Voorbeelden zijn de Nationale Tuinvogel telling, de Boomfeestdag, Nederland Zoemt, Wereld Dieren dag, Slootjesdagen, Nationale Modderdag, Dag van de Duurzaamheid, Nacht van de Nacht en de Natuurwerkdag. Utrecht Natuurlijk organiseert de lokale activiteiten bij deze landelijke themadagen en zet haar communicatiemiddelen in om Utrechters op te roepen om op landelijke teldagen mee te doen met het tellen van soorten dieren of insecten.

Buurtcamping Een bijzonder programmaonderdeel is de Buurtcamping. De buurtcamping is een initiatief van Stichting De Buurtcamping. De Buurtcamping is een ‘kampeerweekend’ in de buurt in het eerste weekend van de zomervakantie van de scholen. Utrecht Natuurlijk is nu een aantal jaar samenwerkingspartner voor de buurtcampings in Utrecht, omdat de buurtcamping raakt aan veel waar wij voor staan. Overnachten in een tent in de stad, slapen op een Utrechts grasveld, de stadsgeluiden horen vanuit een tent en opstaan en ontbijten met andere buurtbewoners. Overdag samen activiteiten

2. Activiteiten op onze locaties 17

2.3 Tuinieren en voedselvoorziening Utrechters kunnen als vrijwilliger op al onze locaties komen tuinieren. We tuinieren ecologisch, met aandacht voor biodiversiteit en laten samen met vrijwilligers zien hoe we lokaal op kleinschalige wijze gewassen kunnen verbouwen en kunnen voorzien in onze voedselvoorziening. Vrijwilligers tuinieren op onze locaties in thema- en werkgroepen. Naast het tuinieren als vrijwilliger kunnen Utrechters ook deelnemen aan een workshop- en cursusprogramma over tuinieren en organiseren we activiteiten die tuinieren en een gezonde en lokale voedselvoorziening als thema hebben. We bieden inhoudelijke programma-activiteiten aan waarmee we de thema’s als voedselverspilling en de omschake ling naar meer plantaardige voeding onder de aandacht brengen. Dat doen we in de vorm van een workshop of meerdaagse cursus of als programmaonderdeel van een grotere publieksactiviteit zoals het oogstfeest.

Start van het tuinseizoen en het oogstfeest Op onze stadstuinen en stadsboerderijen organiseren we tweemaal een publieksactiviteit om de twee belangrijke momenten op onze tuinen te markeren; de start van het tuinseizoen en het oogstfeest. De start van het tuinseizoen vindt plaats in maart. We nodigen Utrechters dan uit om kennis te komen delen over tuinieren en om bijvoorbeeld stekjes te verkopen of te ruilen. Utrechters kunnen dan ook informatie krijgen over verschillende werkgroepen op onze stadstuinen, zich daarbij aansluiten, of kunnen nieuwe initiatieven opstarten. Met een communicatiecampagne werven we nieuwe vrijwilligers om als tuinder aan de slag te gaan op een van onze tuinen. In de maanden september en oktober organiseren we onze oogstfeesten. We vieren dan uiteraard de oogst en de afsluiting van het tuinseizoen. In een feestelijke setting kunnen bezoekers deelnemen aan verschillende activiteiten zoals bijvoorbeeld fruitplukken, sap maken en een pizza speurtocht waarbij je zelf de pizza ingrediënten bij elkaar zoekt op de tuin.

We organiseren regelmatig workshops over aan tuinieren gerelateerde onderwerpen zoals bijvoorbeeld snoeien en het slijpen van tuingereedschap. We publiceren folders waarmee we aandacht vragen voor specifieke onderwerpen, zoals geveltuinen en we stimuleren Utrechters om daar actie op te ondernemen. Voor de inhoud van ons workshopprogramma werken we onder andere samen met Velt-Utrecht. Deze uit België afkomstige vereniging richt zich op iedereen die milieu vriendelijk aan de slag wil in tuin of keuken. Velt staat voor Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren. Bij VeltUtrecht is veel kennis en ervaring aanwezig om inhoud te geven aan een workshopprogramma. Voor de cursussen moestuinieren werken we onder meer samen met de Tuinders met wie wij gezamenlijk de moestuincursus XL aanbieden. Een groep van 20 deelnemers bewerkt gezamenlijk een moestuin onder begeleiding van een ervaren tuinder. Samen leren ze succesvol moestuinieren en hebben gedurende 30 weken een lokaal, lekker en gezond groentepakket. Daarnaast werken we samen met ervaren zzp’ers die op verschillende locaties laagdrempelige moestuincursussen aanbieden.

Cursussen en workshops tuinieren en moestuinieren We breiden ons aanbod aan cursussen, workshops en voorlichting over moestuinieren verder uit zodat er over het hele jaar verspreid te leren valt op de verschillende tuinen. We bouwen aan een cursusaanbod dat iedere Utrechter in staat stelt om op zijn of haar niveau te leren; voor beginnende tuinders die willen tuinieren op hun balkon, in hun eigen tuin, of op een gemeenschappelijke tuin en voor gevorderde tuinders die kennis willen opdoen over bijvoorbeeld het realiseren van een permacultuurtuin.

Biodivers en klimaatadaptief inrichten en tuinieren De buitenruimte die particulieren tot hun beschikking hebben beslaat een groot deel van het oppervlak dat in Utrecht groen kan worden ingericht. Deze buitenruimte draagt al bij of heeft de potentie om bij te dragen aan een grotere bio diversiteit en aan het klimaatadaptief vermogen van de stad. In 2022 stimuleren wij Utrechters met workshops en voorlichting om tuinen zo optimaal mogelijk in te richten en om de aanleg van groene daken te realiseren. Om deze activiteiten te kunnen realiseren werken we onder andere samen met het gemeentelijk programma Waterproof030 die ons voorziet van additionele financiering.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

2.4 Overige activiteiten Exposities Meerdere stadsboerderijen beschikken over een bezoekersruimte waar we ook exposities kunnen tonen. We worden benaderd door kunstenaars, die bij ons willen exposeren en we nodigen kunstenaars uit. De exposities hebben zoveel mogelijk een thematische verbinding met de natuur. We streven ernaar om iedere expositie begeleid te laten gaan van een activiteit waarin de kunstenaar en bezoekers met elkaar in interactie gaan. Bijvoorbeeld door middel van een ‘maak’ workshop.

Kinderfeestjes Ouders kunnen op onze stadsboerderijen op een laag drempelige manier een kinderfeestje organiseren. Ook in 2022 bieden wij vier verschillende verjaardagskisten aan. In zo’n kist zitten alle materialen waarmee je een feestelijke activiteit kunt uitvoeren voor kinderen in de leeftijd van 5 tot en met 12 jaar. De thema’s zijn Boerderij, Piet Piraat (op zoek naar de schat op de boerderij), Slootje prutten en Survival. Kinderen leren met deze verjaardagskisten ook spelenderwijs over natuurthema’s. Op een aantal stadsboerderijen kunnen ouders ook een ruimte huren voor het vieren van kinderfeestje.

Ommetjes Door corona en milde of strenge lockdowns hebben Utrechters hun blik nog meer op de eigen wijk en natuur om de hoek gericht. De gemeente Utrecht heeft hierin gefaciliteerd om een webpagina beschikbaar te stellen waar Utrechters hun favoriete wandelommetje kunnen plaatsen om zo andere mensen te inspireren en stimuleren om ook in hun eigen wijk op verkenning te gaan. In 2022 willen wij daarop aansluiten door wandelingen beschikbaar te stellen in de omgeving van onze locaties. Vanzelfsprekend zal natuur, biodiversiteit of voedsel de rode draad zijn in deze wandelingen.

2.5 Groen wijkpodium

van samenwerking. We werken bijvoorbeeld samen met het Bevrijdingsfestival, Circus DIEDOM, Struinen in de tuinen en kledingruil- en kerstmarkten. Er zijn organisaties die yoga en schildercursussen of een vakantieweek aanbieden op onze locaties. Onze locaties worden ook gebruikt voor sociale wijkactivi teiten. Bijvoorbeeld op stadsboerderij Eilandsteede en Griftsteede komt elke week een groep ouderen voor een buurtbakkie. Op Gagelsteede wordt een KinderzwerfboekenStation onderhouden. Koppelsteede heeft een Mamma & Pappa café en er wordt kinderkleding geruild bij Krijg de Kleertjes. Op Griftsteede vinden Klimaatgesprekken plaats en het consultatiebureau organiseert er een inloopochtend ‘baby wegen’. En dit is nog maar een kleine greep uit de verschillende activiteiten die de stadsboerderijen ook tot sociale wijkpodia maken. Utrecht Natuurlijk wordt ook regelmatig benadert door bedrijven die voor hun personeel een klusdag willen organiseren op een van onze locaties en daarmee ook een maatschappelijke bijdrage willen leveren. Wij begeleiden meerdere klusdagen per jaar op diverse locaties.

Wijknetwerken Utrecht Natuurlijk neemt ook deel aan diverse wijknet werken. Wanneer wijkpartners activiteiten of evenementen organiseren, wordt Utrecht Natuurlijk regelmatig gevraagd om ook een bijdrage te leveren. Eerdere voorbeelden hiervan zijn activiteiten op het ZON-festival in Zuilen en op de Sociale Buurtmarkt Overvecht. Utrecht Natuurlijk nodigt op haar beurt wijkpartners uit om een bijdrage te leveren aan activiteiten die wij op onze locaties organiseren. De sociaal makelaarsorganisatie DOCK werkt regelmatig mee aan activiteiten en verzorgt bijvoorbeeld spelbegeleiding. Met Staatsbosbeheer en DOCK organiseren we het Over de Brugfeest in het Gagelbos. Ook in 2022 werken we weer graag samen met deze en andere partners om gezamenlijk ons wijkpodium te vullen. Tot slot worden een aantal van onze locaties ook ingezet als stemlocatie bij verkiezingen.

Wij stellen onze faciliteiten ook ter beschikking aan andere initiatiefnemers. Onze locaties worden onder andere aantrekkelijk gevonden omdat ze een goede spreiding hebben over de stad. Onze locaties passen uiteraard goed bij initiatiefnemers van activiteiten die bijdragen aan een groene en gezonde stad. We zien onze locaties daarom graag als groene wijkpodia en dragen dit ook uit. In diverse paragrafen in dit werkplan komen samenwerkingsverbanden aan de orde met organisaties en initiatiefnemers die gebruik maken van onze faciliteiten. Bij activiteiten die worden georganiseerd door andere partijen spelen we een rol als facilitator door onze locatie, publieksmanagement en publiciteit ter beschikking te stellen. We hebben ervaring met deze vormen

2. Activiteiten op onze locaties 19

Meewerken op de stadsboerderijen en stadstuinen 3.1 Inleiding Utrecht Natuurlijk zorgt er niet alleen voor dat Utrechters op haar locaties kunnen recreëren en leren over natuur gerelateerde onderwerpen, maar ook dat Utrechters er midden in de gemeenschap kunnen werken en initiatieven kunnen ontplooien in een groene omgeving. Naast het feit dat we met vrijwilligers meer kunnen realiseren, is het werken met vrijwilligers voor Utrecht Natuurlijk ook een doel op zich; werken met vrijwilligers is ons werk. Wij hebben een uitgebreid aanbod aan vrijwilligerswerk. Ook richten we ons op Utrechters die een vorm van professionele persoonlijke begeleiding nodig hebben om actief te kunnen zijn en voor wie het werk op onze locaties goed past bij hun talent, mogelijkheden en persoonlijke motivatie. We noemen dit begeleid vrijwilligerswerk (zie paragraaf 3.3). De realisatie van de werkplekken voor vrijwilligers voorziet allereerst in een behoefte van Utrechters om te kunnen werken, participeren en initiatieven te kunnen ontplooien in het groen. Utrechters die bij ons komen werken willen een bijdrage leveren aan de doelstellingen waar ook Utrecht Natuurlijk voor staat en vinden daarom bij ons een aantrekkelijke werkplek. Vrijwilligers worden in staat gesteld om met echt werk van toegevoegde waarde te zijn voor de bezoekers van onze locaties, voor de natuur in de stad en dragen met hun werk bij aan educatie over een belangrijk maatschappelijk doel; op een duurzame wijze zorgdragen voor onze aarde. Het werk dat mensen bij ons verrichten doet ertoe.

We worden ook gevonden door Utrechters die niet per se een bijdrage willen leveren aan maatschappelijke doelstellingen, maar vooral samen met andere Utrechters willen werken in het groen of met dieren. Een deel van deze vrijwilligers wil kennis op doen over tuinieren of het verzorgen van dieren, maar het grootste deel van deze vrijwilligers zoekt een fijne omgeving in het groen voor sociaal contact, die bijdraagt aan een goede fysieke en geestelijke gezondheid en die ook een fijne tijdsbesteding is. Met het vrijwilligerswerk op de stadsboerderijen en stads tuinen voorzien we in de behoefte van Utrechters om: • een bijdrage te leveren aan de natuur en het groen in onze stad • andere mensen te leren over de natuur en kennis over te dragen aan een jonge generatie • te leren over tuinieren, het verzorgen van dieren en de natuur in de stad • te werken in een groene omgeving en daarmee o.a. de eigen fysieke en geestelijke gezondheid te versterken • sociale contacten aan te gaan met andere Utrechters in een groene omgeving • een fijne en zinvolle dagbesteding te hebben; Met het aanbieden van werkplekken voor vrijwilligers vergroten we ook het rendement van de publieke middelen die gemeente Utrecht aan de locaties besteedt. In de volgende paragrafen lichten we toe hoe we werkplekken realiseren voor reguliere vrijwilligers en mensen die een vorm van professionele persoonlijke begeleiding nodig hebben.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Sustainable Development Goals Hiermee werken we aan het bereiken van SDG-doel 8 Waardig werk en economische groei.

3.2 Vrijwilligerswerk Mensen kunnen bij ons terecht voor diverse vormen van vrijwilligerswerk. Onze jongste vrijwilligers zitten nog op de basisschool en de oudste vrijwilligers zijn ver over pensioenleeftijd. Vrijwilligers melden zich aan op onze locaties en gaan werken in een locatieteam verbonden aan een van onze stadsboerderijen of -tuinen. Vrijwilligers melden zich nu aan voor de volgende functies: • activiteitenbegeleider • gastheer of gastvrouw • begeleider van (school)groepen op de tuinen • tuinder • dierverzorger • medewerker in de boerderijwinkel en ondersteunende horeca • klusser • communicatiemedewerker Vrijwilligers krijgen een vrijwilligerscontract. Zij die werken op een publiekslocatie, of onderwijslocatie moeten een verklaring omtrent gedrag (VOG) kunnen overleggen waaruit blijkt dat er geen beperkingen zijn voor het werken met publiek en kinderen. Vrijwilligers zijn onder andere actief bij het verzorgen van de dieren, de tuinen en het erf en vrijwilligers werken mee bij de uitvoering van educatielessen en andere natuuractiviteiten en evenementen die op of vanuit de locatie worden georganiseerd. Vrijwilligers maken

nderdeel uit van het team en worden uitgenodigd voor o vieringen. De begeleiding van vrijwilligers is in handen van betaalde medewerkers op onze locaties. De meeste vrijwilligers solliciteren bij de locaties van Utrecht Natuurlijk of via de vacatures die we plaatsen op de website van Vrijwilligerscentrale Utrecht. Met de realisatie van boerderijwinkel en ondersteunende horeca op onze locaties wordt het aanbod aan werkplekken gevarieerder. Net als in de rest van het land, is er ook in Utrecht een toenemend aantal ouderen dat in goede gezondheid verkeert, tijd heeft en zich nuttig wil maken voor de samenleving. Daarnaast zien we dat er een toename is van eigen initiatief (burgerinitiatief) en een stijgend gemiddeld kennisniveau van vrijwilligers. Landelijk onderzoek, uitgevoerd door Motivaction, laat zien dat er een groep mensen is die wel groen vrijwilligerswerk wil doen, maar niet met de mogelijkheid in aanraking komt. In 2022 zetten wij in op • Een structurele inbedding van het vrijwilligerswerk in de bedrijfsvoering van Utrecht Natuurlijk; ontwikkeling van functieprofielen voor vrijwilligerswerk, zicht op het aantal werkplekken per functieprofiel en een structurele invulling van vrijwilligersfuncties • Ontwikkeling van vrijwilligersfuncties met een rol in de programmering en activiteiten van Utrecht Natuurlijk • Samen werken en ontwikkelen met vrijwilligers • Training en facilitering van onze medewerkers in het begeleiden van vrijwilligers; • Verbetering van de werving op onze vrijwilligersvacatures; • Actualiseren van ons vrijwilligersbeleid, waaronder de uniformering van ons vergoedingen, inwerkprogramma en handboek.

3. Meewerken op de stadsboerderijen en stadstuinen 21

Het werk dat vrijwilligers verzetten is niet ‘extra’, maar vormt een wezenlijk deel van onze werkprocessen. Wanneer er geen vrijwilligers bij ons zouden werken, zouden onze betaalde medewerkers hun werk anders moeten inrichten en zouden we minder kunnen doen. Het werken met vrijwilligers brengt ook onzekerheden met zich mee. Vrijwilligers vertrekken bijvoorbeeld omdat zij betaald werk hebben gevonden. Met het motto ‘Verantwoord bouwen op betrokkenheid van vrijwilligers’ werken we aan een structurele inbedding van het vrijwilligerswerk in onze organisatie. We gaan van ‘werk zoeken voor vrijwilligers die zich aanmelden’ naar ‘weten wie we zoeken voor welk werk’. We verbeteren de werving en selectieprocedures en zorgen voor een goede balans tussen vrijwilligers die meer begeleiding nodig hebben en vrijwilligers die grotendeels zelfstandig kunnen werken. En we zorgen met scholing en training dat onze betaalde medewerkers nog beter in staat zijn om het werken met vrijwilligers te begeleiden.

3.3 Begeleid vrijwilligerswerk Utrecht Natuurlijk biedt ook begeleid vrijwilligerswerk op de stadsboerderijen en stadstuinen. Het begeleid vrijwilligerswerk is voor Utrechters die een intensievere, vaak psychosociale professionele begeleiding nodig hebben om vrijwilligerswerk uit te kunnen voeren. De trajectbegeleiders van Utrecht Natuurlijk bieden deze professionele begeleiding aan op stadsboerderij Steede Hoge Woerd en op de Food for Good tuin in Park Transwijk bij stadsboerderij Eilandsteede. Deze inzet wordt separaat gefinancierd door de gemeente Utrecht.

Utrecht Natuurlijk beschikt met de 5 stadsboerderijen en 6 stadstuinen over een unieke infrastructuur voor het realiseren van de gemeentelijke doelstellingen met betrekking tot ‘meewerken’ en ‘meedoen’. De locaties bieden met hun verscheidenheid aan werksoorten een waardevol en toekomstbestendig aanbod voor Sociale Prestatie en Arbeidsmatige activering, vormen van begeleid vrijwilligerswerk dat door de gemeente Utrecht worden gesubsidieerd. We hebben bij Utrecht Natuurlijk een concrete behoefte aan het kunnen aanbieden van begeleid vrijwilligerswerk. De locaties ontvangen aanvragen naar begeleid vrijwilligerswerk vanuit doorverwijzers zoals Lister en buurtteams en worden rechtstreeks benaderd door mensen die vrijwilligerswerk willen komen doen, maar daar een duidelijk behoefte aan begeleiding bij meebrengen. Bij de kennismaking met deze vrijwilligers of nadat een vrijwilliger bij ons is gestart blijkt regelmatig dat vrijwilligers sociaal (zeer) kwetsbaar zijn en dat er meer ondersteuning nodig is dan wij nu op deze locaties, zonder trajectbegeleiding, kunnen bieden. Dit leidt regelmatig tot teleurstellingen bij de vrijwilligers, maar ook bij de medewerkers, die onvoldoende tijd en kennis hebben om goede begeleiding te bieden. Met professionele trajectbegeleiders kunnen we deze mensen wel goed begeleiden. In 2022 hopen we deze begeleiding daarom ook aan te kunnen bieden op onze locaties in Overvecht en in Lunetten. Utrecht Natuurlijk dient hiervoor een subsidieaanvraag in bij de Gemeente Utrecht. We werken ook samen met andere organisaties die begeleid vrijwilligerswerk uitvoeren op onze locaties. Deze organisaties hebben een eigen unieke werkaanpak of bereiken een

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

specifieke doelgroep. We werken samen met onder andere Reinaerde, Voedseltuin Overvecht, Zorgtrecht, de Groene Golf, Emmaus en Common Ground. De organisaties waarmee we samenwerken geven op diverse niveaus begeleiding aan de mensen die deelnemen. Utrecht Natuurlijk is in 2020 gestart met het aanbieden van begeleid vrijwilligerswerk. We worden door Stichting De Wending ondersteunt in het opbouwen van kennis en ervaring met deze dienstverlening. Stichting De Wending is de oprichter van Food for Good, een stadstuin in Park Transwijk, waar zij meer dan 10 jaar hebben gewerkt aan het ontwikkelen van begeleid vrijwilligerswerk. Utrecht Natuurlijk heeft vanaf 2021 het beheer van deze stadstuin overgenomen. Werken in het groen heeft op veel vlakken meerwaarde. Onderzoek van onder andere Jolanda Maas laat zien dat mensen die (moes) tuinieren gezonder gaan eten, meer bewegen en zich beter kunnen ontspannen. “Groen doet mensen sneller herstellen van stressvolle situaties. Niet alleen een wandeling door de natuur helpt, zelfs het uitzicht op groen heeft al effect”, aldus Jolanda Maas. Ook het werken met dieren heeft een therapeutische werking. De werking bestaat uit het feit dat het levende wezens zijn die je gevoel aanspreken omdat ze herkenbaar zijn. Ze kunnen iemand troost, warmte en veiligheid bieden en ze zijn te vertrouwen. Aangezien ze voor hun verzorging afhankelijk van ons zijn, spreken ze mensen aan op hun verantwoordelijkheidsgevoel waarbij het verzorgen de eigenwaarde versterkt. We horen dit bij werkdagen met vrijwilligers direct terug in de ervaringen die deelnemers delen. Mensen gaan meer ontspannen naar huis. Doen energie en inspiratie op en hebben fijne sociale contacten gehad. Ook zijn mensen enthousiast dat ze nieuwe dingen leren, met hun handen werken, dieren kunnen verzorgen en direct resultaat zien van wat ze doen.

Als begeleiders van de vrijwilligersgroepen zorgen we voor voldoende variatie in werk zodat alle deelnemers naar vermogen mee kunnen en willen doen. We waarborgen daarbij een veilige en prettige werksfeer. ‘Positieve gezondheid’ is een benadering die goed aansluit bij de manier waarop we werken en die we willen inzetten bij de ontwikkeling van onze werkwijze. We werken onder andere samen met In de Kern Gezond (uit Leidsche Rijn) om ons werk vanuit deze zienswijze te verdiepen en professionaliseren. In 2020 zijn we gestart met het aanbieden van begeleid vrijwilligerswerk op stadsboerderij Steede Hoge Woerd. Bij Steede Hoge Woerd hebben sinds de start in juli 2020 24 unieke vrijwilligers meegedaan in de begeleide groepen (peildatum 28 september, exclusief éénmalige deelnemers vanuit de VC Utrecht). Van de vrijwilligers vallen er elf onder de Sociale prestatie. Daarnaast zijn er nog acht kandidaten die zich hebben aangemeld voor een kennismaking omdat ze willen starten als vrijwilliger. De meeste vrijwilligers melden zichzelf aan, maar ook met de verwijzers van onder andere Buurtteams, Lister en Amerpoort is contact geweest en zij weten ons al te vinden.

Gezondheidsvoordelen contact met de natuur Kortstondig contact Stemming • Positieve gevoelens • ‘Zorgen loslaten’ • Vrijheid • Vitaliteit

Stress en aandacht • Ontspanning • ‘Ruimte in je hoofd’ • Concentratie • Reflectie

Lichaamsfuncties  Hartslag/bloeddruk  Bloedsuiker  Cortisol  Pijn

Regelmatig contact Mentale gezondheid  Depressie/angst  Burnout  ADHD • Weerbaarheid • Zelfvertrouwen

Welzijn • Kwaliteit van leven • Zelfredzaamheid • Redie eigen gezondheid • Zingeving

Fysieke gezondheid  Diabetes  COPD  Overgewicht  Hart-/vaatziekten • Immuungerulatie

Nature for Health

3. Meewerken op de stadsboerderijen en stadstuinen 23

Natuureducatie voor het onderwijs 4.1 Inleiding Met het onderwijsprogramma bouwt Utrecht Natuurlijk in 2022 voort op de lange traditie die begon in de jaren dertig van de vorige eeuw. Wij bieden de Utrechtse basisscholen een relevante bijdrage aan het schoolcurriculum voor natuur- en milieueducatie door kinderen in praktijksituaties op een positieve manier te betrekken bij hun natuurlijke omgeving en hun voedsel. Voor het voortgezet en hoger onderwijs in Utrecht bieden wij maatwerk op aanvraag of in co-creatie.

Sustainable Development Goals Met ons onderwijsprogramma leveren wij een bijdrage aan het behalen van SDG-doel 4 Kwaliteitsonderwijs en in het bijzonder aan het subdoel Kennis en vaardigheden verwerven die nodig zijn om duurzame ontwikkeling te bevorderen en aan subdoel De toevloed verhogen van gekwalificeerde leraren. Utrecht Natuurlijk is hiervoor aangesloten bij de coöperatie Leren voor Morgen.

4.2 Basisonderwijs 4.2.1 Het lesaanbod Zelf ervaren en zelf doen, ontdekken en onderzoeken blijft de kern van de educatieve aanpak van Utrecht Natuurlijk. Leren doe je met hart, handen en hoofd. Vooral die eerste twee spelen een hoofdrol bij onze educatie. De eigen ervaring en verwondering geven de kinderen inzicht in en waardering voor de natuurlijke omgeving en dat is de basis voor de bereidheid om (later) duurzaam te handelen. Leerkrachten waarderen deze methode zo blijkt uit de evaluaties.

Utrecht en de Sustainable Development Goals Global In onze educatie integreren we aandacht voor de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Zo draagt Utrecht Natuurlijk bij aan het onder de aandacht brengen van meerdere Sustainable Development Goals (SDG) bij jonge Utrechters. In 2022 willen we dit verder invullen door een verdere uitrol van de onze collega’s in Maastricht ontwikkelde les over de SDG’s in Utrecht, een nieuw informatieblad over de SDG’s gecombineerd met de Junior Global Goals te ontwikkelen en deze toe te voegen aan onze leskisten en een op kinderen gerichte tentoonstelling op een deel van onze locaties waarin de voor kinderen meest relevante SDG’s zijn vertaald naar de belevingswereld van kinderen.

Ecologische basisvorming in Utrechtse context Utrecht Natuurlijk geeft met unieke natuurervaringen vorm aan de ecologische basisvorming van leerlingen. Passend bij leeftijd en niveau wordt kennis gemaakt, inzicht ontwikkeld en worden zorg en betrokkenheid voor de natuur de motor voor weloverwogen keuzes met handelingsperspectief. Kennis maken met en inzicht krijgen in natuurlijke kringlopen speelt een sleutelrol. We sluiten aan bij de leefwereld van leerlingen in een Utrechtse context. Scholen kunnen kiezen uit lessen op de stadsboerderijen, op de stadstuinen en op boerenbedrijven in de omgeving van Utrecht. Voor op school zijn er projecten met levende materialen, leskisten met uitdagend onderzoeksmateriaal en doe-het-zelf projecten. Het lesaanbod is beschikbaar per twee leerjaren of is geschikt voor alle jaargangen of een ‘bouw’. In de lessen is differentiatie mogelijk op niveau en ervaring. Leerkrachten kunnen in ons lesaanbod zoeken op leeftijd, niveau, thema en kerndoelen. Met de NME-Themakalender kunnen scholen onze lesprogramma’s koppelen aan landelijke en internationale themadagen of -weken en zo aansluiten bij de actualiteit.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Samenwerking met scholen Wij willen graag bereiken dat scholen zelf ook een visie hebben of ontwikkelen op natuureducatie. Zodat zij op basis van deze visie invulling geven aan hun curriculum en dat zij gesprekspartner voor ons zijn in de ontwikkeling en uitvoering van ons natuureducatieaanbod.

De nieuwe NME-gids De Utrechtse scholen schrijven zich via de digitale NME-gids in voor de lessen op onze locaties en voor de afname van alle andere onderwijsproducten. Om de scholen te informeren over ons programma sturen wij hen in juni 2022 onze nieuwe gids ‘Natuur- en milieueducatie Basisonderwijs Utrecht 2022-2023’. De vernieuwing van de NME-gids die we in 2021 ingezet hebben om beter aan te sluiten bij ontwikkelingen in het onderwijs zetten we voort in 2022. In de NME-gids zullen aan de hand van enkele van onze natuuronderwijsproducten een aantal relevante educatiethema’s benadrukt worden.

Maatwerk Iedere stadsboerderij heeft een verzorgingsgebied van twee wijken. De aan de boerderij verbonden educatiemedewerker is de contactpersoon van de basisscholen in zijn of haar verzorgingsgebied. Bij vragen voor maatwerk is de educatie medewerker de aanspreekpersoon voor de scholen en degene die de school verder helpt met hun vraag. Inschrijven op lessen, leskisten en materiaalpakketten verloopt digitaal. Bij vragen of opmerkingen hierover kunnen de scholen terecht bij ons secretariaat.

Evalueren We gaan door met het uitvoeren van evaluaties van ons programma door na afloop van elke afgenomen activiteit een digitale evaluatie af te nemen bij de gebruiker. We houden vast aan ons doel om met een 8 of hoger gewaardeerd te worden door de meerderheid van de gebruikers van ons programma.

Schooltuinieren Wij bieden basisscholen meerdere soorten schooltuinlessen op onze tuinen. Daarin leren kinderen achtereenvolgens over het planten en zaaien van gewassen, het onderhouden van de gewassen en over het oogsten van de gewassen. Voor de tuinlessenserie voor groep 5 t/m 8 ‘Groene Vingers’ onderzoeken we hoe we naast een (stukje) individueel tuintje ook gezamenlijk tuinieren een rol kunnen geven. Bij de tuinlessen voor groep 3 en 4 ‘Tuinverkenners’ is het gemeenschappelijk tuinieren al het uitgangspunt.

4. Natuureducatie voor het onderwijs 25

We passen ons programma ‘Tuin bij school’ aan door de materialen te bundelen in pakketten waardoor het voor scholen makkelijker wordt om mee te doen. De betrokkenheid van de leerlingen verhogen we doordat ze zelf gaan voorzaaien en voorkweken in de klas. In de lessuggesties krijgen ontdekkend en onderzoeken leren een belangrijker plaats, net als hoger orde denkvragen. We gaan Vlogs maken waarmee we kennis over ecologie en kringlopen overdragen en vaardigheden als zaaien, wieden en oogsten in praktijk kunnen laten zien. Ook zullen we de Moestuincoachespoule, die wij samen met Jong Leren Eten en Utrechtse collega-organisatie in 2020 in het leven hebben geroepen, onder de aandacht van scholen brengen. Deze Moestuincoaches kunnen scholen onder steunen bij de moestuinlessen op school waarvoor onze capaciteit niet toereikend is. Utrecht Natuurlijk neemt ook dit jaar deel aan de ‘focusgroep Schooltuinieren’ van de Gemeenten voor Duurzame ontwikkeling om gezamenlijk het programma voor schooltuinieren verder vorm te geven. Ook volgen we de landelijke ‘Alliantie Schooltuinen’ die in september 2021 officieel gelanceerd is.

Voedselagenda gemeente Utrecht In aansluiting op de voedselagenda van de gemeente Utrecht hebben we in 2021 samen met andere aanbieders zoals Jong Leren Eten, de moestuincoaches en Growwizzkid de ambitie geformuleerd dat iedere leerlingen op een Utrechtse basisschool tenminste één keer een zelfgekweekte groente eet. In 2022 gaan we verder aan de slag met deze coalitie om deze ambitie waar te maken waarbij we ook graag de scholen zelf en de gemeente Utrecht blijven betrekken. Dierenwelzijn en dierenlessen Juist in een stadse omgeving is het extra belangrijk dat kinderen dieren kunnen ontmoeten. Deze ontmoetingen zijn het uitgangspunt om kinderen kennis te laten maken met dierenwelzijn. In onze dierenlessen proberen we nog meer te benadrukken welke verantwoordelijkheden mensen hebben voor dieren en wat wij doen om onze dieren een prettig leven op onze boerderijen te geven. In 2022 onderzoeken we hoe we in ons educatieaanbod het gesprek over verantwoord dieren houden voor dierlijke producten een plek kunnen geven. Hiermee willen we ook bij kinderen de bewustwording en dialoog rond dierenwelzijn, duurzaamheid en vlees consumptie faciliteren.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

4.2.2 Andere aanbieders en co-creatie Programma van de ‘Buren’

Demonstratiekast hintkaart

Bewaar deze ka art

Let op!

Welkom in de demonstratiekast! goed!

infor matie jetw ob ef csv mvd

koninGin

Neem de tijd om te kijken naar het volk. Wat een bedrijvigheid hè? Misschien zie je de koningin wel! Ze heeft een stip op haar rug. Die stip heeft de imker erop gezet. Wat zie je nog meer?

Let op!

12 Let op!

Red de nfu bewefaarebss foislbo jl de kenn over upu de bijen!

Hebben jullie al door wat jullie teamkleur is? Kijk eens aan het hengsel van de tas. Zie je een smal plastic bandje? Welke kleur heeft het? Of kijk op de achterkant van de kaartjes.

xfm uxf fevjafoe

! Lees de opdrachten in dedejuiste professor heeft bijna alle kennis over bijen volgorde. fjuk vernietigd ft !mfh Jullie moete hfo! n ! Schud de kaarten niet. de bewaarde informatie over de honiningbij ! Bewaar alle kaarten netjes de doorgeven. Deze opdracht wordt rugtas. uitgevoerd bij de Ga pas naar een volgende kaart: begel eider Ga doo vanr naar de * als de tekst volledig gelezen volgende kaa dit spel.is, en rt. * de opdracht gedaan is. hintkaart

Lees nu de volgende kaart. Als jullie verdiende

Hints: Roze = driehoek Rood = zeshoek Groen = hartje Blauw = cirkel Geel = vierkant

Het onderdeel ‘Programma van de buren’, waarmee we het programma van meer dan 35 andere (lokale) aanbieders zoals de Utrechtse Fungi Factory, Technotrend, Botanische Tuinen Universiteit Utrecht, Het Vogelnest in Amelisweerd, Natuurmonumenten Landgoed Haarzuilens en het Wetenschapsknooppunt Utrecht, digitaal ontsluiten zetten we voort. Zo zijn deze programma’s niet meer gebonden aan publicatie deadlines waardoor we deze gedurende het jaar op ieder gewenst moment kunnen toevoegen en onder de aandacht brengen.

Co-productie en co-creatie We geven vervolg aan de samenwerking met de Marnix academie (Pabo). Het doel van deze samenwerking is om PABO studenten gedurende hun opleiding regelmatig in contact te brengen met de Utrecht Natuurlijklocaties als NME-centra en te laten deelnemen aan NME-activiteiten, zodat zij deze ook in hun loopbaan als leerkracht optimaal weten in te zetten.

punten op het je door naar de

scoreblad staan, kun Vliegend Volk volgende kaart.

VLIEGEND VOLK Opdrachtkaart

Nieuwe toonaangevende bijenles Onze nieuwe bijenles ‘Bevrijd de bijen’ hebben we in 2021 ontwikkeld in de vorm van een ‘escape game’. De les is uitgetest en de leerlingen waren erg enthousiast. Na een paar kleine aanpassingen kunnen we deze les in 2022 definitief maken. Een aantal collega organisaties in het land hebben al interesse getoond om de les over te nemen.

In samenwerking met SME begeleiden we basisschool de Odyssee bij het behalen van hun certificaten als Eco-school. Kern van de aanpak van Eco-Schools is dat leerlingen de school van binnenuit verduurzamen. Geholpen door het Zevenstappenplan van Eco-Schools onderzoeken zij hun leer- en leefomgeving en werken ze aan concrete acties en maatregelen.

Utrecht Bomenstad In verschillende lessen en educatieproducten benadrukken we hoe bijzonder Utrecht als Bomenstad is. Ook onderzoeken we of we voor de Bomentag een voor kinderen aantrekkelijke ‘junior variant’ kunnen ontwikkelen. De Bomentag is een label aan een boom waarop te zien is welke functie de boom in het ecosysteem heeft, zoals bijvoorbeeld vastleggen van CO2, O2 afgifte etc. De ‘junior variant’ kan bijvoorbeeld op schoolpleinen gebruikt worden. Watertafel Het GDO heeft lesmateriaal ontwikkeld bij de educatieve watertafel waarbij goed te zien is wat het effect van een versteende stad is op het afvoeren van regenwater tijdens grote stortbuien. Een zeer actueel onderwerp. In 2022 gaan we onderzoeken hoe we deze tafel op een praktische manier kunnen inzetten voor het basisonderwijs.

4. Natuureducatie voor het onderwijs 27

4.2.3 Ontwikkelingen in het onderwijs Kringloop denken en 21e -eeuwse vaardigheden Binnen het onderwijs is er behoefte aan mogelijkheden om te differentiëren in de lesstof om zodoende beter aan te kunnen sluiten bij de verschillende leerstijlen en niveaus van de leerlingen. Ontdekkend en onderzoekend leren, kringloopdenken en 21e-eeuwse vaardigheden’ bieden veel mogelijkheden voor differentiatie. In 2022 continueren wij de scholing van onze educatiemedewerkers in deze vaardigheden.

Curriculum.nu Wij volgen de ontwikkelingen rondom Curriculum.nu. De ontwikkeling rondom de herziening van het curriculum in het basisonderwijs (po) en het voortgezet onderwijs (vo). Daartoe zijn we onder meer aangesloten bij de Coöperatie Leren voor Morgen. Ons huidige lesaanbod biedt invulling aan de huidige kerndoelen voor het primair onderwijs. Bij herziening van deze kerndoelen zullen wij ons lesaanbod laten aansluiten op de nieuwe kerndoelen.

Groene scholen Een groen schoolplein, een moestuin bij school en een groene buitenruimte als leeromgeving zijn mogelijkheden om natuureducatie bij school een impuls te geven en tegelijkertijd bij te dragen aan meer groen in de stad. Met ons levend materiaal project Tuin bij School leveren wij een bijdrage aan het vergroenen van schoolpleinen. Scholen kunnen via het Tuin bij Schoolproject bij ons zaden, knollen en bollen bestellen om in hun schoolomgeving te moes tuinieren. Het educatieprogramma bij dit project passen we in 2022 aan zodat ontdekkend en onderzoekend leren meer nadruk krijgt. Ook blijven we vraaggericht scholen ondersteunen die hun schoolplein willen vergroenen. Samen met collega NME-organisaties in de provincie hebben we toegang tot een gedeelde poule van zzp-groen/moestuincoaches. Scholen kunnen bij deze coaches terecht voor advies over het ontwerpen en opzetten van moestuinen bij school en/of de uitvoering van (groene) (moes)tuinlessen.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

4.3 Voortgezet en hoger onderwijs Het Utrechtse onderwijs vraagt steeds vaker om lokale maatschappelijke context die aansluit bij het curriculum en zoekt naar mogelijkheden om actuele maatschappe lijke vraagstukken onderdeel te maken van dat curriculum. Utrecht Natuurlijk beantwoordt die vraag met maatwerk in Utrechts perspectief op onderwerpen als Circulariteit, Sustainable Development Goals, Klimaatadaptatie, Voedselproductie en Biodiversiteit waarmee leerlingen met 21e-eeuwse vaardigheden aan de slag kunnen. Van deze bijdrage aan duurzaamheidseducatie wordt graag gebruik gemaakt en het voornemen is dan ook om deze succesvolle samenwerkingen in 2022 verder te laten groeien. Samen met onze partners verbinden we docenten, scholen, studenten en organisaties die verder willen met duurzame ontwikkeling in het onderwijs. Dit doen we met inzet van ons netwerk en door actief bij te dragen aan bijeenkomsten, evenementen en projecten rond duurzame ontwikkeling in het onderwijs. Bij de uitvoering van diverse projecten zoeken we de samenwerking met partners zoals de Coöperatie Leren voor Morgen en Stichting Technotrend. Daarbij maken we graag gebruik van additionele financiering om betekenisvolle samenwerkingsprojecten voor Utrecht mogelijk te maken. Enkele voorbeelden: • Jongeren doorlopen bij Utrecht Natuurlijk een ‘groen traineeship’ rond het project ‘Vlinderstraten’ waarin GDO, Vlinderstichting en IVN onze partners zijn. • Een student gamedesign aan de HKU studeert af op het in opdracht van Utrecht Natuurlijk ontwikkelen van een spelvorm voor natuurlijk spelen op onze locaties. • Een student wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Utrecht loopt stage bij Utrecht Natuurlijk en ontwikkelt een lesmodule voor de bovenbouw HAVO/VWO rond het thema voedselverspilling;

• Utrecht natuurlijk participeert in het project Circulair Skills in het VMBO met een casus waarbij de circulaire aspecten van Castellum Hoge Woerd en Steede Hoge Woerd de leeromgeving vormen; • Utrecht Natuurlijk levert een aantal casussen en begeleiding voor groepen studenten aan de lerarenopleiding van de Hogeschool Utrecht voor de cursus Lesgeven in Mens en Natuur rondom Leren voor Duurzame Ontwikkeling waarbij deze studenten gevraagd wordt lesmateriaal te ontwikkelen rond de thema’s klimaatadaptatie, biodiversiteit, circulariteit en lokale voedselvoorziening; • Het Pouwer college in Overvecht ontwikkelt samen met Utrecht Natuurlijk plannen om samen met de buurt de schoolomgeving geschikt te maken voor groen praktijk onderwijs; • Leerlingen voortgezet onderwijs van De Werkplaats en het Bonifatius College verzorgen na een introductie op UN- locaties exposities en programma rond Utrecht Natuurlijk thema’s; • Studenten aan de Marnixacademie benutten locaties van Utrecht Natuurlijk om praktijkervaring op te doen met lessen Natuur- en Milieueducatie; • Leerlingen van het Christelijk Gymnasium Utrecht volgen een programma op Steede Hoge Woerd en Castellum Hoge Woerd met een vakoverstijgende benadering van thema’s als geschiedenis, cultuurhistorie, natuur en duurzaamheid; • Eco-Schools is een wereldwijd keurmerk om leerlingen te stimuleren tot duurzaam denken en doen. Utrecht Natuurlijk begeleid een VO-school in Vleuten bij het behalen van dit keurmerk; • Samen met O3-effect en schoolleiders van een viertal VO-scholen wordt gewerkt aan bewustwording, veranderkracht en verbinding rond opleiden voor duurzame ontwikkeling, PPP en Global Goals.

4. Natuureducatie voor het onderwijs 29

Ondersteuning van groen initiatief en projecten 5.1 Inleiding Met de openstelling van onze boerderijen en tuinen, ons activiteitenprogramma en de natuureducatie op de scholen leveren we een belangrijke bijdrage aan kennis over het belang van een ‘groene en gezonde’ stad en stimuleren we Utrechters om hier een bijdrage aan te leveren. Naast het werk vanuit onze locaties participeren we ook in stedelijke projecten en ondersteunen we groene initiatieven. Daarbij werken met samen met andere natuurorganisaties, maatschappelijke organisaties en bewonersinitiatieven. We initiëren deze projecten vanuit de subsidie Natuur- en Milieucommunicatie en educatie. Voor de uitvoering van deze projecten werven we additionele projectfinanciering.

Sustainable Development Goals Met de ondersteuning van groen initiatief en de projecten dragen we bij aan SDG-doel 3 Goede gezondheid en welzijn, SDG-doel 11 Duurzame steden en gemeen schappen, SDG-doel 12 Verantwoorde consumptie en productie, SDG-doel 13 Klimaatactie, SDG-doel 14 Leven in het water en SDG-doel 15 Leven op het land.

5.2 Adviseren en faciliteren van zelfbeheer en groen initiatief Ondersteuning op maat

In 2022 werkt Utrecht Natuurlijk aan projecten en activi teiten waarmee we Utrechters aanzetten tot het leveren van een bijdrage aan een groene en gezonde stad. We richten onze inzet op: • activiteiten die bijdragen aan de biodiversiteit in de stad; • activiteiten waarmee we beter bestand zijn tegen klimaatverandering; • activiteiten die bijdragen aan een duurzame voedselvoorziening; • activiteiten die bijdragen aan een groene en gezonde leefomgeving.

Utrechters kunnen bijdragen aan een prettige openbare ruimte door zwerfvuil op te rapen, maar ook door een boomspiegel of een stuk openbaar groen in beheer te nemen. Utrechters doen dit individueel en in georganiseerd verband. Er zijn ook initiatiefnemers die specifieke dieren plantsoorten beschermen. Dit zijn bijvoorbeeld de ringslangbroeihoopbeheerders, de overzetters van padden en kikkers maar ook initiatieven voor een wormenhotel in de buurt of het ophangen van bijenhotels, gierzwaluwkasten en groepen die een wilde bijenburchten bouwen waar wilde bijeen een onderkomen vinden etc. Deze zogenaamde zelfbeheerders dragen bij aan de kwaliteit van de openbare ruimte omdat zij zorgen voor meer variatie in beplanting, meer biodiversiteit, meer toezicht en omdat zij vaak een hogere beheerkwaliteit leveren dan de gemeente kan bieden.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Deze initiatiefnemers kunnen bij ons terecht voor kennis en advies. Onze programmamakers ondersteunen bij het realiseren van een initiatief. Indien nodig trekt deze samen op met gemeentelijke wijkadviseurs of medewerkers van Stadsbedrijven. Wij maken initiatiefnemers wegwijs in de mogelijkheden en regels die de gemeente Utrecht heeft voor zelfbeheer en groeninitiatief, we adviseren over het vinden van financiële middelen om een initiatief mogelijk te maken en over de haalbaarheid en toekomstbestendigheid. Op het moment dat er behoefte is aan kennisuitwisseling brengen we soortgelijke groeninitiatieven met elkaar in contact. Door bestaande zelfbeheerders te ondersteunen en door nieuwe zelfbeheerders te stimuleren en enthousiasmeren draagt Utrecht Natuurlijk bij aan kwaliteit van en de betrokkenheid bij de groene ruimte in Utrecht. Daarnaast faciliteren we waar mogelijk deze initiatiefnemers met bijvoorbeeld de opslag van gereedschap of door onze locaties in te zetten als verzamelplek, lunchplek of afsluitingsplek voor gezamen lijke werkdagen.

Platform BuurtNatuur030 In 2022 werken we aan een nieuw platform: BuurtNatuur030. Dit platform is bedoeld om initiatiefnemers in het groen te voorzien van informatie, kennis te laten uitwisselen en met elkaar in contact te brengen. We ontwikkelen dit platform in samenwerking met Milieucentrum Utrecht. De ontwikkeling wordt financieel ondersteund door de gemeente Utrecht en start eind 2021.

Het platform BuurtNatuur030 bestaat uit een website, een redactie en activiteiten. Het biedt de inwoners van Utrecht volop informatie en inspiratie om hun omgeving te vergroenen en het groen in hun omgeving te beheren. De inhoud van het platform wordt afgestemd op de behoefte van de gebruikers. De website wordt gerealiseerd naar het voorbeeld van ‘Buurtgroen 020’. De site biedt: • Praktische tips en informatie • Vraag en aanbod op het gebied van groen zelfbeheer • Nuttige adressen en netwerkcontacten • Een kalender met aankondigingen van relevante data voor activiteiten en gebeurtenissen • Een regelmatig verschijnende nieuwsbrief De informatie verwijst ook naar voor specifieke wijken en buurten relevante informatie, waarbij gebruik wordt gemaakt van bestaande webplatforms op wijkniveau (Noordoost, GroenOost, Lunetten, Hoograven). BuurtNatuur030 zal net als Buurtgroen020 gebruik maken van Gebiedonline, een webportal van een coöperatie zonder winstoogmerk op basis waarvan al tientallen buurt en wijkplatforms zijn gerealiseerd. Utrecht Natuurlijk legt zich binnen het Platform Buurt Natuur030 toe op het faciliteren van de website. Milieucentrum Utrecht levert een coördinator/facilitator die gezicht en aanspreekpunt is voor het platform. De coördinator organiseert activiteiten en zorgt voor organisatorische ondersteuning. De coördinator werkt met een team van vrijwilligers.

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten 31

De gemeente Utrecht heeft toegezegd de opstartkosten van BuurtNatuur030 en de kosten voor het eerste jaar te willen dragen. Voor het 2e jaar tot en met 4e jaar voorziet de gemeente in een deel van de benodigde financiering. Het resterende deel van de benodigde financiering moet dan elders worden geworven.

Groen moet je Doen We ondersteunen de organisator van de Groen moet je Doen-dag. De dag waarop de Utrechtse zelfbeheerders in het zonnetje worden gezet. In 2022 willen we op de Groen moet je Doen-dag alle Utrechters uitnodigen om kennis te maken met diverse vormen van biodivers en klimaatadaptief inrichten in Utrecht. We nodigen de verschillende groeninitiatieven uit zich te presenteren aan de stad. We onderzoeken of we deze dag kunnen koppelen aan het 900-jarig bestaan van Utrecht in 2022 onder het motto: Utrecht 900 jaar groen.

het inventariseren van flora en fauna en alert te zijn op werkzaamheden/ontwikkelingen waar de belangen van de natuur in de stad geschaad worden. Kortom: informeren en activeren. Een sandwichformule voor inspiratie en beleid. Daarnaast zorgt het voor meer naamsbekendheid voor de deelnemende organisaties, kunnen er zo deelnemers voor activiteiten en of werkgroepen geworven worden en kan het gebruikt worden als communicatiekanaal voor gemeente lijke informatie en beleid. De in 2021 geplande stadcafés zijn uitgesteld en worden nu in het najaar van 2021 georganiseerd. Naar aanleiding van de ervaringen met het Wilde stadscafé (door corona pas uitgevoerd in het najaar van 2021) zullen we met de samen werkingspartners kijken of en hoe we een vervolg gaan geven aan de wilde stadcafés.

5.3 Projecten

Wilde stadscafé Op de agenda van het Magie-overleg (het geregelde overleg van bij de natuur betrokken Utrechters, natuurexperts, gemeentelijke beleidsambtenaren en stadsecologen) worden regelmatig onderwerpen besproken die interessant zijn voor meer Utrechters dan alleen de deelnemers van het Magie-overleg. Voorbeelden hiervan zijn de klimaatstress test, Waterproof030, de baten van bomen, de omgang met essentaksterfte en invasieve exoten. Een projectgroep met deelnemers uit het Magie-overleg, waaronder Utrecht Natuurlijk en de bibliotheek hebben naar aanleiding van bovenstaande het Wilde Stadcafé bedacht met als doel een groter publiek betrekken bij groene onderwerpen die spelen in de stad. We hebben daarbij ook tot doel om mensen te activeren en doen daarom een lichtvoetig activistisch appel op de mensen die interesse tonen in de stadscafés. Dat kan bijvoorbeeld met oproepen om mee te doen met het overzetten van kikkers en padden,

Waarnemingen verzamelen In Utrecht zetten diverse mensen zich in om kennis te vergaren over de biodiversiteit in de stad door actief te zijn als waarnemer. Utrecht Natuurlijk begeleidt projecten waarin Utrechters gierzwaluwen en vleermuizen monitoren (de waarnemers van Gierzwaluw030 en BAT030) en wilde planten inventariseren. Voor deze begeleiding ontvangt Utrecht Natuurlijk additionele financiering van de gemeente Utrecht. Wij coördineren de activiteiten voor de betrokken groepen Utrechters, organiseren bijeenkomsten en bundelen (broed) gegevens.

Klik op de link (plaatje) of ga naar https://youtu.be/lLWrEiTxgTE

Deze inzet willen we in 2022 graag continueren. In 2022 willen we ook meer bekendheid genereren voor deze projecten door naast het werk van de waarnemingen ook publieks activiteiten te organiseren. Deze ambitie hebben we door de coronamaatregelen in 2021 nog niet helemaal kunnen realiseren. De aanpak van deze projecten ontwikkelen we in co-creatie met de stadsecologen van de gemeente Utrecht. Utrecht Natuurlijk en de gemeente Utrecht werken ook al langer samen aan het verbeteren van de leefomstandigheden van de ringslangen. Ook hiervoor ontvangt Utrecht Natuurlijk additionele financiering.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Vanaf 2022 gaan we een langdurigere samenwerking met de gemeente Utrecht aan om het volgende te bereiken: • Versterken van de community van ringslangbroeihoop beheerders, met als doel een betrokken groep vrijwilligers te creëren die elkaar weet te vinden, die nieuwe vrijwilligers kan verwelkomen en trainen en daarmee op langere termijn borging van dit netwerk te realiseren. • Een uitbreiding van het aantal locaties in de stad met broeihopen en het werven van nieuwe vrijwilligers om die nieuwe plekken te beheren • Meer kennis over ringslangen bij de Utrechters. We willen bereiken dat Utrechters weten dat ringslangen in de stad voorkomen en zij waarnemingen van ringslangen melden. We doen dit o.a. met ringslangexcursies en communicatie vanuit UN over het werk van de ringslangcommunity.

Maaibeheer In 2020 is het maaibeheer in de gemeente Utrecht opnieuw aanbesteed. Belangrijk aandachtspunt voor het nieuwe beheer was het behoud van biodiversiteit. Het nieuwe maaien moet zorgen voor meer planten in de stad. Hierdoor wordt er op veel plekken in de stad minder vaak en anders gemaaid. Veel Utrechters hebben nog vooroordelen over het minder maaien en vinden dat de stad er rommeliger van wordt. Utrecht Natuurlijk en de gemeente Utrecht willen bereiken dat er in de stad meer begrip ontstaat voor het nieuwe maaien en er meer waardering komt voor de biodiversiteit in de stad. We willen ook bereiken dat het aantal vragen en klachten dat de gemeente Utrecht ontvangt over het maaibeleid verminderd.

In 2021 deden wij het volgende: • We publiceren informatie over het maaibeleid op onze website; • Via onze sociale mediakanalen vragen we wijkgericht aandacht voor bepaalde beheerswerkzaamheden die op dat moment uitgevoerd worden. Zo geven we een en antwoord op de vraag: Wat doen ze (de maaiers) en waarom? Hierbij kan ook worden verwezen naar de informatie op onze website; • In samenwerking van het KNNV (vereniging voor veldbiologie) maken we een excursieprogramma waarbij wij zorgen voor publiciteit en zo mogelijk één van onze locaties inzetten; • In samenwerking met het KNNV realiseren we ‘pop-up bordjes’ bij planten in een hooiland waarbij passanten de naam en bijzonderheden van de plant kunnen lezen. We voeren eerst een pilot uit met eenvoudige middelen. Als we de juiste vorm hebben gevonden en een definitief ontwerp hebben kunnen realiseren, volgt uitvoering op grotere schaal. In 2022 willen we aandacht blijven besteden aan dit onderwerp en hiervoor onze communicatiekanalen en locaties in zetten. We doen dit in samenspraak met de gemeente en het KNNV (Vereniging voor veldbiologie).

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten 33

Groen doet goed In opdracht van de Provincie Utrecht voeren we het programma ‘Groen doet goed’ uit. Dit programma heeft tot doel meer kinderen, vooral in de stenige wijken, de natuur in te laten gaan. Utrecht Natuurlijk verdeelt een activiteiten budget onder verschillende stedelijke initiatieven, voorziet deze van advies en zorgt voor uitwisseling en inspiratie tussen de partners. Dit betreft de volgende initiatieven: Speelbos Zuilen Het speelbos Zuilen is een initiatief van buurtbewoners en gemeente Utrecht, in samenwerking met de Scouting, Ludens BSO en omliggende scholen. Het speelbos had haar officiële opening in april 2019. Het speelbos is permanent toegankelijk en is een waardevolle toevoeging aan het Niftarlakepark. Plan voor 2021-2023: Het aantrekkelijk houden van het speelbos. Dat kan door het organiseren van activiteiten met thema’s die de buurt belangrijk vindt. Dit om de betrokken heid te waarborgen. En mocht er behoefte komen aan nieuwe/andere speeltoestellen of -elementen dan kan financiering hiervoor worden ingezet.

NatuurWijs Het motto van Natuurwijs is leren met hoofd, hart en handen. De scholen kunnen kiezen uit drie soorten activiteiten: Nu naar buiten, bosuitjes en driedaags programma. Er zijn uitjes in de gebieden van Staasbosbeheer, Natuurmonumenten en Utrechts Landschap maar ook de stadsparken (stadsnatuur) worden meegenomen in het programma. Plan voor 2021-2023: Er zijn nog genoeg scholen die niet meedoen aan NatuurWijs en het streven is steeds meer scholen te betrekken. Een andere mogelijkheid is een dag NatuurWijs organiseren voor de hele school. Dus allemaal tegelijk het bos in. Over de brug feest - Overvecht Dit jaarlijks terugkerende feest wordt komend jaar voor de zesde keer georganiseerd. De jaarlijkse herhaling maakt dat het feest steeds bekender wordt in de wijk en op een groot aantal kinderen en bezoekers kan rekenen uit de nabije omgeving.

De Avonturenclub De Avonturenclub krijgt juist in de stenige wijken, via de scholen, kinderen naar buiten die zonder deze club niet of nauwelijks buiten spelen. Plan voor 2021-2023: de professionalisering van de Avonturenclubs heeft onze aandacht. Wij zien graag dat de Avonturenclub een begrip wordt in Utrecht en dat de verschillende groepsleiders elkaar zeker één keer per jaar treffen. Er zijn meer wijken in Utrecht waar kinderen via deze werkwijze buiten een nieuwe wereld kunnen ontdekken. De Avonturenclub zorgt ervoor dat kinderen ook zonder begeleiding naar buiten gaan om het avontuur te zoeken.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Zomertoer Dit is een nieuw project binnen Groen doet goed, ontstaan op een partnerbijeenkomst. Natuurwijs, DOCK en Utrecht Natuurlijk werken samen aan een zomerprogramma in de wijk Overvecht en mogelijk ook in Kanaleneiland. Kinderen uit Overvecht, die thuisblijven, gaan drie aaneensluitende dagen naar natuurgebieden rond de stad en beleven daar de mooiste avonturen en bijzondere momenten. Speeltuin Noordse Park Speeltuin Noordse Park wordt beheerd door een zelfstandige buurtorganisatie en doet sinds 2017 mee aan Groen doet goed. De speeltuin heeft in die periode een grote make-over gehad en kan nu met recht een groene speeltuin genoemd worden. In die periode hebben zich ook steeds meer k inderen en buurtbewoners aan de speeltuin verbonden en zijn de bezoekersaantallen gegroeid. Plan voor 2021-2023: De verdere ontwikkeling van de speeltuin tot een plek waar steeds meer kinderen en buurtbewoners komen. Een groene oase waar je buurtbewoners kan ontmoeten, kunt ontdekken, groeien en tot rust komen in de stad. Uitbreiding van de activiteiten, zo nu en dan, in het aangrenzende Noordse Park hoort tot de mogelijkheden.

Zaailingen en spontane natuur Er lijkt weinig ruimte in de stad voor spontane natuur. Al het groen is ooit bedacht, geplant en wordt verzorgd. Toch laat de natuur zich niet tegenhouden en groeien er spontaan zaailingen op in de stad. Soms op plekken waar ze ongestoord kunnen groeien maar soms ook op plekken die daar niet voor bedoeld zijn. In samenwerking met kunstenaar Hans van Lunteren zorgden we in 2021 voor meer aandacht voor spontane natuur en zaailingen in de stad. Het programma bestond onder meer uit een bijdrage over spontane natuur in de stad bij de tentoonstelling ‘De botanische revolutie’ in het Centraal Museum, 12 artikelen in de DUIC over spontane natuur, 12 televisieafleveringen bij RTV-Utrecht en een oproep aan Utrechters om zaailingen te labelen met het label ‘Zaailing gewenst’ en te melden zodat we deze letterlijk op de kaart kunnen zetten. In 2022 geven we hier vervolg aan.

Bijenburcht In samenwerking met de afdeling Groen en ecologie van de gemeente Utrecht, de Utrechtse Bijenvereniging en advies en ingenieursbureau Tauw voeren we een project uit om de samen met bewoners en actieve groengroepen te zorgen voor betere nestelgelegenheid voor wilde bijen door middel van een bijenburcht. Een klein percentage van de wilde bijen maakt maar gebruik van de bekende bijenhotels. Een groot deel bouwt nesten in de grond. Het bouwen van een bijenburcht is een goede en creatieve manier om bij te dragen aan het leefgebied van de wilde bij. Veel bijen nestelen in de grond, vaak in schuine of verticale wandjes of hellingen. De open, zandige grond van de bijenburcht voorziet in geschikte nestgelegenheid voor diverse soorten bijen. En door in de omgeving te zorgen voor een bloemrijk gebied met wilde planten, bomen en struiken, is er ook voldoende voedsel beschikbaar. We zorgen voor een duidelijke instructie voor het bouwen van een bijenburcht en voorzien in de benodigde bouwmaterialen. Er worden voorbereidingen getroffen om in samenwerking met de Utrechtse Bijenvereniging een eerste bijenburcht te realiseren op stadstuin Kanaalweg.

Vergroen je Boomspiegel In 2020 werkten we samen met de Guerilla Gardeners aan de succesvolle actie voor boomspiegeladoptie. In 2020 hebben ruim 150 Utrechters zich aangemeld om een boomspiegel te vergoenen en te verzorgen. We geven dit project een vervolg in het najaar van 2021. Bij het schrijven van dit werkplan was het resultaat van ‘Vergroen je Boomspiegel 2021’ nog niet bekend. Op basis van de resultaten besluiten we of we dit project ook in 2022 een vervolg gaan geven.

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten 35

Bee-embassy Belgisch curator Tim Joye startte in 2019 in Gent het project Beesphere op. Samen met kunstenaars, designers en architecten brengt hij met Beesphere de bijen- en insectencrisis onder de aandacht. In Mediamatic Amsterdam zag Tim de prachtige wilde installatie van bevriend kunstenaar Zeger Reyers. De imposante sculptuur van 8 meter waarin duizenden planten en borden zitten verwerkt schiet vanuit de keuken doorheen het dak. Samen bedachten Zeger en Tim een concept waarbij een sculptuur uit servies en planten onderdak zou bieden aan duizenden inheemse werkbijen. Door een bijenvolk in een dergelijke sculptuur te integreren, ontstaat er een nieuwe beweeglijke betekenislaag boven op het organische patroon van de borden en planten. De bijen en de borden in de sculptuur versterken de positie van de bij in het hart van ons mensdom: zonder bijenbestuiving geen landbouw, geen voedsel en flinke klappen voor de economie. Kortom, zonder bijen geen mensen. In samenwerking met de kunstenaars en sociaal projectontwikkelaar Joost de Groot zal in 2022 dit sculptuur gebouwd worden in de tuin van Castellum Hoge Woerd. Op het Romeinse Castellum zal dan de ‘Bee Embassy’ neerstrijken. Met daarin een volk zwarte bijen die in de tijd van de Romeinen hier al rondvlogen. Op die manier zal de bijenambassade ook haar afspraak met de geschiedenis niet missen.

Expositie kleding en compost In 2021 werken we aan de voorbereiding en financiering van de expositie Kleding en Compost op het Castellum Hoge Woerd. Wanneer we in 2021 voldoende financiering kunnen werven voor de realisatie van deze expositie wordt deze in 2022 gerealiseerd. De expositie en het activiteitenprogramma hebben ‘de grondstoffen voor kleding op een duurzaam en lokaal niveau’ als thema. We presenteren organische stoffen letterlijk als grondstof voor Utrechts voedsel. Uit de planvorming: ‘Nederlanders zijn de afgelopen decennia verslaafd geraakt aan goedkope kleding. Achter het maakproces gaat echter een ecologische ramp schuil. De hedendaagse textielindustrie is namelijk na de olie-industrie de meest vervuilende ter wereld. We creëren met onze huidige consumptie van fast-fashion een afvalberg van afgedankte kleding waar vele generaties na ons nog de nasmaak van zullen proeven. Dit probleem moet opgelost worden. Dat kan enerzijds aan de aanbodkant door kortere productieketens te realiseren, nieuwe circulaire businessmodellen en textielinnovatie te creëren en anderzijds aan de vraagkant door bewustwording van de consument te stimuleren. We zoeken tegelijkertijd als maatschappij steeds meer naar manieren om ons voedsel zoveel mogelijk lokaal, ecologisch en op een sociaal duurzame manier te verbouwen. Laten we nu de tijd nemen om die beide ontwikkelingen met elkaar te verbinden. We moeten lokale grondstoffen (her)waarderen en zoveel mogelijk behouden.’

Met de expositie ‘Kleding & Compost’ zullen we ons vooral richten op de mogelijkheden die de (lokale) natuur ons biedt voor een andere kijk op kleding. We laten de Utrechter zien wat een natuurlijk alternatief kan zijn voor fast-fashion; lokaal geproduceerde kleding die na het dragen op de composthoop voeding kan zijn voor je eigen moestuin. Daarnaast bieden we met deze expositie een platform aan Utrechtse makers die vanuit zowel artistieke, culturele als wetenschappelijke disciplines invulling geven aan duurzame mode. Ze geven ons mogelijke oplossingen door het ontwikkelen van nieuwe vormen van textiel die geen schade aanrichten aan onze leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan stoffen van mycelium (paddenstoelen), ananasschillen, aangespoelde kwallen, plasticsoep en zeewier. Maar de expositie biedt de Utrechter niet alleen kennis en ‘stof’ voor een gesprek, maar ook een concreet handelingsperspectief waarmee ze de eigen houding en gedrag met betrekking tot kleding en voedsel kunnen bevragen.

Wormenhotel Een wormenhotel is een collectieve composteerinstallatie voor een buurt. Een groepje buurtbewoners beheert samen een ‘hotel’ en gebruikt dat om groenafval te composteren. Zij gebruiken de opbrengst (compost) in hun tuin, boom spiegel of zelfbeheer project. Door het gebruik van een wormenhotel ontstaat er een reductie van het afval dat opgehaald moet worden, zorgen bewoners zelf voor het in standhouden van de bodemvruchtbaarheid en dragen we bij aan kennis over kringlopen in de natuur.

In 2021 realiseerden we een ontwerp voor een Utrechts wormenhotel en ontwierpen we een werkwijze voor de realisatie en het beheer ervan. We realiseren dit samen met Compostier, Buurman Utrecht en de Moestuinjuf. Dit project werd mede gefinancierd vanuit de subsidie Global Goals. In 2021 werden twee wormenhotels gerealiseerd. Nieuwe initiatiefnemers kunnen dit ontwerp en de werkwijze gebruiken. In 2022 stellen wij deze opnieuw actief ter beschikking.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

5.4 Groene schoolpleinen Steeds meer scholen en bij de school betrokken ouders nemen het initiatief om het schoolplein te vergroenen. Naast dat het plein er op deze manier uitdagender en aantrekkelijker uitziet dan de gebruikelijke tegelvlakte, zorgt het ervoor dat leerlingen en buurtkinderen kunnen spelen en leren in de natuur en creatief meer worden uitgedaagd. Een groen schoolplein levert ook een bijdrage aan het klimaatadaptief vermogen van de stad en daarmee aan een prettigere leefomgeving voor de leerlingen, leerkrachten en de buurt. Bij de bespreking van de gemeentelijke voorjaarsnota van 2017 is een motie aangenomen om de totstandkoming van groene schoolpleinen in Utrecht meer te stimuleren en te faciliteren. Utrecht Natuurlijk heeft met de gemeente Utrecht afspraken gemaakt over de opzet en uitvoering van een programma dat invulling geeft aan deze motie. Wij ontwikkelden de brochure ‘Een groenschoolplein, Hoe pak je dat aan’ en hebben die online en offline gedeeld met de Utrechtse scholen. In deze brochure staat een stappenplan ‘Van idee naar officiële opening’ waar scholen inzicht krijgen in de stappen die genomen moeten worden bij de realisatie van een groen schoolplein. Ook zouden we in 2020 twee inspiratiebijeenkomsten organiseren voor Utrechtse scholen. Door de corona maatregelen zijn deze uitgesteld naar najaar 2021 en voorjaar 2022. Onze inzet op dit onderwerp wordt mede mogelijk gemaakt met additionele financiering van de gemeente Utrecht. Wij werken hierin samen met het IVN die in opdracht van de provincie Utrecht werkt aan een steunpunt voor groene schoolpleinen in de provincie Utrecht.

Daarnaast adviseren wij initiatiefnemers van groene schoolpleinen bij het opstellen van een programma van eisen, het zoeken naar financiering, het realiseren van draagvlak bij het schoolteam en de ouders en we verwijzen naar hoveniers met ervaring in het ontwerpen en aanleggen van speel natuur. We verwachten een toenemende vraag van scholen die hun schoolplein willen vergroenen, doordat steeds meer ouders en leerkrachten enthousiast zijn voor dit onderwerp. Dit is mede ingegeven door onderzoek waaruit blijkt dat spelen in het groen bijdraagt aan het welzijn van kinderen. Met onze educatiemedewerkers ontwikkelen we een methodiek waarmee scholen het groene schoolplein ook kunnen gebruiken voor (natuur)educatie.

Van idee naar officiële opening Stappenplan Een groen schoolplein aanleggen doe je niet in één dag. Er komt veel bij kijken om van de eerste ideeën tot een groen plein te komen. Dit stappenplan helpt je op weg.

Samenwerken is de sleutel Er is veel inzet, expertise en overtuigings kracht nodig om een groen schoolplein te realiseren. Begin met het vormen van een team van mensen die erin geloven. Na een eerste verkenning van ideeën en wensen ga je op zoek naar professionals die je kunnen helpen. Ervaren ontwer pers en hoveniers hebben veel kennis van materialen, beplanting, veiligheid en onderhoud.

Draagvlak Het is belangrijk dat een ruime meerder heid het plan steunt. Door leerkrachten, ouders en kinderen vanaf het begin mee te laten denken creëer je betrokkenheid en eigenaarschap. Ga telkens weer in gesprek met de gebruikers van het plein. Ook met mensen die er niet enthousiast van worden. Dit voorkomt verrassingen en neemt weerstand weg.

Een werkgroep vormen

Een groen schoolplein realiseren kun je niet alleen. Begin daarom met het vormen van een werk groep. Zorg dat in ieder geval een leerkracht en/of directielid, een ouder en eventueel een buurt bewoner deel uitmaken van het team.

Betrek anderen

Door kinderen, ouders en buurt bewoners vanaf het begin te informeren en mee te laten denken, creëer je betrokkenheid en eigenaarschap. Een excursie naar een geslaagd voorbeeld project of het uitnodigen van een ervaringsdeskundige kan mensen enthousiast maken en weerstand wegnemen.

Ideeën verzamelen

Ontwerp checken

Eerste ontwerp klaar? Toets het meteen door het voor te leggen aan betrokkenen, leerkrachten en leerlingen. Vaak ontdek je daardoor eenvoudige manieren om het ontwerp nóg beter te maken.

Een groen schoolplein Hoe pak je 8

Definitief ontwerp maken en aanleg voorbereiden

Samen met de ontwerper verwerk je de feedback in een definitief ontwerp. Stel samen met de werkgroep en de hovenier een uitvoerbaar beheeren onderhoudsplan op. Werk de begroting bij.

Dromen opschrijven

Voordat je start met de ontwerp fase, is het belangrijk om stil te staan bij de vraag waarom jullie een groen schoolplein willen. In deze fase verzamel je wen sen, deel je dromen met elkaar en bepaal je wat de praktische randvoorwaarden zijn.

Om te komen tot een afgewogen programma van eisen, verzamel je de wensen, behoeften en voorwaarden die er leven onder de diverse be trokkenen. Dit kan bijvoorbeeld met brainstormsessies of door kinderen maquettes te laten knutselen.

dat aan? 9 5

Eerste ontwerp maken

Met de werkgroep en een ontwerper maak je een eerste ontwerp. Uitgangs punt vormt de manier waarop het plein gebruikt gaat worden voor spel en educatie. Houd in het ontwerp re kening met de dromen en ideeën die jullie hebben opgehaald in stap 4.

Aanleg

Een groen schoolplein aanleggen doe je met elkaar: met kinderen, leer krachten, ouders, buurtbewoners en een ervaren hovenier. Een ervaren hovenier kent de veiligheidseisen en houdt hier rekening mee bij de aanleg.

10 Gebruik 6

Op zoek naar geld

Ruimte om vrij te spelen!

Een groen schoolplein aanleggen en onderhouden kost geld. Ga op zoek naar subsidie en fondsen die het plein willen financieren en stel een financieel plan op met een begroting.

Als het nieuwe plein klaar is, wordt dit natuurlijk gevierd. Een feestelijke opening zorgt voor een vrolijk moment waarop alle betrokkenen met elkaar het succes kunnen vieren. Bron: Toolkit voor scholen, Het 10stappenplan naar een groen schoolplein. Natuur voor elkaar. www.natuurvoorelkaar.nl/project/groeneschoolpleinen

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten 37

Netwerken – samenwerken aan kwaliteit Utrecht Natuurlijk participeert in verschillende netwerken. Dat doen we op wijkniveau en op stedelijk, regionaal, landelijk en Europees niveau. Op wijkniveau werken we in netwerken die zich inzetten voor sociale cohesie en voor natuurkwaliteit en gezondheid. Deze netwerken bestaan onder andere uit ‘groene’ en sociale welzijnsinitiatieven en maatschappelijke organisaties zoals DOCK, JOU en Sport Utrecht. Op stedelijk niveau werken we in netwerken gericht op ontwikkeling van onderwijs, gezondheid en welzijn en natuurlijk op onze ‘eigen’ onderwerpen natuureducatie, recreatie in het groen, biodiversiteit, klimaatadaptie, tuinieren en andere aanpalende onderwerpen. Een voorbeeld is het Magie-overleg over natuur in de stad. We zijn regionaal verbonden met andere kinderboerderijen en werken regelmatig samen met de Provincie Utrecht. Wij hebben - tot wederzijds voordeel - goede banden met zich landelijk en provinciaal profilerende partijen op het snijvlak van NME en duurzaamheid. Dit zijn onder andere Staats bosbeheer, Natuur- en Milieufederatie, Natuurmonumenten, IVN en SME. Utrecht Natuurlijk is aangesloten bij verschillende netwerken om de kwaliteit van ons werk te borgen en gezamenlijk te verbeteren. Ook dragen we graag bij aan de ontwikkeling van (gemeentelijk) beleid waar het raakt aan ons vakgebied. Wij zijn lid van het landelijke netwerk NME-organisaties. Dit netwerk is gelieerd aan het bestuurlijke netwerk GDO (Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling). Ook is Utrecht Natuurlijk lid van de vSKBN, het landelijke kinderboerde rijennetwerk en van de Coöperatie Leren voor Morgen.

Hieronder een overzicht van netwerken en activiteiten waar wij in 2022 bij betrokken zijn. Vereniging Stads- en Kinderboerderijen Nederland, (vSKBN) Bij de vSKBN zijn bijna 200 publieksboerderijen (kinderboerderijen, stadsboerderijen, zorgboerderijen, dierenweides etc.) aangesloten ten behoeve van kennisuitwisseling, belangenbehartiging en doorontwikkeling van het vakgebied. Provinciaal netwerk In samenwerking met de provincie Utrecht organiseren we twee bijeenkomst voor alle kinderboerderijen en dierenweides in de provincie Utrecht gericht op het versterken van het provinciale netwerk zodat de kracht, kennis en ervaring die in dit netwerk aanwezig is goed benut kan worden door het netwerk zelf. Deze bijeenkomsten zijn een vervolg op het onderzoek naar welke rol kinderboerderijen kunnen vervullen in de verbinding stad-platteland. Is er bijvoorbeeld een gezamenlijk verdienmodel of kennisuitwisseling mogelijk? Eén van de bijeenkomsten stond al gepland voor het najaar van 2020 maar is toen niet doorgegaan vanwege de coronaregels. Deze is nu uitgesteld naar 2021. De tweede bijeenkomst stond gepland voor 2021 en zal later in het jaar plaatsvinden. Bij de eerste bijeenkomst gaan we in op hoe je de kracht van de kinderboerderijen in kunt zetten voor fondsenwerving en aan welke weten regelgeving je moet voldoen. Voor weten regelgeving zullen we gebruikmaken van de expertise van de vSKBN of het eigen netwerk in de provincie.  Bij de tweede bijeenkomst leggen we de focus op hoe we met elkaar een vitaal netwerk kunnen vormen en welke rol het vSKBN hierin kan vervullen.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

NUSO Utrecht Natuurlijk is lid van het NUSO, een vergelijkbare organisatie als de vSKBN maar dan voor speeltuinen. Als branchevereniging maakt NUSO zich hard voor het behoud van speeltuinen die in beheer van de buurt zijn. Ook zij hebben korte lijnen met de overheid waardoor wij snel toegang hebben tot relevante kennis. Netwerk speeltuinen Utrecht Utrecht Natuurlijk neemt deel het Utrechtse netwerk voor beheerde speeltuinen. Aan dit netwerk wordt deelgenomen door alle organisaties die één van de beheerde Utrechtse speeltuinen onder hun hoede hebben en door sociaal makelaar organisatie DOCK. In dit netwerk worden ervaringen uitgewisseld met betrekking tot het beheren van de speeltuinen en de uitvoering van de beleidsregel beheerde speeltuinen van de gemeente Utrecht. GDO Utrecht Natuurlijk is aangesloten bij het NME-netwerk van het GDO (gemeenten voor duurzame ontwikkeling). De ruim honderd leidinggevenden van lokale natuur- en duurzaamheidsorganisaties in dit NME Netwerk helpen elkaar om: • natuur- en milieueducatie te verbreden naar duurzaamheidseducatie en -participatie, • doordachte, structurele en samenhangende programma’s aan te bieden en te ontwikkelen, • competenties te ontwikkelen, • aan te sluiten op landelijke ontwikkelingen. Magie-overleg Utrecht Natuurlijk is actief betrokken bij het Magie-overleg waarin ook de gemeente (o.a. de stadsecoloog), Utrechtse natuur- en milieuverenigingen en het Milieucentrum Utrecht actief zijn. Iedere zes weken hebben we een overleg aan de hand van actuele onderwerpen in de stad die door de verschillende deelnemers geagendeerd kunnen worden. Voor ons is dit netwerk een belangrijk klankbord voor de onderwerpen die spelen in de stad en een vindplaats voor

behoeften in de stad op het gebied van ondersteuning voor groene initiatieven. Ook in 2021 zal het hoofd programma van Utrecht Natuurlijk deelnemen aan dit netwerk. Afstemming met Stadsecologen/groenbeheer, water en voedsel Naast het Magie-overleg hebben we regelmatig contact met de stadsecologen over beleidsontwikkelingen in de stad met betrekking tot groen, afstemming van werkzaamheden en actuele onderwerpen. Ook overleggen we regelmatig met verschillende medewerkers van Stadsbedrijven voor afstemming over de ondersteuning van zelfbeheerders en over de uitvoering van het Utrecht Waterproofprogramma vervolgen. Onze activiteiten rondom voedsel stemmen we af met het programma van de afdeling Volksgezondheid. Programmaraad Utrecht voor Global Goals Utrecht Natuurlijk doet mee in de programmaraad bestaande uit tien personen die organisaties uit de stad vertegenwoordigen als de universiteit, Rabobank en de Economic Board om mee te denken over de koers en richting van Utrecht voor Global Goals. Vragen die daarin centraal staan zijn: Alle goals of een selectie? Welke goals passen het beste bij de stad? Welk concreet resultaat moeten we als U4GG nastreven? Welke doelgroep(en) spreken we aan: bedrijven, particulieren en/of (Global Goal-gerelateerde) initiatieven? Hoe creëren we naamsbekendheid in/om Utrecht? Zelf campagnes organiseren of aansluiten bij wat er al is? En op welke activiteiten moet U4GG inzetten om bovenstaande te bereiken?

Sustainable Development Goals Wij zijn ervan overtuigd dat de doelen die wij na streven te groot zijn om alleen aan te pakken en dat we gezamenlijk meer kunt bereiken dan alleen. Deze werkwijze sluit aan bij SDG-doel 17 Partnerschappen om doelen te bereiken.

6. Netwerken – samenwerken aan kwaliteit 39

Communicatie 7.1 Inleiding

7.2 Activiteiten

Met onze communicatie zorgen we ervoor dat Utrechters ons kennen, kennisnemen van onze doelstellingen en dat zij deelnemen aan ons programma. We informeren Utrechters over onze onderwerpen op onze locaties, zorgen voor kennisoverdracht tijdens onze activiteiten en via onze communicatiekanalen en bieden een handelingsperspectief om zelf bij te dragen.

We maken onder andere publiciteit voor onze activiteiten via onze website, via sociale mediakanalen, persberichten, (betaalde) offline en online communicatiecampagnes, activiteitenagenda’s in wijk-, week- en dagbladen, samenwerkingspartners en via verschillende activiteitenkalenders op websites die zich richten op Utrecht of een deel van de stad.

De meeste Utrechters leren Utrecht Natuurlijk kennen via onze locaties, bijvoorbeeld door als kind met familie of school een van onze boerderijen of tuinen te bezoeken. Volwassenen die in Utrecht wonen, maar er niet zijn opgegroeid, bezoeken de locaties met hun kinderen. Een deel van de Utrechters leert onze locaties kennen omdat ze recreëren in de parken en het groen en daarbij ook onze locaties bezoeken. De locaties worden goed gevonden. Wat nog beter kan is dat onze bezoekers ook bekend zijn met alle thema’s waar Utrecht Natuurlijk aan werkt, de doelen die we daarmee willen bereiken en dat onze bezoekers weten hoe ze daar ook aan bij kunnen dragen.

Om het bereik van onze communicatie te vergroten gaan we in 2022: • op de locaties mogelijk (nog) meer aandacht besteden aan het activiteitenaanbod op de andere locaties; • onze bezoekers vragen naar hun interessegebieden, zodat we hen beter leren kennen en in de toekomst kunnen informeren op specifieke interessegebieden; • onderzoeken hoe we de activiteitenagenda van Utrecht Natuurlijk en de activiteitenagenda met alle natuur activiteiten in de regio Utrecht, de Groene Uitloper, naast elkaar kunnen blijven positioneren; • middels verschillende kennissessies zorgen voor up-to-date kennis en vaardigheden m.b.t. communicatie, zodat iedereen bij Utrecht Natuurlijk goed toegerust is om te kunnen communiceren. Activiteitenaanbod op andere locaties Een deel van onze activiteiten richt zich op inwoners uit de buurten die grenzen aan een locatie, maar een groot deel van onze activiteiten is ook interessant voor inwoners uit andere wijken. In 2021 besteden we vanuit onze locaties meer aandacht aan programma’s op andere locaties. Deze manier van werken evalueren we eind 2021. Dit zal mogelijk leiden tot een aanpassing/ aanscherpingen in 2022 hierop. Informeren op interesse gebieden In 2021 zijn we gestart met het versturen van een Utrecht Natuurlijk nieuwsbrief. Via onze activiteiten en op onze website kunnen belangstellenden zich hierop inschrijven. We vragen naar de interesses van onze bezoekers, zodat zij na inschrijving op een activiteit in de toekomst ook actief benaderd kunnen worden met informatie over soortgelijke activiteiten.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

Zo ontstaat een groeiende groep Utrechters die bekend raakt met Utrecht Natuurlijk en specifiek geïnteresseerd zijn in onderwerpen die raken aan de doelen die wij willen realiseren. Dit zijn Utrechters die bijvoorbeeld geïnteresseerd zijn in stadsnatuur, moestuinieren, dieren houden, of die willen participeren in het versterken van het klimaatadaptief vermogen van de stad. Een deel van deze groep is al actief op deze onderwerpen en betrokken bij andere initiatieven die soortgelijke doelen nastreven als Utrecht Natuurlijk. Utrecht Natuurlijk benadert deze groep Utrechters door publiciteit te generen met samenwerkingspartners en via nieuwssites die zich specifiek op deze onderwerpen richten. Groene Uitloper We onderzoeken of we (een deel van) de Groene Uitloper, waarin we natuuractiviteiten promoten in de stad Utrecht en in een straal van 30 minuten fietsen rondom de stad, een logischer plek kunnen geven binnen de website van het nieuwe platform BuurtNatuur030. De Groene Uitloper wordt verzorgd door een team van enthousiaste vrijwilligers. Zij speuren websites en uitagenda’s af en verzamelen natuur activiteiten van heel veel verschillende organisaties.

7.3 Kennis delen Intern Alle medewerkers van Utrecht Natuurlijk communiceren met de buitenwereld over de thema’s van Utrecht Natuurlijk. Dat gebeurt tijdens de dagelijkse werkzaamheden op de locatie, door te communiceren over onze thema’s gekoppeld aan het programma dat wij aanbieden en door gebruik te maken van onze sociale mediakanalen. Veranderingen vinden snel en

veelvuldig plaats binnen de communicatiewereld. Er komen nieuwe mediakanalen bij en andere verdwijnen. Om te zorgen dat alle medewerkers goed zijn toegerust om te kunnen communiceren, organiseren wij in 2022 verschillende kennis sessies waarin we onze medewerkers wegwijs maken in de laatste ontwikkelingen binnen het communicatielandschap. Ook zorgen we voor een goed functionerende beeldbank. Eén goedgekozen beeld kan tenslotte veel meer duidelijk maken dan een tekst.

Extern In de communicatie over de onderwerpen waar wij ons mee bezighouden bieden we waar mogelijk ook een handelingsperspectief. We laten Utrechters kennismaken met onze onderwerpen, maar ons uiteindelijke doel is een actieve betrokkenheid, want ‘een groene en gezonde stad maken we samen’. Tijdens onze activiteiten delen we kennis met deelnemers. Deze kennis willen we ook ontsluiten voor deelnemers die zich er bijvoorbeeld thuis verder in willen verdiepen, voor mensen die niet aanwezig konden zijn, of die ernaar zoeken. Dat doen we via onze website en via publicaties zoals onze folders. We realiseren geen eigen kennisbibliotheek, maar verwijzen door naar gespecialiseerde kennisbronnen. Op specifieke onderwerpen geven we concreet handelingsperspectief. Voorbeelden zijn informatie over tuinieren op het balkon of het aanleggen van geveltuinen. Maar ook informatie over de biodiversiteit in de stad of het klimaatadaptief vermogen van de stad en de wijze waarop bewoners hier een bijdrage aan kunnen leveren. Ook met het ontsluiten van online-informatie over de natuureducatie voor het onderwijs verwachten wij een toegevoegde waarde te kunnen leveren.

7. Communicatie 41

Organisatie 8.1 Team 8.1.1 Medewerkers Utrecht Natuurlijk werkt met een team deskundige en bevlogen professionals. We geven invulling aan ons werk vanuit de kernwaarden deskundigheid, ondernemerschap, creativiteit en doen dat op verbindende en toonaangevende wijze. De medewerkers van Utrecht Natuurlijk geven uitvoering aan onze activiteiten vanuit onze vijf stadsboerderijen. Vanuit deze locaties worden alle tien wijken in Utrecht bedient. Medewerkers werken decentraal in een locatieteam en centraal in een vakgroep. De teams op locatie bestaan uit een locatiecoördinator (stadsboer), een programmamaker, een educatiemede werker, locatiemedewerkers en medewerkers voor de winkel en ondersteunende horeca. Op de locaties Eilandsteede en Griftsteede werken locatiemedewerkers ook specifiek aan het sociaal beheer van de speeltuinen. De personeelskosten die hiermee gepaard gaan worden gefinancierd uit een separate gemeentelijke subsidie sociaal beheer speeltuinen. Op stadsboerderij Steede Hoge Woerd en op de Food for Good tuin in Park Transwijk voeren onze trajectbegeleiders het begeleid vrijwilligerswerk uit. Ook deze werkvorm wordt separaat gefinancierd door de gemeente Utrecht. De locaties worden ondersteund door twee facilitair medewerkers. Naast de vaste personele bezetting werken we met een team van parttime medewerkers en oproepkrachten. Deze medewerkers werken o.a. als locatiemedewerker, trajectbegeleider en als medewerker voor de boerderijwinkel en -horeca. Het merendeel van onze medewerkers heeft een arbeidscontract bij Utrecht Natuurlijk. Een klein deel van de oproepkrachten werkt als zelfstandig ondernemer. De uitvoerend medewerkers werken inhoudelijk en locatie overstijgend samen in de vakgroepen Dierverzorging, Tuinen, Speeltuinen, Educatie, Programma, Winkel en Horeca en Begeleid Vrijwilligerswerk. Deze vakgroepen worden

egeleid door coördinatoren. Het Hoofd Programma is b verantwoordelijk voor de kwaliteit van en de samenhang tussen de verschillende programmaonderdelen. Aanvullende externe opdrachten worden uitgevoerd door programmamakers en projectmedewerkers. De uitvoering van ons programma wordt ondersteund door een bedrijfsbureau met een secretariaat, communicatiemedewerkers, medewerker bedrijfsvoering, adviseurs voor kwaliteit en ARBO-zaken, hoofd financiën en directie. De financiële administratie en personeelsadministratie wordt deels uitgevoerd door het bedrijfsbureau en deels uitbesteed bij gespecialiseerde bedrijven. We hebben een vaste externe HR-adviseur die ons ondersteunt bij de uitvoering van ons personeelsbeleid en een vaste ICT-adviseur die ons ondersteunt bij de inrichting van onze ICT-structuren en de communicatie hierover met onze externe leveranciers.

8.1.2 Personeelsbeleid Utrecht Natuurlijk is een lerende organisatie. Dat betekent dat wij voortdurend werken aan onze capaciteit om de resultaten te halen die we willen halen. Nieuwe denkpatronen zijn welkom; wij leren voortdurend om het geheel te zien. In ons personeelsbeleid laten wij ons leiden door de volgende uitgangspunten: 1 Wij bevorderen en stimuleren persoonlijke en collectieve ontwikkeling ten behoeve van ons vakgebied. 2 Wij durven onze eigen ideeën en (soms onbewuste) vooronderstellingen kritisch te (laten) onderzoeken. 3 Alle medewerkers en vrijwilligers kennen de missie, visie en doelstelling en dragen in de eigen rol bij aan de kernwaarden. Dit borgen wij in onze jaarplannen, resultaatgerichte afspraken en persoonlijke ontwikkelplannen. 4 Teamleren stellen wij centraal. Dat begint met de dialoog in onze teams waarbij de teamleden leren om samen te denken zonder te redeneren vanuit vooroordelen. 5 Alle onderdelen van onze organisatie zijn met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

In ons aannamebeleid selecteren we in eerste instantie op de talenten van medewerkers. We houden rekening met de persoonlijke binding met de stad en regio Utrecht en streven naar een cultureel divers personeelsbestand met een gelijk aantal mannen en vrouwen. Medewerkers worden op gelijke voet beloond. Er bestaat geen beloningsverschil tussen vrouwen en mannen of een beloningsverschil op basis van de culturele achtergrond van medewerkers.

8.1.3 Opleiding Utrecht Natuurlijk heeft een jaarlijks terugkerend opleidingsprogramma BHV voor al onze medewerkers op locatie. In 2022 besteden we aanvullend aandacht aan het werken volgens de Vreedzame Wijk methodiek. Met betrekking tot ons scholingsprogramma hebben we in 2022 een aantal speerpunten: • De ontwikkeling van onze stadstuinen tot locaties voor gemeenschappelijk tuinieren; • Het werken met vrijwilligers en stagiaires; • Het werken aan leefbaar erf activiteiten; • Het werken met het gedachtengoed van Positieve gezondheid in het begeleid vrijwilligerswerk; • Het werken volgens het geactualiseerde keurmerk kinderboerderijen. Waar nodig werken we aan de scholing van betrokken medewerkers in de benodigde competenties.

8.1.4 Arbeidsvoorwaarden Utrecht Natuurlijk volgt vanaf 1 januari 2021 de collectieve arbeidsvoorwaardenregeling voor Verzelfstandigde Maatschappelijke Organisaties, de cao Vermo. De arbeidsvoorwaarden uit deze cao zijn op alle medewerkers van Utrecht Natuurlijk van toepassing. De medewerkers die voor 1 januari 2021 in dienst zijn gekomen vallen naast de cao Vermo ook onder een sociaal plan. Met dit sociaal plan vindt compensatie plaats van arbeidsvoorwaarden uit de cao Gemeenten, die tot 31 december 2020 van toepassing was en de nieuwe arbeidsvoorwaarden uit de cao Vermo. De transitie van de cao Gemeenten naar de cao Vermo is in 2021 afgerond.

8.1.5 Stagiaires Utrecht Natuurlijk hecht grote waarde aan het bieden van opleidingsplaatsen. Dat doen we met name in de vorm van stages. We bieden opleidingsplaatsen om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van ons vakgebied en daarmee investeren we in onze collega’s van de toekomst. Utrecht Natuurlijk biedt opleidingsplaatsen op basis van wederkerig heid. Een stagiair wordt begeleid door onze medewerkers en levert in ruil daarvoor een bijdrage aan de uitvoering van onze dienstverlening. De studenten die nu stagelopen bij het verzorgen van dieren leveren een toegevoegde waarde aan de concrete output voor onze organisatie. Met andere woorden, door de inzet van deze stagiaires kan Utrecht Natuurlijk haar programma kwantitatief en kwalitatief uitbreiden.

8. Organisatie 43

De inzet van stagiaires op andere programmaonderdelen dan de dierverzorging is nu nog zo ad hoc dat deze nauwelijks leidt tot een structurele groei van ons programma. In 20222023 vergroten wij de toegevoegde waarde van de inzet van stagiaires door: • meer structurele stageplaatsen te bieden op andere programmaonderdelen dan de dierverzorging; • langdurige samenwerkingsverbanden aan te gaan met passende opleidingen en deze te betrekken bij het ontwerp van de functie-inhoud van onze stageplaatsen; • de begeleiding van de stageplaatsen structureel te beleggen in onze teams. Utrecht Natuurlijk heeft nu een structurele samenwerking met de mbo-opleidingen dierverzorging van het Wellant College, Aeres en LOI. Studenten van verschillende opleidingen, waaronder Biologie aan de Universiteit Utrecht, voeren ad hoc projectopdrachten of onderzoeken uit. In 2022-2023 wil Utrecht Natuurlijk de samenwerking uitbreiden met andere opleidingen. Daarbij hebben de volgende opleidingen onze interesse: • Biologie en masters over natuur en communicatie aan de Universiteit Utrecht; • Social Work (Culturele en Maatschappelijke Vorming (CMV) en Maatschappelijk Werk en Dienstverlening (MWD)) van de Hogeschool Utrecht en master Community Development; • Docent en kennismanager Natuur en Communicatie, Voeding en Communicatie en Tuin en Landschap van de Aeres Hogeschool in Wageningen; • Landscape and Environment Management, Hogeschool Inholland in Delft; • Mens en Natuur van HBO Van Hall Larenstein in Velp; • Toegepaste biologie van HAS Hogeschool in Den Bosch; • Urban green development van Wellant College in Houten. We onderzoeken de mogelijkheden om ook samen te werken met opleidingen op het gebied van tuinieren, ecologie, sociale geografie, activiteitenbegeleiding van kinderen, hospitality en eventmanagement. Utrecht Natuurlijk blijft ook de diergeneeskundefaculteit van Universiteit Utrecht faciliteren om het door hen zelf ontwikkeld programma voor basisscholen op onze locaties uit te voeren.

8.1.6 Medezeggenschap De medezeggenschap in de stichting krijgt vorm op basis van de Wet op de Ondernemingsraden. Organisatie met meer dan 50 medewerkers zijn verplicht een ondernemingsraad in te stellen. Dit is een inspraak- en medezeggenschaps orgaan bestaande uit werknemers die namens het personeel overleg voeren met de werkgever (bestuur en directie) over het ondernemingsbeleid en de personeelsbelangen. De ondernemingsraad overlegt meerdere malen per jaar met de directeur/bestuurder en minimaal eenmaal per jaar met de Raad van Toezicht. De ondernemingsraad wordt ook gewaardeerd als klankbord voor directie en Raad van Toezicht in het realiseren van een inspirerende en betrokken organisatie cultuur. Leden van de ondernemingsraad kunnen een deel van hun formatie besteden aan werk voor de ondernemingsraad. Medio 2021 is na een verkiezingsronde geconcludeerd dat er te weinig animo is onder de medewerkers van Utrecht Natuurlijk om te participeren in een ondernemingsraad. In de tweede helft van 2021 bespreekt de directeur met een vertegenwoordiging vanuit de medewerkers over mogelijke alternatieven waarop medezeggenschap binnen de organisatie kan worden belegd. In 2022 implementeren we een eventuele nieuwe vorm van medezeggenschap.

8.2 Organisatieontwikkeling Om onze doelstellingen zo goed mogelijk te kunnen realiseren blijven we ook onze organisatie ontwikkelen en innoveren. Om de ‘innovatieve kracht’ van de organisatie te kunnen versterken zijn we in 2020 gestart met locatie overstijgend werken in vakgroepen. Deze ontwikkeling is nog niet afgerond. In 2022 werken we aan de verdere optimalisatie van het werken in vakgroepen. Onze vaste locatiemedewerkers dragen zorg voor de openstelling en dagelijks bedrijfsvoering op de locaties. De locatiemedewerkers doen dit samen met vrijwilligers, stagiaires en oproepkrachten. In 2022 werken we aan een uniforme wijze van werken op onze locaties. We willen realiseren dat onze locatiemedewerkers beschikken over het juiste mandaat en randvoorwaarden om verantwoordelijkheid te kunnen nemen voor de reguliere openstelling en reguliere werkzaamheden op onze locaties. Met een uniforme wijze van werken versterken we de mogelijkheden voor de locatiemedewerkers om ervaringen te delen en locatie overstijgend te leren en optimaliseren. We zorgen hiermee ook voor een duidelijkere taakafbakening op onze locaties, waardoor ook de taakafbakening van andere functiegroepen in onze locatieteams helderder wordt.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

In 2021 zijn we gestart met een andere invulling van onze tuinen, het gemeenschappelijk tuinieren. Deze inhoudelijke ontwikkeling ondersteunen we met een organisatieontwikkeling. Allereerst zorgen we met de vakgroep Tuinen voor een locatie overstijgende uitwisseling van ervaringen en werken we in de vakgroep toe naar een uniforme visie en werkwijze met gemeenschappelijk tuinieren. Daarnaast werken we in 2022 uit welke functiegroepen binnen de locatieteams welke verantwoordelijkheden krijgen in de realisatie van de gemeenschappelijke tuinen. Waar mogelijk verschuiven we personele capaciteit naar het gemeenschappelijk tuinieren. De organisatieontwikkeling in het werken met vrijwilligers beschrijven we in paragraaf 3.2. De organisatieontwikkeling in het werken met stagiaires beschrijven we in paragraaf 8.1.5.

In 2019 hebben we onze locaties uitgebreid met Kasteeltuin Nijevelt in de subwijk Veldhuizen. Met deze uitbreiding konden we tegemoetkomen aan de groeiende vraag in de nieuwbouwwijken Leidsche Rijn en Vleuten – De Meern. Het beheer en de exploitatie van Kasteeltuin Nijevelt is vanaf 2019 gefinancierd met incidentele budgetten vanuit verschillende gemeentelijke afdelingen. Ook in 2022 wordt Kasteeltuin Nijevelt nog met incidentele budgetten gefinancierd. Gemeente Utrecht onderzoekt of zij het beheer van Kasteeltuin Nijevelt vanaf 2023 structureel kan toevoegen aan de subsidie NME.

8.3.2 Projectfinanciering en externe financiering

8.3 Financiering en verantwoording 8.3.1 Structurele financiering Utrecht Natuurlijk wordt structureel gefinancierd door gemeente Utrecht. Deze basisfinanciering is de subsidie Natuur- en Milieucommunicatie en educatie, afgekort, de subsidie NME. Met deze subsidie realiseren wij de openstelling van onze locaties, het activiteitenprogramma op en vanuit onze locaties en de natuureducatie voor het onderwijs. De huidige subsidieperiode loopt van 2020 tot en met 2023. Naast de subsidie NME ontvangt een Utrecht Natuurlijk een jaarlijkse subsidie voor de uitvoering van het sociaal beheer op de speeltuinen van Griftsteede en Eilandsteede en een subsidie voor de uitvoering van Sociale Prestatie op Steede

Hoge Woerd en de Food for Good tuin in Park Transwijk. De subsidie sociale prestatie hopen wij in 2022 uit te kunnen breiden naar meerdere van onze locaties.

Utrecht Natuurlijk werft additionele financiering voor projecten, programmaonderdelen of fysieke aanpassingen aan onze locaties. Deze projecten komen vaak tot stand op initiatief van Utrecht Natuurlijk, of in samenwerking met andere organisaties of initiatiefnemers. Ook de gemeente Utrecht bevraagt ons voor het uitvoeren van opdrachten. Utrecht Natuurlijk ontvangt een deel van de projectfinanciering van de gemeente Utrecht, provincie Utrecht en deel van landelijke en regionale fondsen die investeren in natuur, cultuur en sociale projecten. In 2021 hebben we een geslaagde crowdfunding campagne gerealiseerd op Griftsteede. Wanneer mogelijk zullen we een dergelijke campagne ook in 2022 weer inzetten.

8. Organisatie 45

8.3.3 Inkomsten

8.4 Toezicht op de organisatie

De eigen inkomsten van Utrecht Natuurlijk betreffen inkomsten uit de verkoop van onze boerderijwinkel en –horeca en bijdragen van bezoekers voor deelname aan activiteiten. De inkomsten uit activiteiten waren in 2020 en 2021 beperkt vanwege geldende corona maatregelen. In 2022 hopen wij deze inkomsten weer verder op te kunnen bouwen. We streven ernaar om de directe kosten van activiteiten zoveel mogelijk met deelnemersbijdragen te financieren. Met de inkomsten uit onze boerderijwinkel en -horecaverkopen dekken we de kosten voor de openstelling deze diensten. In 2020 en 2021 hadden we beperkte inkomsten door de coronamaatregelen. In 2022 hopen we onze winkel en horeca faciliteiten volwaardig te kunnen openen en toe te werken naar situatie waarin de inkomsten de kosten dekken. Iedere winkel- en horecafaciliteit heeft een periode nodig om voldoende klanten te genereren.

Het toezicht op het functioneren van de directeur-bestuurder en de organisatie wordt uitgevoerd door de Raad van Toezicht van Utrecht Natuurlijk. De Raad van Toezicht heeft drie tot vijf leden die jaarlijks meerdere keren voor overleg bij elkaar komen. Voor het functioneren van het toezicht hanteert Utrecht Natuurlijk de principes van de Governance Code Cultuur. Uit deze code: “De raad van toezicht vervult zijn rol vanuit het perspectief van de maatschappelijke doelstelling van de organisatie. De raad van toezicht toetst of het bestuur bij de uitoefening van zijn taken een zorgvuldige en evenwichtige afweging heeft gemaakt van de artistieke en zakelijke belangen van de organisatie en de belangen van de interne en externe belanghebbenden. De leden van de raad van toezicht houden actief, kritisch en op stimulerende wijze toezicht. Zij bewaken de maatschappelijke doelstelling en de continuïteit van de organisatie. De raad van toezicht geeft het bestuur de ruimte voor ondernemerschap vanuit het besef dat besturen het maken van keuzes is waaraan kansen én risico’s verbonden zijn.”

8.3.4 Verantwoording De organisatie legt met het jaarverslag en de jaarrekening verantwoording af aan het college van burgemeester en wethouders en andere stakeholders zoals fondsen, sponsors en financiële instellingen. De jaarrekening wordt gecontroleerd door een accountant. De account werkt in opdracht van de Raad van Toezicht van Utrecht Natuurlijk. Het jaarverslag bevat een weerslag van de activiteiten zoals begroot in het meerjarenprogramma. Ook bevat het jaarverslag een overzicht van gerealiseerde doelstellingen en ontwikkelingen op het gebied van beleid, bedrijfsvoering, bestuur, personeel en huisvesting. De jaarrekening en het jaarverslag zijn binnen zes maanden na sluiting van het boekjaar gereed.

Het Utrechts college van burgemeester en wethouders heeft de bevoegdheid van het benoemen van het bestuur van de stichting. Bij Utrecht Natuurlijk is dat dat directeur/ bestuurder. Nieuwe leden van de Raad van Toezicht worden door de Raad van Toezicht benoemd op basis van coöptatie. De statuten van de stichting voldoen aan de voorwaarden voor de aanwijzing van de ANBI-status en aan de voorwaarden voor toelating vrijwillige aansluiting bij het pensioenfonds ABP.

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk

8.5 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Utrecht Natuurlijk wil op maatschappelijk verantwoorde wijze vormgeven aan de eigen bedrijfsvoering. Vanzelfsprekend maakt zorg voor natuur en milieu een belangrijk onderdeel uit van onze inspanningen op het vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Bij inkoopprocessen formuleren we onze vraag zo dat we leveranciers uitdagen ons een aanbod te doen dat aantoonbaar beter is voor natuur en milieu. Op onze stadsboerderijen zoeken we voortdurend naar mogelijkheden om te laten zien wat we zelf doen. De zichtbaarheid van de arbeidsplaatsen die we bieden aan vrijwilligers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zijn voorbeelden van de wijze waarop wij MVO integreren in ons personeelsbeleid.

8.6 Relatie met Gemeente Utrecht 8.6.1 Accounthouder Wij hebben regelmatig overleg met onze accounthouder bij de gemeente Utrecht. We houden de accounthouder op de hoogte van de uitvoering van onze jaarplannen en van de voortgang op de doelen die we zijn overeengekomen. We wisselen informatie uit over ontwikkelingen in de stad en over vraagstukken die leven binnen de gemeente Utrecht. De uitvoering van ons werk is afhankelijk van ontwikkelingen in de stad. Wanneer nodig besluiten we na onderling overleg en instemming over aanpassing van ons jaarplan of de uitvoering ervan. Wij zorgen ervoor dat de accounthouder op de hoogte is van de mogelijkheden van Utrecht Natuurlijk en hoe die kunnen worden ingezet voor andere programmaopgaven. De accounthouder neemt deze kennis mee binnen de gemeentelijke organisatie en regionale netwerken en koppelt Utrecht Natuurlijk waar mogelijk aan collega’s die werken aan andere programmaopgaven waar Utrecht Natuurlijk een bijdrage aan kan leveren.

De accounthouder en Utrecht Natuurlijk bespreken het jaarplan en de begroting voor het opvolgende jaar en bespreken het inhoudelijk jaarverslag en de financiële jaarrekening van het voorgaande jaar.

8.6.2 Overige programmaopgaven Utrecht Natuurlijk geeft met haar werk invulling aan de doelstellingen uit de beleidsregel Natuur- en Milieu communicatie en -educatie. De mate waarin we dat kunnen doen wordt beperkt door de financiën die hiervoor beschikbaar zijn. In de afgelopen jaren heeft de gemeente Utrecht ons regelmatig verzocht om op deelonderwerpen extra inzet en programma te leveren. Voor deze extra inzet ontvingen wij financiering uit projectsubsidies of projectopdrachten. In 2022 richten wij onze organisatie ook zo in dat we projecten kunnen aannemen en extra capaciteit kunnen leveren wanneer dat nodig is. We zorgen voor regelmatige afstemming met de stadsecologen en beleidsadviseurs die betrokken zijn bij het gemeentelijk groenbeleid. We onderhouden ook contact met beleidsadviseurs die betrokken zijn bij programma opgaven waar Utrecht Natuurlijk met haar kennis, netwerk, programma en locaties een bijdrage aan kan leveren. We hebben onder andere contact met beleidsadviseurs van de afdelingen onderwijs, maatschappelijke ontwikkeling, volksgezondheid en stadsbedrijven. Op wijkniveau hebben onze locatiecoördinatoren en programmamakers regelmatig contact met wijkadviseurs over wijkgerichte programma opgaven.

8. Organisatie 47

Utrecht Natuurlijk 030 753 38 00 info@utrechtnatuurlijk.nl www.utrechtnatuurlijk.nl /utrechtnatuurlijk /utrechtnatuurlijk @030natuurlijk

Werkplan 2022 Utrecht Natuurlijk