Jaarverslag 2021 by utrechtnatuurlijk

Jaarverslag

2021

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Jaarverslag

2021

Colofon

Uitgave

Datum

Utrecht Natuurlijk

Tekst en beeld

Meer informatie

Utrecht Natuurlijk

Utrecht Natuurlijk 030 753 38 00 info@utrechtnatuurlijk.nl www.utrechtnatuurlijk.nl

Vormgeving buro-Lamp

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Inhoud Vooraf 1 Natuureducatie en -recreatie op onze stadsboerderijen 1.1 1.2 1.3 1.4

7 8

5 Ondersteuning van groen initiatief en projecten 5.1 Inleiding 5.2 Ondersteuning groen initiatief 5.3 Projecten 5.4 Groene schoolpleinen

Inleiding 8 Centra voor natuureducatie en natuurrecreatie 9 Programma op de stadsboerderijen 13 Dieren en dierenwelzijn 17

2 Tuinieren en moestuinieren op stadstuinen 2.1 Inleiding 2.2 Tuinieren en moestuinieren

3 Meewerken op de stadsboerderijen en stadstuinen 3.1 Inleiding 3.2 Vrijwilligerswerk 3.3 Begeleid vrijwilligerswerk

4 Natuureducatie voor het onderwijs 4.1 Inleiding 4.2 Basisonderwijs 4.3 Voortgezet en hoger onderwijs

18 18 18

36 36 41 46

6 Netwerken – samenwerken aan kwaliteit

7 Communicatie

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

24 24 25 25

Inleiding Activiteiten Website Interessegebieden Persaandacht

8 Organisatie

28 28 28 34

Inhoud

8.1 Team 8.2 Raad van Toezicht 8.3 Verantwoording 8.4 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 8.5 Relatie met Gemeente Utrecht

52 52 53 53 53

54 54 56 56 57 57

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Utrecht Natuurlijk 2021

Vooraf Steeds meer mensen zijn zich bewust van de waarde van de natuur in hun directe omgeving en van het belang van gezonde voeding die lokaal wordt geproduceerd. De stikstof crisis, de covid-19 pandemie en de elkaar opvolgende alarmerende klimaatrapporten dragen daaraan bij. Ook de politiek is ‘om’. Bij de landelijke verkiezingen in 2021 sprak de meerderheid van de politieke partijen zich uit voor grote investeringen in klimaatmaatregelen. Het is waardevol dat de betrokkenheid en zorg voor de natuur en onze voedselvoorziening wordt aangewakkerd door politieke stellingname en door actiegroepen. Deze betrokkenheid moet ook leiden tot handelen in ons dagelijks leven. Daarom zorgen wij dat Utrechters kunnen leren over de natuur en lokale voedselvoorziening en nodigen wij Utrechters uit om hier met ons aan te werken. We doen dat op onze stadsboerderijen en -tuinen, met activiteiten en projecten en een uitgebreid lesaanbod voor het basisonderwijs. In 2021 hebben de coronamaatregelen ons nog beperkt in onze mogelijkheden. Ondanks deze beperkingen hebben we het merendeel van de door ons gewenste ontwikkelingen in gang kunnen zetten. We zijn verdergegaan met de modernisering van de voorzieningen op onze locaties. Op onze tuinen werken we nu met vele Utrechters en lokale initiatieven aan gezonde lokale voedselproductie en een biodiverse groene omgeving. Utrechters die gebaat zijn bij extra ondersteuning konden vanaf dit jaar bij ons terecht op Steede Hoge Woerd en de Food for Good tuin. De boerderijwinkel en -horeca faciliteiten hebben we verder uitgebreid. Vele bezoekers hebben in 2021 weer kunnen genieten van de oogstfeesten.

In ons lesaanbod voor de basisscholen hadden we bijzondere aandacht voor het moestuinieren bij school en werken we aan de ambitie om ieder kind in Utrecht een eigen moestuinervaring te laten beleven. We voorzagen vele Utrechtse voortgezet onderwijs scholen van hulp en advies bij natuuren duurzaamheidsprojecten. Samen met andere organisaties en initiatiefnemers werkten we aan al bestaande en aan nieuwe projecten zoals het Boomspiegelfeest, het project Zaailingen en de Wilde Stadscafés. In onze interne organisatie zijn in 2021 veranderingen gerealiseerd in het fundament van de organisatie. We zijn voor onze arbeidsvoorwaardenregeling overgestapt van de cao Gemeenten naar de cao Vermo. Voor deze overstap is een sociaal plan overeengekomen met de vakbonden. In 2021 is ook het bestuursmodel van Utrecht Natuurlijk gewijzigd. Vanaf mei 2021 werken we met een Raad van Toezicht. Als maatschappelijke organisatie verstevigen we hiermee onze toekomstbestendigheid. We bedanken alle Utrechters en samenwerkingspartners die met ons werkten aan de verzorging van onze dieren, samen met ons tuinierden, meewerkten aan spelen, aan activiteiten en aan projecten in de stad.

Rob Nillezen Directeur

Vooraf

1 Natuureducatie en -recreatie op onze stadsboerderijen 1.1 Inleiding Utrecht Natuurlijk beheert vijf stadsboerderijen: Eilandsteede in de wijk Zuidwest, Gagelsteede in Overvecht, Griftsteede in Noordoost, Koppelsteede in Zuid en Steede Hoge Woerd in Vleuten – De Meern. De stadsboerderijen waren het gehele jaar, minimaal zes dagen per week, geopend voor publiek. De dieren op de stadsboerderijen werden iedere dag, 365 dagen per jaar, verzorgd door onze medewerkers en vrijwilligers. Sinds de verzelfstandiging van Utrecht Natuurlijk in 2015 ontwikkelen we de stadsboerderijen, voorheen kinderboerderijen, steeds meer tot volwaardige natuureducatie- en natuurrecreatiecentra. In 2021 zijn we verdergegaan met deze ontwikkeling. We zorgden voor locaties die interessant en inspirerend zijn om te bezoeken, met een aantrekkelijke verblijfskwaliteit en met een interessant educatief programma dat stimuleert en activeert om zelf ook een bijdrage te leveren aan een groene en duurzame wereld.

We deden dat door op onze locaties: • te zorgen voor een levendig erf, waar altijd wat te doen, te beleven en wat te leren is en functies gemengd zijn; • boerderijwinkels en ondersteunende horeca te realiseren; • groen ‘natuurlijk’ spelen verder te ontwikkelen en te realiseren. Deze ontwikkelingen omschrijven we in paragraaf 1.2.

Stadsboerderijen

7 9

1 Steede Hoge Woerd in de wijk

Vleuten - De Meern

Eilandsteede in de wijk Zuidwest

Gagelsteede in de wijk Overvecht

Griftsteede in de wijk Noordoost

Koppelsteede in de wijk Zuid

Stadstuinen 6

Kanaalweg in de wijk West

7 Klopvaart in de wijk Overvecht

Plutodreef in de wijk Overvecht

Zuilen in de wijk Noordwest

Kasteeltuin Nijevelt in de wijk Vleuten – De Meern

tadstuin Food for Good in de S wijk Zuidwest

2 11

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Naast het dagelijks bezoek konden Utrechters ook deelnemen aan ons activiteitenprogramma. Deelnemers aan dit programma doen ervaringen en kennis op over de natuur, biodiversiteit, de klimaatadaptieve stad, gezonde en duurzame voeding en over tuinieren en moestuinieren. Het programma bestond uit doe-activiteiten, workshops, cursussen, colleges en evenementen. We zetten onze locaties ook in als groen wijkpodium door andere aanbieders in de gelegenheid te stellen activiteiten op onze locaties te organiseren. Vaak deden we dat in cocreatie.

1.2 Centra voor natuureducatie en natuurrecreatie

Veranderingen in fysieke inrichting In ons beleidsplan 2020 – 2023 hebben we daartoe opgenomen dat we een grotere functiemenging realiseren op onze locaties. Tuinieren, dieren houden, recreëren en spelen in het groen willen we meer door elkaar heen laten lopen. Dit vergt fysieke aanpassingen op onze locaties en is daarmee een proces dat we in kleine stappen zullen realiseren. In 2020 zijn we samen met een ontwerper gestart met de ideeënvorming over een betere inrichting van onze locaties en de wijze waarop de verschillende functies elkaar kunnen versterken. In 2021 hebben we het onderstaande gerealiseerd per locatie:

Griftsteede

1.2.1 Levendig erf Onder het motto ‘Levendig erf’ gingen we in 2021 door met het verlevendigen van onze stadsboerderijen. De aantrekkelijkheid en toegevoegde waarde van onze locaties hebben we vergroot door bestaande functies en activiteiten te combineren en beter zichtbaar en beleefbaar te maken. Dat deden we door: • veranderingen in de fysieke inrichting die de mogelijkheid om te beleven en ervaren vergroten; • bezoekers in de gelegenheid te stellen mee te werken aan dagelijkse boerderijwerkzaamheden; • het doe-het-zelf-educatieaanbod op onze locaties uit te breiden.

Op Griftsteede is de bouw van het Amfitheater afgerond; er zijn planten en struiken omheen geplaatst. Het wordt gebruikt voor buitenlessen, muziek- en theateroptredens maar ook als heerlijke zitplek met zicht op de tuin en speeltuin. In de zomer is de nieuwe konijnenheuvel gerealiseerd, waarvoor we een crowdfundingsactie hadden opgezet. De konijnen en kippen hebben nu veel ruimte en bezoekers kunnen tussen de dieren lopen. De inspiratieen geveltuinen zijn verder ingericht en vormen een groene zone langs de stallen. We hebben nieuwe informatieborden bij de ingangen en op het terrein geplaatst waar bezoekers informatie kunnen vinden over Griftsteede en de activiteiten. Ook de huiskamer is aangepakt en opgefrist. Tot slot zijn er in de speeltuin een klauterbos en wilgentunnel gerealiseerd. De klauterconstructie gaat tussen de bomen door. Ook is er een wilgentunnel geplaatst over het pad.

1. Natuureducatie en -recreatie op onze stadsboerderijen

Gagelsteede

Koppelsteede

Op Gagelsteede is een eerste loeppaal geplaatst. De tweede volgt zodra de nieuwe groene speelomgeving wordt opgeleverd, naar verwachting medio 2022. In de zomermaanden zijn er hangmatten geplaatst in het prieel en is er een schommelband opgehangen in de boom in de wei. Tot slot zijn er, in samenwerking met DOCK, extra parasols op het erf geplaatst.

Op Koppelsteede hebben we gewerkt aan een betere koppeling tussen de moestuin en de horeca, waardoor ons verhaal over de duurzame voedselketen zichtbaar wordt. De eerste fase van de fysieke aanpassingen voor natuurlijk spelen is afgerond en we hebben meer vaste planten vakken gecreëerd op het erf met meer kleurrijke bloemen die goed zijn voor vlinders en insecten. Daarnaast hebben we een beukenhaag, een tunnel en een hut aangelegd.

Steede Hoge Woerd Op Steede Hoge Woerd zijn grote aanpassingen gedaan aan het gedeelte voor natuurlijk spelen. De waterloop is vernieuwd, er zijn grote keien geplaatst die de beekloop begeleiden en er is een mooie klim-klauterstructuur aangelegd. Het buitenleslokaal komt meer tot zijn recht dankzij het gras dat we er omheen hebben uitgebreid. Ook is er veel nieuwe beplanting aangelegd, onder andere rondom de tuinschuur en het buitenlokaal. Daarnaast is er een heliotroopkas geplaatst, waardoor we ook in de wintermaanden in de grond kunnen kweken.

Eilandsteede Op Eilandsteede hebben we de aanpassingen om de speeltuin inclusiever te maken afgerond. Dat betekent dat kinderen met een fysieke beperking nu gebruik kunnen maken van onze speeltuin. Daarnaast is er een horecaplek met winkel geopend. Bezoekers kunnen in de weekenden koffie met wat lekkers komen nuttigen, terwijl ze de dieren in de weides zien lopen.

Meekijken en helpen met de boer Bezoekers kunnen op onze locaties contact maken met boerderijdieren en kleine huisdieren. Wij vertellen over kenmerken van deze dieren en over de verzorging ervan. Het is onze ambitie om de ervaring en educatieve waarde van een bezoek aan onze boerderijen en tuinen te versterken, door bezoekers in de gelegenheid te stellen om ons dagelijks werk mee te beleven. Dagelijkse werkzaamheden rond de verzorging van de dieren en de seizoencyclus op de tuinen zijn vaak geschikt om te benutten als aantrekkelijke publieksactiviteit. Door de beperkende coronamaatregelen hebben we onze bezoekers echter nauwelijks in de gelegenheid kunnen stellen om met ons mee te werken. Deze ambitie pakken we weer op zodra de beperkende maatregelen zijn opgeheven.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Doe-het-zelf-educatieaanbod op onze locaties Onze stadsboerderijen ontwikkelen zich tot centra voor natuureducatie en natuurrecreatie in de stad. Op de tuinen bij de stadsboerderij vindt de bezoeker informatie over gewassen, kruiden en planten. In 2021 hebben we informatievoorzieningen geactualiseerd en ons doe-het-zelf-educatieaanbod uitgebreid. Met het doe-het-zelf-educatieaanbod bedoelen we het aanbod waar de bezoeker op ieder moment van de dag gebruik van kan maken als hij/zij een bezoek brengt aan een van onze boerderijen. In 2021 hebben we hiervoor het volgende gerealiseerd: • Vanaf de zomervakantie konden kinderen de Boerderij- inspectie doen op onze locaties om te kijken hoe onze dieren gehouden worden en ons tips geven voor verbeteringen. Vooral in de nazomer is daar veel gebruik van gemaakt. De aanbevelingen van het publiek hebben we laten zien via een schoolbord. • We hebben een Natuurbingo gemaakt en een Safarikist ontwikkeld. Deze gaan we in 2022 inzetten. • Op Steede Hoge Woerd werd veel gebruikt gemaakt van het Kinderboeken Zwerfstation. Bezoekers wisten de kast goed te vinden en kwamen regelmatig boeken halen en brengen. • Op Kasteeltuin Nijevelt hebben we de bebording aangepakt, zodat bezoekers nu informatie kunnen lezen en bekijken bij het insectenhotel, het egelhotel en de composthoop.

• Op Gagelsteede hadden we het gehele jaar poepspeurtochten beschikbaar die kinderen konden ophalen in de stal. Ook de ontdekroute Gageltocht is veel gebruikt tijdens de coronaperiode. We hadden regelmatig wortels klaarliggen die de kinderen zelfstandig aan de dieren konden voeren. De nieuwe kruiwagentjes op het erf (met dank aan DOCK) werden veel gebruikt. In de zomervakantie konden de kinderen een strobad nemen. Weer of geen weer, tussen de goudgele halmen is het altijd zomer! Ook konden ze chillen in de hangmatten die in het prieel hingen. Dit was zo’n succes dat de hangmatten na de vakantie tot op de draad versleten waren. • Op Gagelsteede, Griftsteede en Eilandsteede zijn loeppalen geplaatst, waarmee kinderen zelfstandig objecten naar keuze kunnen vergroten. Naast het doe-het-zelf-educatieaanbod dat wij zelf ontwikkelden, werkten we waar mogelijk ook samen met andere partijen die onze locaties wilden gebruiken om publiek te bereiken. Met deze partijen zochten we naar aantrekkelijke presentatievormen die passen bij de kwaliteit van de stadsboerderij. Zo konden kinderen, tieners en volwassenen op Steede Hoge Woerd en op kasteeltuin Nijevelt in de zomer meedoen met wekelijkse natuuryoga-middagen die we organiseerden met Balancemoves19. De natuurlijke inrichting van de locatie werd zeer gewaardeerd als inspirerende omgeving om tot jezelf te komen bij diverse workshops mindfulness. De inzameling van kleding, vet en gebruikte apparaten liep heel goed op Gagelsteede. Deze inzameling organiseerden we met Wecycle en Kinderboerderijen actief.

1. Natuureducatie en -recreatie op onze stadsboerderijen

Nationale Week Zonder Vlees In 2021 deden we mee aan de Nationale Week Zonder Vlees. De producten die we aanboden waren vegan. We serveerden havercappuccino’s, vegan gebak en vegan broodjes. Door een week lang ons assortiment aan te passen, lieten we bezoekers kennismaken met vegan producten en zorgden we voor bewustwording met betrekking tot de consumptie van dierlijke producten.

Lokale groenten uit onze tuinen

1.2.2 Boerderijwinkel en boerderijhoreca In de periode 2020 – 2023 willen we op alle stadsboerderijen en op een aantal van onze stadstuinen een boerderijwinkel en ondersteunende horeca realiseren. Dit is een combinatie van een kleinschalige horecavoorziening waar bezoekers wat kunnen drinken en eten en een winkel waar bezoekers producten kunnen kopen van onze eigen boerderijen en tuinen en van lokale of regionale producenten. Met deze boerderijwinkel/horeca versterken we onze natuureducatie- en natuurrecreatiefunctie. We worden daardoor aantrekkelijker voor meer Utrechters en voor meer verschillende doelgroepen. De boerderijwinkel/ horeca stelt ons ook in staat om het thema voedselvoorziening op meerdere manieren te agenderen en aandacht te besteden aan: • lokale voedselproductie en in het verlengde daarvan aan de stad en regio als voedselbron; • moestuinieren, het zelf telen van groenten; • verantwoord en duurzaam vlees eten; • de noodzaak van meer plantaardig voedsel en aandacht voor vleesvervangers; • voedselverspilling. Hier volgt een opsomming van wat we hiervoor in 2021 gerealiseerd hebben: • In 2021 is er een winkel- en horecagelegenheid gerealiseerd op Eilandsteede. Deze was iedere vrijdag, zaterdag en zondag geopend. De openstelling op vrijdag verzorgen we samen met cliënten van Reinaerde. Cliënten helpen bijvoorbeeld met het oogsten van kruiden en bloemen voor op de tafels, schoonmaakklussen en het helpen van bezoekers. Bezoekers zijn enthousiast over de komst van deze plek met lekkere koffie, taartjes en lokale producten. De lokale honing is een van de favorieten. Daarnaast verkopen we ook producten vers vanuit de tuin van Stadstuin Food for Good. • De boerderijwinkel en horeca op Griftsteede, Koppelsteede en Gagelsteede zijn in 2020 gerealiseerd en werden ook in 2021 volop gewaardeerd. Door de beperkende coronamaatregelen hebben we het grootste deel van het jaar moeten werken als to-go-locatie.

In 2021 groeide de oogst aan groenten van onze eigen tuinen. We konden daardoor ook meer eigen groenten aanbieden in onze boerderijwinkels. We laten onze bezoekers zo kennis maken met lokale ecologische productie van gewassen en met seizoensgroenten en we stimuleren onze bezoekers om vaker lokaal en duurzaam in te kopen, of zelf groenten te gaan telen. Op kasteeltuin Nijevelt verkochten we oogst op de tuin en ook bij de naastgelegen BraZZerie en Bakkerij Abrona. We hebben samen met Abrona een verkoopkraam ingericht.

1.2.3 Groen en natuurlijk spelen We willen dat kinderen kunnen spelen in het groen en daarbij ook zoveel mogelijk natuurlijke materialen kunnen gebruiken; dat ze kunnen ontdekken en kunnen experimenteren. Door een groene speelomgeving te bieden stimuleren de waardering van kinderen en hun familie voor een groene leefomgeving. In 2021 hebben we geïnvesteerd in natuurlijke speelomgevingen op onze locaties (zie hiervoor ook paragraaf 1.2.1. Veranderingen in fysieke inrichting). Op Grifsteede zijn een nieuwe klauterstructuur, een amfitheater en een wilgentunnel gerealiseerd. Op Eilandsteede zijn nieuwe speelobjecten geplaatst gemaakt van natuurlijke materialen, zijn natuurlijke materialen toegevoegd aan de inrichting van de speeltuinen en is een wilgentunnel gerealiseerd. Op Steede Hoge Woerd is een nieuwe speel- en klauterstructuur gerealiseerd, een amfitheater, een buitenkeuken voor kinderen en meer recreatiemogelijkheden in het groen. Er is ook geïnvesteerd in een inclusieve speelomgeving op Eilandsteede en Griftsteede. Deze speeltuinen zijn daarmee toegankelijker geworden voor kinderen met een fysieke beperking. Bij de activiteiten voor onze bezoekers hebben we met name gezorgd voor zoveel mogelijk continuïteit in de openstelling van onze locaties en speelvoorzieningen. Door de beperkende coronamaatregelen waren activiteiten moeilijk te organiseren, maar was de openstelling van deze basisvoorzieningen essentieel voor het welzijn van veel buurtbewoners. Deze openstelling leverde nogal eens een organisatorische puzzel op vanwege de quarantaineregels en daardoor een verminderde beschikbaarheid van medewerkers en vrijwilligers.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

1.3 Programma op de stadsboerderijen 1.3.1 Natuureducatie programma Naast dagelijks bezoek konden Utrechters in 2021 ook deelnemen aan ons activiteitenprogramma. Met dit programma richten we op diverse doelgroepen: op kinderen van verschillende leeftijden en hun families en op volwassenen die geïnteresseerd zijn in specifieke onderwerpen. Ons programma had altijd een relatie met één of meer van de volgende thema’s: • natuureducatie en biodiversiteit • groene en gezonde stad • klimaatadaptieve stad • gezonde en duurzame voeding • tuinieren en moestuinieren Deze programma’s werden ontwikkeld door onze educatiemedewerkers en programmamakers, vaak ook in cocreatie met andere Utrechtse partijen. Door de beperkende coronamaatregelen konden we maar een beperkt programma voorbereiden en is uiteindelijk ook maar een deel van dit programma uitgevoerd.

Recreatieve activiteiten Op de stadsboerderijen organiseerden we verschillende soorten laagdrempelige natuuractiviteiten. Daarbij sloten we vaak aan op de actualiteit van het seizoen, vakanties, feestdagen of evenementen in de stad.

We concentreerden dit aanbod onder andere op de schoolvakanties en feestdagen. De volgende activiteiten konden doorgaan: • Op Steede Hoge Woerd hebben we in samenwerking met Mad Science zomerkampen georganiseerd. Kinderen voerden proeven uit rond allerlei wetenschappelijke aspecten van natuuren scheikunde. Daarnaast organiseerden we verschillende workshops botanisch tekenen, waar de deelnemers bewust leerden kijken naar planten en bloemen. • Op Gagelsteede organiseerden we samen met DOCK een uitgebreid zomervakantieprogramma. Dit bestond uit ‘theater in de wei’, de Speelklok Roadshow van Museum Speelklok, de burgemeester die kwam voorlezen, het Afhaalverhaal en het Reizend Lab van Bibliotheek Utrecht. Daarnaast konden kinderen meedoen met een activiteit zoals ‘hapje poep’, een poepquiz en poep maken van ontbijtkoek, fikkie stoken met firesteel, timmeren en zagen, druipkastelen maken en waterbeestjes vangen met schepnet en determineren met zoekkaarten in de paddenpoel aan de overkant van de boerderij. • Ook hebben we samen met Natuurwijs en DOCK de Zomertour voor kinderen georganiseerd. Van 26 t/m 28 juli zijn we met 21 kinderen de bossen van Hollandse Rading, Lage Vuursche en ons eigen Gagelbos ingetrokken voor een onvergetelijk avontuur in de natuur. Leren vuur maken, een praatstok maken, door manshoge varens lopen, verstoppertje spelen. Het weer werkte fantastisch mee. Iedereen genoot enorm en speelde tot-ie groen zag. • Tijdens de herfstvakantie organiseerden we eveneens samen met DOCK een vakantieprogramma dat bestond uit: bijzondere jam maken, een vleermuis knutselen, je eigen spinachtig goeie dromenvanger maken en sporten in de speeltuin.

1. Natuureducatie en -recreatie op onze stadsboerderijen

Buurtcamping

Landelijke themadagen

Een bijzonder programmaonderdeel is de buurtcamping. De buurtcamping is een initiatief van Stichting De Buurtcamping. De buurtcamping is een kampeerweekend in de buurt in het eerste weekend van de zomervakantie van de scholen. Utrecht Natuurlijk is nu een aantal jaar samenwerkingspartner voor de buurtcampings in Utrecht, omdat de buurtcamping raakt aan veel waar wij voor staan. Overnachten in een tent in de stad, slapen op een Utrechts grasveld, de stadsgeluiden horen vanuit een tent en opstaan en ontbijten met andere buurtbewoners. Overdag samen activiteiten doen waardoor je elkaar en de stad beter leert kennen.

In 2021 deden we ook weer mee aan een aantal landelijke themadagen. Deze worden vaak door landelijke organisaties georganiseerd. Wij zorgden voor een programma in de stad passend bij het thema. Hieronder een opsomming van de themadagen waaraan wij meegedaan hebben: • NLdoet. Op diverse Utrecht Natuurlijk locaties konden mensen meehelpen met verschillende klussen. • Nationale Bijentelling. • Slootjesdagen/Slootje Prutten. Op bijna alle Utrecht Natuurlijk locaties konden kinderen met schepnetjes en zoekkaarten aan de slag. • Tijdens de Stoepplantjesweek konden bezoekers een stoepplanten-zoekkaart en stoepkrijt ophalen op onze stadsboerderijen (samenwerking met de stadsecologen). • Modderdag. Op verschillende locaties konden kinderen terecht voor spelen met de modder, waterpotten en pannen . • Nationale Nachtvlindernacht. Op Stadstuin Zuilen konden deelnemers met behulp van wit laken en een lamp nachtvlinders spotten, determineren, tellen en doorgeven op website. We organiseerden deze activiteit samen met IVN. • Struinen in de Tuinen. Er waren verschillende muzikale en theatrale programma’s te beleven in de tuinen van Utrecht Natuurlijk. • Werelddierendag.

Ook voor 2021 hadden we samen met Stichting De Buurtcamping mooie plannen gemaakt en het aantal locaties waar we zouden gaan samenwerken uitgebreid. Door de geldende coronaregels werd kort tevoren de vergunning ingetrokken en konden de plannen niet doorgaan. Op sommige locaties hebben we nog wel een alternatief programma gemaakt. In de voorbereiding op de organisatie van de buurtcamping hebben we een bijdrage geleverd aan de strategiedag van de Stichting De Buurtcamping. We hebben daar de mogelijkheden besproken van de samen werking tussen Stichting De Buurtcamping en Utrecht Natuurlijk en voor de vrijwilligers van de buurtcamping een workshop natuurbeleving verzorgd. • World Cleanup Day. Deelnemers konden bij ons vuilknijpers lenen. • Nationale Week Zonder Vlees. In al onze boerderijwinkels en horeca verkochten we uitsluitend vegan producten. • Natuurwerkdag. Op vier van onze locaties konden belangstellenden hun handen uit de mouwen steken en een lekkere dag buiten werken in de natuur. • Duurzaam Weekend. Met vier locaties hebben we hieraan deelgenomen met onder meer een repaircafé. • Sint-Maarten. Op drie van onze locaties organiseerden we een activiteit. • Op Koppelsteede hebben we een succesvolle Nacht van de Nacht georganiseerd.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Ook hebben we via onze communicatiekanalen aandacht gevraagd voor landelijke themadagen als de Nationale Tuinvogeltelling op 28 januari met een filmpje op social media over vogels voeren, de Mollentelling op 13 februari, Week Zonder Vlees, Nationale Bijentelling, Nationale Vogelweek 8 t/m 15 mei, Wereld Bijendag op 20 mei, Vleermuistelling op 28 mei, Stoepplantjesweek eind mei, de Nationale Tuinweek in juni met een bericht over ‘De eetbare tuin’ en verwijzing naar onze folders, de Nacht van de Vleermuis op 16 augustus met een bericht op social media over excursies op 26 en 27 augustus, de Nationale Spinnentelling op 8 september, het Egelweekend in september, de Natuurwerkdag op 22 oktober met een bericht over activiteiten op Koppelsteede, Steede Hoge Woerd, Stadstuin Klopvaart en Stadstuin Kanaalweg en de Nacht van de Nacht op 30 oktober over activiteiten op Koppel steede. Gedurende het hele jaar hebben we zes keer aandacht gevraagd voor het NK Tegelwippen en daaraan gerelateerde onderwerpen.

Hoge Woerd. In 2021 is het Castellum Hoge Woerd gedeeltelijk gesloten geweest door de coronamaat regelen. Op momenten dat het Castellum geopend was, zijn er twee exposities te zien geweest: ‘Kraaienpootjes’, over de ecologie en relatie mens-dier van kraaiachtigen (eksters, kauwen, zwarte kraaien, gaaien en roeken) en de foto-expositie met werk van Jody Zweserijn, een natuurfotografe uit De Meern. • In de centrale bezoekersruimte van Griftsteede hadden we in 2021 ook een aantal mooie exposities. We hebben hier een inmiddels jarenlange traditie van exposities van verschillende kunstenaars (vaak uit de wijk) die zich laten inspireren door de natuur. In 2021 exposeerden Karin Bauman met ‘Vreemde vogels’ en Arie van Essen met ‘Natuur in glas’. Daarnaast was er nog de expositie ‘Griftpark in beeld’, gemaakt door de leerlingen van VWO 6 van de Werkplaats Kindergemeenschap.

Kinderfeestjes Normaal gesproken is het mogelijk om op onze locaties kinderfeestjes te organiseren. In 2021 was dit niet het geval vanwege de beperkende coronamaatregelen. De themakisten die je kunt gebruiken voor een activiteit tijdens het verjaardagsfeestje konden niet worden uitgegeven. De themakisten heten Piet Piraatappel (op zoek naar de schat op de boerderij), Slootje prutten, Survivallen, Dierenschat en Kabouterkist. Kinderen leren met deze ‘verjaardagskisten’ ook spelenderwijs over natuurthema’s.

Natuurcolleges Ook in 2021 verzorgde Utrecht Natuurlijk natuurcolleges. Het onderwerp van de colleges had een relatie met natuur of biodiversiteit in de stad. In 2021 wilden we op meerdere van onze locaties natuurcolleges rondom actuele onderwerpen organiseren. Door de beperkende coronamaatregelen konden er helaas maar twee doorgaan: een over orchideeën in de wijk Lunetten en een over vleermuizen. Beide werden georganiseerd op Koppelsteede en bestonden uit een lezing door een expert en vervolgens een excursie in de omgeving van Koppelsteede.

Exposities Meerdere stadsboerderijen beschikken over een bezoekersruimte waar we ook exposities kunnen tonen. In 2021 hebben we op de volgende locaties exposities georganiseerd: • Steede Hoge Woerd heeft dankzij de bijzondere ligging in het Castellum Hoge Woerd de mogelijkheden om exposities te organiseren op het ‘Platform’ in de foyer van het Castellum. De foyer is het centrale ontmoetingspunt in Castellum Hoge Woerd, waar de programma’s van Castellum Hoge Woerd samen komen: Podium Hoge Woerd, Museum Hoge Woerd, CastellumCafé en Steede

1.3.2 Groen wijkpodium Wij stellen onze faciliteiten ook ter beschikking aan initiatiefnemers uit de stad. De locaties zijn onder andere aantrekkelijk omdat ze goed verspreid liggen in de stad en er daardoor bijna altijd wel een locatie in de buurt is. Onze locaties passen uiteraard goed bij initiatieven en activiteiten die bijdragen aan een groene en gezonde stad. We zien onze locaties daarom graag als groene wijkpodia en dragen dit ook uit. Dit heeft geleid tot de volgende samenwerkingen: • Op Steede Hoge Woerd organiseerde de Sharing Arts Society masterclasses voor de Sint-Maartenparade en organiseerde de Bibliotheek Utrecht het Afhaalverhaal.

1. Natuureducatie en -recreatie op onze stadsboerderijen

•

• •

•

De Duurzame Week organiseerde twee workshops: een workshop over het duurzaam verwerken van voedsel en een workshop over het terugdringen van de hoeveelheid plastic die je gebruikt. In het gebied Noordwest, Overvecht konden bezoekers van januari tot maart uitgebloeide bloembollen inleveren op Gagelsteede. Deze actie werd georganiseerd door Kinderboerderijen Actief. Stadstuin Zuilen was een locatie in de Kunstroute Zuilen georganiseerd door ZIMIHC, hier konden bezoekers een boot bewonderen gemaakt van petflessen. Tijdens de Maand van de Watervriendelijke Tuin (in april), georganiseerd door de gemeente Utrecht, konden Utrechters op onze stadsboerderijen een grondboor lenen en gratis een zak grind ophalen om het regen water in hun tuin beter af te voeren. Sinds juni 2021 is Stadsboerderij Gagelsteede een ‘knijperhub’ van de gemeente geworden. Bewoners die in hun eigen omgeving zwerfafval willen opruimen kunnen gratis een vuilknijper, hesje en afvalzakken komen ophalen. Bij de Kunstroute Overvecht, georganiseerd door ZIMIHC, waren op Gagelsteede foto’s te zien van een fotograaf uit Overvecht. De Armoedecoalitie, Bibliotheek Utrecht en Voedseltuin Overvecht organiseerden de weggeefmarkt ‘Mooi meegenomen’. Bezoekers konden gratis materiaal (potjes en zaden) meenemen om thuis groenten te kweken. In de zomer vonden er wekelijks buiten yogalessen plaats op stadstuin Zuilen. Op 7 augustus organiseerde ZIMIHC Theater in de wei op Gagelsteede de voorstelling Camping Boesjan en op 15 augustus Lazy Sunday Afternoon op Stadstuin Klopvaart met diverse optredens van muziekartiesten op het terras bij het gebouw. Griftsteede was het decor voor Struinen in de Tuinen. Dit was met 80 luisteraars een drukbezocht event. Klimaatgesprekken die eigenlijk op de boerderij zouden plaatsvinden moesten in verband met corona toch digitaal worden georganiseerd In de zomer was Griftsteede gastlocatie voor drie bijeenkomsten van Utrecht in Dialoog en gaf de Weekendschool twee weken les aan kinderen. Koppelsteede en Eilandsteede hadden eveneens een succesvolle samenwerking met Struinen in de Tuinen. Op Eilandsteede werd het Improvisatietheater van Stuurboord Bakkebaard enthousiast ontvangen door het publiek. Op Koppelsteede was een spetterend optreden van Sharky, een jazzfusiongezelschap uit Utrecht. De Duurzame Week organiseerde een duurzame markt op het terrein van Eilandsteede met verschillende kramen met duurzame producten, workshops, het plaatselijke repaircafé en ‘afvalrapen met je hond’. In het voorjaar en in de zomer konden belangstellenden op Kasteeltuin Nijevelt meedoen met yoga tussen de bloemen en verschillende workshops mindfulness. Op 17 maart 2021 waren Griftsteede en Koppelsteede stembureaus voor de Tweede Kamerverkiezingen.

Utrecht Natuurlijk wordt ook regelmatig benaderd door bedrijven die voor hun personeel een klusdag willen organiseren op een van onze locaties en daarmee ook een maatschappelijke bijdrage willen leveren. In 2021 hebben de medewerkers van Santander de hele ochtend geholpen in de tuin van Eilandsteede, organiseerde NL Cares een klusdag op Gagelsteede waar 20 vrijwilligers aan meededen en tijdens NLdoet konden vrijwilligers meewerken op Stadstuin Klopvaart en Stadstuin Zuilen.

Wijknetwerken Utrecht Natuurlijk nam ook deel aan diverse wijknetwerken. Dat resulteert veelal in samenwerking bij activiteiten voor wijkbewoners. Wanneer wijkpartners activiteiten of evenementen organiseren, wordt Utrecht Natuurlijk regelmatig gevraagd om ook een bijdrage te leveren. Voorbeelden van samenwerking die we in 2021 hadden zijn: • Het Over de Brug Festival. Deze dag met diverse natuuractiviteiten organiseerden we samen met Staatsbosbeheer, DOCK en IJsclub Siberia in het Gagelbos. • We werkten mee aan de viering van het 50-jarig bestaan van het Sjanghaipark. Dat deden we met de beheergroep van het Sjanghaipark en met landschapsontwerper Hans van Lunteren. Het was een feestelijke dag met verschillende natuuractiviteiten. • We werkten mee aan het hopoogstfeest van Brouwerij vandeStreek, waarbij we hop plukten op stadstuin Klopvaart en de hopbellen van de takken geplukt hebben bij het proeflokaal vandeStreek in Overvecht. • We verzorgden een digitale lezing over stadsnatuur voor de Beweegvriendelijke Wijk in Noordoost. • In samenwerking met Al Amal zorgden we voor een wekelijkse naschoolse activiteit op Eilandsteede, waarbij kinderen, begeleid door Al Amal, een activiteitenmiddag hadden en lekker ravotten, de dieren bezochten en mooie natuurervaringen opdeden. • Vanuit Eilandsteede hebben we meegedaan aan het Learning Lab Kanaleneiland. Het Learning Lab is een plek waar studenten, wijkbewoners en (sociaal) ondernemers samenkomen om van en met elkaar te leren. • We organiseerden een meewerkochtend met De Buurtvaders uit de omgeving van Kasteeltuin Nijevelt.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

1.4 Dieren en dierenwelzijn Op onze stadsboerderijen maken bezoekers kennis met landbouwhuisdieren, met de cultuurhistorie rond landbouwhuisdieren en met de praktijk van het verantwoord omgaan met landbouwhuisdieren. In 2021 organiseerden we de boerderij-inspectie en maakten onze dierverzorgers en educatiemedewerkers vlogs over onze verschillende diersoorten. Tijdens de boerderij-inspectie krijgen kinderen een inspectieformulier waarmee zij op eigen gelegenheid de boerderij kunnen inspecteren. Kinderen krijgen zo een idee over dierenwelzijn en leren over dierkenmerken. Met dit formulier daagden we kinderen ook uit om zelf een mening te vormen over dierenwelzijn. We hebben onze bezoekers daarnaast betrokken bij de keuze voor de bouw van ofwel een nieuw konijnenverblijf, een caviaverblijf of een nieuw verblijf voor de ezels. Bezoekers zijn ook betrokken bij onze zoektocht naar een nieuw thuis voor de pony’s van Eilandsteede. In de herfstperiode zijn de varkens van Steede Hoge Woerd en Eilandsteede weer de tuin opgegaan. Dat is ook een moment waarop het dierenwelzijn de aandacht krijgt van onze bezoekers. Waar mogelijk laten we ook zien hoe veeteelt duurzaam kan worden bedreven. Dat doen we met een hoge dieren welzijnsnorm en ook door dierlijke producten te verkopen. We werken bijvoorbeeld samen met Buitengewone Varkens. Deze organisatie levert vleesproducten van varkens en houdt varkens daarvoor op verantwoorde wijze op diverse locaties in de provincie Utrecht. Zo ook op de locaties van Utrecht Natuurlijk. De vleesproducten worden ook in onze boerderijwinkels verkocht. Daarnaast verkopen we eieren, honing van de imkerijen op onze locaties en we verkopen vleesproducten van dieren die, ook bij ons, na een goed leven naar de slacht gaan.

In 2021 hadden we opnieuw te maken een lange periode van vogelgriep in ons land. Ons pluimvee moest daardoor lang afgeschermd worden. We hebben onze pluimvee huisvesting daar zo goed mogelijk op aangepast. Utrecht Natuurlijk draagt de dierenwelzijnsnormen uit naar onze bezoekers. Deze normen toetsen we zelf aan het kwaliteitsbewijs van de vSKBN (vereniging van Stadsen Kinderboerderijen Nederland) en de normen van de LICG (Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren). In 2021 implementeerden we het nieuwe kwaliteitsbewijs van de vSKBN en hebben we onze bedrijfsvoering getoetst aan de LICG-normen.

1. Natuureducatie en -recreatie op onze stadsboerderijen

2 Tuinieren en moestuinieren op stadstuinen 2.1 Inleiding Gewassen verbouwen en tuinieren vergroot de kennis en het bewustzijn over de natuur, onze voedselproductie en over gezonde voeding. Het heeft ook een positief effect op de lichamelijke en geestelijke gezondheid van Utrechters. Tuinders ontwikkelen kennis en handelingsperspectief met betrekking tot de kwaliteit van onze voedselvoorziening en vergroten hun betrokkenheid en kennis over de flora en fauna in de stad en de waardering voor een groen leefklimaat in de stad. Daarnaast zorgen kennisuitwisseling, gemeenschappelijk tuinieren en gezamenlijk consumeren en het delen van de oogst voor sociale samenhang in de stad. Steeds meer mensen stellen vragen bij de gangbare methodes waarmee we omgaan met ons voedsel en willen duurzamer voedsel, meer zelfvoorzienend zijn en producent en consument dichter bij elkaar brengen (kortere voedselketens). Utrecht Natuurlijk biedt de stad kennis over lokale voedselproductie en mogelijkheden om te participeren in het verbouwen van gewassen. Dat doen we op maar liefst elf tuinen. Dat zijn de vijf tuinen bij onze stadsboerderijen en de zes stadstuinen: Kanaalweg, Klopvaart, Plutodreef, Zuilen, Kasteeltuin Nijevelt en Stadstuin Food for Good.

2.2 Tuinieren en moestuinieren In 2021 zijn we op onze stadstuinen aan de slag gegaan met het programma: ‘Stadstuinen, lokaal, ecologisch produceren en tuinieren met en voor de stad’. Met het tuinieren en verbouwen van gewassen op onze stadstuinen bieden we Utrechters de mogelijkheid om kennis en ervaring op te doen over duurzame voedsel productie en ecologisch tuinieren. In 2021 werkten we aan het vormgeven van de vijf functies van onze stadstuinen: • lokaal ecologisch produceren met en voor de stad/ gemeenschappelijk ecologisch tuinieren • educatie over ecologisch telen en tuinieren • duurzaam (sier)tuinieren • recreatie in een natuurrijke omgeving • inclusiviteit door samenwerken in het groen

2.2.1 Gemeenschappelijk ecologisch tuinieren In 2021 hebben we de overgang gemaakt van individueel tuinieren naar gemeenschappelijk tuinieren. We zorgen nu het gehele jaar voor de productie van ecologisch geteelde gewassen. De gewasproductie was daardoor duidelijk zichtbaar, minder dan voorheen in kleine privétuintjes, maar op grotere percelen. De tuinen werden onderhouden door vrijwilligers. Zij hadden ondersteuning en begeleiding van onze tuinmedewerkers. Er was ruimte voor experiment. Een deel van de gewassen was voor eigen gebruik en een deel werd met een educatieve doelstelling verkocht in onze boerderijwinkels.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Op Stadstuin Klopvaart, Zuilen, Kanaalweg, Kasteeltuin Nijevelt, Food for Good en op de tuinen van Steede Hoge Woerd, Koppelsteede en Gagelsteede hebben we een gezamenlijke moestuin gerealiseerd. Op Gagelsteede realiseerden we de moestuin in samenwerking met Voedseltuin Overvecht. Diverse vrijwilligers zijn betrokken geweest bij het teeltplan en er is gedurende het jaar een mooie oogst gerealiseerd. Er zijn verbeterpunten geformuleerd voor het teeltplan van 2022. We gaan in 2022 op meerdere tuinen aan de slag met wisselteelt. Ook zijn er meerdere pluktuinen gerealiseerd. Dat zijn bloementuinen die worden onderhouden door vrijwilligers en waar bezoekers tegen een vergoeding zelf een boeket bloemen kunnen plukken. In 2021 was er een pluktuin op Koppelsteede, op Steede Hoge Woerd, op Stadstuin Zuilen, Stadstuin Klopvaart, Stadstuin Kanaalweg, Kasteeltuin Nijevelt en op de Food-for-Good-tuin. Op Griftsteede hebben we in 2021 ook geëxperimenteerd met een voedseltuin waar bezoekers op enkele momenten in de week zelf gewassen konden oogsten en deze konden afrekenen in de boerderijwinkel. In 2022 wordt de voedseltuin op Griftsteede verder uitgebreid. De pluktuinen hadden een goed seizoen. Op Steede Hoge Woerd zorgde het ruime aanbod aan bloemen ervoor dat er 5 maanden geplukt kon worden. Het Instagramaccount Pluktuin Castellum behaalde 300 volgers. Naast de gemeenschappelijke tuinen werkten vrijwilligers ook aan diverse kruidentuinen, voedselbossen en permacultuurtuinen. Op Stadstuin Food for Good werd op initiatief van een groep vrijwilligers en met financiering van het hoogheemraadschap en wijkbureau Zuidwest een geheel nieuw irrigatiesysteem aangelegd dat onder

andere gebruik maakt van regenwater. Vanuit Stadstuin Food for Good werden kruiden en bloemen geleverd aan buurtrestaurant De Klub en deze tuin leverde gedurende het tuinseizoen wekelijks een groentepakket aan een aantal huishoudens uit het naastgelegen wooncomplex City Campus Max. Op Griftsteede werd geëxperimenteerd met Bokashi, waarbij gft-afval als grondverbeteraar wordt ingezet. Op de kanaalweg is door een grote groep vrijwilligers de basis gelegd voor een geheel nieuw voedselbos.

Samentuinen / buurttuinen / straattuinen In 2021 zijn we gestopt met het uitgeven van individuele tuintjes, de Vrijetijdstuinen en Seizoenstuinen. We zijn gemeenschappelijk gaan tuinieren in verschillende productie- en voedseltuinen en we hebben geëxperimenteerd met tuinen voor grotere groepen. Deze tuinen hadden namen als Samentuin, Buurttuin en Straattuin. Op Stadstuin Zuilen, Stadstuin Klopvaart, Stadstuin Plutodreef en Steede Hoge Woerd hebben groepen Utrechters zich aangemeld voor een collectieve tuin. De ervaringen met deze vorm van tuinieren zijn wisselend. Van de negen groepen op Stadstuin Klopvaart gaan er in 2022 twee groepen verder. De meeste groepen wisten geen hecht collectief te vormen en daarmee ook geen continuïteit te realiseren. De groepen die dat wel is gelukt, zijn daarentegen juist heel interessant om mee verder te gaan. De meeste van deze groepen staan open voor nieuwe toetreders en dragen ook bij aan algemene onderhoudswerkzaamheden op de tuin. We verwachten dat ook deze groepen steeds meer als een werkgroep gaan functioneren, waar ook nieuwe vrijwilligers zich bij kunnen aansluiten.

2. Tuinieren en moestuinieren op stadstuinen

Stadstuin Klopvaart Op Klopvaart bieden we ruimte aan De Groene Golf. De Groene Golf biedt dagondersteuning. Hun cliënten hebben baat bij structuur en regelmaat. Zij zijn met wisselende groepen van zes tot tien mensen, woensdag tot en met vrijdag, op de tuin aanwezig geweest. Bierbrouwerij vandeStreek teelt hopplanten op Stadstuin Klopvaart, waarmee in 2021 voor de tweede maal op rij het Klop hopbier werd gemaakt. Ook stichting Common Ground Two, gericht op de inte gratie van nieuwe Nederlanders, was met een groep wekelijks op de tuin te vinden. Daarnaast onderhield een groepje van tien buurtbewoners gezamenlijk hun buurtmoestuin en verzorgden zij een deel van de algemene ruimtes op de tuin.

Samenwerking met andere organisaties We werken op onze tuinen samen met een groot aantal Utrechtse organisaties. Door deze samenwerking zijn we in staat om bijzondere vormen van tuinieren of gewasteelt te laten zien en om doelgroepen die we anders niet zouden bereiken, te laten genieten, leren en ervaren op onze tuinen. De samenwerkingspartners kunnen vaak met eigen financieringsbronnen mensen uit een specifieke doelgroep de intensieve begeleiding bieden die nodig is.

Stadstuin Kanaalweg Hier werken we samen met stichting Common Ground Two en Emmaus. Common Ground Two werkt met vluchte lingen die vaak geen status hebben. Emmaus vangt mensen op uit probleemsituaties, met name dak- en thuislozen, en biedt hun de mogelijkheid hun leven weer op te bouwen. De groepen van deze organisaties hebben het grootste deel van het jaar getuinierd bij Stadstuin Kanaalweg. C ommon Ground werkt met zo’n 15 deel nemers per week en Emmaus met zo’n 10 deelnemers.

Stadsboerderij Eilandsteede Op de tuin van Eilandsteede werken we samen met stichting Al Amal en met Reinaerde. Al Amal tuiniert met een groep vrouwen met een niet-westerse culturele achtergrond. De cliënten van Reinaerde werken enkele dagen per week aan de verzorging van de tuin.

Stadsboerderij Gagelsteede Op Gagelsteede werken we samen met Voedseltuin Overvecht. Ongeveer 25 bewoners uit Overvecht verbouwden hier hun eigen groenten. Daarnaast hielpen cliënten van Reinaerde mee bij het tuinonderhoud en de verzorging van de dieren. Een deel van de gewassen van de voedseltuin wordt verkocht in de boerderijwinkel van Gagelsteede.

BijenhoudersVereniging Utrecht De samenwerking met de BijenhoudersVereniging Utrecht bestaat al heel lang. Imkers van de vereniging houden hun bijenvolken op een stadsboerderij of stadstuin van Utrecht Natuurlijk in ruil voor ondersteuning bij educatieve activiteiten en evenementen. Aan onze les ‘Vliegend Volk’ levert de imker van de locatie een belangrijke bijdrage. Hij ontvangt de leerlingen in kleine groepjes in de bijenstal en laat ze (voorzien van beschermkap) een kijkje nemen in de kasten en korven waar op dat moment de bijen bezig zijn met nectar halen, stuifmeel opbergen, de koningin of larven verzorgen of nieuwe raten maken. Omdat door corona niet alle lessen in deze vorm door konden gaan, hebben we de vlog die wij vorig jaar gemaakt hadden opnieuw aangeboden. Hierin neemt de imker van Griftsteede de leerlingen mee naar de bijenvolken in zijn stal. Samen met de door ons gemaakte Kahoot quiz boden we de scholen op die manier een coronaproof alternatief. Naast de educatieve activiteiten waren de imkers aanwezig bij evenementen zoals de Oogstfeesten. Dit om hun eigen Utrechtse honing te verkopen, maar ook om met bezoekers in gesprek te gaan over het houden van bijen en hun bijdrage aan de biodiversiteit in de stad. Ook verkopen we Utrechtse honing van de BijenhoudersVereniging in onze winkels.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

2.2.2 Educatie over ecologisch telen en tuinieren

2.2.3 Recreatie in een natuurrijke omgeving

Bezoekers en tuinders/deelnemers kunnen deelnemen aan workshops en cursussen om kennis op te doen over verschillende aspecten van ecologisch tuinieren. Op de tuin kunnen bezoekers informatie krijgen over de verbouw van gewassen, over soorten en over ecologisch tuinieren. We stimuleren de kennisuitwisseling onder deelnemers en de deelnemers kunnen bezoekers van informatie voorzien.

De stadstuinen zijn plekken voor natuurrecreatie. De tuinen bieden ruimte aan bezoekers om rond te lopen en er zijn bijzondere plekken ingericht waar bezoekers kunnen zitten en verblijven in een natuurrijke omgeving vol planten en insecten. Er is ruimte voor activiteiten die goed passen bij een natuurlijke omgeving, zoals bijvoorbeeld het aanbod van schildercursussen, of yoga op tuin.

Cursussen en workshops tuinieren en moestuinieren

Activiteiten

In 2021 hebben we ons aanbod van cursussen, workshops en voorlichting over moestuinieren verder uitgebreid. We bouwden verder aan een cursusaanbod dat iedere Utrechter in staat stelt om op zijn of haar niveau te leren. In 2021 konden Utrechters meedoen aan het volgende programma: • de moestuincursus van Gagelsteede in samenwerking met IVN. Deze cursus kon helaas alleen online doorgaan door de coronamaatregelen; • de moestuincursus XL op Stadstuin Zuilen en op Stadstuin Plutodreef in samenwerking met de Tuinders. Hier kon een groep van 40 personen van maart tot en met november onder begeleiding leren moestuinieren in een gezamenlijk onderhouden tuin; • de moestuincursus van Koppelsteede die ondanks alle coronamaatregelen toch kon doorgaan; • een online-lezing over permacultuur van Velt; • een workshop over een minivoedselbos in je achtertuin; • een workshop groenten inmaken in samenwerking met de Tuinders.

Normaliter organiseren we jaarlijks tweemaal een publieksactiviteit om de belangrijke momenten in het tuinieren te markeren. Dat zijn de start van het tuinseizoen en het oogstfeest. In 2021 hebben we rond de start van het tuinseizoen geen publieksactiviteiten georganiseerd. Door de coronamaatregelen konden we geen publieks activiteiten organiseren en hebben we vooral aandacht besteed aan de campagne om Utrechters attent te maken op de mogelijkheid om te komen meewerken op onze tuinen. Voor deze campagne gebruikten we onze website, onze eigen socialemediakanalen en een folder.

Schooltuinieren Een deel van onze tuinen wordt gebruikt als schooltuin. Meer hierover in paragraaf 4.1.

2. Tuinieren en moestuinieren op stadstuinen

Oogst feest

Oogstfeesten De oogstfeesten konden wel doorgaan en vonden plaats in september en oktober. We vierden de oogst en de afsluiting van het tuinseizoen. Bezoekers konden deelnemen aan verschillende activiteiten. Op Steede Hoge Woerd was het oogstfeest onderdeel van het Leidsche Rijn Festival dat door Cultuur19 wordt georganiseerd. Samen met Cultuur19 hebben we een programma samengesteld waarin theater- en muziekacts werden gecombineerd met activiteiten rondom natuuren voedselthema’s. Bezoekers konden meedoen aan ‘de pizzaspeurtocht’ door zelf ingrediënten te verzamelen voor de pizza die vervolgens ter plekke kon worden afgebakken. Bezoekers konden ook zelf groentegewassen oogsten en zelf appelsap en goudsbloemzalf maken. Ook Struinen in de Tuinen was die dag onderdeel van de evenementenprogrammering, de lokale band Torenhoog heeft die dag verschillende optredens verzorgd. Het oogstfeest op Steede Hoge Woerd had zo’n 3000 bezoekers. Het oogstfeest op Koppelsteede had bijna 2000 bezoekers. Anders dan in voorgaande jaren was ook de moestuin nu onderdeel van het feest. Bezoekers konden een bos bloemen plukken, aardappels oogsten en deze zelf tot chips verwerken en konden groenten oogsten. Ook het fruitplukken in de boomgaard trok veel belangstellenden, net als de verkoopkraampjes met honing en oogst uit de wijk.

Bij het boerderijfeest Gagelsteede werkte het weer minder goed mee. Ondanks de regen die de hele dag viel waren er toch nog 150 bezoekers. Het programma was een mooie mix tussen dierendag, bodemdierendag en oogstfeest. De vrijwilligers van Stadstuin Klopvaart verzorgden een grote kraam vol groenten van de tuin. De dieren werden door de bezoekers verwend met hun favoriete groente en fruit en kinderen konden in vermolmde boomstammen onderzoeken welke dieren hier leven. De pannenkoeken waren populair evenals de soep van De Voedseltuin. Van de imkers van de bijenvereniging mochten bezoekers hun vinger in een raat vol honing duwen en de druipende honing van hun vinger likken. De bezoekers van het oogstfeest op Griftsteede konden oogst tekenen, appelmoes en kruidenboter maken en helpen de dieren te voeren. Voor de kruidenboter konden de kruiden zelf worden geplukt in de tuin met een kruidenspeurtocht. Ook waren er optredens van een wijkband. Bij het oogstfeest van Eilandsteede hadden we stralend weer. Op het programma stonden een pannenkoekenspeurtocht met als beloning een eigen pannenkoek bakken op een vuurtje, wortel- en appelhappen, bijenverhalen van de imker, kruidenthee plukken/maken/proeven, een meet-en-greet met de pony’s Choco en Cato en verkoop van producten van Stadstuin Food For Good. Merel’s IJs heeft de hele middag een rij voor de kraam gehad en de cliënten van Reinaerde verzorgden een infokraam met sapfiets waar kinderen hun eigen smoothie konden samenstellen en mixen op fietskracht.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

2.2.4 Duurzaam tuinieren: biodivers en klimaatadaptief

2.2.5 Inclusiviteit door samenwerken in het groen

We laten zien hoe je in de stad biodivers en klimaatadaptief kunt tuinieren. De buitenruimte die particulieren tot hun beschikking hebben, beslaat een groot deel van het oppervlak dat in Utrecht biodivers en klimaatadaptief kan worden ingericht. Op Steede Hoge Woerd hebben we in samenwerking met Velt verschillende workshops georganiseerd over de inrichting van een kleine stadstuin en over de inrichting van een eetbare tuin. Ook hebben we tijdens het NK Tegelwippen samen met welzijnsorganisatie DOCK bewoners in de wijk Hoge Weide geïnformeerd over mogelijkheden om hun wijk te vergroenen. Hieruit zijn een aantal geveltuintjes voortgekomen. In 2021 is de watertafel drie keer ingezet: bij de opening van het groene schoolplein van de Kohnstammschool, bij een informatieavond over de watervriendelijke stad voor bewoners in Overvecht en bij een wijkevenement in Kanaleneiland. De watertafel laat zien hoe een versteende stad en hoe een klimaatadaptieve stad bestand zijn tegen grote hoeveelheden regen. Op Griftsteede hebben we in 2021 een aantal voorbeeld geveltuinen gerealiseerd. Deze geveltuinen zijn op verschillende manieren ingericht. Bezoekers kunnen hier zien hoe een tuin klimaatadaptief, of juist biodivers kan worden ingericht, welke planten hierbij passen en hoe een geveltuin kan worden gerealiseerd.

Naast individuele bewoners werken we op de tuinen ook samen met organisaties die een vorm van dagbesteding aanbieden, bijvoorbeeld aan mensen met een beperking, of mensen die op enigerlei wijze re-integreren. Deze organisaties zijn hiervoor al benoemd bij de samen werkingspartners. Utrecht Natuurlijk zorgt zelf ook met professionele trajectbegeleiders voor begeleiding van vrijwilligers die bijvoorbeeld re-integreren of extra ondersteuning nodig hebben. Dat doen we met ons begeleid vrijwilligerswerk. Meer hierover in hoofdstuk 3 van dit jaarverslag.

2. Tuinieren en moestuinieren op stadstuinen

3 Meewerken op de stadsboerderijen en stadstuinen 3.1 Inleiding Utrecht Natuurlijk zorgt er niet alleen voor dat Utrechters op haar locaties kunnen recreëren en leren over natuur gerelateerde onderwerpen, maar ook dat Utrechters er midden in de gemeenschap kunnen werken in een groene omgeving. We richten ons op Utrechters die met vrijwilligerswerk een bijdrage willen leveren aan de doelen en activiteiten van Utrecht Natuurlijk. Ook richten we ons op Utrechters die een vorm van professionele persoonlijke begeleiding nodig hebben om actief te kunnen zijn en voor wie het werk op onze locaties goed past bij hun talent, mogelijkheden en persoonlijke motivatie. We noemen dit begeleid vrijwilligerswerk. De realisatie van deze werkplekken zorgt voor: • Een grotere participatie van Utrechters die een directe bijdrage willen leveren aan de natuur en het groen in onze stad, en een toename van het aantal ‘ambassadeurs’ die dezelfde boodschap als Utrecht Natuurlijk willen uitdragen. • Een grotere toegevoegde waarde van de stadsboerderijen en stadstuinen in de stad. Deze locaties worden beschikbaar gesteld en gefinancierd door gemeente Utrecht. Door naast natuureducatie en -recreatie ook werkplekken aan te bieden op deze locaties, vergroten we het rendement van de publieke middelen die gemeente Utrecht aan de locaties besteedt. • Een uitbreiding van ons natuureducatie en -recreatieaanbod. Het realiseren van werkplekken voor vrijwilligers en begeleid vrijwilligerswerk kost arbeidsinzet van arbeidskrachten in loondienst, maar vergroot ‘onder de streep’ onze capaciteit om onze doelstellingen te realiseren. Dat betekent dat we met de inzet van de vrijwilligers en begeleid vrijwilligerswerk in staat zijn om een groter programma te realiseren op het gebied van natuureducatie en -recreatie en dat komt alle Utrechters ten goede. De realisatie van deze arbeidsplaatsen maakt ons werk wel complexer.

• Een grotere mate van inclusiviteit in Utrecht, door Utrechters die geen of (tijdelijk) minder makkelijk aansluiting vinden op de reguliere arbeidsmarkt, aantrekkelijke werkplekken te bieden in een gezonde groene omgeving. • Een grotere sociale verbondenheid in de stad. Dat zorgt ervoor dat deze mensen sociale contacten kunnen aangaan en zich minder eenzaam voelen; dat zorgt voor een veiligere leefomgeving en versterkt de fysieke en geestelijke gezondheid en het welzijn. In de volgende paragrafen lichten we toe hoe we werkplekken realiseren voor reguliere vrijwilligers en mensen die een vorm van professionele persoonlijke begeleiding nodig hebben.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

3.2 Vrijwilligerswerk Mensen kunnen bij ons terecht voor diverse vormen van vrijwilligerswerk. Onze jongste vrijwilligers zitten nog op de basisschool terwijl de oudste vrijwilligers vér over de pensioenleeftijd zijn. Vrijwilligers melden zich aan op onze locaties en gaan werken in een locatieteam verbonden aan een van onze stadsboerderijen of -tuinen. Vrijwilligers melden zich nu aan voor de volgende functies: • begeleider van activiteiten • gastheer of gastvrouw • assistent of begeleider van (school)groepen op de tuinen • verzorger van een tuin • assistent dierverzorger • medewerker in de boerderijwinkel en ondersteunende horeca Vrijwilligers krijgen een vrijwilligerscontract. Vrijwilligers kunnen alleen bij Utrecht Natuurlijk komen werken wanneer zij een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) kunnen overleggen waaruit blijkt dat er geen beperkingen zijn voor het werken met publiek en kinderen. Vrijwilligers zijn onder andere actief bij het verzorgen van de dieren, de tuinen en het erf en werken ook mee bij de uitvoering van educatielessen en andere natuuractiviteiten en evenementen die op of vanuit de locatie worden georganiseerd. Vrijwilligers maken onderdeel uit van het team en worden uitgenodigd voor vieringen. De begeleiding is in handen van betaalde medewerkers op onze locaties.

De meeste vrijwilligers weten zelf hun weg te vinden naar de locaties van Utrecht Natuurlijk, of komen via de Vrijwilligerscentrale. In 2021 werkten we met zo’n 300 vrijwilligers. De meeste nieuwe vrijwilligers sloten zich aan bij de verschillende tuingroepen. Een deel van deze groep had voorheen een individueel tuintje en heeft zich in 2021 aangesloten bij een van de werkgroepen op de gemeenschappelijke tuinen. Een ander deel van de nieuwe vrij willigers sloot zich aan via het begeleid vrijwilligerswerk. We zijn in 2021 ook gestart met de herijking van ons vrijwilligersbeleid. Dit hebben we gedaan in samenwerking met een van de adviseurs van Vrijwilligerscentrale Utrecht. Uit het onderzoek van deze adviseur is onder meer naar voren gekomen dat het zinvol is om onze beloningsstructuur, de procedure van werving en inwerken en de medezeggenschap van vrijwilligers te herzien. We hebben hier in 2021 een interne werkgroep voor in het leven geroepen, die in 2022 met voorstellen komt voor verbetering.

3.3 Begeleid vrijwilligerswerk Utrecht Natuurlijk biedt ook begeleid vrijwilligerswerk op de stadsboerderijen en stadstuinen. We doen dat zelf met professionele trajectbegeleiders en we werken daarin samen met andere organisaties. Door de samenwerking met andere organisaties kunnen we meer verschillende doelgroepen begeleid vrijwilligerswerk en dagbesteding aanbieden op onze locaties. We werken samen met Reinaerde, Voedseltuin Overvecht, Food for Good, Zorgtrecht, de Groene Golf, Emmaus en Common Ground.

3. Meewerken op de stadsboerderijen en stadstuinen

Utrecht Natuurlijk is in 2020 gestart met het a anbieden van begeleid vrijwilligerswerk in eigen beheer. We zijn gestart op Steede Hoge Woerd en werden daarbij geadviseerd door Stichting De Wending. De Wending is oprichter van Stadstuin Food for Good in park Transwijk. In 2021 hebben we het beheer van Stadstuin Food for Good overgenomen van De Wending. De Wending is betrokken gebleven bij de implementatie van het begeleid vrijwilligerswerk bij Utrecht Natuurlijk, de ontwikkeling van de werkmethodiek en de uitbreiding van het aanbod aan begeleid vrijwilligerswerk bij andere locaties van Utrecht Natuurlijk. In 2021 is de bedrijfsvoering van Stadstuin Food for Good geïntegreerd in onze organisatie. De trajectbegeleiders van deze tuin zijn bij Utrecht Natuurlijk in dienst gekomen en de financiële bedrijfsvoering wordt nu vanuit Utrecht Natuurlijk uitgevoerd. De werkmethodiek op Stadstuin Food for Good is behouden. De samenwerking met onze naastgelegen Stadsboerderij Eilandsteede is versterkt. Er worden onder andere producten van Stadstuin Food for Good verkocht in de boerderijwinkel van Eilandsteede en we werken aan een gezamenlijke tuinvisie. Op Steede Hoge Woerd hebben we in 2021 een eerste volledig tuinseizoen gewerkt met begeleid vrijwilligers werk. Dit heeft in korte tijd een aanzienlijke groep deelnemers opgeleverd, die met veel betrokkenheid en enthousiasme aan de slag zijn gegaan met tuinieren. We hebben de moestuin daardoor veel groter kunnen maken en zijn ook producten van de moestuin gaan verkopen via een verkoopkast op de tuin. De oogst wordt zeer gewaardeerd door de buurtbewoners, die regelmatig een bezoek brengen aan de tuin en gesprekken voeren met onze tuinmedewerkers en vrijwilligers.

Ook andere bezoekers kunnen we met de uitgebreide moestuin een uitgebreidere beleving bieden van lokaal en ecologisch geproduceerde voedselgewassen. We vinden het waardevol dat we ondanks de beperkende coronamaatregelen open konden blijven voor de Utrechters die gebruik maken van het begeleid vrijwilligerswerk. Voor hen was dit werk van grote betekenis. De coronamaatregelen hebben gezorgd voor een toenemend gevoel van eenzaamheid en ook voor onzekerheid. Het begeleid vrijwilligerswerk bood structuur en sociale contacten. Deelnemers aan het begeleid vrijwilligerswerk kwamen op diverse manieren bij ons. Deelnemers wisten ons op eigen gelegenheid te vinden, of via onze vacatures bij de Vrijwilligerscentrale of via www.jekuntmeer.nl. Een ander deel van de aanmeldingen komt via organisaties als de Buurtteams, re-integratiebureaus, Lister en Kwintes. Deelnemers komen ook bij ons via onderaannemingen met Abrona, Reinaerde en de Tussenvoorziening. In 2021 maakten meer dan 130 deelnemers gebruik van het begeleid vrijwilligerswerk. Utrecht Natuurlijk ontvangt subsidie voor de uitvoering van begeleid vrijwilligerswerk op de Food-for-Good-tuin en op Steede Hoge Woerd. Onze subsidieaanvraag voor de uitvoering van begeleid vrijwilligerswerk in Overvecht kon in 2021 nog niet worden gehonoreerd door de gemeente Utrecht. Voor 2022 is dat wel gelukt.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

3. Meewerken op de stadsboerderijen en stadstuinen

4 Natuureducatie voor het onderwijs 4.1 Inleiding Met ons onderwijsprogramma bouwen we voort op de lange traditie die begon in de jaren dertig van de vorige eeuw.

De gemeente werkt samen met burgers, stichtingen, initiatieven en bedrijven die in Utrecht actief bezig zijn met de Global Goals onder de naam: Utrecht4GlobalGoals.

Wij bieden de Utrechtse basisscholen een relevante bijdrage aan het schoolcurriculum met aandacht voor houding, gedrag en kennis rond natuur en milieu. Voor het voort gezet en hoger onderwijs in Utrecht bieden wij maatwerk op aanvraag of in cocreatie.

Global Goals en Utrech

Door de Verenigde Naties is in 2015 een lijst van 17 doelen vastgesteld die wereldwijd moeten bijdragen aan duurzame ontwikkeling. 193 wereldleiders hebben zich hieraan verbonden. Tussen nu en 2030 richten zij zich onder andere op het uitbannen van wereld wijde armoede en ongelijkheid, het tegengaan van klimaatverand ering en het creëren van een welvarend en vreedzaam bestaan voor iedereen. Daar waar de voorlopers van de Global Goals, de Millenniumdoelen (2000-2015), nog vooral gericht waren op ontwikkelingslanden, richten de nieuwe doelen zich ook specifiek op wat we hier kunnen doen: hier & daar. De Global Goals zijn er voor alle mensen in alle landen. De Global Goals gaan door waar de millenniumdoelen ophouden, maar zijn veel ambitieuzer. Ze gaan niet alleen over ontwikkeling, maar ook over duurzaamheid.

De Global Goals worden tegenwoordig aangeduid met de term SDG’s: Sustainable Development Goals. Ook de gemeente Utrecht zet zich in voor de realisering van deze SDG’s of de Global Goals. De gemeente werkt samen met burgers, stichtingen, initiatieven en bedrijven die in Utrecht actief bezig zijn met de Global Goals onder de naam: Utrecht4GlobalGoals. Utrecht kijkt over zijn grenzen want internationale samenwerking is geen ver-van-je-bed show. Utrecht Natuurlijk werkt hier graag aan mee! Door de Global Goals bij Utrechtse scholen en Utrechtse kinderen onder de aandacht te brengen helpen we de gemeente bij het realiseren van de doelen. Meer informatie: www.utrecht4

globalgoals.nl

Junior Global Goals De Junior Global Goals zijn een wetenschappe lijke vertaling en vereenvoudiging van de 17 Sustainable Development Goals zodat ook kinderen kunnen begrijpen waar de SDGs over gaan. De Schijf van Zeven is het beeldmerk van de gezamenlijke Junior Global Goals. Kennis van de Schijf van Zeven en daarnaar handelen, draagt bij aan het realiseren van een duurzame wereld en de Global Goals. Ieder doel kan op zichzelf staand worden ingezet, maar draagt ook binnen de Schijf van Zeven als geheel bij aan de bewustwording wat een duurzame wereld inhoudt. Bij elke schijf hoort een kort animatiefilmpje van 40 seconden, te vinden: www.schoolda gvandeduurzaamheid.nl/ junior-global-goals

Gezond & Happy staat voor

een fijn en gezond leven. Nu en in de toekomst. Overal op aarde. Het betekent geen armoede, genoeg te eten voor iedereen, schoon drinkwater

4.2 Basisonderwijs

en naar een wc kunnen. En ook dat je naar een dokter kan als je ziek bent en dat alle kinderen naar school gaan. Iedereen kan zich veilig voelen, we zijn allemaal gelijk.

onze bron en daarom is het belangrijk om haar gezond te houden. Bomen en planten zijn nodig om regen in de grond op te nemen. Planten en dieren hebben tijd nodig om te groeien, voordat ze lekker smaken. Gezond houden kan door ecosystemen voldoende tijd te geven om te herstellen.

Beter Benutten

Alles Rond betekent dat producten

betekent dat we willen leven in een wereld zonder afval en verspilling. We gaan verstandig om met alles wat we uit de grond halen (bijv. mijnbouw, olie, gas en kolen) en zijn zuinig op onze grondstoffen. We proberen om niks weg te hoeven gooien.

Schone Energie houdt in

dat alle fossiele brandstoffen worden vervangen door vormen van energie die oneindig beschikbaar zijn zoals zonneen windenergie. Bij het gebruik van deze energiebronne n komen geen stoffen vrij waardoor het steeds warmer wordt op aarde.

4.2.1 Het lesaanbod

Programma Basisonderwijs

Schone Natuur betekent dat we proberen om geen giftige stoffen in de lucht, het water of de grond terecht te laten komen. Dat kan door geen gevaarlijke bestrijdingsmiddelen te gebruiken en zo weinig mogelijk kunstmest. Ook de uitstoot van broeikasgassen houden we zo klein mogelijk. Gezonde Bron De aarde is

die we maken door de natuur afgebroken kunnen worden of dat we alle onderdelen van het product opnieuw kunnen gebruiken. Van afval kunnen nieuwe grondstoffen worden gemaakt. Daarom is het belangrijk om afvalstromen zo goed mogelijk te scheiden.

Goed

Met Geld Voor niemand is het fijn om arm te zijn en honger te lijden. En iedereen wil kleding, schoenen en medicijnen kunnen kopen en naar een arts kunnen als hij ziek is. Goed met Geld staat voor begrijpen wat de waarde is van geld en wat je daar allemaal mee kunt doen.

2021 - 2022 Global Goals en Utrecht

Zelf ervaren en zelf doen was ook in 2021 de kern van de educatieve aanpak van Utrecht Natuurlijk. Leren doe je met hart, handen en hoofd. Lesmateriaal kon worden gebruikt voor onderbouwing en visievorming (hoofd), voor bezinning en reflectie (hart) of het bood concrete handreikingen en voorbeelden (handen). Leerkrachten benoemen in evaluaties door de jaren heen consistent dat Utrecht Natuurlijk uitdagend materiaal biedt, en lessen die op de Utrechtse natuur gericht zijn, en daarmee een meerwaarde levert die noodzakelijk is als aanvulling op het reguliere lesaanbod.

In 2021 hebben we 32.501 keer een Utrechtse leerling bereikt met onze lessen, leskisten en materiaalpakketten verdeeld over 870 groepen.

We zijn in 2021 een samenwerking aangegaan met Schooldag van de Duurzaamheid en hebben de Junior Global Goals opgenomen in ons programmaboek. Samen ontwikkelden we voor scholen een postertentoonstelling over de Junior Global Goals. Deze komt in 2022 ter beschikking voor scholen als doe-het-zelf-project. Ook zal dit educatieproduct dan via het GDO landelijk toegankelijk worden. Zo integreerden we aandacht voor de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties en droeg Utrecht Natuurlijk bij aan het onder de aandacht brengen van meerdere Sustainable Development Goals bij jonge Utrechters.

In 2021 zorgden we voor de ecologische basisvorming van leerlingen. Dat deden we met unieke natuurervaringen. Passend bij leeftijd en niveau werden kennis en inzicht ontwikkeld en boden we leerlingen handelingsperspectief om met zorg en aandacht met de natuur om te gaan. We sloten zoveel mogelijk aan bij de leefwereld van leerlingen in een echt Utrechtse context.

Helaas konden we door de coronamaatregelen niet het programma uitvoeren zoals we gepland hadden en moesten we een deel van onze lessen annuleren.

Ecologische basisvorming in Utrechtse context

Scholen konden weer kiezen uit lessen op de stadsboerderijen, op de stadstuinen en op boerenbedrijven in de omgeving van Utrecht. Op school waren er projecten met levende materialen, leskisten met uitdagend onderzoeksmateriaal en doe-het-zelf-projecten.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

, tips en voorbeelden Hieronder vind je inspiratie bij belangrijke van ons programma, passend maatschappelijke thema’s.

moestuincoaches in Utrecht! TIP Maak gebruik van de uincoaches-utrecht www.jonglereneten.nl/moest ook de subsidie 'Lekker Hiervoor kun je als school Eten inzetten. Hou de naar buiten!' van Jong Leren kun je in de gaten! Waarschijnlijk berichtgeving hierover nieuw verzoek indienen. in september 2021 een ie-jong-leren-eten-0 www.jonglereneten.nl/subsid

Tip uik ook gebr Maak gratis DHZ van het Moestuin project tplaten praa 53) (blz.

Inspiratie

Praatplaten Moestuinieren

Inspiratie per thema met kun je contact opnemen Voor verdere tips en adviezen Programvan Utrecht Natuurlijk. de educatiemedewerker aan. een aantal thema’s mooi ma’s van de Buren vullen

Lessen • Alle tuinen boerderijlessen • Buitengewone Bodembeesten

Met de NME-Themakalender konden scholen onze lesprogramma’s koppelen aan landelijke en internationale themadagen of -weken en zo aansluiten bij de actualiteit. We hebben onze lessen binnen de coronaregels zoveel mogelijk door laten gaan. Het uitlenen van de meeste leskisten en uitgifte van materiaalprojecten die op school plaatsvonden, konden wel doorgaan toen de scholen weer opengingen. Ook hebben we onze doe-het-zelf-projecten extra onder de aandacht gebracht toen de scholen wel weer open konden maar de leerlingen nog geen lessen op onze locaties konden volgen. Ook hebben we een alternatieve ‘kaasles’ gemaakt voor op school met een instructie voor het digibord. De benodigde melk en andere materialen konden op de locaties van Utrecht Natuurlijk opgehaald worden. Deze les wordt normaal gesproken op een van onze locaties aangeboden. Op de Nationale Buitenlesdag (13 april) kwamen verschillende schoolgroepen buitenlessen volgen op een Utrecht Natuurlijklocatie.

Samenwerking met scholen Wij willen dat scholen zelf ook een visie hebben of ontwikkelen op natuureducatie. Dat zij op basis van deze visie invulling geven aan hun curriculum en dat zij gesprekspartner zijn in de ontwikkeling en uitvoering van ons natuureducatieaanbod. Samen met de gemeente Utrecht ontwikkelen we een aanpak. In 2021 hebben we hierin de eerste stappen gezet, door met evaluaties te monitoren of onze programma’s voldoen aan de vraag van de scholen. Ook laten we onze educatiemedewerkers actief om feedback vragen aan leerkrachten die met groepen op onze locaties zijn.

Materiaalprojecten • Liesje bloeit vlijtig • Jungle op je tafel • Rupsen voor en vlinders • Tuin bij school

Onderzoekend leren en wetenschap • Ontdekken & Onderzoeken • Expeditie Moendoes

Divers

Lessen

• Biomimicry

• Buitengewone bodembeestjes

• Programma’s van Wetenschapsknooppunt Utrecht

• Tuinverkenners • Groene Vingers

Leskisten • Vogels

papier • Bomen, bos, hout en • (W)onderwaterwereld • Eigen Lijf/Ander Lijf Doe-het-zelf-projecten • Bomen, het jaar door • Slakken • Wildernis • Winterquiz • Kiemen, groeien, bloeien

• Energie(k) • Energieke klas • Zwerfafval • Sarah’s Wereld papier • Bomen, bos, hout en Doe-het-zelf-projecten • Ecologische voetafdruk

Divers • Warmetruiendag • Duurzame week Utrecht

• Rupsen/vlinders Leskisten • De zaak X

Seizoenen, klimaat

• Ontdekken & Onderzoeken

en water

Doe-het-zelf-projecten • Bomen, het jaar door • Moestuinpraatpl aten

Lessen • Alle tuinlessen

• Junior Klimaattocht

Materiaalprojecten • Water om te drinken

Divers • Het Voetafdruk Avontuur

Leskisten

• Groene Voetstappen • Junior Global Goals • Het Voetadruk Avontuur • Eco-schools • PRISE

• Moestuinpraatpl aten Divers

• Drinkwatereducatie Divers • Excursie Waterschap • Les je dorst

Vlogs Coronatijd hebben de educatieTijdens de lockdown in Natuurlijk een aantal vlogs medewerkers van Utrecht van de mooie kinderen toch nog iets gemaakt om Utrechtse laten zien. tuinen en boerderijen te gebeurtenissen op onze en in het digitaal inschrijfBekijk deze op onze website gslessen op de lesvoorbereidin systeem bij de betreffende versie toegankelijk. In de digitale pagina. Voor iedereen vrij naar de k vind je direct de links van dit programmaboe filmpjes op deze pagina.

de ontwikook landelijk een rol in Utrecht Natuurlijk heeft opdracht educatieproducten. In keling van vernieuwende voor Duurzame Ontwikkeling van de vereniging Gemeente we samen Jong Leren Eten hebben (GDO) en met subsidie van in de provincie Utrecht, met twee andere NME-centra acht Utrecht en de Groene Belevenis Omgevingsdienst Regio moestuinpraatplaten ontwikkeld. voor moestuincoaches, ontwikkeld primair De platen zijn begedoor leerkrachten en andere maar zijn natuurlijk ook Tijdens de lessen op zetten. te in leiders bij schooltuinieren ze ook Utrecht Natuurlijk worden de educatieve tuinen van

ook Bekijk mma gra het Pro Buren van de 64 blz. 56-

Natuur en milieu educatie Bas

2021 2022

gebruikt.

isonderwijs Utrecht

Aanraders

Bij de bijenlessen: Beleef een bijenstal bij Griftsteede: M Imker Maarten in de alsof je er zelf bij bent. bezoek aan het bijenvolk 9bDxFVtflio&t=889s www.youtube.com/watch?v= Vingers): Bij de tuinlessen (van Groene zelf (vast) aan de slag met M Zaden en zaaien: Ga tuinieren op school. 5BD1kgxSm18&t=1s www.youtube.com/watch?v= is een zat het ook al weer? Wat M Knollen en bollen: Hoe knol en wat een bol? 0wEuDJEYuug www.youtube.com/watch?v=

• (W)onderwaterwereld • Weer & Klimaat Doe-het-zelf-projecten • Junior Klimaattocht • Bomen, het jaar door

• Utrecht Bomenstad amma’s • Alle Natuurwijsprogr • Natuurwerkweken

Leskisten

• Keuzekisten

Materiaalprojecten • Tuin bij school

• Duiven in de stad • Wilde bijen

• Buitengewone bodembeestjes

• Juniorklimaattocht

• Proef de Herfst • Bevrijd de bijen! na

duurzaamheid Lessen

Leskisten

Doe-het-zelf-projecten • Wetenschap in een wc-rol

Kringlopen en circulariteit

Natuurlijke omgeving, biodiversiteit

Energie, afval,

Bij Warmetruiendag: Hoe truien en energie besparen? M Hoe zit dat met warme doen dieren dat eigenlijk? fQekGmYk024 www.youtube.com/watch?v= : Openbaar YouTubekanaal g UC1L4lXfEYMvpQ12iAkfCrO www.youtube.com/channel/

Inzicht in (kringloop)p

rocessen

en belevenissen in de moesAan de hand van de ervaringen in de leerlingen meer inzicht tuin geven de praatplaten ten, processen. Met ontdekopdrach verschillende thema’s en n en het voorleggen van het stellen van doordenkvrage gestimuleerd zelf na te stellingen, worden de leerlingen en mogeom hen heen, hun voedsel denken over de wereld ) keuzes daarin. Een mooi lijke duurzame(r) en gezonde(r . voorbeeld van natuurfilosofie www.vereniginggdo.nl/projec moestuinlessen

t/praatplaten-voor-

• Biomimicry • Visdeurbel

Inspiratie

Programma Basisonderwijs

2021 - 2022

De nieuwe NME-gids De Utrechtse scholen konden zich in 2021 inschrijven via de digitale NME-gids voor de lessen op onze locaties en voor het afnemen van alle andere onderwijsproducten. Om de scholen te informeren over ons programma stuurden wij hen onze NME-gids ‘Natuur- en milieueducatie Basisonderwijs Utrecht ‘. In 2021 hebben we de inhoud van de NME-gids geactualiseerd om beter aan te sluiten bij ontwikkelingen in het onderwijs. In verschillende artikelen hebben we voorbeelden gegeven van actuele onderwijsthema’s, die verwerkt en verweven zijn in onze onderwijsproducten. Voorbeelden hiervan zijn: de doordenkvragen in de boerderijles ‘Beestenboerderij’ voor groep 1 en 2, de hoger orde denkvragen in de tuinles ‘Buitengewone Bodembeestjes’ voor groep 3 en 4, voedseleducatie in de Boerderijles ‘Kaasmaken’ voor groep 5 t/m 8, een vernieuwde onderwijsmethodiek in de nieuwe escape game ‘Bevrijd de bijen’ en 21e-eeuwse vaardigheden in de leskist ‘Ontdekken & Onderzoeken’ voor groep 1 t/m 8. We hebben de scholen ook gewezen op de meerwaarde van onze tuin-, boerderijen andere buitenlessen, zoals het buiten zijn en veel kunnen bewegen (een behoefte die jongens vaak nog extra hebben). We hebben in de NMEgids ook aandacht besteed aan Groene Schoolpleinen en daarbij verwezen naar de informatie die hierover te vinden is op onze website.

4. Natuureducatie voor het onderwijs

Evalueren Ook in 2021 hebben we ons programma voor het basis onderwijs geëvalueerd door na afloop van elke afgenomen activiteit een digitale evaluatie af te nemen bij de gebruiker. Onze ambitie is om met een 8 of hoger gewaardeerd te worden door de meerderheid van de gebruikers van ons programma. In 2021 waardeerde 79% van de leerkrachten ons met minimaal een 8.

Schooltuinieren

Maatwerk Bij vragen van scholen naar maatwerkeducatie, waren onze educatiemedewerkers het aanspreekpunt. In 2021 hebben we de volgende maatwerkondersteuning geboden aan Utrechtse scholen: • Op de Nationale Buitenlesdag 13 april 2021 kwamen vier klassen van basisschool Het Schateiland op Eiland steede om daar op de tuin rekenles, taalles, gymles en natuurlessen te volgen. • Op Stadstuin Zuilen is een appelboom geplant door leerlingen van Montessori Kindcentrum Lef. De school is verhuisd, op het nieuwe (tijdelijke) schoolplein was nog geen plek. Voorlopig logeert de boom op Stadstuin Zuilen. Op 23 maart 2022 komen de peuters en kleuters kijken hoe het met de boom gaat. • De docent van groep 7 van de basisschool Joannes XXlll konden we helpen met overgebleven zaden en planten voor hun tuinieren-op-het-schoolplein-project. De docent was vergeten zich in te schrijven voor ons Tuin Bij Schoolprogramma begin april. • Basisschool Wijzer aan de Vecht groep 4 kon onze les ‘Bijzondere bodemdieren’ niet op locatie volgen. We hebben hun een boomstam met bodemdieren en alle zoekmaterialen geleend voor een les in de klas. • Fortaal is met de groepen 5A en 5B in november op Stadstuin Klopvaart geweest om de bodemdierplekken te bekijken, op het moment dat wij onze les nog niet aanboden. Zij konden zo het thema ‘Waar woon ik’ een verdieping geven. • Het maatwerk voor groep 7 van de Vrije School was dat zij tot aan de herfstvakantie door konden tuinieren. Daardoor konden de leerlingen ook andere gewassen kweken die later opkomen en geoogst kunnen worden. De leerlingen hadden een groter stuk tuin tot hun beschikking (2 bij 4 meter per tuintje) en wij hebben samen met een stagiair ook nog een maatwerkles over plantenfamilies gegeven aan deze groep.

Ons programma voor schooltuinieren bestaat uit meerdere soorten schooltuinlessen op onze tuinen. Daarin leren kinderen achtereenvolgens over het planten en zaaien van gewassen, het onderhouden van de gewassen en over het oogsten van de gewassen. Voor sommige scholen is dit aanbod te omvangrijk om aan deel te nemen. Daarom hebben in 2021 ons programma uitgebreid met verkorte tuinlessenprogramma’s voor groep 1 en 2 en voor groep 3 en 4 met gemeenschappelijke tuinen. Verschillende scholen hebben hier gebruik van gemaakt. Ook de nieuwe herfstles ‘Zaden en Zo’ voor groep 5 t/m 8 is zeer goed ontvangen. In deze les differentiëren we naar niveau; groep 7 en 8 doen een stellingenspel, groep 5 en 6 maken een herfstmandala. Omdat veel tuinlessen op de locaties door corona dit jaar niet op tijd konden beginnen, hebben wij meerdere vlogs gemaakt waarmee leerlingen op school konden zien hoe het er op de/hun tuin aan toeging en hoe zij op school alvast konden beginnen met het zaaien van de gewassen. De vlogs zijn te vinden op: www.utrechtnatuurlijk.nl/ youtube Toen de klassen weer naar de locaties konden komen, hebben we geëxperimenteerd met combinaties van individuele tuintjes en meer gemeenschappelijke tuin(delen). Vooral de gemeenschappelijke ‘aardappelveldjes’ bevielen erg goed.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

4.2.2 Andere aanbieders en cocreatie

Landelijke projecten Groep 1•8

Programma van de Buren

Programma van de buren

Nieuwe aanbieders van educatieprogramma’s waren: • Visdeurbel, Weerdsluis • Schooldag van de Duurzaamheid, Junior Global Goals • Drinkwaterbedrijven, ‘Les je dorst’ • Plastic Soup Foundation

Burenorganisatie Hulptroepen uit de natuur:

‘Een prachtig programmaboek geworden! Overzichtelijk en lijkt me fijn om mee te werken voor een leerkracht.’

Warmetruiendag

Het is onze ambitie om jeugd/jongeren (0-18 jaar) in de

Doe mee met deSchoo Warmetruiendag! Het idee van de ldag van detrui duurza Warmetruiendag is simpel: trek een warme aan, zet amhei de d verwarming lager, bespaar 6% energie per graad en dus 6% CO2-uitstoot. www.warmetruiendag.nl

Buren landelijk Ecoschools

GrowW settingizzKid van kinderopvang en onderwijs ‘voedselvaardig’ te maken. Leren over gezonde voeding voor jezelf én voor de aarde, zodat ze zélf toegerust worden om gezonde en duurzame voedselkeuzes te maken. www.jonglereneten.nl

Graag verwijst Utrecht Natuurlijk de Utrechtse scholen ook door naar initiatieven, projecten en organisaties die een mooie aanvulling hebben of zijn op ons eigen NME-programma. Dit is geen complete lijst, maar een selectie die Utrecht Natuurlijk gemaakt heeft.

Onze NME-gids heeft een onderdeel ‘Programma van de buren’. Dit onderdeel is in 2021 digitaal beschikbaar gekomen. Met het Programma van de buren, vragen we aandacht voor het natuureducatieaanbod van andere (lokale) aanbieders zoals Technotrend, Botanische Tuinen Universiteit Utrecht, Het Vogelnest in Amelisweerd, Natuurmonumenten Landgoed Haarzuilens en het Wetenschapsknooppunt Utrecht. Door dit programma digitaal te presenteren en niet meer op te nemen in de geprinte versie van de NME-gids zijn deze programma’s niet meer gebonden aan publicatiedeadlines en kunnen we ze gedurende het jaar op ieder gewenst moment toevoegen en onder de aandacht brengen. Ook biedt de digitale presentatie de mogelijkheid om deze programma’s uit gebreider te omschrijven.

Jong Leren Eten

Gezonde school We beginnen met keurmerken waarmee je duurzaamheid integraal kunt gaan toepassen op school. Dan enkele door het rijk gesteunde verbindende en coördinerende landelijke projecten en een paar inmiddels mooie duurzame tradities. Daarna volgen de ‘echte Buren’, organisaties die zelf

Keurmerken Eco-Schools

concrete educatie aanbieden. Eerst die in en rond Utrecht, daarna uit de rest van Nederland. Devind Grote Planten Op onze website je meer informatie jachtover onderstaande Grote en Plantenja Burenprogramma’s de nieuwste Buren; er komen steeds cht is een gratis digitaal lespakke leerlinge mooie programma’s bij!n van basisscholen t waarbij (groep 5 t/m 8) rondom de school de biodiversiteit onderzoeken. www.eco-schools .nl/de-grote-plan tenjacht

PRISE

Begin vandaa

Onderzoekend leren met eigen voedselproduc tie

IVN

gezondheid in het DNA van de school te krijgen. www.gezondeschool.nl

Bezig met duurzaamheid? Word ook Eco-School en haal de Groene Vlag, het door de Verenigde Naties erkende keurmerk voor een duurzame school! Een duurzame school heeft niet alleen duurzame technieken en installaties, maar daar is duurzaamheid ook verankerd in het gedrag van leerlingen en docenten, het curriculum en het schoolbeleid. Deelname aan Eco-Schools kan jouw school helpen dit te bereiken! Het behalen van de Groene Vlag duurt ongeveer twee jaar. Informatie/aanmelden: 030 635 89 00, info@eco-schools.nl www.eco-schools.nl

Biomim

Greenpeace educat

Les je dorst

ken, winterwerkwek

Werkweken zijn en belevenissen op zich. Dat beleven ontdekken, ontdekke wordt n van Zeven is het beeldmerk van de gezamenlijke ervaren www.ivn.nl De Schijfwordt en ervaren wordt Junior Global Goals. Kennis van de Schijfleren. van Zeven en daarnaar handelen, draagt bij aan het realiseren van een duurzame wereld en de Global Goals. Voor elke schijf is een Stichting Veldst heel kortudie animatiefilmpje. www.schooldagvandeduurzaamheid.nl/ junior-global-goals

Meer informatie PRISE: info@duurzamepabo.nl www.duurzamepabo.nl

Technieken uit

VOOR MORGEN

Natuurwerkwe

icryNL PRISE helpt je om jouw hele basisschool duurzamer te maken, niet alleen in de les, maar in de hele school. Dat raakt aan beleid, lessen, schoolgebouw en meer. Hoe doe je dat, waar let je op, hoe borg je de resultaten? Duurzame PABO legt het graag uit; en zorgt indien gewenst voor ondersteuning.

In de klas

Greenpeace

Duurzame week Utrecht

BEGIN VANDAAG

the

Beleef de Lente

Beleefdelente.nl/ indeklas is een educatieve website, speciaal voor het basisonderwijs. www.beleefdelen te.nl/indeklas

Doe mee aan de Groene Voetstappen-actieweek om onze bijdrage aanDrinkw de klimaatverandering te verminderen. aterbedrijven Eind september verdienen leerlingen Groene Voetstappen door lopend, fietsend, steppend of skeelerend naar school te komen. www.groenevoetstappen.nl

Junior Global Goals Zoom: Light on

g voor morgen

Schooldag van de duurzaamheid laat basisscho spelenderwijs olkinderen ervaren wat de Junior Global Goals hoe zijzelf hiermee zijn en aan de slag kunnen animatiefilmpjes gaan. O.a. korte informeren en stimuleren de www.schooldagva kinderen. ndeduurzaamhei d.nl

GrowWizzKid is hét totaal lesprogra mma dat op een praktische en innovatieve manier ingaat op (de herkoms van) gezonde voeding. Natuur, t techniek en duurzam ontwikkeling worden op een e inspirerende manier voeding verbonde door n. www.growwizzkid Gezonde.nl School is een programma waarbij het doel is om

small Zoom: Light on Small is een gratis digitaal lespakke lessen, waarbij leerlingen van t van vijf groep 8 gaan wondere wereld kijken naar de van kleine dingen. www.eco-schools .nl/zoom PRISE is een instrument voor het stapsgewijs invoeren van -light-on-small Leren voor Duurzame Ontwikkeling in jouw basisschool.

Vogelbescherming

Groene Voetstappen

Zelf nadenken , een eigen mening vormen en bewust van jouw impact op de wereld om worden je heen. Met dit educatiemateriaal doel is het van Greenpea ce ontwikkeld. www.greenpeace. nl/lesmaterialen

‘Les je dorst’ is het educatiep latform van de drinkwaterbedrijv en voor basisscho len. Kom hier weten over kraanwat alles te er! Ga aan de slag met proefjes. met opdracht en en www.lesjedorst.n l

De Duurzame Week Utrecht (of weekend) in juli is een prima Plastic school (extra) aanleiding om opsoup aandacht aan duurzaamheid found ation te besteden. www.duurzameweek.nl

Fairtrade Neder

land

de natuur

Technieklessen saai of moeilijk? Niet met planten op het schoolple en dieren in als inspiratie bron! Hoe gaat technische uitdaging de natuur om en? Leer dit met Biomimicry. het lespakket over www.biomimicryn l.org/basis-onder wijs.html

Programma Basisonderwijsmet 2021 - 2022

Programma van de Buren

De Junior Global Goals zijn een initiatief van Stichting Schooldag van de duurzaamheid

Natuuronderz oek en buitenk

www.juniorglobalgoals.nl

Vanuit drie mooie ampen accommodaties organisee Veldstudie onderzoe ksgerichte programm rt Stichting natuurbeleving. a’s en www.natuurkamp en.nl

Wereld van Oz

Cacao en kindera

Het spannend e en avontuur lijke lesmater groep 4 t/m 8) iaal (geschikt is gebaseerd op voor de Wereld van krijgen de kans Oz. Leerlingen om de plasticso ep van dichtbij en worden uitgedaag te ontdekken d om zelf aan de slag te gaan. Gastlessen zijn (Online) ook mogelijk. www.plasticsoup foundation.org/w plasticsoep-lesm at-wij-doen/educa ateriaal-basisond tie/ erwijs/

rbeid

Waar komt onze chocolade vandaan cacaoboeren en wat doen om kinderarbeid te voorkomen. www.fair tradened erland.nl

Inschrijven

bij de Buren regel je met de Buren zelf.

Programma Basisonde

rwijs 2021 - 2022

Programma van

de Buren

Ze konden gemaakt worden dankzij een subsidie van Jong Leren Eten. Via het GDO (Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling) zijn de platen nu voor iedereen in Nederland beschikbaar. Vernieuwend is dat we met deze platen consequent gebruik maken van stellingen en hoger orde denkvragen. Aan de hand van ervaringen op de (moes)tuin leren leerlingen over belangrijke principes van de ecologische basisvorming zoals kringlopen in de natuur In samenwerking met de stichting Boerderij in de Kijker hebben we het programma ‘Superboer tot Superboerderij’ ontwikkeld waarbij de kringloop op het boerenbedrijf centraal staat. In totaal hebben er 29 Utrechtse scholen meegedaan met dit programma en een bezoek gebracht aan een echte boerderij in de regio rond de stad Utrecht.

Boerderij in de Kijker:

Coproductie en cocreatie Voor de uitvoering van ons programma werkten we samen met andere organisaties. We gaven een vervolg aan de samenwerking met de Marnixacademie (pabo). Het doel hiervan was om pabo-studenten gedurende hun opleiding regelmatig in contact te brengen en te laten deelnemen aan NME-activiteiten, zodat zij deze ook in hun loopbaan als leerkracht optimaal weten in te zetten. In 2021 hebben de studenten weer met veel plezier hun programma’s op Griftsteede uitgevoerd zoals de didactiek van ontmoeting en taalopdrachten. Deze werden weer hooggewaardeerd. We hebben Moestuinpraatplaten gemaakt. Deze zijn samen met medewerkers van het ODRU (Omgevingsdienst Regio Utrecht) en de Groene Belevenis uit Leusden ontwikkeld.

Aziza Karim van burenorganisatie Young Engineers:

‘Iedere keer raak ik onder de indruk van al het mooie werk wat jullie doen!’

‘Utrecht Natuurlijk stuurde vorige week hun aanbod naar de scholen. In hun digitale gids staat ook ‘Geiten van Boer Gijs’ erbij. De aanmeldingen lopen goed voor heel de provincie via de NME-centra. Blij met deze samenwerking!’ Samen met De Schooldag van de Duurzaamheid zijn we begonnen aan een doe-het-zelf-postertentoonstelling voor scholen over de Junior Global Goals. Deze zal in 2022 aan de scholen aangeboden worden. Samen met de gemeentelijke stadsecologen hebben we ‘de Visdeurbel’ bij de Weerdsluis, waar Utrechters vissen kunnen helpen om gemakkelijker de sluis te passeren, extra onder de aandacht gebracht bij scholen. In samenwerking met De Fungi Factory hebben we 10 kweeksets voor oesterzwammen en de daarbij behorende lessen over circulaire economie gratis ter beschikking gesteld aan de scholen.

4. Natuureducatie voor het onderwijs

Leerkracht over de nieuwe escape game:

‘Kinderen en docenten zijn erg enthousiast over de nieuwe lesopzet. De les daagt uit en bevat een mooie variatie aan werkvormen.’

‘Kapot gaaf’ ‘Heel fascinerend’ ‘Super leuk’ ‘Harold de bij’

Bevrijden

Een greep uit reacties van leerlingen van groep 8 van Wijzer aan de Vecht:

Kraak de code!

RAAT

Gebruik de cijfers op het

antwoordblad om de bijen te bevr De professor ijden.

Dit is de gemene professor! Hij is boos op geel-zwart gestreepte vliegbeesten.

Hij wil alle informatie over bijen vernietigen. Hij heeft ook bijen ontvoerd en opgesloten OPDR ACHT in een kist! KAART Helpen jullie de bijen om te ontsnappen? Ga door naar de volgende kaart. BEVRIJD DE BIJEN

Leerkracht:

‘Heel tof concept (en voor mezelf en voor vrienden ook heel leuk!)’ ‘Het is niet waanzinnig maar bij-zinnig: ‘Het blijft je bij!’’ Leerlingen van groep 6/7 Kees Valkenstein:

‘Ik vind het nu al leuk.’ ‘Leuk om zelf veel uit te zoeken.’ ‘Zelf uitzoeken wat je moet doen’. ‘Heel uitgebreid.’

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Zaai- en oogst kalender

4.2.3 Ontwikkelingen in het onderwijs

n Moestui l bij schoo

Overzicht per maand

- Standa

Binnen het onderwijs is er behoefte aan mogelijkheden om te differentiëren in de lesstof om zodoende beter aan te kunnen sluiten bij de verschillende leerstijlen en niveaus van de leerlingen. Ontdekkend en onderzoekend leren, kringloopdenken en 21e-eeuwse vaardigheden bieden veel mogelijkheden voor differentiatie. In 2021 hebben we deze uitgangspunten toegepast op onze bijenles ‘Vliegend Volk’ en deze omgezet in een geheel vernieuwd concept: een escape game ‘Bevrijd de bijen’. Het ontwikkelproces hiervan gaf ons veel nieuwe inzichten en nieuwe mogelijkheden. De les zelf kan nu op verschillende niveaus uitgevoerd en begeleid worden. Het bezoek aan de imker en de bijen in de bijenstal zijn nog steeds onderdeel van de les. Ook bij de nieuwe tuinles ‘Zaden en Zo’ hebben we heel bewust de mogelijkheid tot differentiëren ingebouwd.

Curriculum.nu Wij volgden de ontwikkelingen rondom Curriculum.nu . De ontwikkeling rondom de herziening van het curriculum in het basisonderwijs (po) en het voortgezet onderwijs (vo). Daartoe zijn we onder meer aangesloten bij de Coöperatie Leren voor Morgen. Ons huidige lesaanbod biedt invulling aan de huidige kerndoelen voor het primair onderwijs. In december 2021 heeft SLO (Stichting Leerplanontwikkeling) de opdracht gekregen van het ministerie van OCW om te starten met de actualisatie van een aantal examenprogramma’s maar nog niet van de kerndoelen van het basisonderwijs. Zodra ook deze aan de beurt zijn, zullen wij bepalen welke gevolgen dit heeft voor ons programma.

Maart voorzaaien direct volle grond zaaien poten

in de schooltuin! Wat leuk dat jullie hebben gewerkt leuker dan de Nu is het tijd om te oogsten. Er is niets te eten. opbrengst van het harde werken samen

Tuinieren tot de zomervakantie

Maak bijvoorbeeld heerlijke... in! in de schooltu hebben gewerkt dan de Wat leuk dat jullie is niets leuker te oogsten. Er Nu is het tijd om samen te eten. het harde werken opbrengst van eeld heerlijke... Maak bijvoorb

April

Hummus met tuinbonen

letjes CourgetterolIngrediënten

Mei

voorzaaien direct volle grond zaaien

Ingrediënten voor een schoolklas

Ingrediënten voor

Groenten van de tuin

voorzaaien

biet, goudsbloem,

direct volle

korenbloem, peterselie,

grond zaaien

radijs, snijbiet, tuinkers,

uitplanten

zomeraster

Zo maak je hummus met tuinbonen 1 Haal de tuinbonen uit de peul.

een schoolklas

basilicum, courgette

Juni

poten uitplanten oogsten

• tuinbonen tuinbonen 5 minuten en giet ze af. Kook detjes 2 tterolle Juli Zo maak je courge grijze velletje er af met je vingers. voorzaaien Kruiden van de tuin 3 Haal het buitenste Ingrediënten in twee in een pannetje het groene boontje voor de • peterselie pijnboompittenJe gebruikt alleen 1 Rooster de direct volle de tuin hummus. in. Groenten van minuten goudbru grond zaaien Dit heb je verder nodig s koud de ricotta of fèta. door 4-5 courgette de pesto de kikkererwten in een vergiet onder ze samen met 4 Spoel uitplanten 250 Mengkikkererwten 2 gram af. water tuin plakken. stromend in dunne (1 blikje uitgelekt) e in de lengte Kruiden van de oogsten Snijd de courgett • basilicum 253 ml sesamolie citroen en de knoflook uit. Pers de 5 peper zout. en1/2 met plakken de olijfolie 254 ml Bestrooi kikkererwten, de tuinbonen, de nodig de plakken knofl bakook, 6 Meng deen Dit heb je verder 1 citroen tot in een (grill)pan Verhit de olijfolie sesamolie en de olijfolie met een keukenmachine 3 eetlepel pesto 15 teen knoflook 1 minuut. of aan beide kanten een gladde puree. 125 gram ricotta peper en zout apiertje. keukenp uitlekken op een smaak met citroensap, peper en zout en fèta kaas 6 Laat ze daarna 7 Breng op p en de over kaaspeterselie 1 scheutje citroensa het gehakte jn fi met wat een kant sprenkel nog pitten 7 Besmeer dan tig op. 50 gram pijnboom hummus. en rol ze voorzich pestomengsel olijfolie e en een blaadje met een prikkertj peper en zout 8 Steek ze vast prikkertjes basilicum.

Utrechtse tuinsoep met aardappel

Eet ! elijk smak

oogsten

basilicum, courgette (nà

radijs, snijbiet, tuinkers

sla

Augustus -

voorzaaien

radijs, snijbiet, tuinkers,

direct volle

radijs, snijbiet, tuinkers,

phacelia

grond zaaien

uitplanten oogsten

phacelia basilicum, bieslook, biet, courgette, peterselie, radijs, snijbiet, tuinkers

snijbiet, tuinkers

bieslook, radijs, snijbiet, tuinboon, tuinkers aardappel ui

oogsten

voorzaaien

direct volle

radijs

Handleiding Groep 1 t/m 8

grond zaaien uitplanten

oogsten

aardappel, basilicum, biet, courgette,

koriander, sla, snijbiet,

Wist je dat...

... sommige gewassen veel sneller kiemen en groeien dan andere. Tuinkers en radijs kun je bijvoorbeeld meerdere keren per tuinseizoen zaaien en oogsten. ... samen koken ervoor zorgt dat kinderen meer proeven en meer lekker vinden.

... kinderen door te tuinieren ook leren met teleurstellingen om te gaan, de natuur laat zich niet dwingen... ... ieder tuinseizoen anders is: tuinieren is samenwerken met de natuur!

Extra

onderdeel van

sla

tuinboon, tuinkers, ui

radijs, snijbiet, tuinkers

Serveer met warm brood uit de oven.

Extra Ook lekker als

koriander, radijs, oost-indische kers

15 mei!)

aardappel

aardappel, basilicum, Recepten bieslook, biet, uit eigen courgette, koriander, peterselie, radijs, sla, moestuin

Eet jk! smakeli

www.utrechtnatuu rlijk.nl

uitplanten

Materiaalprojec t: Moestuin bij sc hool

Kringloop denken en 21e-eeuwse vaardigheden

ard -

www.utrechtnatuurlijk.nl | info@utrechtnatuurlijk.nl

een saladebuffet.

z.o.z. voor een overzicht per gewas

tnatuurlijk.n l | info@utrech

e p te n Met recigen e uit in moes t u

Educatie

Naast de benodigde zaden bestaat dit project uit informa tieve vlogs over de tuin. In het voorjaar 2022 kunnen de scholen dit materiaal voor het eerst gebruiken. Bij het lespakket maken we ook receptkaartjes voor het verwerken van de oogst. Zo past dit lespakket heel goed bij het thema ‘Lokaal en gezond voedsel in Utrecht’. Met Jong Leren Eten, de Utrechtse moestuincoaches en GrowWizKids zijn we een Utrechtse alliantie gestart om ons gezamenlijk in te zetten voor de ambitie ‘Ieder kind in Utrecht een moestuin’. We geven daarmee ook concrete invulling aan de voedselambitie van de gemeente. We hebben de moestuincoaches bij de scholen in Utrecht onder de aandacht gebracht en meerdere coaches zijn inmiddels al projecten aan het uitvoeren op de Utrechtse basisscholen.

Verslag van Boerderij in de Kijker

Op bezoek bij boer martien

Groene scholen Een groen schoolplein, een moestuin bij school en een groene buitenruimte zijn mogelijkheden om natuur educatie bij school een impuls te geven en tegelijkertijd bij te dragen aan meer groen in de stad. Met ons levend- materiaalproject Tuin bij School leveren wij een bijdrage aan het vergroenen van schoolpleinen. Scholen kunnen bij ons zaden en planten bestellen om hun schoolomgeving daadwerkelijk te vergroenen. In 2021 hebben 18 basis scholen hiervan gebruik gemaakt Doordat we veel lessen in 2021 moesten annuleren vanwege de coronamaatregelen hadden wij de gelegenheid om het materiaalproject Tuin bij School om te vormen tot het nieuwe materiaalproject Moestuin bij School. Met dit project gaan leerlingen zelf voorzaaien in de klas voor hun moestuin buiten. Het bestaat uit een ‘standaard variant’ met voldoende materiaal voor een moestuin tot de zomervakantie en een ‘extra variant’ waarbij het tuinieren doorloopt tot de herfstvakantie.

Hallo wij zijn van de panda van groep 4 wij zijn naar de boerderij gegaan. We vonden het heel leuk we gingen als eerst eten en daarna allemaal leuke dingen doen. Dit hebben we allemaal gedaan, maar ik zeg de helft maar ik zeg niet de goede volgorde, dus oké laten we beginnen. We mochten in de kruiwagen dat was heel leuk en we mochten de babykoe aaien en we gingen vissen vangen en we vingen heel veel planten. Daardoor kan je niks zien wat je vangt maar je moest opletten waar je staat. Je kan in de sloot vallen, maar gelukkig viel niemand van groep 4. Voorbeeld iemand valt van groep 4 dat is niet fijn dan moet je met natte kleren verder en dat wil je niet maar dat is niet gebeurt, gelukkig. We moesten lachen toen de koe bang was maar niet iedereen lachte. Het was ook zielig dat die babykoe alleen moest zijn in het hok hij ging alleen liggen en 1 keer opstaan en we schrikken ons kapot. Toen gingen we nog allemaal anderen dingen doen en dat was ook heel leuk en de poes ging bevallen. Sommige kinderen keken maar ik was te laat. Oké dit is mijn verhaal doei boer en boerin. Groetjes van groep 4. We gaan jullie missen, hopelijk zie wij jullie snel weer. Door Maisa

4. Natuureducatie voor het onderwijs

4.3 Voortgezet en hoger onderwijs Het Utrechtse onderwijs vraagt steeds vaker om lokale maatschappelijke context die aansluit bij het curriculum en zoekt naar mogelijkheden om actuele maatschappelijke vraagstukken onderdeel hiervan te maken. Utrecht Natuurlijk beantwoordde die vraag met maatwerk in Utrechts perspectief waarmee leerlingen met 21e-eeuwse vaardigheden aan de slag konden. Van deze bijdrage aan duurzaamheidseducatie werd graag gebruik gemaakt. Samen met onze partners verbonden we docenten, scholen, studenten en organisaties, die verder willen met duurzame ontwikkeling in het onderwijs. Dit deden we met inzet van ons netwerk en door actief bij te dragen aan bijeenkomsten, evenementen en projecten rond duurzame ontwikkeling in het onderwijs.

Voor het tweede jaar op rij was de uitdaging om mogelijk heden te vinden om, ondanks de beperkende coronamaatregelen, invulling te geven aan samenwerken met het onderwijs. Door de coronamaatregelen kon niet alles doorgaan zoals gepland, en soms moesten leerlingen, studenten en onderwijs noodgedwongen andere prioriteiten stellen. Globaal gesproken: productontwikkeling kon meestal doorgaan zoals gepland maar publiekspresen taties en testsessies met groepen vaak niet.

• Voor de Biologiemarathon van het Leidsche Rijn College werden concrete programmasuggesties opgesteld. Op deze school verzorgden wij ook een adviesgesprek en inspiratiemateriaal rond de groene inrichting en gebruik van de buitenruimte. • Voor de duurzame challenges van het Young Climathon programma levert Utrecht Natuurlijk de casus rond circulair textiel en beoordeling van de uitwerkingen. • Met leerlingen van X11 werd onder begeleiding van de docent technologie en toepassing gewerkt aan een ontwerp voor het spel ‘Escape to circularity’, waarbij een rondleiding met focus op de circulaire aspecten van Castellum Hoge Woerd en Steede Hoge Woerd als inspiratiebron diende. Bij de evaluatie vonden de leer lingen dit bezoek een ‘leerzame ervaring’. • Met het Wellantcollege, afdeling ‘Dier en Zorg’, werd overlegd over de mogelijkheid om rond het thema ‘Werken op de stadsboerderij’ korte filmpjes te maken om daarmee de gevolgen van de coronabeperkingen enigszins te ondervangen, maar hiervoor bleek uit eindelijk nog niet voldoende belangstelling. • Op de lerarenopleiding van de Hogeschool Utrecht werkten vier groepen studenten van verschillende vakken aan vakoverstijgend lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs rond de thema’s biodiversiteit en stadsnatuur, geïnspireerd op de ‘Whole School Approach’. De casussen waarvoor de studenten kiezen waren aangeleverd door Utrecht Natuurlijk, en ook bij begeleiding en beoordeling speelde Utrecht Natuurlijk een rol. • Studenten van verschillende opleidingen maken gebruik van de mogelijkheden voor een (onderzoeks) stage of traineeship bij Utrecht Natuurlijk. Deze studenten aan Van Hall Larenstein, Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en verschillende faculteiten aan de Universiteit Utrecht verdiepen zich in het werk van Utrecht N atuurlijk en werken met ons aan bijvoorbeeld educatiemateriaal over voedselproductie en voedselverspilling, biodiversiteit of ontwikkelen recreatieve activiteiten rond natuuren duurzaamheidsthema’s. • Zoals al eerder benoemd (zie 4.2.2.) maakten studenten aan de Marnixacademie gebruik van Griftsteede om praktijkervaring op te doen met lesgeven over natuuren milieueducatie (NME)

Dit is wat we in 2021 gedaan hebben voor deze doelgroep: • Met leerlingen van het Bonifatiuscollege werd voor het vak Cultureel Kunstzinnige Vorming gewerkt aan de voorbereiding van de jaarlijkse expositie op Castellum Hoge Woerd. Dit jaar werd met de leerlingen het thema ‘contact’ verkend aan de hand van voorbeelden uit de natuur met aandacht voor biomimicry en Sustainable Development Goals (SDG’s). • Met het ‘ECO-team’ van leerlingen en docenten van het Amadeuslyceum werd gewerkt aan de ECO Schools certificering. Bij de audit in december werd aan de eisen voor het bronzen certificaat voldaan.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

• Op initiatief van O3-effect samen met een aantal stakeholders rond het Utrechts voorgezet onderwijs gewerkt aan onderwijsinnovatie voor duurzame ontwikkeling. Doel van het project was om bij te dragen aan onderwijs dat actueel en innovatief is en aansluit bij de motivatie van de leerlingen en de behoeften van de maatschappij. Het volgende stond centraal: - P ersoonlijke ontwikkeling van de leerling (burger): zelfstandigheid en eigenaarschap. - V erbinding met de omgeving en hierin verantwoordelijkheid nemen voor maatschappelijke vraagstukken. - D uurzaam te ontwikkelen zodat we nu, en in de toekomst, beter zijn voorbereid op het omgaan met maatschappelijke vraagstukken zoals verbeeld in de Global Goals. Een van de prioriteiten is kansen gelijkheid en inclusiviteit. We hebben de Fungi Factory geadviseerd over mogelijke toepassingen en afnemers die geïnteresseerd zijn in restsubstraat (koffiedik na oesterzwammenkweek). Dit was gekoppeld aan een onderwijsproject van UNIC en geveltuinproject Enactus (Studentenadviesburo). • Enactus (studentenadviesburo) ondersteund bij het ontwikkelen van een geveltuinconcept. • Een groep master studenten Sustainable Development van de Universiteit Utrecht ondersteund in hun ideeënvorming voor een in 2030 biodivers, sociaal sterk en CO2 neutraal Science Park. • Een bijdrage geleverd aan het onderzoek ‘Transfor mation Through Imagination’ van Universiteit Utrecht en Technotrend rond de rol van ‘verbeeldingskracht en toekomstdenken’ in het duurzaamheidsonderwijs.

• Met studenten van de journalistenopleiding van de Universiteit van Amsterdam meegewerkt aan een gefilmd interview over wateropvang in Utrecht. Dit werd op Castellum Hoge Woerd opgenomen. • Een student begeleid bij het onderzoek voor haar masterthesis naar duurzame initiatieven in Utrecht en de rol die Utrecht Natuurlijk hierbij speelt . • Een student van de Wageningen Universiteit (WUR, Forest and Nature Conservation) ondersteund bij haar thesis over planning van groene ruimte voor kinderen in Utrecht en Barcelona.

4. Natuureducatie voor het onderwijs

5 Ondersteuning van groen initiatief en projecten 5.1 Inleiding Met ons natuureducatieprogramma op onze stadsboerderijen en stadstuinen leveren we een belangrijke bijdrage aan kennis over het belang van een groene en gezonde stad en stimuleren we Utrechters om hier een bijdrage aan te leveren. Utrecht Natuurlijk zet zich ook op andere manieren in om een bijdrage te leveren aan de groene en gezonde stad. We ontwikkelen projecten samen met andere natuur organisaties, maatschappelijke organisaties en bewoners initiatieven. In 2021 werkten we aan projecten en activiteiten waarmee we Utrechters aanzetten tot het leveren van een bijdrage aan het vergroenen van de stad. We richtten onze inzet op: • activiteiten die bijdragen aan de biodiversiteit in de stad; • activiteiten waarmee we beter bestand zijn tegen klimaatverandering; • activiteiten die bijdragen aan een duurzame voedselvoorziening; • activiteiten waardoor meer mensen genieten van groen in de leefomgeving.

5.2 Ondersteuning groen initiatief 5.2.1 Adviseren en faciliteren van zelfbeheer en groen initiatief

Ondersteuning op maat Wijk- en buurtinitiatieven van Utrechtse bewoners konden ook in 2021 bij ons terecht voor kennis en advies. Dit betreft initiatieven die groenprojecten willen realiseren in hun buurt. Aan iedere stadsboerderij is een programmamaker van Utrecht Natuurlijk verbonden die initiatiefnemers in zijn/haar gebied helpt bij het realiseren van hun initiatief. Indien nodig trok deze samen op met de wijkadviseurs van het betreffende wijkbureau of de wijkopzichter/medewerkers groen van Stadsbedrijven. Wij maakten initiatiefnemers wegwijs in de mogelijkheden en regels die de gemeente Utrecht heeft voor zelfbeheer en groeninitiatief, we adviseerden over het vinden van financiële middelen om een initiatief mogelijk te maken en adviseerden over de haalbaarheid en toekomst bestendigheid. Door bestaande zelfbeheerders te koesteren en ondersteunen en door nieuwe zelfbeheerders te stimuleren en enthousiasmeren draagt Utrecht Natuurlijk bij aan kwaliteit en de betrokkenheid bij de groene ruimte in Utrecht.

Utrechters kunnen bijdragen aan een prettige openbare ruimte door zwerfvuil op te rapen maar ook door een boomspiegel of een stuk openbaar groen in beheer te nemen. Utrechters doen dit individueel en in klein en groter georganiseerd verband. Er zijn ook initiatiefnemers die specifieke dieren plantsoorten beschermen. Dit zijn bijvoorbeeld de ringslangbroeihoop-beheerders en de overzetters van padden en kikkers. Deze z ogenaamde zelfbeheerders dragen bij aan de kwaliteit van de open bare ruimte omdat zij zorgen voor meer variatie in beplanting, meer biodiversiteit, meer toezicht en omdat zij vaak een hogere beheerkwaliteit leveren dan die de gemeente kan bieden.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

In 2021 ondersteunden we de volgende initiatieven:

In de wijken Noordoost en Binnenstad: • Advies en hulp bij een stappenplan om een bloemenweide aan het Willem van Oortplantsoen te realiseren. • Buurtcomité Stalau geholpen bij het realiseren van een informatiebord wilde bijen en voor een nieuw aangelegde bloemenweide aan de Talmalaan. • Advies en hulp bij het opstellen van een stappenplan voor het zelfbeheer van boomspiegels voor de bewoners van het Nimetogebouw. • Advies aan duurzaamheidscommissie Humanistiek voor het opknappen hun binnentuin. • Advies voor het vergroenen van een gezamenlijke achterplaats bij een gebouw van Mitros. • Advies voor de aanpak afkoppeling regenwater bij Pandhof Sainte Marie. • Advies voor een wormenhotel. • Hulp bij het vergroenen van de Pieter Nieuwlandstraat.

In de wijken Leidsche Rijn en Vleuten de Meern: • Advies over aanleg en beplanting voor de bewoners van de Kerrieweg die geveltuinen wilden aanleggen. Ondersteuning in de vorm van materialen en het beschikbaar stellen van ons netwerk voor promotie van de groenmarkt die de enthousiaste natuuren groenliefhebbers van de Odenveltweg hadden georganiseerd. • Advies aan een bewoner in Langerak over de aanleg van een wormenhotel voor de wijk; na advisering heeft deze bewoner besloten om eerst meer draagvlak bij haar buurtgenoten te gaan zoeken voordat we een wormenhotel inrichten. Het gezin is wel verder gegaan met wormencompost om ervaring op te doen.

• Ondersteuning bij het initiatief van een bewoner voor een ‘eetbare groenstrook’ of mini-voedselbos op de kruising Eerste Oosterparklaan-busbaan Parkwijk. Het is uiteindelijk gerealiseerd met ondersteuning vanuit het Initiatievenfonds. • Geholpen bij het initiatief van een bewoner om te stimuleren dat parkeerplaatsen in voortuinen zo groen mogelijk aangelegd worden. Op verschillende plekken in de gemeente Utrecht is het toegestaan om in overleg je voortuin tot autoparkeerplaats om te vormen. Er zijn verschillende gesprekken geweest met het wijkbureau en de afdeling Ruimte om in kaart te brengen hoe we kunnen stimuleren dat deze parkeerplaatsen waterbestendig, halfverhard en zo groen mogelijk worden ingericht. Dit blijft een wens, maar de uitvoering van dit initiatief is helaas stil komen te liggen. • Het beheer van de perenboomgaard tussen ’t Zand en de Langerakbaan is opnieuw in beeld gekomen dankzij een betrokken bewoner. Na de bouw van het Castellum was onduidelijk geworden wie er verantwoordelijk was voor het beheer van de boomgaard, waardoor de boomgaard in steeds slechtere staat raakte. Er lopen gesprekken om dit onderhoud duurzaam onder te brengen bij een gezamenlijke groep bewoners en bij Steede Hoge Woerd. • Bewoners van De Meern-Zuid geholpen bij hun voorstel voor de oprichting van een groot bijenhotel voor wilde, solitaire bijen.

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten

In de wijken Noordwest en Overvecht:

In de wijken West en Zuidwest:

• Informatie verstrekt aan een bewoonster uit de Elsstraat over geveltuintjes, wat wel/niet vergoed, hoe het gaat met bankjes in de straat. • Bewoner Nieuwlichtstraat had vragen over het aanleggen van een geveltuin. Informatie gegeven over plantkeuze en haar verwezen naar verdere informatie over geveltuinen op onze site en de voorwaarden van de gemeente. • Bewoonster geadviseerd over haar wens voor een bloemenweide op het Wisselspoorterrein aan de Tweede Daalsedijk. • Geadviseerd over de aanleg van een fruitmuur langs een houten schutting en haar verwezen naar diverse mooie voorbeelden zoals de slangenmuur op Slot Zuilen en landgoed Vollenhove. • Bewoonster van de Korenbloemstraat geadviseerd over vergroenen van de straat door gebruik te maken van huidige verwaarloosde bakken en het aanleggen van geveltuintjes. • Verschillende bewoners geadviseerd over geveltuinen en boomspiegels. • Een medewerkster van de Buurtwerkkamer geholpen met het opzetten van educatie op de (startende) moestuin. • Bewoonster Pernambucodreef informatie gegeven over het bouwen van een wormenhotel. Bewoonster zag uiteindelijk af van het wormenhotel door weinig draagvlak in de buurt. Kiest nu voor traditionele compostton.

• Ondersteuning van vijf geveltuinen, onder andere op de Molenbeekstraat (Rivierenwijk), Coornhertstraat (Dichterswijk) en de van Koetsveldstraat (NieuwEngeland). • Samengewerkt voor de organisatie van ‘Mooi Groen West 12 september’ waarop veel groene initiatieven in West zich presenteerden. Lot van Hooijdonk (wijkwethouder) fietste mee en bezocht onder andere het wormenhotel op het Hof van Cartesius en uitgebreid de Stadstuin Kanaalweg. • Ondersteuning van de straataanpak op de Waalstraat. Zwerfvuil opruimen, groene plekken verzorgen en nieuw groen aanleggen door het leveren van vuilknijpers, vuilniszakken, planten en tuingereedschap en meegedacht over de organisatie. • Het bewonersinitiatief voor een wormenhotel Nieuw Welgelegen ondersteund. Dit initiatief is gerealiseerd. • In Kanaleneiland meegedacht en materialen geleverd voor schoonmaak- en bollenplantactie, op Burendag 25 september, samen met het wijkbureau en een groep buurtbewoners en kinderen.

In de wijken Zuid en Oost: • Meegedacht met het Groen Netwerk Lunetten over het Groen Onderhoudsplan van de wijk. • De initiatiefnemer voor een regentonnenactie in de buurt geadviseerd over de opzet van haar actie. • Geadviseerd over een buurtmoestuininitiatief. • De ringslangenbroeihoop-beheerders en salamanderpoel-beheerders maken gebruik van Koppelsteede voor de opslag van hun gereedschap en bijeenkomsten.

Overig: • Op verzoek van Stekkerpunt onderzocht wat de mogelijkheden zijn om via onze locaties laagdrempelig overbodige kamerplanten beschikbaar te maken.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

5.2.2 Stimuleren van groen initiatief in cocreatie

Groen moet je Doen

Wilde stadscafé In 2021 organiseerden we viermaal een Wilde stadcafé. Deze vonden plaats in de Centrale Bibliotheek aan het Neude. We organiseren het Wilde stadscafe met de Bibliotheek Utrecht, het Milieucentrum Utrecht en Groen moet je Doen. De organisatoren hebben dit initiatief genomen vanuit het stedelijk Magie-overleg en willen hiermee een groter publiek betrekken bij groene onderwerpen die spelen in de stad. Om mensen te activeren doen we in deze cafés een lichtvoetig activistisch appel op de inwoners van Utrecht. Dat kan bijvoorbeeld met een oproep om mee te doen met het overzetten van kikkers en padden, het inventariseren van flora en fauna en door alert te zijn op werkzaamheden/ontwikkelingen waar de belangen van de natuur in de stad geschaad worden. Kortom: informeren en activeren. Ondanks de opstartproblemen door coronamaatregelen, hebben we in het najaar van 2021 dan toch vier cafés kunnen organiseren. De onderwerpen waren: ‘Het geheime groen van de stad’, met stadsecoloog Floris Brekelmans (14 september), ‘De natuur wat boeit het’, met filosoof Matthijs Schouten (12 oktober), ‘Groen en gezond’, met onderzoeker Jolanda Maas (9 november) en ‘Een groene stip aan de horizon’, met filosoof Johan van der Gronden (14 december). Deze laatste is uiteindelijk niet doorgegaan, vanwege de toen geldende coronamaatregelen. Het programma bestond uit presentatie van het onderwerp vanuit een Utrechts perspectief, nabespreking met het publiek en zo mogelijk een informeel samenzijn. Er was een moderator aanwezig die het gesprek tussen sprekers, deskundige en publiek in goede banen leidde. Het aantal belangstellenden varieerde tussen de 25 en 50 bezoekers per avond. De gesprekken waren inhoudelijk interessant en de reacties na afloop positief. De organisatoren hebben besloten om in 2022 door te gaan met het café.

We ondersteunden de organisator van de Groen moet je Doen-dag. De dag waarop de Utrechtse zelfbeheerders in het zonnetje worden gezet en hun een podium geboden wordt. Doel van de dag is om Utrechters op te roepen en te inspireren om de stad te vergroenen. De Groen moet je Doen-dag vond plaats op zondag 13 juni. Er deden 17 locaties mee in de stad. Op elke locatie vond je inspiratie om de stad te vergroenen. Naast de openstelling van verschillende locaties was er ook een activiteitenprogramma. Het ochtendprogramma startte om 10.00 uur met de online workshop ‘Een tuin om van te smullen’. Om 11.30 uur startte de tweede online workshop ‘Inspiratie voor geveltuintjes’. Beide zijn tot stand gekomen door een samenwerking tussen Velt Utrecht en Utrecht Natuurlijk. Het middagprogramma bestond uit een bijzondere audiotour ‘Groen rond de Singel’. Op diverse plekken langs de route van de audiotour was iemand van Vergroening Singel030 aanwezig om toelichting te geven bij de vergroeningsmaatregelen en werkzaamheden. Daarnaast konden deelnemers een kijkje nemen in de klimaatvriendelijke tuin van Gastvrijhuis Overvecht, deelnemen aan groene (kinder)activiteiten bij de Ecologische tuin Bikkershof en de luchtkwaliteit meten met een snuffelfiets bij het Milieucentrum. Degenen die meer wilden ontdekken over een groentetuin, composthoop, bijenhotel of egelhut konden terecht bij de tuinen van Tuindersvereniging Abstede. Utrecht Natuurlijk deed mee met de locaties Kasteeltuin Nijevelt, Stadstuin Kanaalweg, Stadstuin Zuilen, Stadstuin Plutodreef, Griftsteede, Koppelsteede en Steede Hoge Woerd. Daar werden diverse activiteiten georganiseerd. Op Koppelsteede konden bezoekers samen met de Guerrilla Gardeners eigen zaadbommen maken en op Griftsteede de nieuwe inspiratietuinen bewonderen. Op Stadstuin Zuilen organiseerden wij een rondleiding op de tuin, Kasteeltuin Nijevelt was open voor publiek en bood informatie over het vergroenen van je tuin. De organiserende partijen maakten met wethouder Lot van Hooijdonk een fietstocht langs een deel van de locaties. In onze socialmediacommunicatie hebben we drie keer aandacht besteed aan het programma en we verstuurden een persbericht over deze dag.

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten

Groen steunpunt

Climate Songfest

In 2021 waren we intensief betrokken bij het netwerk dat naar een Utrechtse oplossing zoekt voor een groen steunpunt. Het netwerk bestond uit de gemeente Utrecht, diverse betrokken bewoners en maatschappelijke organisaties. Dit steunpunt zou Utrechters moeten gaan adviseren over bijvoorbeeld de aanleg van een daktuin, moestuin, geveltuin, siertuin, waterbergende tuin, natuurlijke stadstuin, waterbergend groen dak, permacultuurtuin, voedselbosje, groen schoolplein, groene speelplek en samen tuinierentuin. Kortom, alles onder het motto ‘Samen maken we de stad groener’. Een kerngroep bestaande uit vertegenwoordigers van de gemeente, Tuinambassadeurs, het Milieucentrum en Utrecht Natuurlijk hebben een voorstel voor een onder steuningsstructuur gemaakt naar het voorbeeld van Buurtgroen020 uit Amsterdam. We hebben ons idee een aantal keer getoetst aan de wensen en ideeën van actieve bewoners in een zogenoemde peilgroep. Dit voorstel is door het Milieucentrum en Utrecht Natuurlijk verder uitgewerkt in een plan van aanpak voor een Utrechtse variant van de Amsterdamse ondersteuningsstructuur, op de website www.buurtnatuur030.nl. Deze website zou net als de Amsterdamse website gebouwd moeten worden op basis van ‘gebiedonline.nl’, waarop initiatiefnemers zich kunnen presenteren, vragen kunnen stellen, activiteiten kunnen aanmaken en meer. Nadat de Tuinambassadeurs afhaakten, bleven het Milieu centrum en Utrecht Natuurlijk over om het platform te faciliteren. Utrecht Natuurlijk verzorgt het online platform en het Milieucentrum organiseert de activiteiten. In 2021 is de ruwe versie van de website www.buurtnatuur030.nl gerealiseerd, zijn we gestart met het maken van een eigen huisstijl voor het platform en hebben we een eerste bijeenkomst voor de deelnemers georganiseerd.

Het initiatief Climate Songfest en Climate Tour van Stichting Groen! is door Utrecht Natuurlijk van harte ondersteund. Dit initiatief geeft jongeren een stem die gehoord wordt, en de ruimte om op een positieve en creatieve manier onderdeel te zijn van de lokale dialoog over klimaat en duurzaamheid. Het project bestond uit een lespakket en de uitdaging aan leerlingen om een klimaat song te maken. Utrecht Natuurlijk ondersteunde dit initiatief op de volgende wijze: • praktisch, met inzet van de eigen communicatiekanalen, ons netwerk en onze locaties; • inhoudelijk, met inzet van kennis en expertise; • financieel, met een bij ons budget passende bijdrage.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

climate-songfest

De stem

groen_sv

#climate_songfest

Utrecht

Clim te songafe st n

Win met jouw

school het Clim

Doe mee en schri

AFI

ich

ate Songfest!

jf een klimaatson g waarin je jouw boodschap laat horen.

Jij bent de gene ratie van morg en wordt op dit en moment onvoldoend gemaakt worde e betrokken bij n op de beleidskeuzes gevolgen gaat merk het gebied van klimaat en duurz die aamheid. Terwi en in de toekomst. jl jij juist de Met de Climate Songfest geven podium om je stem we jou een te laten horen! Ben je leerling Meld je aan, ontva of docent? ng het lespakket vakantie. Maak en stuur jouw klima kans op een profe atsong in vóór de ssionele videoclip kerstkerst van jouw lied en schoolprijs voor een 'groene' de winnende schoo l. Van de winnende wordt een profe song ssionele opnam e gemaakt! Hiern geldbedrag van aast maak je song de Provincie Utrec kans op een ht, dat je kunt inzett en om je schoo verduurzamen. l verder te Kijk op https://stich

ting-groen.nl/clima te-songfest of scan de QR code

Lin

5.3 Projecten Waarnemingen verzamelen In Utrecht zetten diverse mensen zich in om kennis te vergaren over de biodiversiteit in de stad door actief te zijn als waarnemer. Ook in 2021 begeleidde Utrecht Natuurlijk projecten waarin Utrechters gierzwaluwen en vleermuizen monitoren. Dit zijn de waarnemers van de projecten Gierzwaluw030 en BAT030. Voor deze begeleiding ontving Utrecht Natuurlijk additionele financiering van de gemeente Utrecht. Wij coördineerden de activiteiten voor de betrokken groepen Utrechters, organiseerden bijeen komsten en bundelden (broed)gegevens. Gierzwaluw030 is een project om nesten van gierzwaluwen in de stad Utrecht in kaart te brengen. In 2021 hebben 35 vrijwilligers in de hele stadnesten in kaart gebracht en voorlichting gegeven aan buurtbewoners over hun gevleugelde buurtgenoten. De resultaten van de inventarisaties door de vrijwilligers van Gierzwaluw030 werden getoond in de natuurwaardekaart van de gemeente Utrecht. De betrokken vrijwilligers leverden hiermee een belangrijke bijdrage aan het zichtbaar maken van natuur voor Utrechters. In 2021 zijn ruim 285 bezette nesten van gierzwaluwen gevonden. ‘Bijvangst’ van de inventarisaties waren de leuke gesprekken met buurtbewoners die kwamen vragen wat de waarnemers aan het doen waren. Zo draagt het project niet alleen bij aan de soortbescherming door nesten in kaart te brengen, maar ook door het vergroten van het bewustzijn over natuur bij Utrechters. De geplande excursies in 2021 konden helaas niet doorgaan door de corona-maatregelen. Wel organiseerden we een gezamenlijke startbijeenkomst voor de vrijwilligers, waar een expert op het gebied van gierzwaluwen een lezing gaf. Aan het eind van het seizoen hebben we een gezamenlijke bijeenkomst georganiseerd waar we terugblikten op de behaalde resultaten en waar we de eerste plannen voor het komende jaar maakten.

In 2021 hebben we de bezetting van vier verschillende kraamgroepen van de gewone dwergvleermuis in kaart gebracht. Alle VleerMUS-routes zijn minimaal twee keer gefietst waarmee waardevolle informatie in kaart is gebracht over de aanwezige soorten vleermuizen in de stad. Nagenoeg alle open vleermuiskasten in de Utrechtse parken werden regelmatig gecontroleerd op de aanwezigheid van vleermuizen. Alle waarnemingen van vleermuizen die in het project BAT030 zijn gedaan, waren input voor de natuurwaardekaart van de gemeente Utrecht. In het najaar van 2021 zijn de dichte vleermuiskasten in verschillende parken gecontroleerd op bezetting, onder begeleiding van een gecertificeerd vleermuisvanger (dit werk is strikt gereguleerd vanwege het risico op rabiësbesmettingen). Het werk van de vrijwilligers van BAT030 hebben we gepresenteerd tijdens het Vleermuizen in de Stadsymposium, dat in 2021 werd georganiseerd door de stadsecologen van de gemeente Utrecht. In navolging van en geïnspireerd door BAT030 is de gemeente Den Bosch zich aan het oriënteren of zij een soortgelijke BAT073-groep kan oprichten. Utrecht Natuurlijk heeft de stadsecologen van de gemeente Den Bosch geadviseerd over hoe je een dergelijk project kan vormgeven. Mogelijk een opmaat naar een landelijke navolging van BAT030?

Maaibeheer

BAT030 is de overkoepelende naam voor vier projecten over vleermuizen in de stad Utrecht. Kraamgroepen van de gewone dwergvleermuis worden in kaart gebracht, open en dichte vleermuiskasten worden gecontroleerd op bewoning en vrijwilligers fietsen vaste routes waarop de vleermuisgeluiden met batloggers in kaart worden gebracht (‘VleerMUS’). Bij BAT030 zijn zo’n dertig vrijwilligers betrokken.

In 2020 is het maaibeheer in de gemeente Utrecht opnieuw aanbesteed. Belangrijk aandachtspunt voor het nieuwe beheer was het behoud van biodiversiteit. Het nieuwe maaien moet zorgen voor meer planten in de stad. Hiervoor wordt er op veel plekken in de stad minder vaak en anders gemaaid. Veel Utrechters hebben nog vooroordelen over minder maaien en vinden dat de stad er rommeliger van wordt. Utrecht Natuurlijk en de gemeente Utrecht willen bereiken dat er in de stad meer begrip ontstaat voor het nieuwe maaien en er meer waardering komt voor de biodiversiteit in de stad. In 2021 hebben we in samenwerking met de KNNV 25 informatiebordjes gemaakt die de KNNV op plekken in de stad heeft neergezet waar op een andere manier gemaaid wordt. Ook hebben we een pilotexcursie georganiseerd om mensen in het veld te kunnen vertellen over het maaibeleid en over de biodiversiteit in de stad. Deze excursie moest door de coronamaatregelen worden geannuleerd.

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten

Groen doet Goed

NatuurWijs

In opdracht van de Provincie Utrecht voeren we het programma Groen doet Goed uit. Dit programma heeft tot doel meer kinderen te verleiden de natuur in te gaan. Utrecht Natuurlijk verdeelt een activiteitenbudget onder verschillende stedelijke initiatieven en voorziet deze van advies. Dit betreft de volgende initiatieven:

Speelbos Zuilen In de vorige programmaperiode van Groen doet Goed is het speelbos Zuilen gerealiseerd. Het is een initiatief van buurtbewoners en gemeente, in samenwerking met de Scouting, Ludens BSO en omliggende scholen. Het speelbos had zijn officiële opening in april 2019. Het speelbos is permanent toegankelijk en is een waardevolle toevoeging aan het Niftarlakepark. Door de coranamaatregelen is er in 2021 weinig georganiseerd in het speelbos. Eind mei heeft er een grote schoonmaakactie plaatsgevonden met de buurt waarbij ook de wilgenhutten verstevigd zijn. In oktober is het speelbos uitgebreid met een grote klimtoren met glijbaan. Dat maakt het speelbos nog aantrekkelijker.

‘Ontdekkend leren met hoofd, hart en handen’, is het motto van Natuurwijs. Scholen kunnen kiezen uit drie werkvormen: Nu naar buiten, Bosuitjes en een driedaags programma. Er zijn uitjes in de gebieden van Staasbos beheer, Natuurmonumenten en Utrechts Landschap, maar ook in de stadsparken. Door de coronamaatregelen waren scholen nauwelijks in de gelegenheid om deel te nemen aan de activiteiten van Natuurwijs. In totaal zijn er in 2021 vier stadssafari’s gehouden en zo zijn ruim 100 kinderen door NatuurWijzers op ontdekkingstocht gegaan in de nabije stadsnatuur.

Over de Brug Festival, Overvecht

De Avonturenclub De Avonturenclub heeft een vaste partner gevonden in de Brede School Overvecht. Hierdoor is het mogelijk dat alle scholen uit Overvecht meedoen met de Avonturenclub. Dat geldt voor tien kinderen (= één club) uit de middenbouw en tien kinderen uit de bovenbouw. De kinderen gingen op avontuur in de (stads)natuur rond hun school. De Avonturenclub is in Overvecht zo succesvol dat scholen en ouders vragen om capaciteit. Zo heeft basisschool Op Dreef in de zomervakantie een week lang de Avonturenclub aangeboden. De leerkrachten, de conciërge, iedereen deed mee om het tot een succes te maken. Nu zijn er meer scholen die dit ook willen. We hebben geïnvesteerd in het werven en opleiden van nieuwe begeleiders. Ook in Leidsche Rijn hebben twee scholen meegedaan. Met dit programma zijn ruim 240 kinderen bereikt.

In 2021 werd het Over de Brug Festival voor de 6e keer georganiseerd. De jaarlijkse herhaling maakt dat het feest steeds bekender wordt in de wijk en op een groot aantal bezoekers kan rekenen. Staatsbosbeheer, Dock, IJsclub Siberia en Utrecht Natuurlijk zijn de drijvende krachten achter dit mooie feest. Dit jaar konden de kinderen verschillende bushcraft-vaardig heden oefenen, zoals schieten met een pijl en boog. Eerst maakten de kinderen zelf een pijl en boog en daarna mochten ze schieten op een grote schietschijf. Ook konden ze touw vlechten van raffia, waterdiertjes vangen en onderzoeken en weer terugzetten, broodjes bakken boven een vuur en natuurlijk ook lekker vrij spelen. Er waren dit jaar ruim 300 bezoekers.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Zomertoer Dit is een nieuw project binnen Groen doet Goed. Tijdens de zomervakantie zijn 15 kinderen een week lang elke dag in een natuurgebied in of rond Utrecht geweest. Deze intensieve verkenning met verschillende natuurervaringen was voor de kinderen magisch en onvergetelijk. Zo ontstaan de natuurbeschermers van de toekomst. De organisatie was in handen van DOCK en Utrecht Natuurlijk.

Speeltuin Noordse Park Speeltuin Noordse Park wordt beheerd door een zelfstandige buurtorganisatie en doet al vanaf 2017 mee aan Groen doet Goed. Speeltuin Noordse Park heeft in 2021 hard gewerkt aan toegankelijkheid en inclusiviteit. De speeltuin wil dat iedereen zich welkom voelt. Er zijn veel tuin activiteiten georganiseerd, door en voor buurtbewoners en kinderen. Door corona is de speeltuin ook langere periodes gesloten geweest.

Sommige kinderen kwamen alleen, anderen met hun ouders. Voor de ouders was er een klein terrasje ingericht om het geheel gade te kunnen slaan. Na de instructies doken de kinderen met glazen potjes enthousiast de struiken in om beestjes te zoeken. Anderen liepen spiedend met instructiekaartjes in de hand door het park om bijzonderheden van planten en beestjes te noteren. Ook de speurtocht door het park naar bijzondere plaatsen oogstte veel ontdekkingsplezier. Onder begeleiding van Andor en Kremena (Groene Golf) en Paul en Ariën werden een aantal hutten gebouwd die, deels verscholen tussen de struiken, als gevlochten nesten in het park verschenen. Na afloop konden de kinderen een gezonde versnapering krijgen en limonade drinken. Het prachtige weer zorgde er mede door dat de Struin- en huttenbouwdag een succes werd.

Sjanghaipark 50 jaar Het Sjanghaipark in Overvecht is 50 jaar geleden ontworpen en aangelegd, volgens principes van Louis de Roy (‘mens en natuur werken samen in langdurige interactie’) en in samenwerking met de toenmalige buurtbewoners. Er zijn jaarlijkse werkdagen met omwonenden van het eerste uur en nieuwkomers, onder leiding van groenontwerper Hans van Lunteren. Dit ruige stukje natuur viert in 2020 haar 50-jarig bestaan. Door corona is deze viering uitgesteld en werden de activiteiten doorgeschoven naar 2021. De aftrap van de feestweek werd gegeven met de Struinen huttenbouwdag voor kinderen tot 12 jaar. De bewoners Aletta van de Berg en Ariën Lam hadden samen met Utrecht Natuurlijk een mooi en gevarieerd programma gemaakt.

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten

Zaailingen en spontane natuur

Wormenhotel

Er lijkt weinig ruimte in de stad voor spontane natuur. Al het groen is ooit bedacht en wordt verzorgd. Toch laat de natuur zich niet tegenhouden en groeien er spontaan zaailingen op in de stad, soms op plekken waar ze ongestoord kunnen groeien maar soms ook op plekken die daar niet voor bedoeld zijn. In samenwerking met kunste naar Hans van Lunteren, zorgden we in 2021 met een programma voor meer aandacht voor spontane natuur en zaailingen in de stad. We hebben het volgende gedaan: • Er zijn 12 verhalenportretten gemaakt van markante zaailingen in de stad Utrecht en hun bewonersverhaal, in de vorm van video-items en krantenartikelen. Hierin vertelt een bewoner over zijn/haar binding met de zaailing. De verhalen zijn uitgezonden op RTV Utrecht en geplaatst in de papieren versie en de digitale versie van de DUIC van 9 september tot 1 december 2021. • Het project is tentoongesteld in het Centraal Museum als onderdeel van de tentoonstelling ‘De botanische Revolutie’ van 9 september 2021, in eerste instantie tot 9 januari 2022, maar nu verlengd tot 1 mei 2022 • Er zijn 3 zaailingenwandelingen met belangstellenden in de binnenstad uitgevoerd als onderdeel van de tentoonstelling in het Centraal Museum. • We hebben een statuslabel ontwikkeld en uitgegeven. Met de statuslabels, die Utrechters op kunnen hangen aan een zaailing, kan worden aangeven dat zij waarde hechten aan deze zaailing. Utrechters konden de zaailingen melden op de website. • We hebben contact gelegd met de gemeente over het project en de mogelijkheden om als gemeente contact te hebben met bewoners over hun gemelde zaailing. Hier is vervolg op nodig. De informatie over dit project is verzameld op de website www.toevalliggroen.nl

Een wormenhotel is een gezamenlijke compostbak voor een buurt waarin met behulp van wormen compost gemaakt wordt. Een groep buurtbewoners beheert samen een ‘hotel’ en gebruikt dat om groenafval te composteren. Zij gebruiken de opbrengst (compost) in hun tuin, boomspiegel of zelfbeheerproject. In 2021 is een wormenhotel neergezet bij Nieuw Welgelegen. De bewoners hebben zelf de buitenkant van het wormenhotel gemaakt, met Utrechts afvalhout en onder begeleiding van Buurman Utrecht en Compostier. Het is een prachtig exemplaar geworden dat echt iets toevoegt aan de buurt. Bewoners zijn er supertrots op en de eerste oogst is al gebruikt in de buurttuinen. Het wormenhotel was ook onderdeel van de fietstocht Mooi Groen West, langs geslaagde groene initiatieven.

Vergroen je boomspiegel In 2021 hebben we deze actie voor het tweede jaar georganiseerd samen met de Guerrilla Gardeners en de gemeente Utrecht. Op 9 oktober vierden we het Boomspiegelfeest met het thema ‘Een feestje voor de beestjes’. In aanloop naar deze dag hebben wij alle inwoners van Utrecht uitgenodigd om een boomspiegel - de kale ruimte rondom een boom - te adopteren. Als onderdeel van de campagne kon elke Utrechter, die vóór 9 oktober via www.zetutrechtinbloei.nl een boomspiegel adopteerde, gratis plantjes ophalen bij een van de vijf stadsboerderijen van Utrecht Natuurlijk. De geadopteerde boomspiegel hebben wij doorgegeven aan Stadsbedrijven van de gemeente Utrecht, zodat zij konden zorgen voor een markering die voorkomt dat er geschoffeld wordt in die boomspiegel. In totaal hebben 270 Utrechters meegedaan en gezamenlijk zijn er 370 nieuwe boomspiegels geadopteerd.

Bomenuitdeelactie De gemeente Utrecht vroeg onze hulp bij de bomenuitdeelactie in het kader van het 900-jarig bestaan van Utrecht. Het ging om het uitdelen van 6 verschillende soorten bomen waarvoor Utrechters zich vooraf hadden aangemeld bij de gemeente. Door de coronamaatregelen in het voorjaar van 2021 was het niet mogelijk om de belangstellenden op een veilige manier hun boom af te laten halen bij een gemeentelocatie. Op Steede Hoge Woerd, op dat moment gesloten voor publiek, en onze Stadstuin Plutodreef konden we wel op een veilige manier het afhalen organiseren. Ook zorgden wij voor informatie over het planten van de boom zodat die op een goede manier in de grond gezet kon worden.

Botanisch stoepkrijten Eind mei 2021 vroeg de gemeente aandacht voor bijzondere planten die in Utrecht op straat groeien. Op 100 plekken in de Utrechtse binnenstad werden 10 verschillende, beschermde stoepplanten voorzien van namen, met tijdelijke, milieuvriendelijke graffiti. Van 29 mei tot en met 6 juni organiseerden wij samen met de gemeente Utrecht, het IVN en de Vereniging voor Veldbiologie (KNNV) de stoepplantjesweek. In die periode waren er gratis pakketjes met stoepkrijt en zoekkaarten op te halen bij onze stadsboerderijen, met daarop 10 veelvoorkomende planten die groeien tussen de Utrechtse stoeptegels, zoals de paardenbloem, het madeliefje en de rode klaver. Plant gevonden? Dan was het de bedoeling om de naam van de plant op de stoep te krijten, zodat andere Utrechters konden zien wat er groeit.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Podcast Anders Utrecht

Vlinderstratenproject

In de zomer van 2021 vroeg het netwerk Anders Utrecht onze medewerking aan een aflevering voor een podcastserie over duurzaamheid in de stad. Het onderwerp was het belang van de natuurlijke omgeving en stedelijk groen in de stad Utrecht. Anneke Wensing en Merel de Koning van de actiegroep Amelisweerd Niet Geasfalteerd werkten ook mee aan deze aflevering. In maart 2022 is de podcast online gezet. Hieronder de link naar de aflevering: Soundcloud en Spotify

Steede Hoge Woerd was partner van het Vlinderstratenproject van de Vlinderstichting: een project waarin Groene Trainees de wijk met vlinderstraatnamen rond Groot Zandveld in Leidsche Rijn ook écht vlindervriendelijk gaan maken. De trainees werkten aan vlindervriendelijke inrichting, bewustwording bij bewoners over de vlinders van ‘hun’ straatnaam en aan activiteiten op scholen. In 2021 zijn hiervoor plannen gemaakt die in het voorjaar van 2022 worden uitgevoerd.

AKWAGLOT Op 15 september werkten we als lid van het gesprekspanel mee aan het Impact Café met als onderwerp ‘Utrecht van morgen’. Het Impact Café wordt georganiseerd voor en door studenten van Universiteit Utrecht en heeft als doel dilemma’s op het gebied van duurzaamheid te verduidelijken, en te bespreken hoe bewustzijn kan worden omgezet in concrete acties. Het café vond plaats op het AKWAGLOT-platform. Dit platform was tijdelijk en lag op de Catharijnesingel ter ere van het Lustrum van de Universiteit Utrecht.

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten

5.4 Groene schoolpleinen Steeds meer scholen en bij de school betrokken ouders nemen het initiatief om het schoolplein te vergroenen. Behalve dat het plein er op deze manier uitdagender en aantrekkelijker uitziet dan de gebruikelijke tegelvlakte, zorgt het ervoor dat leerlingen en buurtkinderen kunnen spelen en leren in de natuur en creatief meer worden uitgedaagd. Een groen schoolplein levert ook een bijdrage aan het klimaatadaptief vermogen van de stad en daarmee aan een prettigere leefomgeving voor de leerlingen, leerkrachten en de buurt. Bij de voorjaarsnota van 2017 is een motie aangenomen om de totstandkoming van groene schoolpleinen in Utrecht meer te stimuleren en te faciliteren. Utrecht Natuurlijk heeft met de gemeente Utrecht afspraken gemaakt over de opzet en uitvoering van een programma dat invulling geeft aan deze motie. Wij ontwikkelden de brochure ‘Een groen schoolplein, hoe pak je dat aan?’ en hebben die online en offline gedeeld met de Utrechtse scholen. In deze brochure staat een stappenplan ‘Van idee naar officiële opening’, waarmee scholen inzicht krijgen in de stappen die genomen moeten worden bij de realisatie van een groen schoolplein. Ook zouden we in 2020 twee inspiratiebijeenkomsten organiseren voor Utrechtse scholen. Door de coronamaatregelen zijn deze uitgesteld naar 2021. Onze inzet op dit onderwerp wordt mede mogelijk gemaakt met additionele financiering van de gemeente Utrecht.

Inspiratiesessie Ruim 30 deelnemers hadden zich opgegeven voor de eerste inspiratiesessie die we op 7 oktober organiseerden. De deelnemers waren werkzaam als leerkracht, directeur of schoolbestuurder. We organiseerden deze bijeenkomst op de Rietendakschool. Daar was al eerder een groen schoolplein aangelegd en daarom konden zij hun ervaringen delen en hun schoolplein laten zien. Na het welkom door de directrice van de school en een presentatie van Utrecht Natuurlijk over het realiseren van groene schoolpleinen, was er een rondleiding over het groene schoolplein van de Rietendakschool. Ook was er de mogelijkheid om vragen te stellen aan een aantal deskundigen over onderwerpen als het ontwerp, financiering, gebruik voor educatie etc.

Daarnaast adviseren wij initiatiefnemers van groene schoolpleinen bij het opstellen van een programma van eisen, het zoeken naar financiering, het realiseren van draagvlak bij het schoolteam en de ouders en het zoeken naar hoveniers met ervaring in het ontwerpen en aan leggen van speelnatuur. • Krullevaar Wij adviseerden de werkgroep ‘Groen schoolplein’ van De Krullevaar in de Meern over de aanpak, het ontwerp van het nieuwe plein en de keuze voor een ontwerper. De eerste subsidieaanvraag is inmiddels de deur uit. • International School Utrecht Zij oriënteerden zich in 2021 op de mogelijkheden om hun schoolplein te vergroenen. Wij hebben hen voorzien van informatie waarmee zij een volgende stap konden zetten in het proces. • Nieuwe Regentesseschool Zij wilden ontzettend graag hun wens voor een groen schoolplein uitvoeren voor de kinderen, ouders en buurtbewoners. Zij hadden al veel contacten gelegd, onder andere met Wijkbureau Oost, Ontwerpbureau Jep en het Woeste land. Verder waren er ouders vanuit school/IVN verbonden aan dit prachtige plan. Zij zochten nog mogelijkheden om hun plan te financieren. Hierover hebben wij hen geadviseerd. • Regenboog Deze school aan de Wevelaan werd gerenoveerd waarbij ook het schoolplein vergroend kon worden. Wij hebben de werkgroep geadviseerd over het beheer en onderhoud van het vernieuwde schoolplein. • ’t Zand/Arcade Meegedacht met de projectgroep waarin ouders, leerkrachten, omwonenden en de gemeente gezamenlijk een plan aan het maken zijn voor hun groene schoolplein. De volgende stap is om van alle plannen en ideeën een conceptontwerp te maken. • Coöperatieve Kinderopvang De Bombardon Ondersteuning en advies m.b.t. ideeënvorming, financiering en realisatie. • Basisschool Apollo 11 in De Meern Betrokken-ouder-adviesgesprek aangeboden. • Onder de Bogen Een leerkracht voorzien van informatie over voordelen, gebruiksmogelijkheden, proces en argumenten rond vergroening van het schoolplein, en hem uitgenodigd om als onderdeel van het proces een bezoek te brengen aan de natuurspeeltuin op Steede Hoge Woerd. • 2e Marnixschool Een ouder van de leerlingen ondersteund om een goed geïnformeerde bijdrage te kunnen leveren aan de planvorming rond vergroening van het schoolplein. • Een stagiair ondersteund bij zijn afstudeerstage aan de Hogeschool Rotterdam richting Watermanagement m.b.t. klimaatadaptieve schoolpleinen.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

5. Ondersteuning van groen initiatief en projecten

6 Netwerken – samenwerken aan kwaliteit Utrecht Natuurlijk participeert in verschillende netwerken. Dat doen we op wijkniveau en op stedelijk, regionaal, landelijk en Europees niveau. Op wijkniveau werken we in netwerken die zich inzetten voor sociale cohesie en voor natuurkwaliteit en gezondheid. Deze netwerken bestaan onder andere uit groene en sociale welzijnsinitiatieven en maatschappelijke organisaties zoals DOCK, JOU en Sport Utrecht. Op stedelijk niveau werken we in netwerken gericht op ontwikkeling van onderwijs, gezondheid en welzijn en natuurlijk op onze ‘eigen’ onderwerpen natuureducatie, recreatie in het groen, biodiversiteit, klimaatadaptie, tuinieren en daaraan verwante onderwerpen. Een voorbeeld is het Magie- overleg over natuur in de stad. We zijn regionaal verbonden met andere kinderboerderijen en werken regelmatig samen met de Provincie Utrecht. Wij hebben, tot wederzijds voordeel, goede banden met partijen die zich landelijk en provinciaal profileren op het snijvlak van NME en duurzaamheid. Dit zijn onder andere Staatsbosbeheer, Natuur en Milieufederatie, Natuur monumenten, IVN en SME. Utrecht Natuurlijk is aangesloten bij verschillende netwerken om de kwaliteit van ons werk te borgen en gezamenlijk te verbeteren. Ook dragen we graag bij aan de ontwikkeling van (gemeentelijk) beleid waar het raakt aan ons vakgebied. Wij zijn lid van het landelijke netwerk NMEorganisaties. Dit netwerk is gelieerd aan het bestuurlijke netwerk GDO (Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling). Ook is Utrecht Natuurlijk lid van de vSKBN, het landelijke kinderboerderijennetwerk en van de Coöperatie Leren voor Morgen.

Hieronder een overzicht van netwerken en activiteiten waar wij in 2021 bij betrokken waren:

Vereniging Stads- en Kinderboerderijen Nederland, (vSKBN) Bij de vSKBN zijn bijna 200 publieksboerderijen (onder meer kinderboerderijen, stadsboerderijen, zorgboerderijen, dierenweides) aangesloten ten behoeve van kennis uitwisseling, belangenbehartiging en doorontwikkeling van het vakgebied. In 2021 was er intensief contact met dit netwerk over de uitwisseling en interpretatie van landelijke coronamaatregelen en werkten we gezamenlijk aan het vSKBN kwaliteitsbewijs. We namen ook deel aan de algemene ledenvergadering.

NUSO Utrecht Natuurlijk is lid van het NUSO, net zo’n organisatie als de vSKBN maar dan voor speeltuinen. Als branche vereniging maakt NUSO zich hard voor het behoud van speeltuinen die in beheer van de buurt zijn. Ook zij hebben korte lijnen met de overheid waardoor wij snel toegang hebben tot relevante kennis. In 2021 hadden we ook r egelmatig contact met NUSO om de landelijke coronamaatregelen te duiden.

Branchevereniging LOS vSKBN en NUSO hebben in 2021 besloten om samen op te gaan in een nieuwe landelijke branchevereniging met de naam LOS. Deze branchevereniging bestaat uit drie groepen: Speeltuinen, Kindervakantieorganisaties en Stads- en kinderboerderijen.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

Netwerk speeltuinen Utrecht

Magie-overleg

Utrecht Natuurlijk neemt deel aan het Utrechtse netwerk voor beheerde speeltuinen. Aan dit netwerk wordt deelgenomen door alle organisaties die een van de beheerde Utrechtse speeltuinen onder hun hoede hebben en door sociaal-makelaarsorganisatie DOCK. In dit netwerk worden ervaringen uitgewisseld met betrekking tot het beheren van de speeltuinen en de uitvoering van de beleidsregel ‘Beheerde speeltuinen’ van de gemeente Utrecht.

Utrecht Natuurlijk is actief betrokken bij het Magie- overleg waarin ook de gemeente (onder andere de stads ecoloog), Utrechtse natuuren milieuverenigingen en het Milieucentrum Utrecht actief zijn. Iedere zes weken hebben we een overleg aan de hand van actuele onderwerpen in de stad, die door de verschillende deelnemers geagendeerd kunnen worden. Voor ons is dit netwerk een belangrijk klankbord voor de onderwerpen die spelen in de stad en een vindplaats voor behoeften in de stad op het gebied van ondersteuning voor groene initiatieven. Ook in 2021 nam het Hoofd Programma van Utrecht Natuurlijk deel aan dit netwerk. Het Wilde stadcafé (zie ook 5.2.2) komt voort uit een samenwerking met organisaties uit dit netwerk.

GDO Utrecht Natuurlijk is aangesloten bij het NME-netwerk van het GDO (Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling). De ruim honderd lokale natuuren duurzaamheids organisaties in dit NME-netwerk helpen elkaar om: • natuuren milieueducatie te verbreden naar duurzaamheidseducatie en -participatie, • doordachte, structurele en samenhangende programma’s aan te bieden en te ontwikkelen, • competenties te ontwikkelen, • aan te sluiten op landelijke ontwikkelingen, • programma’s uit te wisselen. Door corona waren er in 2021 weinig fysieke overlegmomenten mogelijk. Wel hebben er een aantal online uitwisselingen plaatsgevonden. Het Vlinderstratenproject (zie ook paragraaf 5.4) was een initiatief van het GDO waar wij aan meegedaan hebben.

Afstemming met stadsecologen/ groenbeheer, water en voedsel Naast het Magie-overleg hebben we regelmatig contact met de stadsecologen over beleidsontwikkelingen in de stad met betrekking tot groen, afstemming van werkzaamheden en actuele onderwerpen. Ook overleggen we regelmatig met verschillende medewerkers van Stadsbedrijven voor afstemming van de ondersteuning van zelfbeheerders en over de uitvoering van het Utrecht Waterproofprogramma. Onze activiteiten rondom voedsel stemmen we af met het programma van de afdeling Volksgezondheid.

6. Netwerken – samenwerken aan kwaliteit

Programmaraad Utrecht voor Global Goals

Provinciaal netwerk

Utrecht Natuurlijk doet mee in de programmaraad, bestaande uit tien personen die organisaties uit de stad vertegenwoordigen zoals de universiteit, Rabobank en de Economic Board. Wij denken hierin mee over de koers en richting van Utrecht voor Global Goals. In 2021 maakte het Hoofd Programma deel uit van deze programmaraad.

In samenwerking met de provincie Utrecht zorgen we voor een stevig netwerk bestaande uit alle kinderboerderijen en dierenweides in de provincie Utrecht. Dit netwerk is gericht op het bundelen van krachten en het delen van kennis en ervaring. De uitgestelde bijeenkomst van 2020 is in 2021 in een andere vorm doorgegaan. De wisselende maatregelen rondom het coronavirus vroegen om een andere insteek van de bijeenkomsten: meer gefocust op kennis en ervaringen delen. Op 9 maart zijn onderwerpen geïnventariseerd waar de provinciale kinderboerderijen en dierenweides graag kennis over wilden uitwisselen. In navolging daarvan hebben we op 8 juli een bijeenkomst over ‘argumentatie en framing’ georganiseerd in samenwerking met de Public Affairs Academie. Vanwege beperkt animo hebben we hier geen vervolg aan gegeven. Op 1 november is een nieuwe bijeenkomst geïnitieerd met als thema ‘Succesvol een fondsaanvraag schrijven’. Ook daar kwamen geen aanmeldingen voor. Daarna hebben we besloten geen vervolg meer te geven aan de netwerkbijeenkomsten voor de kinderboerderijen in de provincie Utrecht.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

6. Netwerken – samenwerken aan kwaliteit

7 Communicatie 7.1 Inleiding Met onze communicatie zorgen we ervoor dat Utrechters ons kennen, kennisnemen van onze doelstellingen en dat zij deelnemen aan ons aanbod. We informeren Utrechters over de onderwerpen op onze locaties, zorgen voor kennisoverdracht tijdens onze activiteiten en bieden een handelingsperspectief om zelf bij te dragen. De meeste Utrechters leren Utrecht Natuurlijk kennen via onze locaties, bijvoorbeeld door als kind met familie of school een van onze stadsboerderijen of tuinen te bezoeken. Volwassenen die in Utrecht wonen, maar er niet zijn opgegroeid, bezoeken de locaties met hun kinderen. Een deel van de Utrechters leert onze locaties kennen omdat ze recreëren in de parken en het groen en daarbij ook onze locaties bezoeken. Het vinden van de locaties gaat over het algemeen goed. We focussen op het uitdragen van alle thema’s waar Utrecht Natuurlijk aan werkt, op de doelen die we daarmee willen bereiken en we vinden het belangrijk dat onze bezoekers weten hoe ze daaraan bij kunnen dragen. We kijken ieder jaar weer waar we verbeterslagen kunnen maken. We maakten in 2021 publiciteit voor onze locaties en activiteiten middels onze website, socialmediakanalen als Facebook, Twitter, Instagram en LinkedIn, activiteiten agenda’s in wijk-, week- en dagbladen en via verschillende activiteitenkalenders die zich richten op Utrecht of een deel van de stad. Bovendien zetten we een betaalde offen online marketingcampagne op rondom het Oogstfeest.

7.2 Activiteiten Activiteitenaanbod op andere locaties Een deel van onze activiteiten richt zich op inwoners uit de buurten die grenzen aan een locatie, maar een groot deel van onze activiteiten is ook interessant voor inwoners uit andere wijken van Utrecht. De bereidheid om een andere locatie te bezoeken dan de dichtstbijzijnde Utrecht Natuurlijklocatie verschilt per persoon. In 2021 hebben we meer aandacht gegeven aan programma’s op andere locaties. Dit hebben we gedaan door middel van een kruisbestuivingsposter waarop de activiteiten voor de komende drie maanden van andere locaties uitgelicht worden. De posters hangen op alle stadsboerderijen. Hiermee zorgen we voor een groter bereik van de activiteiten op al onze locaties. Bovendien krijgen bezoekers een completer beeld van de onderwerpen en thema’s waar Utrecht Natuurlijk aan werkt en hoe je daar op verschillende locaties en via diverse activiteiten aan deel kan nemen of bij kan dragen.

De Groene Uitloper In 2021 hebben we vooral via de socialmediakanalen van Utrecht Natuurlijk meer zichtbaarheid gegeven aan De Groene Uitloper. Eens in de zoveel weken plaatsten we een bericht waarin we volgers attendeerden op het bestaan van De Groene Uitloper en waarin we ze aanspoorden om het aanbod zelf te ontdekken. Daarnaast zijn we sinds 2021 de maandelijkse websitecijfers van De Groene Uitloper gaan bijhouden. Dit had als doel om onder andere een duidelijker beeld te krijgen van het aantal mensen dat gebruikmaakt van deze groene agenda. In 2022 bespreken we opnieuw of en hoe we nog meer aandacht kunnen besteden aan De Groene Uitloper.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

7.3 Website

7.5 Persaandacht

In 2021 hebben we alle locatiepagina’s op de website van Utrecht Natuurlijk vernieuwd en voorzien van up-to-date en duurzame informatie. Bij iedere locatie zijn nu ook de externe partners te vinden waarmee wordt samengewerkt.

In 2021 zijn er in totaal zo’n negen persberichten verzonden vanuit Utrecht Natuurlijk. Daarnaast zijn er drie persberichten verzonden in samenwerking met de gemeente Utrecht. Dit alles leverde bij elkaar mooie media-aandacht op bij verschillende Utrechtse kanalen. Zo kwamen we onder andere naar voren in de DUIC, BN de Stem, de NRC, het Utrechts Nieuws, RTV Utrecht, de Telegraaf Utrecht, Stadsblad Utrecht, AD Utrecht, bij In de Buurt, Radio M en bij U in de Wijk.

Sinds 2021 worden er maandelijks websitecijfers bijgehouden. Er wordt onder andere gekeken naar het aantal bezoekers, de best bezochte pagina’s, de gemiddelde bezoekduur en de manier waarop bezoekers op de web site van Utrecht Natuurlijk terecht zijn gekomen. Door deze inzichten te verzamelen en monitoren, kan de communicatieafdeling stapsgewijs verdere optimalisaties doorvoeren. In 2021 groeide het aantal bezoekers op onze website op jaarbasis met ruim 15% ten opzichte van 2020.

7.4 Interessegebieden In december 2021 hebben we de allereerste algemene Utrecht Natuurlijknieuwsbrief verzonden. In drie maanden tijd wisten we al 250 abonnees te verzamelen. Men kan zich inschrijven via een QR-code op onze locaties, bij het aanmelden op een activiteit, via de homepagina en via een landingspagina op onze website. Men kan aangeven interesse te hebben voor natuur in de stad, voedsel in de stad, voor kinderen en/of boerderijdieren. Op die manier kunnen we onze abonnees in de toekomst gerichter informeren over onze thema’s en voor hen relevante activiteiten en projecten.

7. Communicatie

8 Organisatie 8.1 Team 8.1.1 Medewerkers

Utrecht Natuurlijk werkt met een team deskundige en bevlogen professionals. We geven invulling aan ons werk vanuit de kernwaarden deskundigheid, ondernemerschap, creativiteit en doen dat op verbindende en toonaangevende wijze. De medewerkers van Utrecht Natuurlijk geven uitvoering aan onze activiteiten vanuit onze vijf stadsboerderijen. Vanuit deze locaties worden alle tien wijken in Utrecht bediend. Medewerkers werken decentraal in een locatieteam en centraal in een vakgroep. De teams op locatie bestaan uit een locatiecoördinatoren, programmamakers, educatiemedewerkers, dierverzorgers, trajectbegeleiders, speeltuinmedewerkers, tuinmede werkers, medewerkers voor de boerderijwinkels en -horeca en locatiemedewerkers. De locaties worden gezamenlijk ondersteund door twee facilitair medewerkers. De personele bezetting van de locaties wordt aangevuld met weekenden oproepkrachten. De uitvoerend medewerkers werken inhoudelijk- en locatieoverstijgend samen in de vakgroepen Dierverzorging, Tuinen, Speeltuinen, Begeleid Vrijwilligerswerk, Winkel en Horeca, Educatie en Programma. Deze vakgroepen worden begeleid door coördinatoren. Aanvullende externe opdrachten worden uitgevoerd door programmamakers en projectmedewerkers. De uitvoering van ons programma wordt ondersteund door een bedrijfsbureau met een secretariaat, communicatiemedewerkers, adviseurs voor kwaliteit en ARBO-zaken, medewerkers personeelszaken, een hoofd financiën en directie. De ICT-ondersteuning, financiële administratie en personeelsadministratie zijn deels uitbesteed aan gespecialiseerde bedrijven. We hebben een vaste externe HR-adviseur die ons ondersteunt bij de uitvoering van ons personeelsbeleid. De weekenden oproepkrachten waren tot in 2020 in dienst bij een uitzendbureau. Vanaf 2021 zijn alle weekenden oproepkrachten bij Utrecht Natuurlijk in dienst.

8.1.2 Personeelsbeleid Utrecht Natuurlijk is een lerende organisatie. Dat betekent dat wij voortdurend werken aan onze capaciteit om de resultaten te halen die we willen halen. Nieuwe denk patronen zijn welkom; wij leren voortdurend om het geheel te zien. In ons personeelsbeleid laten wij ons leiden door de volgende uitgangspunten: • Wij bevorderen en stimuleren persoonlijke en collectieve ontwikkeling ten behoeve van ons vakgebied. • Wij durven onze eigen ideeën en (soms onbewuste) vooronderstellingen kritisch te (laten) onderzoeken. • Alle medewerkers en vrijwilligers kennen de missie, visie en doelstelling en dragen in de eigen rol bij aan de kernwaarden. Dit borgen wij in onze jaarplannen, resultaatgerichte afspraken en persoonlijke ontwikkelplannen. • Teamleren stellen wij centraal. Dat begint met de dialoog in onze teams waarbij de teamleden leren om samen te denken, zonder te redeneren vanuit vooroordelen. • Alle onderdelen van onze organisatie zijn met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar. In ons aannamebeleid selecteren we in eerste instantie op de talenten van medewerkers. We houden rekening met de persoonlijke band met de stad en regio Utrecht en streven naar een cultureel divers personeelsbestand met een gelijk aantal mannen en vrouwen. Medewerkers worden op gelijke voet beloond. Er bestaat geen beloningsverschil tussen vrouwen en mannen of op basis van de culturele achtergrond van medewerkers.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

8.1.3 Opleiding Utrecht Natuurlijk heeft een jaarlijks terugkerend opleidingsprogramma BHV voor al onze medewerkers op locatie. In 2021 besteedden we aanvullend aandacht aan kinder-EHBO en aan het werken volgens de Vreedzame Wijkmethodiek. Met betrekking tot ons scholingsprogramma hadden we in 2021 een aantal speerpunten: • de ontwikkeling van onze stadstuinen tot locaties voor gemeenschappelijk tuinieren; • het werken met vrijwilligers en stagiaires; • het werken aan leefbaar-erfactiviteiten; • het werken met het gedachtegoed van Positieve Gezondheid in het begeleid-vrijwilligerswerk; • het werken vanuit de groene pedagogiek om natuurlijk spelen op onze locaties te ondersteunen; • het werken volgens het geactualiseerde Keurmerk Kinderboerderijen. Waar nodig werkten we aan de scholing van betrokken medewerkers in de benodigde competenties. De uitwisseling over deze onderwerpen vond plaats in de vakgroepen.

8.1.4 Arbeidsvoorwaarden Utrecht Natuurlijk heeft in 2020 en 2021 gewerkt aan de overstap naar de arbeidsvoorwaardenregeling van de cao Vermo. Dit is de cao voor Verzelfstandigde Maatschappelijke Organisaties. Samen met vakbond FNV is een sociaal plan overeengekomen voor medewerkers die voor 1 januari 2021 in dienst waren. Zij vallen ook onder de nieuwe arbeidsvoorwaardenregeling, maar behouden daarnaast

een groot deel van de arbeidsvoorwaarden die tot 2021 golden binnen de cao Gemeenten. Medewerkers die vanaf 1 januari 2021 in dienst zijn gekomen bieden wij de arbeidsvoorwaardenregeling van de cao Vermo.

8.1.5 Stagiaires Utrecht Natuurlijk hecht grote waarde aan het bieden van opleidingsplaatsen. Dat doen we met name in de vorm van stages. We bieden opleidingsplaatsen om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van ons vakgebied en daarmee investeren we in onze collega’s van de toekomst. Utrecht Natuurlijk biedt opleidingsplaatsen op basis van wederkerigheid. Een stagiair wordt begeleid door onze medewerkers en levert in ruil daarvoor een bijdrage aan de uitvoering van onze dienstverlening. De studenten die nu stagelopen bij het verzorgen van dieren leveren een toegevoegde waarde aan de concrete output voor onze organisatie. Met andere woorden, door de inzet van deze stagiaires kan Utrecht Natuurlijk haar programma kwantitatief en kwalitatief uitbreiden. De inzet van stagiaires op andere programmaonderdelen dan de dierverzorging is nu nog zo ad hoc, dat deze nauwelijks leidt tot een structurele groei van ons programma. We hadden daarom de ambitie om in 2021 de toegevoegde waarde van de inzet van stagiaires te vergroten. In die ambitie zijn we niet geslaagd. Door de onzekere werk situatie als gevolg van de coronamaatregelen hebben we in 2021 met minder stagiaires kunnen werken. Wel boden we reguliere stageplekken aan in de dierverzorging, in de educatie en zijn er diverse onderzoeken uitgevoerd door studenten.

8. Organisatie

8.1.6 Medezeggenschap: ondernemingsraad De medezeggenschap in de stichting krijgt vorm op basis van de Wet op de Ondernemingsraden. Organisaties met meer dan vijftig medewerkers zijn verplicht een ondernemingsraad in te stellen. Utrecht Natuurlijk heeft een ondernemingsraad (OR). Dit is een inspraak- en mede zeggenschapsorgaan bestaande uit werknemers die namens het personeel overleg voeren met de werkgever (bestuur en directie) over het ondernemingsbeleid en de personeelsbelangen. Leden van de ondernemingsraad kunnen een deel van hun formatie besteden aan werk voor de ondernemingsraad. Deze overlegt meerdere malen per jaar met de directeur en minimaal eenmaal per jaar met het bestuur of de Raad van Toezicht. De ondernemingsraad wordt ook gewaardeerd als klankbord voor directie en bestuur in het realiseren van een inspirerende en betrokken organisatiecultuur. Utrecht Natuurlijk had tot mei 2021 een ondernemingsraad bestaande uit vier medewerkers. Drie van de vier medewerkers hebben de keuze gemaakt om te stoppen met het OR-werk na de afsluiting van het proces naar de nieuwe arbeidsvoorwaardenregeling. De daaropvolgende OR-verkiezingen hebben geen nieuwe kandidaten opgeleverd voor de ondernemingsraad. Medio 2022 worden nieuwe OR-verkiezingen georganiseerd.

De betrokken wethouder en ondersteunende ambtenaren hebben aangegeven dit een logische stap te vinden in de verdere ontwikkeling van Utrecht Natuurlijk, mits de benoemings- en ontslagprocedure zo wordt ingericht dat de stichting aangesloten kan blijven op de Transparantieregeling en gebruik kan blijven maken van het btw-compensatiefonds. De hiervoor benodigde concept statutenwijziging is in 2019 door de gemeente Utrecht voorgelegd aan de belastinginspecteur. Eind 2020 heeft de belastinginspecteur te kennen gegeven de Trans parantieregeling ook met de nieuwe statuten te kunnen handhaven. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Utrecht heeft in 2021 formeel toestemming gegeven voor de wijziging van het bestuursmodel. Het college van burgemeester en wethouders behoudt de bevoegdheid voor het benoemen van het bestuur. Benoeming en ontslag van de directeur/bestuurder blijft dus een aangelegenheid van het college. De statuten van de stichting voldoen aan de voorwaarden voor de aanwijzing van de ANBI-status en aan de voorwaarden voor toelating vrijwillige aansluiting bij het pensioenfonds ABP.

8.2.2 Samenstelling Raad van Toezicht

8.2 Raad van Toezicht 8.2.1 Van bestuur naar Raad van Toezichtmodel In 2021 heeft Utrecht Natuurlijk haar bestuursmodel gewijzigd. In plaats van het model met een bestuur en een directeur, werkt Utrecht Natuurlijk nu met een Raad van Toezicht en een directeur/bestuurder. Door de bestuursvorm om te zetten in een Raad van Toezichtmodel komt de verantwoordelijkheid voor de strategie en bedrijfsvoering te liggen bij de directeur/ bestuurder. De Raad van Toezicht ziet toe op het functioneren van de directeur/bestuurder en de stichting.

Na de omzetting van het bestuursmodel naar een model met een Raad van Toezicht werd de eerste Raad van Toezicht gevormd door de voormalig bestuursleden Paul Kokkeler, Victor Pastoor en Stan Beelen. Paul Kokkeler, voorzitter van de Raad van Toezicht, is in 2021 afgetreden en vervangen door de nieuwe voorzitter Janine Caalders. De Raad van Toezicht heeft de ambitie om in de komende twee jaar te groeien naar een raad bestaande uit vijf toezichthouders met diverse expertise. De raad heeft een hernieuwd rooster van aftreden vastgesteld.

8.3 Verantwoording De organisatie legt met het jaarverslag en de jaarrekening verantwoording af aan het college van burgemeester en wethouders en andere stakeholders zoals fondsen, sponsors en financiële instellingen. De jaarrekening wordt gecontroleerd door een accountant. Het jaarverslag bevat een weerslag van de activiteiten zoals begroot in het meerjarenprogramma. Ook bevat het jaarverslag een overzicht van gerealiseerde doelstellingen en ontwikkelingen op het gebied van beleid, bedrijfsvoering, bestuur, personeel en huisvesting. De jaarrekening en het jaarverslag zijn binnen zes maanden na sluiting van het boekjaar gereed.

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

8.4 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Utrecht Natuurlijk wil op maatschappelijk verantwoorde wijze vormgeven aan de eigen bedrijfsvoering. Vanzelfsprekend maakt zorg voor natuur en milieu een belangrijk onderdeel uit van onze inspanningen op het vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Bij inkoopprocessen formuleren we onze vraag zo dat we leveranciers uitdagen ons een aanbod te doen dat aantoonbaar beter is voor natuur en milieu. Op onze stadsboerderijen zoeken we voortdurend naar mogelijkheden om te laten zien wat we zelf hieraan doen. De zichtbaarheid van de arbeidsplaatsen die we bieden aan vrijwilligers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zijn voorbeelden van de wijze waarop wij MVO integreren in ons personeelsbeleid.

uit projectsubsidies of projectopdrachten. In 2021 hebben wij onze organisatie zo ingericht dat we projecten kunnen aannemen en extra capaciteit kunnen leveren wanneer dat nodig is. We hadden afstemming met de stadsecologen en beleidsadviseurs die betrokken zijn bij het gemeentelijk groenbeleid. We onderhielden ook contact met beleids adviseurs die betrokken zijn bij programmaopgaven waar Utrecht Natuurlijk met haar kennis, netwerk, programma en locaties een bijdrage aan kan leveren. We hadden onder andere contact met beleidsadviseurs van de afdelingen onderwijs, maatschappelijke ontwikkeling, volksgezondheid en Stadsbedrijven. Op wijkniveau hadden onze locatiecoördinatoren en programmamakers/ adviseurs bewonersinitiatief regelmatig contact met beleidsadviseurs en wijkmanagers over wijkgerichte programmaopgaven.

8.5 Relatie met Gemeente Utrecht 8.5.1 Accounthouder Wij hebben regelmatig overleg met onze accounthouder bij de gemeente Utrecht. We houden de accounthouder op de hoogte van de uitvoering van onze jaarplannen en van de voortgang op de doelen die we zijn overeengekomen. We wisselen informatie uit over ontwikkelingen in de stad en over vraagstukken die leven binnen de gemeente Utrecht. De uitvoering van ons werk is afhankelijk van ontwikkelingen in de stad. Wanneer nodig besluiten we na onderling overleg en instemming over aanpassing van ons jaarplan of de uitvoering ervan. Wij zorgen ervoor dat de accounthouder op de hoogte is van de mogelijkheden van Utrecht Natuurlijk en hoe die kunnen worden ingezet voor andere programmaopgaven. De accounthouder neemt deze kennis mee binnen de gemeentelijke organisatie en regionale netwerken en koppelt Utrecht Natuurlijk waar mogelijk aan collega’s die werken aan andere programmaopgaven waaraan Utrecht Natuurlijk een bijdrage kan leveren. De accounthouder en Utrecht Natuurlijk bespreken het jaarplan en de begroting voor het volgende jaar en bespreken het inhoudelijk jaarverslag en de financiële jaarrekening van het voorgaande jaar.

8.5.2 Overige programmaopgaven Utrecht Natuurlijk geeft met haar werk invulling aan de doelstellingen uit de beleidsregel Natuur- en Milieu communicatie en -educatie. De mate waarin we dat kunnen doen wordt beperkt door de financiën die hiervoor beschikbaar zijn. In de afgelopen jaren heeft de gemeente Utrecht ons regelmatig verzocht om op deelonderwerpen extra inzet en additionele programma’s te leveren. Voor deze extra inzet ontvingen wij financiering

8. Organisatie

2021

in beeld

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk

8. Organisatie

Utrecht Natuurlijk 030 753 38 00 info@utrechtnatuurlijk.nl www.utrechtnatuurlijk.nl /utrechtnatuurlijk /utrechtnatuurlijk @030natuurlijk

Jaarverslag 2021 Utrecht Natuurlijk