1988 12 16

KUB wil professionele begeleiding bij gedwongen ontslagen De KUB wil de deskundigheid van een 'outplacementbureau' insciial<eien om de personele gevolgen van bezuinigingsoperaties zo goed mogelijk te kunnen opvangen. Dat staat te lezen in de Nota Outplacementbeleid zoals het College van Bestuur die pasgeleden heeft vastgesteld.

Deze begeleiding wil de KUB ook bieden aan werknemers die niet met ontslag worden bedreigd, maar zijn uitgekeken op hun functie of die arbeidsongeschikt zijn geworden. De hulp van een professioneel outplacementbureau denkt men vooral nodig te hebben voor medewerkers die door reorganisatie overtollig zijn geworden. 'De tijdsdruk waaronder het herplaatsingsonderzoek plaatsvindt is groot en de dreiging van ontslag, wanneer geen resultaat wordt bereikt, speelt een grote rol. Onder deze druk kan soms ten onrechte gekozen worden voor een oplossing, die dit uiteindelijk niet blijkt te zijn.'

12/13 Ruud de Moor geĂŻnterviewd over het nieuwe profiel van de KUB. Ook zes hoogleraren geven hun mening over 'het spnoel' De laatste aflevering in de reeks over 'het profiel'.

OUTPLACEMENT Het bestuur van de KUB is van mening dat professionalisering van wat zeer modieus 'het outplacement' wordt genoemd alleen kan plaatsvinden door inschakeling van externe deskundigen. Zij moeten de ontslagen medewerkers helpen met een carrièreadvies en bij de 'benadering van de arbeidsmarkt'. Volgens de bestuursnota garandeert zo'n bureau de begeleiding van betrokkenen zolang die nodig is, tot en met de proeftijd van twee maanden bij een nieuwe baas. 'De outplacementbureau's stellen zelf dat 66 % van de kandidaten binnen zes maanden een passende betrekking vindt, en dat na twaalf maanden 91 % een passende funktie heeft gevonden.' Dat resultaat, aldus de nota, is door een personeelsdienst uiteraard zelfs niet te benaderen.

Overtollige medewerkers? Twaalf maanden na het ontslag heeft 91% van hen een passende baan, zo stellen de outplacement bureau's van uitgaan, dat zeker wanneer een extra soTot nu toe, aldus het bestuur van de Kathociaal beleidskader ontbreekt, er onvoldoenlieke Universiteit Brabant, is het steeds gede vrijwilligers zullen zijn om gedwongen lukt om de bezuinigingsoperaties als TVC en ontslagen te voorkomen.' SKG op te lossen zonder gedwongen ontIn eerste instatie zullen het management en slagen, mede door het aanbod van de mede dienst Personeelszaken zelf de medewerdewerkers die vrijwillig zijn opgestapt. 'Wankers helpen bij het zoeken naar een 'gepaste' neer in de toekomst verdere bezuinigingsbetrekking elders, binnen of buiten de KUB. maatregelen noodzakelijk zijn kunnen we er-

'Het verraderlijke kind' Liedjesschrijver Willem Wilmink promoveerde op het werk van de Groningse dichter Hendnk de Vries.

Het bestuur stelt voor om te kiezen voor het Nederlands Outplacement Instituut, NOl. Dit bureau is gespecialiseerd in non-profit organisaties en heeft de afgelopen jaren diverse andere universiteiten begeleid bij hun afvloeiingsperikelen. De KUB heeft voor outplacement geen apart budget in de begroting beschikbaar, maar men denkt het nodige geld te kunnen opbrengen onder andere via het landelijk Arbeidsmarkt en Opleidingenfonds van de overheid. Het bestuur van de KUB wil bezien of speciale foondsvorming na verloop van tijd noodzakelijk is. (TG)

Vier miljoen voor tweede fase informatica Minister drs. W.J. Deetman van onderwijs en wetenschappen heeft, mede namens zijn ambtgenoot van economische zaken drs. R. W. de Korte, ruim vier miljoen startsubsidie toegekend aan postdoctorale informatica-opleidingen. Dit schrijven de bewindslieden aan de Tweede Kamer en de universiteiten. De minister volgt in grote lijnen de aanbevelingen van de commissieBeek, die eind oktober voorstelde een bedrag van drie miljoen te reserveren voor de beroepsopleidingen. De Universiteit van Amsterdam wordt aangewezen als het centrum voor de postdoctorale beroepsopleiding (kern)informatica en zal de opleiding 'informatiemanager' aanbieden. De KUB wordt de kern voor de bestuurlijke informatiekunde en zal daarnaast de opleiding 'Electronic Data Processing (EDP)-audit'verzorgen. De UvA krijgt voor deze opleidingen een startsubsidie onder de voorwaarde dat zij zal samenwerken met de Technische Universiteit Delft, die de opleiding 'information and control technology' zal aanbieden. De KUB krijgt een startsub-

sidie voor de opleidingen indien zij gaat samenwerken met de Universiteit van Amsterdam, die zich zal concentreren op de opleiding 'informatiemanager'. De Erasmusuniversiteit in Rotterdam krijgt een subsidie voor de opleiding 'International Master of Business Informaties' (MBI). De UvA en de TUD krijgen voor de samenwerking een startsubsidie van f 1.875.000,-, de KUB en de UvA krijgen samen f 1.475.000,en Rotterdam ontvangt voor de MBIopleiding het ronde bedrag van 1 miljoen. Deetman en De Korte betalen ieder de helft van de vier miljoen startsubsidie. De commissie-Beek sprak in haar advies over een startsubsidie van ten minste drie miljoen gulden. De bewindslieden geven dus ruim 1 miljoen meer. Daarmee willen zij een krachtige impuls geven aan de start van deze nieuwe opleidingen. Vooral Rotterdam profiteert van dit ministeriele gebaar: Beek adviseerde in eerste instantie de MBIopleiding een startsubsidie te onthouden. (LK)

11

15

16

Een groot expert in het belastingrecht verlaat de KUB. Afscheidsinterview met een individualist en theoreticus prof. Jan van Dijck. De kinderen van de Kritische Theorie. Interview met Rolf Wiggershaus, geschiedschrijver over de Frankfurter Schule. Postmodernisme

Dit was de laatste Univers van 1988. De volgende editie verschijnt op 20 januari 1989.

INGEZONDEN

COLOFON MATSERTJES

feaKtionai, Sociale Zekerheids­ wetenschappen In het artikel 'Banen te over voor Sociale Zekerheidswetenschappen' is de volgende zinsnede feitelijk onjuist: 'Er studeren zo'n 15 mensen terwijl de capaciteit wel 40 is'. Deze cijfers betreffen niet het totaal aantal ingeschreven SZW­studenten, zoals de zinsnede suggereert, maar de gemiddelde jaarlijkse instroom aan eerste­ jaars­doctoraal studenten. Het totaal aantal ingeschrevenen SZW bedraagt over de drie doctoraaljaren op dit moment 45 studenten. Prof. J . Berghman

PC­shop Dhr. S.J. Veling, directeur van het Re­ kencentrum van de KUB, doet in het recent uitgebrachte tijdschrift 'Opinion' in een interview de volgende uitspraak: 'Wij zijn gezegend met een actieve en dynamische leiding in de PC­shop. On­ ze PC­shop heeft de naam van: Daar kun je zaken mee doen! Wat denkt dhr. Veling van de volgende methode van zaken doen? Zowel de le­ vering van een Olivetti Primavera als van een hard disk unit vonden een maand te laat plaats. (Het rentevoor­ deel over een bedrag van drieduizend gulden was natuurlijk van harte wel­ kom). De reparatie van batterij en ven­ tilator van de PC werden onvoldoende uitgevoerd en tot slot werd de toezeg­ ging om een 3.5­inch drive in te bou­ wen niet nagekomen. Duidelijk is dat de in het interview besproken 'winkelfunctie' van de PC­ shop zich niet uitstrekt over een goede service­verlening, maar uitsluitend be­ perkt blijft tot verkoop en (te late) le­ vering. Een actieve en dynamische leiding kan wellicht actiever en dynamischer haar klanten tegemoet treden door meer aandacht aan de service te besteden, zodat er daadwerkelijk zaken met de PC­shop gedaan kunnen worden zoals dhr. Veling pretendeert. Stefan Arts

Reactie Rekencentrum De PC­shop van de KUB wordt gerund door 1.5fte. De omzet b edraagt ongeveer f 4.000.000 per jaar. Daarnaast wordt er per jaar (in 1987 en 1988) meer dan 600 maal een b eroep gedaan op de onder­ houdsdienst en worden er vele honderden installaiiewerkzaamheden verricht (onder­ houd en installatie: 2.0 fte). Met betrek­ king tot levering van apparatuur en ver­ strekking van onderdelen zijn wij geheel afhankelijk van leveranciers. Dat er in dit hektische geb euren af en toe wel eens iets mis gaat, is onvermijdelijk. De enige ma­ nier om geen enkele fout te maken is de winkel te sluiten. Solke Veling,

Univers

Rekencentrum

^■" mat sert jes ^ ^ 'Matsertjes' kunnen enkel per ingevulde matser­ bon worden opgegeven bij de redaktie. Cont ant betalen. Tot 30 woorden kosten z e / 5,—. Tus­ sen 30 en 60 woorden ƒ 10,—; onder nummer ƒ 2,50 extra. Reakties op advertenties onder nummer naar de redaktie sturen. WINTERTENEN?: Wij ook! Daarom zoeken wij (2 studentes) eind januari een lift richting Portugal. Wie helpt ons? Dan brengen wij iets leuks voor je mee. Tel. 359572 (Petra en Rianne). WINTERSPORT: Ik ski, ik ski waar jij niet skiet!!! Dat is ook geen wonder. Skilife organiseert reizen naar 3 unieke wintersportplaatsen, waar studenten uit Nederland elkaar ontmoeten. Jerzens: vertr. 20/1,27/1, hotel op diste(1900m.), volpension, bus, skipas, ƒ 595,-. Zauchensee: vertr. 24/2, 24/3, H.P., bus, skipas (26 liften)/ 515,-. Bel nu voor de laatste mogelijkheden. Tel. 03430-16572. SOCRATES FILMCYCLUS: Dinsdag 22 december draait Socrates de film Merry X-mas mr. Lawrence. Met geweldig acteren van David Bowie. Dus zeker de moeite waard. Platoleden / 2,50, anderen / 3,50. Plaats CZ 101, aanvang half negen. WINTERSPORT: Februari lOdgn. busreis,halfpension,/ 360,—. Ook in maart nog volop mogelijkheden. Busretours naar Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk en Italië v.a. / 99,—. Voor info RSS&AC 010-4130220. TYPEN, TEKSTVERWERKING: Scripties, rapporten e.d. snel verwerkt; moderne apparatuur, professioneel uitgeprint. Fotokopieerapparaat met vele mogelijkheden. Voor informatie: 013-347691.

als ik. maar niet van m 'n fiets val STUVER: deSTUdentenVERzekering vanNBBS. Juist voor studenten die denken dat ze nooit van hun fiets vallen Voor f 410,- per jaar (nog geen f 35,- per maand) je eigen ziektekostenverzekering, incl. alternatieve geneeswijzen. (exclusief de wettelijk verplichte bijdragen) Voor f 50,- per jaar heb je al een prima pakket verzekering (aansprakelijkheid en inboedel) Stuur mij een STUVER-folder = Naam Straat Postcode Stad Opsturen aan NBBS, Postbus 360,2300 AJ Leiden

GEVRAAGD: Uitwerkingen KWW werkcolleges gevraagd tegen fikse vergoeding. Tel. 077-515891 t.a.v. Piet-Hein Veldman.

TIJDSCHRIFT DE LACH: Gezocht: oudeexemplaren van het tijdschrift De Lach t.b.v. expositie. Neem contact op met Studium Generale, Marse! van Hoorn, tel. 662266.

WINTERSPORT: Goedkope ski-vakanties: 10 daagse trip Joegoslavië Slovenië (HP + vervoer). Kerst t/m Pasen. Gratis brochure, 050-142332.

3 MAANDEN USA: 9 weken werken in kinderkamp, zalgeld $110.- lo- R taal plus tour van ca. 4-5 weken. Indien geen tour i"" dan terugbetaling van $490.-. Periode 15/6-28/9 1989, prijs/ 1525,-. Vereist: a) tussen 20 en 30 jaar, b) ervaring met kinderen, c) redelijke kennis engels. Inl.: ICEP, Regentesselaan 37, 3818 HH Amersfoort. Tel. 033-614083.

WINTERSPORT: 12 daagse skitrip/499,-. Kerst/Oud en Nieuw, Slovenië (HP + vervoer). Gratis brochure, 050142332. PLATO: Wo. 21/12: La Sera italiana; do. 22/12: Hang een kerstbal in je oor-avond. Vanaf 21.30 uur in de Spoel, Fabriekstraat 22. TENTAMENS: Te koop gevraagd: oud tentamens- en collegeaantekeningen doctoraal bedrijfseconomiesociale economie-B.I.K. en fiscale economie. Prijs n.o.t.k. Heb je iets aan te bieden, bel Ben Hendriks, tel.nr. 013-423204. VERTAALWERK: Voor vertaling in of uit het Duits van teksten op velerlei gebied, speciaal Middeleeuwse geschiedenis. Bel ervaren vertaler (Mo. A, Mo. B) tel. 01623-12706. AMERICA: 9 Weken in zomerkamp -\- 1 tot 6 weken vrij rondreizen. Incl. retourvlucht, visum, verzekering, zakgeld ($ 150,- $ 450,-). Kosten: / 400,-. Eisen: 18-35 jaar, engels sprekend, beschikbaar juni t/m aug./sept. Info: A.T. Camp America, tel. 04780-88074, Postbus 107, 5800 AC Venray. VAKANTIE: 4, 6 En 11 weekse kampeertrektocht per truck door West-Afrika en de Sahara. Reizen door Savanne regenwoud en woestijn. Vertrekdata 1/12, 1/1 en 1/2/1989. Interesse? Bel 'Explorer' tussen 19.00-21.00 uur. Tel.: 020-255424. VERHUIZEN: Goed en voordelig verhuizen/iets te vervoeren binnen en buiten Tilburg, ook 's avonds en in de weekends. Verlengde Mercedes-bus met chauffeur. Tel. 358278. IETS TE VIEREN? Dan naar La Cabane: Voor redelijke consumptieprijzen en een gratis accommodatie. Informeer of kom gerust langs. Academielaan 73 Tilburg. Tel.: 013-673384/636792. GEZOCHT: Amiga 2000 of evt. simpel kloontje. Tel. 013-671831. TE KOOP: Fiat Uno Match uit 1988, slechts 4 mnd. gebruikt! 4700 Km, kleur metallic blauw, achterruitwisser, sl-interieur, bredere banden, nieuw / 18.500,-, n u / 14.500,-. Bel: 013-671831. TWIJFELAAR: Mooie twijfelaar te koop. Donkerbruin, met nog even zeer goede spiraalbodem + matras. Moet het helaas weg doen wegens verhuizing. P r i j s / 150,-. Afmeting 1.30-2.00. Netjes afgewerkt, mooie ronde poten. Tel. 356164. PSYCHOLOGEN: Nieuwe boeken te koop: Spreen e.a.: 'Human developmental neuro-psychology' en Schwarz& Johnson 'Psycho-pathology of childhood'. Tel. 040-834053. HULPCENTRALE

de tarieven experts

De Hulpcentrale S.O.S.-dienst Tilburg vraagt: met spoed voor haar 24 uursdienst: CENTRALISTEN. De werkzaamheden bestaan uit: * mensen te woord staan die behoefte hebben aan een gesprek, * bemiddelen bij burenhulpaanvragen, * het geven van informatie op maatschappelijk gebied. Voor dit boeiend vrijwilligerswerk worden mensen gevraagd die: * ongeveer 6 uur per week beschikbaar zijn, * bereid zijn een inwerkprogramma te volgen, * bereid zijn dit werk tenminste 1 jaar te doen, * 21 jaar of ouder zijn. Belangstellenden kunnen kontakt opnemen met de Hulpcentrale, Spoorlaan 320 Tel. 433584.

WINTERSPORT: Ik ski, ik ski waar jij niet skiet!!! Dat is ook geen wonder. Skilife organiseert reizen naar 3 unieke wintersportplaatsen, waar studenten uit Nederland elkaar ontmoeten. Jerzens: vertr. 20/1,27/1, hotel op diste (1900m.), volpension, bus, skipas,/ 595,-. Zauchensee: vertr. 24/2, 24/3, H.P., bus, skipas (26 liften)/ 515,-. Bel nu voor de laatste mogelijkheden. Tel. 03430-16572. WINTERSPORT: Stichting Ski-Student. 3 Ski-bestemmingen Oostenrijk, v . a . / 555,—. Incl.: 7 dgn. HP, liftpas, busreis en fysioth. begel. Bel .020-834664. Kantoor geopend di-vr 19-22 uur. GEVRAAGD: Medewerkers voor de anti racisme fascisme stand. Dienst: I x per 3 weken een paar uur. Nadere informatie: 013-357041 (Gijs). Werkterrein: Tilburg en direkte omgeving.

IJ

univers

tilburgs universiteitsblad (voorheen tilburgs hogeschoolblad) redaktie eddie vaes (hoofdredakteur) twan geurts, lennart kik, angelavan schendel (assistente) michel knapen medewerkers han von den hoff, caspar janssen, gerard rutten, jutta chorus, monique mulder, nicole van overmeir, pau! van di|k, peter van zoest columnisten ) boelhouwer, c van diek, p engels p kop, k soudijn samenstelling redaktieraad prof mr p van seters (voorzitter) dr h van erp, prof dr j I goedegebuure, prof dr p ruys, m ackermans (adviseur), drs th schouw, r lazaroms, g siegelaer officiële mededelingen afd interne communicatie cartoonist ad van haandel advertenties angela van schendel kopij alle kopij moet uiterlijk op donderdag de week voor het verschijnen in het bezit van de redaktie zijn redaktie-adres/advertenties hogeschoollaan 225, tilburg, telefoon (alleen voor univers) 662277 en 662506 intern 2277 en 2506 kamer B 12 en B 13 (gebouw b) foto rien siers landelijk samenwerkingsverband hoger onderwijs persbureau (hop) waarbij verder aangesloten ad valvas (vu amsterdam), cursor (eindhoven), delta (delft), folia (uv amsterdam), ku nieuws (nijmegen) mare (leiden), observant (maastricht), u blad (utrecht), uk (groningen) en universiteitsblad (twente) druk drukkerij em de jong bv, baarie nassau abonnementen voor niet universiteitsleden / 30, — per jaargang

4

K

Deetman wijst eisen LSVB van de hand

Versnelde inning studiesctiulden sloeg aan De kortingsactie van het ministerie van onderwijs voor de versnelde inning van studieleningen is een groot succes geworden. De opbrengst ligt tientallen miljoenen guldens hoger dan minister Deetman had geraamd. Dat is dinsdag bevestigd door een woordvoerder van de Groningse vestiging van het ministerie, de Informatiseringsbank. Begin deze week was al 300 miljoen gulden bijgeschreven op de rekening van het departement. Deetman streefde naar een opbrengst van 263 miljoen. Omdat er nog steeds aflossingen van studieleningen binnenkomen, verwacht de woordvoerder een meeropbrengst uit de actie van rond de tachtig miljoen gulden. Een deel van de afgestudeerden die nog studieschulden hebben uit het vroegere beurzenstelsel, konden op flinke kortingen rekenen als zij voor 1 december de lening in een keer afbetaalden. Tot afgelopen dinsdag hadden reeds 92.000 mensen van dit aanbod

gebruik gemaakt. In totaal zijn ongeveer 170.000 debiteuren benaderd met een kortingsaanbod. Afgelopen weekeinde heeft minister Deetman tijdens een radio-interview gezegd dat de meeropbrengst van de kortingsactie van dit jaar naar de minister van financiën gaat. Volgens de bewindsman is dat de meest logische bestemming, omdat Financien ook is opgedraaid voor de tegenvallers op de onderwijsbegroting voor 1988. In 1989 zal een vergelijkbaar kortingsaanbod worden gedaan aan de overige debiteuren uit het oude stelsel van studiefinanciering. De opbrengst van de volgende actie wordt geraamd op 522 miljoen gulden. Minister Deetman heeft dat geld nodig om zijn begroting voor studiefinanciering rond te krijgen. (JD/HOP)

Studie-almanak is nog geen Michelin-gids Voor het eerst is er een volledig overeicht gepubliceerd van alle studiemogelijkheden in het wetenschappelijk en het hoger beroepsondenwijs. Vanaf vorige week is de StudieAlmanak 1989 in de handel, een initiatief van de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU) en de HBORaad. De almanak is het resultaat van de recente samenwerking tussen universiteiten en hogescholen op het gebied van de studievoorlichting. De Studie-Almanak beschrijft de programma's, toelatingseisen en specialisatiemogelijkheden bij de 13 universiteiten, de 92 hogescholen en de Open Universiteit. Daarnaast wordt algemene informatie gegeven met betrekking tot zaken als studiefinanciering, militaire dienst en studeren in het buitenland. Het boek is bedoeld voor (aan-

B

staande) studenten, decanen en beroepskeuze-adviseurs. Elk jaar zal een nieuwe, geactualiseerde versie verschijnen. Volgens drs. R.J. de Goede, voorzitter van de Beleidsgroep Studievoorlichting van de VSNU en de HBO-raad, zullen in toekomstige edities van de Studie-Almanak ook arbeidsmarktgegevens worden opgenomen. Hij vindt dat er eigenlijk een soort Michelingids voor het hoger ondenwijs moet komen, waarin ook de kwaliteit van opleidingen is aangegeven. Dat vereist echter overeenstemming over 'wie de sterren mag gaan uitdelen', aldus De Goede. Of dat ooit gebeurt is twijfelachtig, maar de beleidsgroep zegt de problemen met uit de weg te willen gaan. (JD/HOP)

Minister Deetman wil de zogenaamde 'historieformulieren' niet vernietigen. De Landelijke Studentenvakbond (LSVB) had de vernietiging ervan geëist, waarbij met juridische stappen werd gedreigd. Het historieformulier is een verklaring waarin studenten zelf opgave moeten doen van het aantal jaren dat zij hoger onderwijs hebben genoten. Aan de hand van dit formulier wordt bepaald hoeveel inschrijvingsduur de betreffende student nog tegoed heeft. Volgens de LSVB zijn de vragen die in de verklaring worden gesteld onduidelijk en ontbreekt bovendien een goede vraag naar eventueel behaalde diploma's. Daardoor zouden studenten ten onrechte enkele jaren studieduur kunnen veriiezen. Minister Deetman heeft de studentenbond vorige week geantwoord dat het historieformulier slechts een van de gegevens is aan de hand waarvan iemands resterende inschrijvingsduur wordt vastgesteld. Verder zegt Deetman dat niet hij, maar de universiteiten en hogescholen bepalen hoe-

Tijdens de ondenA,ijsbegroting van 12 d;cemberoverï!andigden decanen, studentenorganisaties «"^e vakcentrale FNV een petit^e^^^ ring. Links op de foto: Leijenhorst. voorzitter van de onderwijscommissie van de Tweede Kamer. Achter hem Nuis (D 66) (foto Bram de Monanaer,

t.

Minister Deetman (foto Bram de Hollander) veel inschrijvingsduur een student nog tegoed heeft. De bewindsman wijst de eis van de LSVB daarom van de hand. (JD/HOP)

Gemeente Tilburg voert vrouwon vriendelijk personeelsbeleid Het vrouwelijk personeel van de gemeente Tilburg verkeert in een achterstandspositie ten opzichte van hun mannelijke collega's. Ondanks een serie beleidsmaatregelen die de gemeente in 1985 nam ten behoeve van emancipatie in het personeelsbeleid, is de positie van vrouwen sinds 1987 verslechterd. Tot deze conclusie komt Mevr. C. RobbeAnsems, vierdejaars studente sociologie aan de KUB, in een onderzoek naar de positie van vrouwen in dienst van de gemeente Tilburg. De beleidsmaatregelen werden door het College van B & W genomen, omdat intern onderzoek had uitgewezen dat vrouwen zowel in aantal als in functie-niveau sterk voor hun mannelijke collega's onderdeden . Om binnen korte tijd tot een percentage van 26,6 vrouwen binnen gemeentediensten te komen, werd de werving en selectie van vrouwelijk personeel aangepast, kregen vrouwen die werkzaam waren in lagere functies de mogelijkheid zich bij te scholen en er werden maatregelen genomen voor kinderopvang en flexibel zwangerschaps- en bevallingsveriof. Aanvankelijk leek het erop dat de beleidsmaatregelen hun vruchten afwierpen, maar na enige tijd lag het percentage vrouwen in het personeelsbestand weer even laag als in 1984 en werd het aantal vrouwen zelfs kleiner. De oorzaken van het falen van de beleidsmaatregelen zijn duidelijk aan te wijzen. Vanaf 1987 zijn er meer mannen dan vrouwen aangenomen en het mannelijke deel van het personeelsbestand is afgenomen met 3%, terwijl het vrouwelijke deel met ruim 8% kromp. Bovendien hebben de vrouwen in tegenstelling tot de mannen sterk te lijden gehad van reorganisatie en bezuinigingen. De ondervraagde vrouwelijke werknemers trokken de bereidheid van het management en de personeelsfunctionarissen om een actief emancipatiebeleid te voeren sterk in twijfel. Veel vrouwen die van de beleidsmaatregelen gebruik wilden maken, stuitten dikwijls op onbegrip en gebrek aan medewerking van hogerhand. (JCh)

16 decennber 1988

K

Minder eerstejaars Voor het eerst sinds jaren vertonen de inschrijvingscijfers van propedeuse-studenten op de KUB een dalende tendens. Vooral Economie(10% minder dan vorig jaar), Econometrie (12%) en Psychologie (20%) scoren lager. Een lichte stijging is te zien bij Bestuurlijke lnformatiel<unde en ook Nederlands Recht mag zich in een groeiende belangstelling verheugen. Het totaal aantal studenten baart voorlopig nog geen zorgen. Werd in februari van dit jaar nog de 8000-ste studente feestelijk binnengehaald, op 1 december van dit jaar hadden zich al 8115 studenten ingeschreven aan de KUB. Ook hier doen BIK en Rechten het goed, maar ook vrijwel alle kleine experimentele studierichtingen zoals Sociale Zekerheidswetenschappen (30%), Vrijetijdswetenschappen (90%) en Personeelwetenschappen (80%) maken een forse groei door in vergelijking met het vorig studiejaar. (HvdH)

Petitie Studiefinanciering De toegankelijkheid van het onderwijs loopt groot gevaar als het parlement zou instemmen met de voorgestelde wijziging van de studiefinanciering. Ook zijn problemen te verwachten met de uitvoering van deze bezuinigingsmaatregelen. Dat zegt een zevental organisaties in een petitie die maandag 12 december werd aangeboden aan de vaste onderwijscommissie van de Tweede Kamer. De petitie is ondertekend door de vakcentrales FNV en CNV, de studentenorganisaties LSVB en ISO en de drie organisaties van decanen in het voortgezet, hoger beroeps en wetenschappelijk onderwijs. Volgens de organisaties zal de voorgenomen privatisering van de studieleningen leiden tot een onredelijke extra schuldvorming voor de lagere inkomens. De rente op leningen zal namelijk gaan tellen vanaf het begin van de studie en de rentepercentages zullen ook hoger komen te liggen dan thans. Dat zal een terugslag hebben op de toegankelijkheid van het onderwijs, zo menen de indieners van de petitie. Ook het plan om de maximale leeftijd voor studiefinanciering te verlagen, stuit op bezwaren bij de zeven organisaties. Op dit moment heeft iedereen die voor zijn dertigste aan een studie begint nog zes jaar recht op een beurs. Straks houdt de studiefinanciering echter op als de student 27 jaar wordt.

Alleen zij die gaan studeren voor ze 21 of 22 jaar zijn, kunnen dan hun studie afmaken met behoud van de beurs. Daarmee zou ongeveer een kwart van alle studenten gedupeerd worden. De indieners van de petitie zijn eveneens tegen het verplichte karakter van de OVjaarkaart die aan alle studenten wordt uitgereikt en tegen de verlaging van de basisbeurs voor uitwonende leerlingen in het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. De zeven organisaties voorzien bovendien allerlei uitvoeringsproblemen. Zij vinden dat minister Deetman kennelijk weinig heeft opgestoken van het chaotische verloop van de invoering van het huidige stelsel van studiefinanciering. (JD/HOP)

Unilever Marketingprijs Op donderdag 8 december zijn de Marketingprijzen voor 1988, beschikbaar gesteld door Unilever uitgereikt. G. van den Bosch, student aan de Erasmus Universiteit Rotterdam is met de eer gaan strijken. Met zijn afstudeerscriptie 'Kwaliteit aan het dienstenfront' verdiende hij 15.000 gulden of een zomercursus aan een vooraanstaande business-school in de Verenigde Staten. Van de honderden ingezonden scripties op bedrijfskundig en bedrijfseconomisch gebied kwamen er maar24 door de voorselectie. Het enige Tilburgse werkstuk dat deze selectie overleefde werd gehonoreerd met een tweede prijs. S. Janssen en C. van der Vegt ontvingen 5.000 gulden voor hun scriptie 'Where Dutch and English advertising meet'. Bij het schrijven van hun werkstuk werden ze begeleid door prof. dr. C. Storm. De scripties werden beoordeeld op hun originaliteit en de mate waarin ze een bijdrage - leverden aan de bestaande marketingtheorieën. Andere criteria waren de wetenschappelijke kwaliteit, de praktische toepasbaarheid en de uitvoering en de leesbaarheid. Het probleem waar veel studenten nog mee worstelen is de lengte van de werkstukken. 'Betere bewaking van de lengte van scripties bevordert de leesbaarheid - en dus vaak de praktische toepasbaarheid - maar komt bovendien de inhoud ten goede doordat de scribent wordt gedwongen scherper de hoofdlijnen aan te houden', aldus het juryrapport. De jury bepleit dat op dit punt op de universiteiten grotere aandacht wordt gegeven. (MK)

Kerstmis

Buiten valt de eerste sneeuw. Binnen is het behaagJijk warm: het haardvuur knettert. Met z'n drieën zitten ze bijeen op de kamer van Verheyen: de drie topbestuurders van de KUB. "Waar blijft iedereen toch' zegt De Moor, een bJik werpend op de twintig gedecan teerde/lessen Chateau Margaux 3967. 'Slechts weinigen zijn uitverkoren' antwoordt Piel Verheyen. Van Berkom voegt er instemmend aan toe: 'U's lonely al the top'. Ter verhoging van de kerstsfeer tracteert hij bij de wijn op Bossche boJIen, er daarmee blijk van gevend de etiquette van 'dit huis' nog steeds niet tot in de/inesses te beheersen. Op tafel staal een kerstboompje. Er zit een kaartje aan: 'met dank voor bewezen diensten, Ribbers'. In de kerststaJ grazen oJIe heilige koeien van de KUB: de signatuur, de emancipatiemedewerkster, de homo-studies, de vrouwenstudies, DEA, en de onaantastbaarheid van de rector, hoewel die laatste een beetje mank loopt. Het gekrijs van de sociale faculteit, dat zelfs met gesloten ramen Ie horen is, wordt door alle aanUnivers

\

De redactie en medewerkers van Univers wensen alle lezers prettige kerstdagen en een bruisend uiteinde. Univers gaat met kerstreces en verschijnt weer op 20 januari. Kopij van de memo, agenda etc. voor het eerste nummer van het nieuwe jaar, graag voor 12 januari bij de redactie afleveren.

Intreeredeprof. Ribbers over informatiebeleid De ontwikkelingen in de informatietechnologie openen op vele terreinen van het maatschappelijk leven nieuwe perspectieven. Het tempo van deze ontwikkelingen is nauwelijks bij te houden .Maar voor managers mag dit geen excuus zijn: niet beslissen staat vaak gelijk aan achterop raken. Dit keuzeproces waar ondernemers zich voor geplaatst zien was het uitgangspunt van de inaugurale rede van prof. dr. P.M.A. Ribbers, waarmee hij op 9 december het ambt van hoogleraar bestuurlijke informatiekunde aan de KUB aanvaardde. Ribbers is de opvolger van prof. drs. Oonincx, die naarde Koninklijke Militaire Academie van Breda is vertrokken. In zijn rede merkte Ribbers nog eens op dat hij 'volgens sommigen op een wat bijzondere manier' van bijzonder naar gewoon hoogleraar is geëvolueerd. Hij zou zijn decanaatschap aan de economische faculteit als'opstapje' hebben gebruikt voor een hoogleraarspost. Sinds woensdag 7 december is Ribbers voorzitter van de vakgroep Bestuurlijke Informatiekunde. De term 'informatiebeleid' liep als een rode draad door de rede van Ribbers. Hij omschreef het als 'de visie van het management t.a.v. de richting waarin de informatievoor-

ziening en de toegepaste informatietechnologie voor de organisatie als geheel ontwikkeld dient te worden'. De dynamiek en onzekerheid van de omgeving zijn externe ontwikkelingen die het interne informatiebeleid onder druk zetten. Er is aan de andere kant een sterke ontwikkeling van de informatietechnologie zelf: computers worden steeds krachtiger, de kunstmatige intelligentie schrijdt steeds verder voort. Ribbers merkte op dat deze ontwikkelingen op het informatiebeleid elkaar versterken. De dynamiek van de omgeving heeft gevolgen voor de organisatie in haar geheel. Er ontstaat een tendens naar de adhocratle. Ribbers constateert dat de bestuursstructuur van de onderneming veranderd dient te worden: centraal opgestelde afdelingen dienen afgebouwd te worden. Door deze debureaucratisering en het informatiebeleid moet het voor ondernemingen en non-profit organisaties mogelijk zijn zich aan te passen aan de veranderende omgeving. 'Informatiebeleid omvat daardoor meer dan het verbeteren van de efficiency van gegevensstromen en gegevensverwerking', aldus Ribbers. Tbsf fca^'j .«JTSü

(MK)

wezigen automatisch geassocieerd met het gehuil van het kerstkind in de kribbe. Toch maakt zich enige ongerustheid van de aanwezigen meester. 'We hadden toch duidelijk gezegd dat we een ingetogen bijeenkomst zouden houden, hoewel we niemand expliciet hebben uitgenodigd' sprak Verheyen. En hij vervolgt; 'Als je uitnodigt is het openbaar. Dan verdwijnt direct de charme van de binnenkamer'. Iedereen is van mening dat de wegblijvers ongelijk hebben, omdat zich hier nu juist eens een gelegenheid voordoet om zaken echt onder elkaar te regelen. Plotseling wordt er op de deur geklopt. Alle drie roepen ze tegelijk 'Binnen'. Tot ieders verbazing blijkt hel de Personeelshoogleraar Professor Tippelaar te zijn. Hij heeft een groot pak onder zijn arm. 'Ik heb een cadeautje meegebracht voor deze Universiteit, om precieser te zijn, het is bestemd voor de Portrettenzaal'. Nieuwsgierig pakken ze het uit. Het blijkt een portret van een biggetje op een racefiets, met het hoofd van professor Tippelaar. Op het hoofd staat een muts, zo eentje die studenten tijdens demonstraties gebruiken om hoogleraren te persifleren. Er valt een pijnlijke stille, die uiteindelijk door professor Tippelaar wordt doorbroken. 'Eenzelfde portret van mijzelf heb ik ook aangeboden aan het studielandschap Personeelwetenschappen'stamelt hij. De besluurderen zijn verbaasd, van geen van drieën hangt er immers een portret in de Portrettenzaal, en dan komt Professor Tippelaar zich zo maar voordringen. 'Hoe bestaat het', zo roepen ze in koor. Als bij afspraak pakken ze alle drie een van de drie multobanden, waarin alle reglementen van DPZ staan en waaraan een medewerker van DPZ maar liefst twee jaar gewerkt blijkt te hebben. De gevelde Tippelaar wordt bij kop en kontje gepakt en de kamer uilgezwierd. 'Zo zullen we hier de zaken voorlaan aanpakken, met nog meer daadkracht', zegt Van Berkom. En allen drinken op de goede voornemens van 1989, net zolang tot alle/le.ssen leeg zijn. 16 d e c e m b e r 1ï

MEDIA

Conferentie 'IVIassamedia 'Massamedia en enStaatsrectit' Staatsrectit' op opde deKUB KUB

Zelfs Hoff Hoffmann-Riem mann-Riem kijkt kijkt wel wel e< eens naar 'Dallas' Te veel praten over de vrijheid van meningsuiting is ool< niet gezond. De deelnemers aan de Staatsrechtconferentie hadden dit grondrecht vorige week donderdag blijkbaar zo uitgekauwd dat ze er aan het eind van de dag geen gebruik meer van wensten te maken. Dagvoorzitter prof. mr. E. Hirsch Ballin benadrukte dat er toch echt nog even tijd v/as voor een discussie en wees ten slotte maar een 'vrijwilliger' aan. Deze zei ad rem dat zijn oordeel hier bevestigd werd: 'Er is geen spreekrecht, maar spreekplicht.' Net als het einde van de conferentie, verliep het begin niet zoals verwacht. Minister Brinkman van WVC zou 'Massamedia en Staatsrecht' 's ochtends openen, maar hij kwam pas tegen de middag aan. Een vergadering van enkele ministers had hem nog even uit Tilburg weggehouden. Overigens liet hij weten dat ook daar was gesproken over het mediabeleid; meer kon hij daarover natuurlijk niet zeggen. Brinkman koos, zoals andere sprekers, voor een reflecterende toespraak, waarbij hij af en toe de vrees uitte dat alles wat hij zei tegen hem gebruikt zou worden. Zo opperde hij het idee van een nieuw financieringssysteem voor de omroep; ĂŠĂŠn bedrag met daarin een omroepbijdrage, kabelabonnement en lidmaatschapsgeld van een omroepvereniging'. Maar meteen voegde hij daaraan toe: 'Dit is geen panklaar kabinetsvoorstel; het staat niet morgen in de wet.' Brinkmans Mediawet werd onder vuur genomen door mr. P. Boukema van de Raad van State. 'Het speelveld is royaal van afmetingen en de wetgever heeft daar onbehoorlijk gulzig gebruik van gemaakt', meent de staatsraad. 'Men kan de wetgever niet verwijten dat hij de Mediawet intensief tegen het licht van de grondrechten heeft gehouden.' Maar volgens de minister 'was het ka-

binet zich uitdrukkelijk bewust van de relevantie van het grondrecht'. De rechtsnormen zoals ze geformuleerd zijn in de Grondwet en het Verdrag van Rome, vormden de rode draad tijdens de conferentie. Stof voor discussies over medialandschap, zenders, ontvangers, pluriformiteit, diversiteit en... democratie.

FUSIE Hoewel de omroep centraal stond tijdens de

Terwijl de Nederlanders discussieerden over de inhoud van de Mediawet, zette de Duitse prof. dr. W. Hoffmann-Riem het hele omroeprecht op de helling. Volgens de Hamburgse hoogleraar wordt het traditionele omroeprecht, met bijzondere regels, ingehaald door niet-juridische ontwikkelingen, zoals internationalisering en commercialisering. De overheid zou te veel aandacht hebben voor de eisen van de economische markt en te weinig voor 'de cultuur-politieke tradities van de Westeuropese omroepontwikkeling'. Daarnaast moet de ordening van de communicatie meer gericht worden op de vrijheid van meningsvorming, vindt Hoffmann-Riem, die overigens toegaf wel eens naar 'Dallas' te kijken. Aan het eind van de dag werd bekendgemaakt dat volgend jaar de Open Universiteit (Heerlen) de Staatsrechtconferentie organiseert. In kasteel Hoensbroek wordt dan de reorganisatie van de rechterlijke macht besproken, waarbij het met name gaat om de integratie van de administratieve rechtspraak. Volgens een woordvoerder van die universiteit kunnen de deelnemers dan ook genieten van het 'bourgondische' leven van het zuiden. Minister Brinkman: alles wat ik zeg kan tegen me gebruikt worden

Imago universiteiten best redelijk De universiteiten hebben helemaal niet zo'n slecht imago bij het grote publiek als vaak wordt aangenomen. De meeste Nederlanders vinden dat teveel bezuinigd wordt op de universiteiten. Zij geloven ook dat er hard wordt gewerkt en dat er de belangrijkste ontdekkingen worden gedaan. Dat blijkt uit een onderzoek dat het Amsterdamse bureau Burke- Inter/View heeft verricht in opdracht van de gezamenlijke universitaire voorlichters. De onderzoeksresultaten zijn afgelopen vrijdag (9 december) bekend gemaakt tijdens een symposium over het imago van de universiteiten. Ruim 500 Nederlanders zijn ondervraagd over hun bekendheid met de universiteiten. Zij konden ook hun mening geven over de kwaliteit en de kosten van het wetenschappelijk onderwijs en over de rol van de universiteit in de samenleving. Gebleken is dat de Rijksuniversiteit van Groningen het bekendst is, overigens op de voet gevolgd door Leiden. Deze instellingen werden door 54, respectievelijk 48 procent van de ondervraagden spontaan genoemd. Ook de Rijksuniversiteit Utrecht scoort redelijk hoog (40 procent). Amsterdam blijkt wel bekend te zijn als universiteitsstad, maar slechts weinig mensen konden de UvA of de VU bij naam noemen (VU 24 en UvA 17%, de stad A'dam -zonder universiteitsnaam33%). De nieuwe en de technische universiteiten zijn minder bekend. Eindhoven en Univers

Staatsrechtconferentie, ontkwamen de sprekers er niet aan om enkele woorden te wijden aan de fusieplannen in de dagbladsector (Perscombinatie en NDU). Boukema wees op het gevaar voor kranten die niet bij de fusie betrokken zijn. De nieuwe combinatie van dagbladen zou zo sterk kunnen worden (op de advertentiemarkt) dat 'zwakke broeders' worden weggedrukt. Volgens minister Brinkman is er op het terrein van de omroep 'nog minder reden om voetstoots aan te nemen dat de markt in staat zou zijn een vergelijkbaar pluriform aanbod te realiseren'. De Amsterdamse politicologie-hoogleraar prof. dr. J . van den Heuvel pleitte voor liberalisering, maar daarnaast zou de overheid moeten zorgen voor een volwaardig publiek (niet-commercieel) omroepbestel.

Tilburg komen op een gedeelde voorlaatste plaats met elk 19% voor Twente (15%) Het imago van het wetenschappelijk onderwijs is redelijk te noemen. Weliswaar vindt het grootste aantal van de ondervraagden dat de 'knapste koppen' bij het bedrijfsleven werken, maar de belangrijkste ontdekkingen worden toch aan de universiteiten toegeschreven. Negenenvijftig procent van de ondervraagden vindt dat er teveel wordt bezuinigd op de universiteiten, 24 % vindt dat niet en 18 % heeft geen mening. Volgens een meerderheid raakt Nederland door deze bezuinigingen achter bij het buitenland. Ruim de helft van de ondervraagden gelooft dat een universitaire opleiding een betere kans op een goede baan geeft. En bijna driekwart is het niet eens met de stelling dat studenten rijke ouders hebben. Verder vindt slechts twaalf procent van de ondervraagden dat universitaire personeelsleden een gemakkelijk leven hebben. Ongeveer de helft gelooft dat er hard wordt gewerkt. Tenslotte meent bijna iedereen dat het universitaire onderzoek nuttig is en onmisbaar voor de economische groei. Van de onder-

zoeksresultaten is echter veel te weinig bekend. De gezamenlijke voorlichters van de universiteiten hebben vorige week op basis van deze onderzoeksresultaten met elkaar gesproken over een mogelijke verbetering van het imago. Volgens Piet Aben, hoofd voorlichting bij de Landbouwuniversiteit Wageningen en voorzitter van de Raad van voorlichtingsambtenaren bij het wetenschappelijk onderwijs (RVAWO), richten hij en zijn collega's zich momenteel nog vooral op het verkrijgen van 'free publicity' naar aanleiding van actuele gebeurtenissen aan de universiteit. Onder de druk van de bezuinigingen en de toenemende concurrentie komt echter het gevoel op, dat een completer beeld van de universiteit naar buiten moet worden gebracht. Enkele universiteiten zijn intussen met imago-campagnes begonnen, meestal via grote dagbladadvertenties. Moeten de anderen dat voorbeeld volgen, vragen de voorlichters zich af. Aben: 'Een imago-campagne is heel erg duur. Daar komt bij dat het nut ervan lijkt af te nemen naarmate meer universiteiten zich ervan gaan bedienen. Dat kan er weer toe leiden dat naar steeds opvallender en dus duurder middelen wordt gegrepen om de aandacht te trekken. Worden daar niet vooral de reclamebureau's en de publiciteitsmedia beter van?' Volgens Aben zou het publiek kunnen gaan denken dat het goede gemeenschapsgeld

(PvD) wordt weggegooid aan een dergelijke concurrentie. 'De gedachte dringt zich op dat de universiteiten beter samen aan hun imago zouden kunnen werken. Zonder elkaar te hoeven afvallen zullen alle universiteiten daar profijt van trekken.' Een voorbeeld van zo'n branche-campagne vormen de televisie-spots en advertenties van de gezamenlijke regionale dagbladen. Op basis van het opinie-onderzoek naar het imago van de universiteiten heeft een reclamebureau inmiddels al een krantecampagne uitgewerkt, die op het symposium werd gepresenteerd. De gezamenlijke voorlichters, maar ook de aanwezige universiteitsbestuurders, blijven echter hun vragen houden. De onderzoeksresultaten waren immers erg meegevallen - waarom dan nog een campagne? Maar volgens Aben ging het ook niet om het nemen van beslissingen. 'Deze bijeenkomst is bedoeld om de geesten wakker te maken, om ideeĂŤn te helpen ontstaan. Niet om een bepaalde actie of voorgekauwde campagne aan te praten.' (JD/HOP)

16 d e c e m b e r 1988

PERS OPINIE

'Wolkers maakt terecht bezwaar tegen de manier waarop hij behandeld wordt' 'Uit mijn onderzoek is gebleken dat In de periode 1970-1980 circa 550 verschillende mensen zitting hebben gehad in literaire jury's, commissies, enzovoorts. Vijf procent van daarvan bezet dertig procent van alle zetels. Dat mag dan misschien weer aanleiding geven om naar de kongsi-gedachte te grijpen, maar die concentratie treedt voornamelijk op omdat er een soort qualitate qua mechanisme aan het werk is: degenen die voor langere tijd in allerlei stichtingen benoemd worden als bestuurs- of commissielid, komen vaak automatisch in de jury's van dergelijke organisaties terecht zonder dat ze daar een grote stempel op drukken. Er zit natuurlijk bepaalde bestuurlijke strategieën achter. Maar of je dat nu een kongsi moet noemen?'

EREBAANTJE 'Jury's van belangrijke literaire prijzen worden over het algemeen bevolkt door personen met veel ervaring in literaire organisaties en die al een hele tijd geleden hun debuut maakten als auteur of criticus. De P.C. Hooftprijs-jury 1988 met de literatuurwetenschappen Mooij, de Neerlandicus annex criticus De Rover, redacteur Van Amerongen en twee auteurs voldoet aardig aan dat beeld.' 'Dit zou er enerzijds op kunnen wijzen dat mensen door hun lange bemoeienis met de literatuur bepaalde eigenschappen of vaardigheden hebben verworven waardoor ze in staat zijn om literatuur goed te beoordelen. Anderzijds is het ook wel zo, gezien de vele qualitate qua benoemingen, dat een jurylidmaatschap een baantje is. Zeker voor een criticus of iemand die zich als literatuurdeskundige wenst te manifesteren is dat laatste erg belangrijk. De oude rotten in het vak nemen niet zo gauw meer extreme standpunten in.

Jan Wolkers heeft weinig op met jury's van literaire prijzen. Dat bleek al in 1982 toen hij de Constatijn Huygensprijs weigerde en nu de P.C. Hooftprijs. Dit keer zaten er weliswaar 'geen gluiperds' in, aldus de schrijver, maar het wantrouwen blijft. Wolker's besluit ligt in de lijn van een veel gehoorde kritiek in bepaalde literaire kringen: er zou een soort 'kongsi' bestaan die zo'n beetje bepaalt wie welke literaire prijzen krijgt. Drs. Wouter de Nooy (26), onderzocht instellingen die stipendia en prijzen toekennen aan auteurs. Hij maakte deel uit van de eerste lichting letterenstudenten aan de KUB, studeerde in 1985 af en werkt aan een promotieonderzoek bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek naar de classificatie van literaire teksten. Tevens is hij verbonden aan het Werkverband Literatuursociologie van de Tilburgse letterenfaculteit.

Voeg daarbij dat het vaak erefuncties betreft, dan gaat het idee van een klein clubje met hele uitgesproken voorkeuren nog veel minder op.'

EFFECT 'Wordt Wolkers als winnaar van de P.C. Hooftprijs nu bijgezet in de eregalerij van de literaire meesters aller tijden? Het meest zinnige wat je daarover kun zeggen is dat het eigenlijk pas honderden jaren na dato een uitgemaakte zaak is of iemand nu wel of niet daartoe behoort. Neem je dé"hoeveelheid aandacht van literatuurcritici voor zijn boeken als graadmeter voorzijn status, of de opname in schoolbloem-

E

Kortgeknipt werpt deze week een blik over de grenzen, daarmee alvast vooruitlopend op de door Deetman zo hartstochtelijk aangeprezen internationalisering van het hoger onderwijs. De aandacht die de pers wijdt aan buitenlandse onderwijszaken is opvallend groot. DE VOLKSKRANT loopt voorop met een Europese reeks waarin tot nu toe Frankrijk, Engeland, België, Duitsland en Italië aan bod kwamen. Het algemene beeld: massale toestroom van studenten, krimpende middelen, geflirt met het bedrijfsleven. Uit een recente enquête blijkt dat de Franse studenten zo niet naar rechts, dan toch naar het politieke midden zijn opgeschoven. Aldus de Volkskrant. Op de hitlijst van Franse politici zijn alle linkse coryfeeën enkele plaatsen gezakt. Met name eerste minister Rocard en onderwijsminister Lionel Jospin hebben aan populariteit ingeboet. En dat terwijl de socialistische Univers

K

volgd door een prijsje hier en een prijsje daar een uiteindelijk als bekroning van het gehele oeuvre de Constantijn Huygensprijs of de P.C. Hooftprijs. Jan Wolkers kreeg in 1963 de prozaprijs van de gemeente Amsterdam, dat was zijn eerste maar ook enige prijs, totdat hem in 1982 de Constantijn Huygensprijs werd toegekend, die hij ook weigerde. Zijn bezwaar tegen de afwijkende manier waarop hij behandeld wordt is mijn inziens wel terecht.'

PRESTIGEVERLIES

P A R T I PRIS lezingen, dan denk ik dat Wolkers vrij hoog scoort. De P.C.Hooftprijs geldt tot op zekere hoogte als het summum op het gebied van literaire erkenning en in die zin is de toekenning aan Wolkers niet zonder betekenis, ook al heeft hij 'm geweigerd.' 'De P.C. Hooftprijs is een oeuvre-prijs die de meeste auteurs pas vlak voor hun overlijden krijgen, als het nog nèt kan. Misschien is dat wel de reden geweest om dit keer voor Wolkers te kiezen. Zijn argument dat hij die prijs eigenlijk al veel eerder had moeten krijgen is niet erg steekhoudend. Wat echter wèl te denken geeft is het feit dat Wolkers lange tijd geen prijzen heeft gehad. De 'normale' gang van zaken bij de meeste auteurs is toch dat ze een debuutprijs krijgen, ge-

'Tot voor kort was de P.C. Hooftprijs dé literaire prijs van Nederland. In 1984 is de prijs niet uitgereikt aan Hugo Brandt Corstius. Sindsdien is het geen staatsprijs meer. En nu, met Wolkers, kan ik me voorstellen dat het toch weer een deuk is in het imago van de P.C. Hooftprijs. Je kunt je afvragen of de jury wel zo'n verstandige beslissing heeft genomen om de prijs aan Wolkers te geven. Men wist dat de kans erg groot was dat hij zou weigeren.' 'Het prestigeverlies van de P.C. Hooftprijs zou kunnen blijken uit het feit dat sommigen niet meer in de jury willen zitten, dat de publiciteit rond de toekenning steeds minder voorstelt of dat het effect op de loopbaan van een auteur afneemt.' 'Het is inderdaad dat Jan Wolkers Marten Toonder noemt als iemand die volkomen ten onrechte nog nooit in de prijzen is gevallen. De vraag is nu of Wolkers met deze uitspraak serieus genomen gaat worden. Is dit voor een aantal critici aanleiding om het werk van Toonder opnieuw te interpreteren en te waarderen, met als gevolg dat hem alsnog prijzen worden toegekend of oordeelt men dat Wolkers op het punt van literatuurkritiek eigenlijk weinig recht van spreken heeft?' Peter van Zoest

N

regering het onderwijs tot absolute prioriteit heeft verklaard. Het hoger onderwijsbudget mag in Frankrijk, zeer afwijkend van elders, met 9.1% groeien. Dat is kennelijk ook bitter hard nodig. Philip Freriks schrijft: 'Het aantal inschrijvingen is dit jaar opgelopen tot een miljoen studenten voor heel Frankrijk. De collegezalen puilen uit. (..)Er is tekort aan docenten en technisch personeel. Veel universiteiten verkeren in staat van verkrotting.' Ook in Italië een enorme toeloop op de universiteiten. Maar de regering blijft daar doorbezuinigen. Hetgeen onder andere tot gevolg heeft dat veel studenten er een baantje bij moeten nemen en dat de universiteiten bij het bedrijfsleven moeten aankloppen om extra financiering. Een privatisering van het hoger onderwijs dreigt. In Duitsland is het met de belangstelling voor een universitaire opleiding al niet anders: Minister Möllemann heeft 250.000 eerstejaars geteld voor dit studiejaar. 'Uitpuilende zalen waar studenten in de vensterbank, op de vloer en voor de open deur colleges volgen, zijn in de Bondsrepubliek een alledaags verschijnsel geworden.' Een beeld dat wordt bevestigd in een umlautrijke special van het Duitse weekblad DER SPIEGEL over Die Universitat aldaar. De ondertitel van de bijlage: überzahlig, überdrüssig, überflüssig. 'De Duiste universiteiten staan voor de ineenstorting: 1,5 miljoen studenten staan te dringen om in aanmerking te komen voor een van de 780.000 studieplaatsen.' Sp(X)kachtige aantallen die het hoger onderwijs

tot bij de rand van de afgrond hebben gebracht. Natuurlijk ontbreekt het aan alles. De studentengroeperingen eisen dan ook 'mehr Geld, sonst nix.' Onze zuiderburen hebben kennelijk veel minder met capaciteitsproblemen te kampen. Het kleine Belgische landje beschikt dan ook over niet minder dan negentien universiteiten: negen nederlandstalige, acht franstalige en twee tweetalige die samen een kleine honderdduizend studenten herbergen. Het grote probleem in België is niet de bezuinigende overheid: ook al is erflinkgekon, vooral op studentenbeurzen en sociale voorzieningen van de universiteiten. Grootste struikelblok voor een effectief hoger onderwijs is juist de versnippering, aldus de Volkskrant. Het ontbreekt aan de politieke wil om daar verandering in te brengen. De rector van de universiteit van Kortrijk constateert: 'Door het politieke systeem onstaat er een versnippering van middelen en bevoegdheden. Dat verhindert dat er in een beperkt aantal topuniversiteiten in optimale omstandigheden nieuwe kennis en nieuwe topcompetentie gecreëerd worden.' In Engeland worden de universiteiten door het onverbiddelijke thatcherisme rechtstreeks in de armen van het bedrijfsleven gejaagd. De eerbiedwaardige academische instituten van weleer moderniseren in rap tempo en boren nieuwe bronnen aan in de vorm van bezuinigingen, betalende buitenlandse studenten en commerciële en filantropische sponsors. 'De universiteiten zijn,' meent correspondent Wio Joustra

'steeds ondernemender, efficiënter en competitiever geworden.' Een woordvoeder van het onderwijsministerie zegt: 'We gaan toe naar een systeem dat door de markt wordt bepaald, waarin universiteiten particuliere ondernemingen zijn en de student afzonderlijke contraaen voor diverse colleges afsluit.' Dezelfde ontwikkelingen in Amerika. Afgelopen zaterdag plaatste, alweer, DE VOLKSKRANT een vraaggesprek dat Esther Hageman, voormalig redactrice van het Delfste universiteitsblad DELTA, had met de Amerikaanse wetenschapper Martin Trow. Trow: 'Als ik gasten uit Europa probeer uit te leggen hoe het bij ons werkt, moet ik het soms wel drie, vier keer herhalen. Ze denken dat ze het niet goed begrepen hebben. Maar wie is er dan de baas, vragen ze telkens. Niemand, zeg ik steeds. Het kost ze moeite te geloven dat wij nauwelijks een ministerie van onderwijs hebben.' Elke universiteit in de Verenigde Staten maakt zelf de dienst uit, gaat de boer op om geld te verdienen en bepaak zelf of zij een selecte topuniversiteit wil zijn of een grote instelling met een wat lager niveau. In principe, vindt Trow, kun je de universiteiten in zijn land vergelijken met kruidenierswinkels. Als ze niet goed genoeg zijn verdwijnen ze gewoon. Dat is nog eens andere koek dan profileren op commando van de overheid zoals dat bij ons het geval is met Deetman als een soort Albert Heijn aan het hoofd van een filialenketen. En wih u tijdens het kerstreces de kranten even zelf bijhouden, ja.' -^:^ (TG) 16 d e c e m b e r 1^

'Zin in het leven is de zin van het leven' De uitspraak 'Die jeugd van tegenwoordig...'is terug te voeren tot Socrates. Hij scfireef: 'Die jongeren van tegenwoordig willen luxe, zijn slecht gemanierd en tonen geen respect voor ouderen of gezag.' Zoals de eerste lezer op het naar de uitspraak genoemde symposium van de letterenvereniging Kontekst zei: niemand zou vreemd opkijken als dit nu in de media geuit zou worden, het blijft actueel. De belangstelling voor het symposium vorige week woensdag was dan ook groot.

Symposium 'Die jeugd van tegenwoordig' De letterenvereniging droeg dit symposium op aan de scheidende secretaris van de Letterenfaculteit, Frans Teunissen. Zijn grote belangstelling voor jongeren en hun leefwereld heeft het thema ingegeven. Nadeel van dit onderwerp is echter, dat de confrontatie jeugd-volwassene al vaak onderzocht is omdat ze elke generatie terugkomt. De lezingen waren daarom niet erg verrassend. Jeugdsocioloog E. Catone schetste als eerste een beeld. Hij verstond onder jeugdig 'in de leeftijd van 14 tot 20 jaar'. De overgang van kind naar volwassene wordt beïnvloed door onder meer de schoolomgeving, het verlaten van het ouderlijk huis en de werksituatie. Hij besprak vooral het generatieconflict in Nederland, met af en toe een opmerking over de mediterrane jeugd. In nietwesterse culturen gaat volwassen worden anders. 'De jeugd is in niet-westerse wetenschappen een onbekend begrip. Een Marokkaans kind wordt bijvoorbeeld door middel van rites ingewijd in het volwassen-zijn. Dat gaat in één keer. Bovendien zijn denkbeelden in de Arabische maatschappij hetzelfde als in het gezin, dus daar zijn geen overgangsproblemen', aldus Catone. Eenmaal in Nederland krijgen de etnische jongeren wel met conflictsituaties te maken.

Univers

'Thuis zijn ze Marokkaan en op straat moeten ze zich opeens weer als Nederlandse jongere gedragen. Zo houden ze van dezelfde muziek en gaan ze uit, maar als het op trouwen aankomt, zoeken ze het liefst een Marokkaans meisje', zo zei Catone. Hij waarschuwde ervoor dat deze twee-culturenjongeren een sub-proletariaat zullen worden als het beleid niet verbeterd wordt. Catone signaleerde verder dat de jeugd van tegenwoordig langer jeugd blijft. Het hebben van een baan wordt steeds meer uitgesteld, er wordt langer gestudeerd en daardoor vertraagt het proces van volwassen worden.

MOTORCLUBS De tweede spreker roerde de rol van levensbeschouwing aan. A. Jacobs van het Centrum voorwetenschap en Levensbeschouwing vond dat 'de jeugd sceptisch moet staan ten opzichte van de wereld om haar heen. Voortdurend wordt druk uitgeoefend op beurs en studietijd terwijl de bui van werkloosheid boven het hoofd hangt.' Deze problematische situatie en de voortdurende rationalisering van de industriële maatschappij zouden volgens Jacobs verklaren dat er bij de jeugd toch wel enige belangstelling is voor religiositeit. 'Kijk maar

Frans Teunissen (tweede van links op de voorste rij): we staan al veel te lang droog naar de jongerendag van de EO, het bestaan van evangelische motorclubs en de populariteit van sekten.' De gevestigde religies verliezen echter aanhangers vanwege hun compromisloze opstelling ten opzichte van bijvoorbeeld sexualiteit. Die houding staat lijnrecht tegenover de openheid die daarvoor in de maatschappij en bij jongeren bestaat. Religie zou daar volgens Jacobs in mee moeten gaan. 'De constante factor die religie te bieden heeft, namelijk vitaliteit, zou jongeren kunnen aanspreken als de variabele 'vorm' naar maatschappelijke maatstaven ingevuld wordt. Op talloze plaatsen wordt aan andere vormen gewerkt, zoals projecten vanuit de kerk voor werklozen, het project 'kerkverwarming uit voor de derde wereld' of zoals in Berlijn een televisie-vastentijd op vrijdag', aldus Jacobs.

P. Ester van het Sociaal Cultureel Planbureau volgde in grote lijnen de inleiding van Catone. Hij stelde de grenzen van de jeugd echter op 15 tot 25 jaar. Ondanks overeenkomsten ziet hij de groep jeugd als zeer gedifferentieerd, wat problemen oplevert bij beleidsmaatregelen. 'Voor de inkomensbepaling is deze gevarieerdheid heel ingewikkeld. Er bestaan studenten, werk-studenten, werklozen die zich scholen en nog meer. We zouden dan ook toe moeten naar individualisering van uitkeringen aan jongeren, hoewel dit fraudegevoelig kan zijn', stelde Ester. Wat arbeid betreft, waren overheidsregelingen volstrekt onoverzichtelijk volgens Ester. 'Alleen al tegen jeugdwerkloosheid bestaan 26 maatregelen, die bovendien vaak gericht zijn op dezelfde groepen: langdurig werklozen, te laag opgeleiden en etnische minderheden. Dit beleid moet inzichtelijker gemaakt worden, gericht op alle groepen werklozen.' De uitsmijter Simon Vinkenoog vroeg zich af over welke jeugd het nou eigenlijk allemaal ging: 'Hebben we het over de EOlanddagjeugd, de Veronica-je-bent-jong-enje-wilt-wat-jeugd, de disco-mayonaisejeugd, de popies, de lamgeslagen-ruzie-metpistolen-jeugd of de Walkman-individuen?' In een razend tempo, onderwijl gedichten meenemend, stortte hij zijn ideeën over de voordelen van de jeugd uit. 'Geloof! Heb zin in het leven. Dat is de zin van het leven', gaf hij het publiek mee. Aan de zin van het leven had spreker Jacobs van het Centrum voorwetenschap en Levensbeschouwing ook al gerefereerd. Bij dit Centrum zal Frans Teunissen zich na zijn secretarisschap aansluiten. Teunissen hield zijn rede kort: 'Op een symposium dient gedronken te worden en we staan al veel te lang droog.' Hij wilde nog wel kwijt dat jongeren moesten bedenken wat ouderen voor hen kunnen betekenen. 'Welke wereld komt namelijk hierna: de wereld van ouderen, die politiek meer gaan betekenen omdat ze veel stemmen hebben. Hopelijk neemt de jeugd van ons over, dat er vrijheid moet bestaan voor jezelf en je naaste, geen discriminatie mag voorkomen en een grote zorg voor mens en milieu moet zijn. Wat dat betreft is het vijf voor twaalf', aldus Teunissen. Monique Mulder 16 d e c e m b e r 1988

PROMOTIE

Vooral dikke kerkboeken trotseren de eeuwen Veel is er niet meer over van de beduimelde kerkboeken die godvruchtige katholieken in vroeger eeuv\/en vrijwel dagelijks ter hand namen. Genoeg echter nog voor kerkhistoricus Theo Clemens om te reconstrueren in wat voor vroomheid de beminde gelovigen destijds hun heil zochten. Een en ander blijkt uit het proefschrift 'De godsdienstigheid in de Nederlanden in de spiegel van de katholieke kerkboeken 16&> 1840' dat hij donderdag 15 december op uitnodiging van het Promotiecollege van de Theologische Faculteit Tilburg in de aula van de KUB verdedigde.

lijk grote belangstelling voor het godsdienstig leven van het gewone volk, die al enige decennia lang in de geschiedschrijving valt waar te nemen.' Uitgaande van het kerkboekenmateriaal schetst de kerkhistoricus hoe bepaalde richtingen binnen de katholieke vroomheid in de Nederlanden ontwikkelingen in het kerkelijk leven hebben beïnvloed. Het betreft deels nieuwe en deels meer gedetailleerde visies op o.a. de overeenkomsten en verschillen tussen katholieken in het Noorden en het Zuiden en de kerkscheuring in 1723 waarbij de Oud-Bisschoppelijke Clerezie - de latere Oud Katholieke Kerk - zich losmaakte van Rome. Niet alleen kerkhistorici of theologen kunnen volgens Theo Clemens hun voordeel doen met zijn inventarisatie: 'Letterkundigen bijvoorbeeld hoeven nu niet meer de fout te maken als Van Duinkerken, die ooit in een kerkboek volksromantische geluiden meende te onderkennen. Hij verkeerde in de veronderstelling dat het een nieuw kerkboek uit 1838 betrof, terwijl hij in feite de zoveelste herdruk voor zich had van een werk uit 1743, dat weer een bewerking was van een zeventiende eeuwse uitgave.'

CHRISTELYKE>. O N D E R W Y S I"N G E-N E N

GEBEDEN, GETROKKEN

s

Uyt de H. Schriftuur, het Miflacl, ende de Heylige Oud-Vaders, RAKEND E

^De voornaemjie Verbintenijfen der Gelovigen.

TOT

KEULEN,

By BALTHAZARvanEGMOND. ANNO

iggy.

77760 Clemens, 'De godsdienstigheid in de Nederlanden in de spiegel van de katholiel<e kerkboeken 1680-1840'. Uitgegeven door Tilburg University Press, f 97,50.

Peter van Zoest

Herman Kakebeeke krijgt Zwijsen-prijs

Theo Clemens: standaardwerk afgeleverd Sommigen menen dat hetgeen de eeuwen trotseerde zo weinig representatief is voor de totale kerkboekproduktie uit die tijd, dat alle conclusies die men er aan verbindt nergens op slaan. Anderen denken dat er een zekere gelijkmatigheid in de teloorgang van kerkboeken heeft plaatsgevonden zodat het aanbod nog enigszins te reconstrueren is. Maar het blijven vermoedens. Daarom was het voor Clemens zaak om zoveel mogelijk exacte gegevens boven water te krijgen. Na intensief snuffelen in tachtig Nederlandse en Belgische bibliotheken en een aantal archieven, lukte het hem een tamelijk compleet overzicht samen te stellen van hetgeen de katholieken gedurende 160 jaar aan vrome lectuur werd gepresenteerd. Alles bij elkaar ruim 2000 bibliografische eenheden die volgens een vernuftig systeem met elkaar verbonden een schat aan informatie verschaffen. De promovendus heeft daarmee zijn vakgenoten een grote dienst bewezen. Ingewijden beschouwen de inventarisatie als een standaardwerk. Opgetogen is Clemens over de vondst van het gedetailleerde archief van de Mechelse drukker en uitgever Hanicq. Een vergelijking van aantallen drukken en oplagecijfers van deze firma met hetgeen hij nog aantrof op zijn speurtocht stelde hem in staat iets cijfermatigs te zeggen over de 'bewaarkans' van oude kerkboeken. Zo is ongeveer 34% van alleswat Hanicq tussen 1813 en 1840 uitgaf bewaard gebleven. Bij nader toezien blijken dunne kerkboeken die in grote massa's werden geproduceerd de tand des tijds vele malen slechter te hebben doorstaan dan dikke boeken met beperkte oplagen. Op grond van ander uitgeversmateriaal meent Clemens hiermee een algemene tendens op het spoor te zijn. Factoren die een rol speelden Univers

bij de bewaarheid zijn prijs, uitvoering, lettertype en lezersmilieu. Dat alles tegen elkaar afwegend maakt het hem mogelijk kerkboeken als 'spiegel' van de godsdienstigheid te gebruiken.

FOUT Het onderzoek moet, zoals Clemens in zijn probleemstelling aangeeft, 'worden gesitueerd tegen de achtergrond van de opmerke-

Afgelopen woensdag is tijdens het symposium Makkelijk Lezen op de KUB de Zwijsen-prijs uitgereikt aan Herman Kakebeeke. Hij kreeg die prijs wegens zijn tien jaar bestrijkende inzet voor de leesbevordering bij kinderen. De prijs werd vorig jaar ingesteld door de educatieve uitgeverij Zwijsen. Kakebeeke schrijft sinds vele jaren de Speelwerkbrieven, die in het kader van de Kinderboekenweek verspreid worden. Naar aanleiding van deze brieven zijn scholen tijdens de Kinderboekenweek steeds actiever geworden. Bovendien stelt deze methode de leraren in staat het schoolse lezen minder schools te maken. Ook heeft Kakebeeke schoolradioprogramma's samengesteld waarbij een brug wordt geslagen tussen lezen op school en thuis. Uitgeverij Zwijssen is onder meer uitgever van de leesmethode Veilig leren lezen, die op meer dan driekwart van de Nederlandse ba-

sisscholen wordt gebruikt. De jury van de Zwijsen-prijs bestaat onder andere uit een aantal Letterendocenten. (MM)

Dubbelpromotie Het heersende denken hier ten lande leidt ertoe dat de zwakken in onze samenleving eerder worden doodgeknuffeld dan dat hun geleerd wordt sterk te zijn. Dit is één van de stellingen van drs. Tineke Bahimann en ir. Barbie Meesters in hun proefschrift 'Denken en Doen; een studie naar ontwikkeling en strategische heroriëntatie van zes Nederlandse ondernemingen rond een crisis.' De onderzoeksters observeerden zes ondernemingen die een crisis doormaakten en kwamen tot de conclusie dat die crisis hun positie versterkte. Op 22 december promoveren zij aan de KUB. (JCh)

Godsdienstvrijheid in het geding Het overheidsbeleid ten aanzien van de toelating van buitenlandse godsdienstleraren strookt niet goed met de godsdienstvrijheid die in de Grondwet wordt gegarandeerd. Dat is een van de conclusies die Sophie den Dekker-van Bijsterveld trekt in haar proefschrift 'De verhouding tussen kerk en staat in het licht van de grondrechten', waarop zij 16 december aan de KUB promoveerde. Sophie den Dekker-van Bijsterveld (28) studeerde Nederlands Recht aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Momenteel is zij werkzaam als universitair docent bij de vakgroep Staatsrecht, Bestuursrecht en Bestuurskunde aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de KUB. Ze stelt in haar proefschrift de grondwettelijke verhouding tussen kerk en staat aan de orde en bespreekt wetgeving, bestuur en rechtspraak in het licht van de grondrechten. De wijze waarop de grondwettelijke verhouding tussen kerk en staat gestalte krijgt, is volgens de promovenda voor verbetering vatbaar. Zo wijst ze op knelpunten in het toelatingsbeleid ten aanzien van buitenland-

se godsdienstleraren. De overheid blijkt een vergaande vorm van preventief toezicht uit te oefenen op de aanstelling van een vreemdeling als godsdienstleraar. In de praktijk levert dit vooral moeilijkheden op met de toelating van Islamitische geestelijken. Sophie den Dekker-van Bijsterveld: 'Dat zie je heel duidelijk in het beleid en in de rechtspraak naar voren komen. Men wil voorkomen dat er problemen ontstaan in verband met culturele of religieuze tegenstellingen binnen de betreffende gemeenschappen. Op grond van artikel 6 van de grondwet dat de godsdienstvrijheid garandeert, is het mijns inziens niet geoorloofd om een dergelijke beperking op te leggen, want de Grondwet eist dat bep>erkingen gebaseerd moeten zijn op een wet in formele zin, terwijl nu wordt uitgegaan van een Vreemdelingencirculaire 1982. En zelfs al leg je zo'n bepaling in een wet vast, dan is dat niet goed te rijmen met de vrijheid van godsdienst omdat daardoor de vrijheid van godsdienstige organisaties om in interne aangelegenheden zelfstandig beslissingen te nemen wordt aangetast.' (PvZ)

Sophie den Dekker Sophie den Dekker-van Bijsterveld, 'De verhouding tussen kerk en staat in het licht van de grondrechten'. Uitgegeven door Tjeenk Willink, Zwolle, f 65,-. 16 decennber 1$ Univers

LHTEREN

b e enigejuistelnterpretatie is de allermooiste In dit zeer leesbare proefschrift zet Willem Wilmink zich af tegen twee vormen van interpretatie van poëzie. Bij de ene vorm laat de lezer zich verblinden door enkele gegevens uit de autobiografie van de dichter: in elk vers van Gerrit Achterberg doemt dan bijvoorbeeld diens gestorven geliefde op. De andere manier van interpreteren is daar een reactie op: lezers mogen dan juist helemaal geen gebruik maken van informatie buiten het gedicht zelf. Deze laatste methode duidt Wilmink aan als 'de brief in de fles': het gedicht lijkt uit het niets tot ons gekomen; het wordt gelezen als een geheel op zichzelf staand produkt. Wilmink wil literaire teksten anders lezen. Dichters opereren met in een vacuüm; ze laten zich vaak beïnvloeden door wat ze bij andere dichters hebben gelezen. Of, zoals Wilmink in een toelichting op zijn proefschrift zegt: 'Literatuur speelt altijd veel meer op literatuur in dan je zou denken'. Om de door hem geselecteerde poëzie van Hendrik de Vries te interpreteren wijst Wilmink regelmatig naar stijlovereenkomsten met liedjes, sprookjes en werk van andere dichters. De methode die Wilmink in zijn proefschrift volgt, is bijvoorbeeld ook te herkennen in het boek dat hij eerder dit jaar publiceerde: Van Roodeschool tot Rijsel: een persoonlijke kijk op tiet Nederlandse lied. I n dat boek plaatst hij liedjes uit verschillende tijden naast elkaar om te laten zien welke functie bepaalde stijlkenmerken kunnen hebben. 1 ^ ^ ^ ^

Willem Wilmink ontving enkele weken geleden de Theo Thijssenprijs, de voormalige staatsprijs voor jeugdliteratuur. Deze week, op donderdag 15 december, promoveerde Wilmink aan de Katholieke Universiteit Brabant tot doctor. De 52-jarige dichter schreef een proefschrift over een klein deel van het werk van de thans 92-jarige Groningse dichter Hendrik de Vries. Uitgeverij Bert Bakker publiceerde een handelseditie van deze dissertatie: 'Het verraderlijke kind'.

Univers

B

BROODSCHRIJVER

BUURMEISJES Er is nóg een overeenkomst tussen het eerder verschenen liedjesboek en het proefschrift. In Van Roodeschool tot Rijsel \u\sten Wilmink onder meer naar wat twee buurmeisjes op straat zingen. In zijn dissertatie maakt Wilmink óók gebruik van informatie die kinderen hem bieden. De gedichten van Hendrik de Vries die Wilmink in zijn proefschrift analyseert, werden gelezen door elfjarige schoolkinderen die van hun onderwijzer op moesten schrijven hoe zij deze poëzie interpreteerden. Die opstellen gebruikt Wilmink bij zijn interpretatie. Het verraderlijke kind gaat vooral over een reeks gedichten die Hendrik de Vries in de tweede wereldoorlog schreef. Wilmink vat zesamen als: 'Boze kinderherinneringen, als een kleinood bewaard in nog bozere tijden'. De reeks werd gepubliceerd in een in 1946 verschenen bundel: Toovertuin. In de gedichten die Wilmink bekijkt, staan angsten beschreven van kinderen die waarschijnlijk een jaar of acht zijn. Voor de elfjarige scholieren - zoveel ouder dan acht - gaan die gedichten over angsten waar zij definitief aan ontgroeid denken te zijn. Een paar dagen voor zijn promotie gaf Wilmink in een interview verdere toelichting. Waarom was het aantrekkelijk om interpretaties van elfjarige kinderen te gebruiken? 'Achteraf had ik beter achtjarigen kunnen vragen, want de kinderen uit de gedichten zijn van die leeftijd. Ik denk echter dat achtjarigen die gedichten intuïtief wel begrijpen, maar ze kunnen het niet onder woorden brengen. Op de lagere school is het vrij gebruikelijk om in klassen met elfjarigen bezig te zijn met poëzie. Ik veronderstelde dat deze kinderen veel meer weten van toen ze acht waren, dan ik zelf kan herinneren. Of: bij die kinderen schieten dingen te binnen die ik vergeten was. Dat bleek ook wel eens het geval te zijn. De elfjarigen stonden echter verder van die angsten af, omdat ze ze over-

De film van Ome Willem'. Teksten voor die programma'swerden door een collectief van schrijvers gemaakt. Verschillen jouw teksten van die van de anderen? 'Bij Hans Dorrestijn is het veel meer de confrontatie van kinderen met de ouders, terwijl je bij Hendrik de Vries en bij mij vaak in een kinderwereld zit. Karel Eykman schrijft weer anders; bij hem is het eigenlijk het commentaar van ouders op kinderen. Dat kun je heel goed gebruiken, maar dat doe ik dus niet: commentaar geven op kinderen. Ik probeer zoveel mogelijk een kind te suggereren. Ed Leeflang heeft me wel eens verweten dat daar een element van valsheid inzit. Dat kan wel, maar hoeft niet. Je kunt een kind suggereren door je eigen woorden te gebruiken; Hendrik de Vries doet dat ook. Als je kindertaal gaat nabootsen, is het effect weg'.

Willem Wilmink

Liedjesschrijver Willem Wilmink promoveert wonnen hadden. Ze zagen angst nog niet als een essentieel deel van het leven'.

TOOVERTUIN Hoe heb je uit de bundel Toovertuin de gedichten geselecteerd die je in je proefschrift behandelt? 'Mede op verzoek van Hendrik de Vries zelf heb ik uit zijn gedichten een bloemlezig gemaakt die in 1986 werd gepubliceerd onder de titel: Hoor! Zo is nooit gezongenen mijn boeken, waar ik altijd in knoei, heb ik kruisjes gezet bij de dingen die ik in die bloemlezing wilde hebben. Toen viel me op dat ik ineens alles had uit een bepaald stuk van Toovertuin. Dat was net het gedeelte waar Hendrik de Vries in de oorlog een brief over geschreven had. Daarin vertelt hij dat hij bezig is met kindergedichten; dat gaat hem - hoewel hij weinig te eten heeft - heel goed af. Hij noemt dan twee voorbeelden in die brief: twee gedichten uit de reeks die ik behandeld heb. In het grotere geheel van Toovertuin is dat een afgesloten reeks, een bundeltje in die bundel. Ik kan daar beter diep op in gaan dan dat ik nog veel meer gedichten behandel'. Heeft Hendrik de Vries jou gesteund bij het schrijven van je proefschrift?

'Alles bij elkaar heb ik hem maar een keer of vier, vijf gesproken. Zijn opmerkingen sloegen altijd meer op de omstandigheid waarin bepaalde gedichten ontstaan zijn, dan op de interpretatie ervan. Hij heeft kennelijk de houding: zoek het zelf maar uit; jouw interpretatie is net zo legitiem als de mijne. Afgezien daarvan: hij is wel wat oud, 92 jaar. Zijn vrouw heeft een keer bij de deur, toen ze me uitliet, gezegd: Jammer datje niet tien jaar eerder bent gekomen'. Heeft hij jouw proefschrift al gelezen? 'Ik denk van niet. Hij heeft het wel toegestuurd gekregen, maar ik denk niet dat hij er nog aan toekomt. Zijn vrouw nog eerder'. Wie jouw 'Verzamelde liedjes en gedichten' uit 1986 leest, merkt datje een mooie spons bent die veel stijlen venverkt. Heb je het gevoel dat Hendrik de Vries invloed heeft gehad op jouw manier van schrijven, bijvoorbeeld in een bepaalde periode'^ 'Ik denk in de tijd dat ik teksten schreef voor De Stratemakeropzee Show, daar ben ik wel van overtuigd. Je zou dat na moeten gaan; ik weet niet of ik me daar toen van bewust was. Die instelling tegenover kinderen: jawel! Ook zie je die invloed wel bij teksten die ik schreef voor het televisieprogramma

Vroeger was je wetenschappelijk medewerker neerlandistiek aan de Universiteit van Amsterdam. In het voorwoord bij je proefschrift vertelje hoe vervelend het daar werd toen alles moest wijken voor, achtereenvolgens, de taaltheorie van Chomsky en de democratisering. Je bent toen van de universiteit weggegaan en broodschrijver geworden. 'Op een gegeven moment gingen de studenten uitmaken waar werkgroepen over gegeven moesten worden. Dat waren nog goede studenten ook! Over maritieme dingen wilden ze werkgroepen, boeken van zeelui, reisverslagen, zoals van Bontekoe en Gerrit de Veer. Dat is heel aardig voor een werkgroep, maar op die manier moest je als docent steeds weer aan iets totaal nieuws beginnen. Je begint dan telkens op hetzelfde niveau als je eigen studenten. Op het laatst is dat erg frustrerend. Later is dat teruggedraaid, maar toen kreeg je een concept waar ik al helemaal niet in paste: je moest stromingen geven. Dat vond ik ontzettend vervelend: renaissance, barok, symbolisme. De moeilijkheid is, dat alle leuke schrijvers haast niet in zo'n stroming in te delen zijn'. Toen je wegging bij de universiteit maakte je van je hobby je werk; in je proefschrift lijkt ook weer zo'n omkering van werk en hobby te zitten. Waarom heb je eigenlijk een proefschrift geschreven? 'Eén van de redenen is: rancune. Je denkt: ik ben toch aan die universiteit een beetje mislukt, niet serieus genomen. Nu ga ik eens een boek maken waarin ik laat zien dat ik een goede neerlandicus ben. Die toeleg zal wel weer mislukt zijn; men zal het wel niet serieus nemen. Mijn proefschrift is niet zozeer de afronding van een onderzoek, maar meer het verslag van een halve eeuw leeservaring, en wat ik daar het belangrijkste in vind, toegespitst op een paar korte gedichten van Hendrik de Vries. Om op vrij hoge leeftijd praktijkervaringen in een proefschrift om te zetten, vind ik een leuke manier van schrijven. Zoiets gebeurt veel te weinig. Verder vond ik het leuk om een boek te maken onder leiding van twee mensen, mijn promotoren Hugo Verdaasdonk en Kees Fens. Over Kees Fens zeg ik wel in het voorwoord dat ik soms mijn oren dichthield bij hem, maar hij gaf me veel suggesties. En Hugo Verdaasdonk was buitengewoon goed in het hanteren van de schaar en de lijmpot: een capaciteit die ik niet van hem kende'. vervolg op pag. 10 16 d e c e m b e r 1988

Olivetti-kwestie in broc/iure 'Zuid Afrika, Olivetti en de KUB; brochure over een anti-apatheidscampagne', zo heet het boel<je dat vier fracties (Breed Front, PLM, PSF en VIP) en het buiten-universitair lid Herman Bode van de universiteitsraad van de KU B vorige week uitbrachten over de intensieve discussie die een jaar geleden losbarstte over de belangen van de grootste computerleverancier van de KUB in Zuid Afrika. De brochure schetst de Olivetti-kwestie in het perspectief van de rol die computers spelen in het in stand houden van apartheid.

en de rol die een 'anti-apartheids-universiteit' als de KUB kan spelen in het onder druk zetten van bedrijven om zich terug te trekken uit Zuid Afrika. De samenstellers, Lou Keune en Gerard Raemaekers, zetten nog eens op een rijtje waarom juist Olivetti, het slachtoffer werd van een brede boycotcampagne in Tilburg. Belangrijkste reden was het feit dat Olivetti gretig in het gat sprong dat vertrekkende, vooral Amerikaanse computerbedrijven, achterlieten in Zuid Afrika. Zo verkocht het bedrijf ook computers van bedrijven die Zuid

Afrika officieel de rug hadden toegekeerd (AT&T, DEC). Bovendien levert Olivetti aan Zuidafrikaanse overheidsbedrijven en lichamen, en steunt zo het apartheidsregime, aldus de brochure. Eind januari van dit jaar aanvaardde een ruime meerderheid van de universiteitsraad een motie waarin aan het college werd gevraagd de relatie met Olivetti te verbreken. Het CvB weigerde en wilde meer informatie over de juridische kant van de zaak. Als reactie hierop namen alle faculteitsraden moties aan waarin ondersteuning werd gegeven. In mei werden de resultaten bekend van een onderzoek naar de juridische aspecten van een 'boycot-besluit'. Twee KUB-hoogleraren, Koekkoek en Vranken, stelden dat de KUB juridisch in grote moeilijkheden kon komen door de uitvoering van de motie. Volgens de hoogleraren was het onrechtmatig om leveranciers te discrimineren op politieke of ethische gronden. Het college weigerde daarom in juni opnieuw de, met een nog grotere meerderheid aanvaardde motie, uit te voeren. Wel bracht het college de motie onder de aandacht van de faculteiten en de diensten die in de praktijk beslissen over de aanschaf van pc-apparatuur, en liet aan Olivetti weten ongerust te zijn over de 'expanderende activiteiten van Olivetti in Zuid Afrika'. Inmiddels kwam het rekencentrum met de mededeling dat besloten was om naast Olivetti ook met Tulip en Commodore in zee te gaan, simpelweg omdat die merken goedkopere apparatuur leverden. Dit aspect blijft in het boekje van de raadsfracties wat onderbelicht. De indruk wordt gewekt alsof het vooral de politieke en ethische aspecten zijn geweest die het Olivetti-aandeel op de KUB heeft teruggedrongen. Toch heeft de 'campagne' van de vier fracties wel wat opgeleverd. Zo betrekken in ieder geval de letteren-faculteit, DSW en de bibliotheek om principiële redenen geen Olivetti's meer. Bovendien, zo stelt de brochure, is in brede kring, zowel binnen als buiten de KUB, bekend ge-

vervolg van pag. 9

Promotie Willem Wilmink /n 1967 las ik in een aankondiging datje zou gaan promoveren op de diciiter I-lans Lodeizen. Hoe gaat het met dat proefschrift? 'Dat heb ik weggegeven. Het gekke van Hans Lodeizen is: daar kwam ik niet uit. Op een gegeven moment kom je geen stap verder. Bij Hendrik de Vries is dat heel anders; ik heb dit proefschrift nu wel af, maar ik ben er allang weer aan toe om zijn werk uit de kast te pakken en er weer andere dingen mee te doen. Er staat veel in het proefschrift waarvan ik denk: dat zou ik nu misschien anders doen'. Je promotor Verdaasdonk heeft als leeropdracht literatuursociologie. 'Het is bijna zo dat mijn proefschrift meer een object van onderzoek voor hem is, dan onderzoek. Waarom hebben wij met elkaar te maken gehad? Omdat hij ook bezig is met de grenzen van literatuur te verschuiven. Hij wil het begrip literatuur opnieuw definiëren, al doet hij dat nog vaak aan uiterlijke factoren. Maar het is niet voor niets dat hier in Tilburg symposia over kinderliteratuur worden gehouden. Je kunt de vraag stellen waarom Ot en Sien niet in onze literatuurgeschiedenis staat, terwijl dat boek bij onze beschavingsgeschiedenis hoort. Ze hebben het tegenwoordig allemaal over de 'point of view', of weet ik veel wat, maar de grap van Ot en Sien is, dat de hoofdpersonen jonger zijn Univers

dan de lezers. Ot is 5 en Sien is 4. En Trui is 6! De verstandige vrouw die zorgt dat ze weer thuiskomen als ze verdwaald zijn, die zit in de eerste klas. Dat soort dingen: waarom houdt men zich daar nu niet mee bezig? Verdaasdonk is één van de weinigen die je zal stimuleren om je daar juist wél mee te bemoeien. Sommige mensen, zoals de Zeeuwse nachtegaal Hans Warren, zeggen dat ik de literatuur naar beneden haal. Ik wil echter laten zien dat het literaire niet een specifiek kenmerk is van de literatuur. Je vindt het literaire ook op straat, bijvoorbeeld als kinderen tegen elkaar zeggen: Ik was vadertje en jij was moedertje. Dan zitten ze al in een fictionele functie. Je kunt literatuur niet definiëren als: dat waarin het literaire zich afspeelt. Literatuur is daar juist weer een afperking van'. Heb je een programma voorstudenten die in Tilburg letteren studeren? 'Eigenlijk zou het al op de middelbare school, zelfs al op de Mavo, moeten beginnen: ik vind dat men een algemeen overzicht moet hebben van de wereldliteratuur. Daar bedoel ik mee, dat je wat bekende mensen kent. Dat zou in één boek moeten komen van duizend bladzijden. De talen die je niet kent alleen in vertaling; van de talen die je wel kent zowel het origineel als, daarnaast afgedrukt, een goede dichterlijke vertaling. Ik heb de

Promotie Kerstfio/t over sociale ongelijkheid Vrijdag 23 december promoveert drs. Frans Kerstholt op het proefschrift 'Tussen rationele keuze en durkheimiaanse solidariteit'. Kerstholt geeft een inventarisatie van theorie en onderzoek op het gebied van sociale ongelijkheid. Hij onderscheidt twee tradities: een functionalistisch georiënteerde theorie

worden dat Olivetti 'fout' zit ais het gaat om Zuid Afrika. Volgens Lou Keune, één van de samenstellers, is de brochure vooral bedoeld om personeelsleden en studenten van de KUB te informeren over het waarom van de Olivetti-discussie en dat de verantwoordelijkheid voor het al of niet boycotten van Olivetti, uiteindelijk bij de mensen zelf ligt. 'Dat was destijds eigenlijk de kern van de besluitvorming in de U-raad.' (CJ)

van de industriële samenleving en een traditie van klassieke klassenanalyse. Tot de tweede traditie behoort de neo-weberiaanse benadering, die voortbouwt op de -klassieke, maar inmiddels 'verbeterde'- marxistische probleemstelling. Het is deze neoweberiaanse benadering die volgens Kerstholt de meest vruchtbare aanknopingspunten biedt. Kerstholt studeerde sociologie in Groningen. Sinds 1970 is hij lid van de vakgroep Sociologie van de KUB. Promotor is prof.dr. Jan van Wezel. Van het proefschrift verschijnt een handelseditie bij de Tilburg University Press (TUP). (LK)

Raad en curatoren denken verschillend over lidmaatschap Acht Mei Beweging De faculteitsraad van de Theologische Faculteit Tilburg heeft op 8 december een voorstel van het faculteitsbestuur besproken inzake participatie aan de Acht Mei beweging, een platform van circa honderd katholieke groeperingen, instellingen en organisaties die willen laten zien dat de katholieke kerk meer is dan paus en bisschoppen alleen. Het faculteitsbestuur kan voor een groot deel met de doelstellingen van de Acht Mei beweging instemmen, maar stelde de raade voor om die sympathie niet tot uitdrukking te brengen door lid te worden van de Participantenraad van de Acht Mei beweging, maar een 'bondgenootschap' met de beweging, maar een 'bondgenootschap' met de beweging aan te gaan. Het Curatorium (stichtingsbestuur) had al eerder laten weten niets te voelen voor een lidmaatschap. Een verzoek daartoe van de

Amsterdamse hoogleraar Herman Pleij wel eens middeleeuwse gedichten gestuurd die ik vertaald had - ze staan nu in Verzamelde liedjes en gedichten - met het verzoek om commentaar. Verder heb ik hem gevraagd of er niet een uitgave van gemaakt kon worden met de originele middeleeuwse tekst ernaast. Achterin het boek zou een mooi commentaar van Pleij moeten komen. Hij heeft mijn bewerkingen echter nauwelijks gele-

raad zou zinloos en nodeloos polariserend zijn, aldus het faculteitsbestuur. Niettemin besloot de faculteitsraad te proberen het Curatorium ertoe te bewegen lid van de Acht Mei-Participantenraad te worden. Drie raadsleden gaan daarover binnenkort in gesprek met de curatoren. Sommigen vinden het tijdstip ongelukkig gekozen. Er hangt de faculteit een onderzoek van de Bossche bisschop mgr. J . ter Schure boven het hoofd dat beoogt te achterhalen of hetgeen er gedoceerd wordt wel strookt met de kerkelijke leer. Van de zijde van de overheid werkt de inmiddels al beruchte 'Verkenningscommissie' aan een rapport over het functioneren van wetenschappelijke theologische instellingen in den lande. Gevreesd wordt dat de commissie met verreikende voorstellen komt inzake concentraties of fusies. (PvZ) zen; hij had het te druk met commissies, terwijl ze hem hoogleraar hebben gemaakt omdat hij zo goed was in de middeleeuwen'. Bij het interpreteren van de gedichten van Hendrik de Vries kun je terugvallen op een enorme kennis van de literatuur. 'Iedereen moet het gewoon doen met het referentiekader dat hij zelf heeft. Wat ik een goede uitspraak over interpreteren vind, is een opmerking van Harnoncourt, de dirigent. Die man zei: 'De mensen denken altijd dat ik de Matthaüs Passion uitvoer zoals het moet, zoals het in Bachstijd gebeurde. Daar weet ik echter niks van. Ik heb maar één criterium voor mijn interpretatie: ik doe het zoals ik het 't mooiste vind'. Daar ben ik het mee eens: de enige juiste interpretatie is de allermooiste. En dat verschilt van persoon tot persoon'. Karel Soudijn

Beknopte bibliografie

'Daar gaat Willem met zijn bruin gestreepte tas Mompelend in de kraag van z'n jas Zo loopt hij elke week wel een keer Naar de slijter heen en weer' Aldus begint een 'gelegenheidsgedicht' van Wilmink's buurvrouw Karin de Roo. Gedicht en tekening (van Waldemar Post) zijn te vinden in 'Vandaag is het de grote dag'.

Het proefschrift van Willem Wilmink 'Het verraderlijke kind' verscheen in een handelseditie bij uitgeverij Bert Bakker in Amsterdam. Prijs: f 29,90. Bij dezelfde uitgeverij verscheen eerder ditjaar 'Van Roodeschool tot Rijsel: een persoonlijke kijk op het Nederlandselied. 'Nog eerder-eind 1986-bundelde Bert Bakker 's dichters 'Verzamelde liedjes en gedichten'. De drie delen van Wilmink's schriftelijke cursus dichten verschenen bij uitgeverij Van Holkema & Warendorfin Houten. Vlak voor Sinterklaas volgde een spoedcursus gelegenheidsgedichten onderde titel 'Vandaag is het de grote dag'.

16 decennber 1

AFSCHEID

ii

'Ik beloofde dat ik tijdens mijn rectoraat ^ niet zou ijveren voor een rijksuniversiteit Van Dijck heeft de universitaire hervormingen na de woelige jaren zestig bewust meegemaakt. Hij was in 1971 de eerste voorzittervan de hogeschoolraad van de Katholieke Hogeschool Tilburg. Die eerste inspraakorganen, dat was een hele omwenteling. Van Dijck: 'Dat er een eind kwam aan dat automatisch besturen door hoogleraren is volstrekt logisch. Ik heb helemaal geen moeilijkheden met die nieuwe bestuursvorm gehad en ik heb eigenlijk relatief weinig kritiek op de universiteitsraad. De gemeenten werd 150 jaar gegund om aan een bepaalde stijl van besturen toe te komen en dan gaat het nog wel eens fout zoals nu in Smallingerland. Mijn stelling is dat men het aan de universiteiten door de tijd heen niet slecht doet. De motivering waarom iemand in een bestuur gaat zitten maakt wel dat ieder bestuur er wat progressiever uitziet dan de doorsnee bevolking.' Als je het vergelijkt met toen, heeft de universitaire democratie toch een stap achteruit gezet? Van Dijck: 'Jawel, maar ligt dat niet wat voor de hand. Je bent politiek gemotiveerd als je je benadeeld voelt. Wij zijn allemaal wat passief democraat. Wat zien we nu op de universiteit: iedereen wordt met een grote zorgvuldigheid behandeld. Waarom hebben we geen grote studentenleiders meer? Waarom speelt zich alles buiten de universitaire wereld af? Omdat studenten in het algemeen goed behandeld worden; alleen mijnheer Deetman die op centraal niveau de studiefinanciering regelt, krijgt wat over zich heen. Wij vergaderen als vakgroep een keer per maand met de studentendelegaties. Alles wordt bekeken, alles wat er aan fricties zou kunnen ontstaan trachten we op te lossen. Die geweldige opstapeling van wrok van vroeger die laat zich niet meer denken. Om dat persé een teruggang te noemen? Waarom bezit een PvdA op dit moment geen grote aantrekkingskracht? Omdat iedereen al zoveel heeft. Mijnheer Marx zou nu niet meer kunnen. Die zou onthutst zijn dat iedere arbeider een auto heeft.' 'Wij hebben in Tilburg die golf van studentenverzet over ons heen gekregen, en we waren de allereersten in Nederland die het woord 'medebeslissingsrecht' in de mond namen. Medebeslissingsrecht voor alle geledingen, want dat stond van tevoren vast. Maar dat iedere geleding een gelijke macht zou hebben, nee dat stond vooralsnog niet vast. Het geeft niet dat niet iedere geleding precies dezelfde macht heeft.'

INDIVIDUALIST De kwaliteit van onderwijs en onderzoek is volgens de scheidende professor in de loop der jaren erg verbeterd. Van Dijck:' Vroeger was studeren een wat vrijblijvende affaire, vrijblijvend voor docenten en studenten. Niemand kreeg enige onderwijskundige impuls of aanduiding. Iedereen deed bijna waar ie zin in had. Dat klink willekeurig, maar ondenwijs gericht op studenten is toch een creatie van na 1969. Heel bewust kijken naar wat je zit te doen, de literatuurlijsten, dat was vroeger heel summier. Het is nu allemaal veel zorgvuldiger. En onderzoek? In mijn vak werkte bijna iedereen thuis. Ik doe dat nu nog, dus voor mij is er wat dat betreft niet zoveel veranderd. Ik schrijf en ik blijf schrijven. Maar moest men mij gevraagd hebben onderzoek te doen in

Op de verschijningsdatum van dit laatste nummer voor Kerstmis 1988 neemt prof dr. J. E. A.IVI. van Dijck, hoogleraar belastingrectit aan de Economische Faculteit, afscheid van de KUB, waar hij in 1954 als wetenschappelijk assistent begon. Van Dijck, die aan de Rijksbelastingacademie in Rotterdam studeerde en daarnaast een studie notariaat volgde, werd korte tijd na zijn aanstelling in Tilburg lector en was vanaf 1963 hoogleraar. Hij kreeg de eer de eerste voorzitter te mogen zijn van de hogeschoolraad en was van 1978 tot 1981 rector magnificus. In 1978 schonk de UvA hem een eredoctoraat in de Rechtsgeleerdheid. Van Dijck geldt als een groot expert in het Nederlands belastingrecht Hij publiceerde honderden artikelen in de vakpers, met name in het Weekblad voor Fiscaal Recht en is redactielid van onder meer de reeksen Fiscale Monografieën en Fiscale Brochures.

Een gesprek met prof. J.E.A.M, van Dijck

Prof. dr. J.E.A.M, van Dijck: ik ben een individualist schertsend dat we maar drie weken op vateamverband dan zou de situatie voor mij cantie kunnen want daarna hou je op vakbest spektakulair anders hebben kunnen man te zijn. Dat is natuurlijk een beetje overworden. Ik ben een individualist, heel mijn dreven, maar er zijn om de haverklap zeer inleven geweest. Ik schrijf in mijn dooie tensieve, grote wijzigingen. Er is een grote eentje.' heftigheid van vernieuwingen.' Als je het als rector zo zorgvuldig wilt doen, Men vroeg Van Dijck vorig jaar of hij zijn kankom je aan je wetenschappelijk werk niet didatuur wilde stellen voor het voorzittermeertoe. Daarhebtu vaak over geklaagd. schap van het College van Bestuur. Hij zou Het heeft u enorm veel tijd en energie gekost dan samen met de huidige voorzitter. Piet om weer helemaal up-to-date belastingdesVerheyen, in de running zijn. Dat heeft hij kundige te worden na uw rectoraatsperiode geweigerd. van driejaar. 'Als je 64 jaar bent moet je geen volledig Van Dijck: 'Dat was een full-time positie, dat nieuwe functie gaan beoefenen en zeker niet wist ik van tevoren. Maar het deed pijn, verals voorzitter de principiële kartrekker willen schrikkelijke pijn. Ik ben een echte vakman, worden. Ik voel me niet echt oud maar ik ben ongeveer een technicus, een man die veel ook niet zo jong meer om een nieuwe funcmoet weten en veel moet lezen. Dat is tegetie aan te pakken en daarmee over de penlijk ook de reden waarom ik er nooit over gesioengrens heen te stappen. Bovendien ben piekerd heb om als rector een tweede terik in mijn vak op dit moment nog altijd een mijn te aanvaarden. Dan zou ik definitief uit van de besten. Als ik weer in dat bestuur zou mijn vak geweest zijn en het is hopeloos om zitten zou ik mijn vak laten schieten. Wat is zes jaar schade in te halen.' er nou leuker dan als gepensioneerde in alIs dat typisch voor dit vak? le rust dat vak verder te beoefenen. Ik werk Van Dijck: 'Ons vak is enorm sleets, wij hebaan een groot boek over inkomstenbelasben erg veel wetswijzigingen, ontwikkelinting. Dat zou echt een standaardwerk moegen in de jurisprudentie, grote stapels literaten worden. Dat kan je dan wel vergeten. tuur. Wij zeggen onder elkaar wel eens

Het is trouwens vrij evident dat hoogleraren hoe begaafd ze ook mogen wezen niet persé bestuurlijke capaciteiten hebben.'

THEORETICUS Belastingvereenvoudiging, deregulering, het klinkt allemaal mooi maar het wordt er niet echt eenvoudiger op. Van Dijck: 'Voor sommige delen wel. De hele Oort- operatie is een duidelijke vereenvoudiging. Tegelijkertijd zijn er de wetsontwerpen over gemengde kosten. Men denkt meer geld binnen te halen door bepaalde posten te schrappen. Maar die moeten dan weer in een wettelijke regeling worden omschreven. Over de aftrekbaarheid van een studeerkamer staat nu niet één woord in de wet. En je moet er de bepaling aan toevoegen, dat sommige kamers niet aftrekbaar zullen zijn. Dat is geen vereenvoudiging natuurlijk, dat is een nieuwe complicatie en daar zijn wij natuurlijk allemaal heel zwaar op tegen. Het is de bedoeling dat de grote Oort-operatie echt een vereenvoudiging wordt. In mijn afscheidsrede zal ik met name vrij kort zeggen dat de hele Oort-operatie te maken heeft met het mechanisme van de heffing.' Betekent die vereenvoudiging een gevaar voor de werkgelegenheid van de fiscalisten? 'Fiscalisten hebben we nog even hard nodig. Er komt geen mens op straat te staan door Oort. Het aantal fiscalisten is enorm hoog aan onze universiteit. Van de 8000 studenten zijn er800 student-fiscalisten, 10%. Er zijn op dit moment ongeveer 2500 beroepsuitoefenaren en er zijn 2000 studenten in het land. Dat lijkt gewoon te veel. Maar er is nog veel in te schikken voor der echt werkeloosheid komt. Men moet echter niet te optimistisch zijn.' Van Dijck is in zijn vak altijd een theoreticus gebleven, prak+ijk vindt hij niet interessant. Hij kon weerstaan aan het grote geld, was geen belastingconsulent en heeft een hekel aan lobbyen. Een heleboel hoogleraren hebben als side -line wat belastingconsulentschappen. 'Nee daarvoor heb ik altijd bedankt.' In zijn afscheidsrede gaat Van Dijck vooral in op de vraag of de huidige inkomensbelastingwet aangevuld moet worden met een vermogenswinstbelasting. Er kleven volgens hem nogal wat bezwaren aan de wet door het ontbreken van een vermogenswinstbelasting, maar er zijn ook nadelen aan het invoeren van een dergelijke belasting. Van Dijck pleit voor een nieuwe afweging van voor- en nadelen, maar men moet niet aarzelend doen met betrekking tot de invoering van een gedeeltelijke vermogenswinstbelasting, waarmee detailproblemen opgelost kunnen worden.

SIGNATUUR Als hogeschoolraadslid stond u bekend als tegenstander van de katholieke signatuur. Van Dijck:' Ik zag de KUB liever als rijksinstelling. Maar geen flauwe tussenoplossingen van algemeen-bijzonder, daar hou ik helemaal niet van. Gewoon solidair met alle andere universiteiten.' hloe bestaat het dan dat u benoemd werd als rector op het momemt dat die discussie net voorbij was en nog in alle hevigheid nawerkte? vervolg op pag. 14 16 d e c e m b e r 1988

Univers

Trof ilering niet meer an een modieuze gril' f^

Waarin onderscheidt de Katholiel<e Universiteit Brabant zicli van andere instellingen van wetenschappelijk onderwijs? Vraag zes mensen naar hun opvattingen over het imago van 'hun' universiteit en je l<rijgt een staalkaart van uiteenlopende meningen voorgeschoteld. Dat blijkt uit een vorige week gehouden bliksem-enquète onder zes Tilburgse hoogleraren. Voorop stond niet een in alle opzichten representatief beeld van het KU B-profiel te schetsen. Daarvoor zou je ook alle mogelijke vertegenwoordigers van de andere geledingen -van universitair hoofddocent tot koffiedame, van student-assistent tot emancipatiewerkster- aan het woord moeten laten. Het aardige van hoogleraren is dat zij in veel gevallen zélf de KUB naar buiten toe vertegenwoordigen. Bovendien mag van hen een gearticuleerde opvatting over het onderwerp in kwestie worden verwacht. Bij alle verscheidenheid blijkt het toch mogelijk een groot deel van de opvattingen tot één belangrijke noemer te herleiden. Als er één algemene conclusie te trekken valt, dan deze: de in abstracte termen geformuleerde profielschets uit het jongste Ontwikkelingsplan biedt te weinig houvast om daarmee goed uit de voeten te kunnen. De sleutelwoorden die in het plan gehanteerd worden -kwaliteit, informatisering, internationalisering, verankering in de regio- zijn dermate a/gemeen, dat de KUB er niet in slaagt zich duidelijk te profileren ten opzichte van andere instellingen. Uniek is Tilburg binnen het spectrum van Nederlandse universiteiten eigenlijk alleen als gespecialiseerde universiteit van maatschappij- en geesteswetenschappen. En dan nog: de geesteswetenschappen komen er nogal bekaaid vanaf met een piepkleine filosofenafdeling en een 'romp'faculteit taal- en literatuurwetenschap, waar de maatschappij-gerichtheid hoog in het vaandel staat. ._ , . _

HARDNEKKIGE B E E L D E A ^ ^ ^ ^ Natuurlijk doet de KUB er goed aan te werken aan een duidelijk eigen gezicht, daarover zijn alle betrokkenen het zonder meer eens. Voorop staat voor ieder van de hoogleraren dat de KUB in de eerste plaats moet zorgen vooreen aanbod van kwalitatief hoogstaande opleidingen en aantrekkelijke studieprogramma's. Bij dit alles zal men vooral de herkenbaarheid binnen de provincie moeten verbeteren, benadruktpro/! Guus Extra, decaan van de letterenfaculteit. De taal- en literatuurwetenschappers hebben nog heel

wat te stellen met het oude, maar hardnekkige beeld van de RK Handelshoogeschool dat telkens weer opduikt. 'We moeten nog keer op keer wijzen op het feit dat de KUB meer studierichtingen telt dan alleen economie,' zegt Extra. Dan is er nog een relict uit het verleden dat sommigen als een blok aan hun been ervaren bij hun pogingen de KUB op te stoten in de vaart der universiteiten: het predikaat 'katholiek'. Prof. mr. dr. Snel/en, hoogleraar bestuurskunde in de faculteiten rechten en sociale wetenschappen, kost het iedere keer in het buitenland de nodige moeite uit te leggen dat 'katholiek' geen synoniem is voor 'tweederangs'. Als het aan Snellen ligt is er maar één oplossing: een nieuwenaam. Liever als Maria van Bourgondië-universiteit of desnoods als Peerke Donders-universiteit door het leven dan als Katholieke Universiteit Brabant.

Ernstige beden-? kingen bij Tiarketing-geile universiteit' Ook Snellen erkent het belang van een corporate image voor de bij uitstek regionale functie van de universiteit. Maar hij legt een ander accent dan Extra: een duidelijk eigen gezicht moet er vooral toe dienen dat aankomende studenten uit de provincie de KUB niet links laten liggen als zij hun studiekeuze maken. Het voorkomen van een negatief beeld bij de buitenwacht ligt voor Snellen meer voor de hand dan het inrichten van een oogverblindende etalage. Heel simpel: de universiteit moet niet afstoten.

NIEUWE SCHOUTEKb Alle hoogleraren komen al snel te spreken over hun eigen faculteit. Dat ligt natuurlijk voor de hand: de identiteit van de instelling als geheel blijft nogal wazig, het zijn bovenal de op faculteitsniveau, of zelfs op vakgroepsniveau opererende hoogleraren, onderzoeksgroepen en instituten die het beeld naar buiten bepalen. 'De corporate identity van een universiteit ontstaat juist door de enorme uitstraling van een beperkt aantal mensen op de sleutelpo-

sities,' zegt prof. Mare Groenhuijsen, hoogleraar strafrecht aan de juridische faculteit. 'De identiteit van de KUB wordt bepaald door het prestige van een aantal gerenommeerde onderzoekers en onderwijzers. Een goede hoogleraar moet ook de onderzoeksgroep waaraan hij leiding geeft zien te stimuleren, zodat alle personeelsleden kwalitatief goede producten afleveren. Him belangrijkste verdienste is dat zij mensen op een hoger plan laten werken dan zónder ondersteuning het geval zou zijn.' De KUB moet meer denken vanuit mensen dan vanuit abstracte trefwoorden bij het aanscherpen van haar identiteit, meent Groenhuijsen. 'Dat betekent in de eerste plaats: erg zuinig zijn op de werkelijk getalenteerde mensen. Die moetje niet behandelen als alle anderen; bij de verdeling van de bestuurlijke taken moetje die mensen misschien meer ontzien. Je moet een klimaat scheppen waarin je de bijzondere capaciteiten van de mensen die je in huis hebt optimaal kunt uitbuiten. Je moet het niet op z'n beloop laten onder het motto: we krijgen wel weer een nieuwe Schouten in huis. Het is wel degelijk een kwestie van beleid.'

WEINIG T R A D I T I E S i H i ^ i ^ H M In negatieve zin onderscheidt de KUB zich van andere universiteiten doordat er weinig tradities zijn, stelt pz-oA LendeKlerl<, hoogleraar onderwijspsychologie en tijdelijk bewindvoerder van de faculteit wijsbegeerte. Dat is in zekere zin een voordeel, meent hij. 'Faculteiten als Sociale Wetenschappen en Letteren gaan niet gebukt onder de ballast van een verleden. Het sterk innoverende karakter van relatief jonge faculteiten is een belangrijk motief voor menig medewerker aan de universiteit.' Maar ook een 'stokoude' faculteit als Economie is druk doende de bakens te verzetten. ' De laatste drie, vier jaar is de faculteit sterk vernieuwend bezig,' zegtpro^. Jacques Sijben, hoogleraar monetaire economie. Het nieuwe élan van de economische faculteit schuilt volgens Sijben vooral in twee instituten: het TIAS en het CentER. Binnen het Tilburgs Instituut voor Academische Studies is inmiddels een groot aantal postdoctorale beroepsopleidingen op poten gezet. Het CentER werd opgericht om de onderzoekspoot onder de faculteit de komende jaren flink te versterken; vooral het bedrijfseconomisch onderzoek dat de laatste tien, vijftien jaar nogal is achtergebleven moet de wind weer in de zeilen krijgen. Volgens Sijben wordt de uitstraling van de tweede fase-opleidingen de komende jaren van groot belang voor het 'gezicht' van de KUB. 'Bij de school voor Bankwezen en Financiering is nu al sprake van spill-over effecten naar de eerste fase-opleiding,' zegt hij. Het liefst zou Sijben dan ook een doctoraal-programma financiële economie inrichten, zodat studenten zich na het eerste jaar al kunnen specialiseren in een combinatie van vakken op het gebied van ondernemingsfinanciering en monetaire economie. Een dergelijke specialisatie zou zeker in een behoorlijke behoefte voorzien. De kwaliteit van het onderwijs aan de economische faculteit moet flink opgevijzeld worden, vindt Sijben. 'Ik vraag me geregeld af of het product dat we aanbieden wel goed genoeg is. De vraag is: hoe kleur je het vak in de basisfase in. Je moet vooral niette laat met de vertaalslag van theoretische kennis naar de praktijk beginnen. Op die manier maak je het onderwijs ook nog eens een stuk aantrekkelijker voor je studenten.' Groenhuijsen deelt Sijben's zorg over de kwaliteit van het ondenwijs. Wat hem de meeste zorgen baart is dat de kwaliteit van het onderwijs straks mogelijk wordt opge-

door TWAN GEU LENNART KIK Het Is dat de minister eroi sft gevraagd. Als het aan de KUB zelf had gelegenwa uitgebreide profielschets niet nodig geweest. Kwali erbetering, informatisering. internationalisering: allen oeistellingen die in deze tijd nogal voor de hand llggei iialleen voor de KUB, maar voor elke zichzelfn ;terende universiteit. Ter afronding van de Univ eeks over het profiel van de KUB deze w e e k de iaatsti i/erlng. Zes hoogleraren geven hun mening over'het van de Tilburgse universitelt. W a t k u n je doen om ago te verbeteren? Waar zitten de sterke en de zwakk kken? Kunnen w e niet beter door het leven als de Maria Bourgondië-universiteit? Tot slot w o r d t de zevend gleraar, rector magnificus prof. dr. R.A. de Moor,uiti id aan de tand gevoeld, met name over de kwaliteitsvei ring van onderwijs en onderzoek en over de toespltsin egeestes- en maatschappijwetenschappen, een ande ofdlljn in het nieuwe aangezicht van de KUB. De Moo etalle respect voor het ministerie, maar die profilerin och niet meer dan een modieuze gril.' Terwijl im siding van het O n t w i k k e lingsplan t o t 1992 nog braa tond te lezen: 'Voor een goede positionering van de KI het landelijk stelsel van Hoger Onderwijs-voorzie is een herkenbaar instellingsprofiel|igroot belang.'

Zes hoogk én de rector over het g\ van de KUB \

hangen aan één criterium dat absoluut ji recht doet aan de verschillen tussen stuJIj richtingen: het onderwijsrendement, tendens vanuit Den Haag is zeer sterk oiii| universiteiten aan de hand van hun rer:mentscijfers te beoordelen, omdefinan ring afhankelijk te stellen van het rendeni: Ik vind dat een buitengewoon bedenla ontwikkeling.'

kunt de zaak ook op de spits drijven, vindt |De Klerk. 'Vooral voor het management is I het van belang dat er wat rust komt in de on(derzoeksgroepen. We moeten ervoor uitkij' ken dat we geen nerveuze instelling krijgen.'

Het Ontwikkelingsplan voor de jaren tot en met 1992 staat bol van de ambities. Maar welke kant wil de Tilburgse universiteit nu eigenlijk op? De komende jaren zal men de jmoed moeten hebben bepaalde keuzes te ACHTER DE VERE Prof. Jos Bergtiman, hoogleraar sociale: maken, zegt Snellen. 'Ik heb de indruk dat 3 universiteit nu teveel tegelijk wil en geen kerheidswetenschap en van Belgische maf, relativeert het belang dat ten oiïEjj , enkele kans wil missen. Dat kan ten koste §n gehecht wordt aan de presentatie vani van de kwaliteit gaan.' universiteiten naar de buitenwacht, Heij voornamelijk een kwestie van de conie waarbinnen het wetenschappelijk onder in Nederland moet gedijen, vindt hij. 'I land waar de universiteiten sterk moei aanleunen tegen de studenteninstroomi zeer achter de veren gezeten worden visitatiecommissies en noem maaropj je gedoemd daaraan mee te doen.' Berghman vraagt zich af of het streveni een scherpgesneden corporate identitf^ past bij een universiteit. 'Ik vind het not Rector magnificus Ruud de Moor: 'Normaal denkelijk dat men de universiteit nietlanj? gesproken probeert een universiteit te miklijkt te beschouwen als een kritisch reflecR ken op hoge kwaliteit, meer niet. Er is geen centrum in de samenleving. Een umvefsif land buiten Nederland waar zoiets als prof imoet juist de meest kritische opleiding»f lering wordt verlangd. Als het hier gewoon zorgen. En daar moet men ook een pnjs^w aan de universiteiten werd overgelaten om veil hebben.' Tegen een ondernemendeÜP hun beleid te bepalen, zou elke instelling ook versiteit in de zin van een doelmatig opaf zijn eigen weg kiezen. De ene universiteit rende instelling heeft hij geen enkel bezv* , zou zich extra toeleggen op research, een 'Maar bij een marketing-geile univers*? andere op onderwijs. Dat is denk ik de naheb ik ernstige bedenkingen.' tuurlijke gang van zaken, de universiteiten Volgens De Klerk zit er ook een kwalijke kï zoeken het primair in kwaliteit.' aan het voornemen van het College* 1 'Welnu, ons ministerie van Onderwijs en Bestuur om alle faculteiten op te stuwen^ Wetenschappen heeft bedacht dat onze een plaats in de landelijk top drie op hum? universiteiten zich moeten profileren. Ik gebied. Een versterking van de compeW"^ denk dat dat voortkomt uit de behoefte aan ve sfeer kan natuurlijk geen kwaad, mas'.' ' '^akverdeling. Je ziet dat de middelen min-

5. Het slot

der worden, zou het dan niet handig zijn als elke universiteit zijn eigen specialisaties ontwikkelde? Maar de oude universiteiten, die alles in huis hebben, willen natuurlijk niets afstoten. En de kleine universiteiten willen niks inleveren omdat ze daarmee hun overlevingskansen op het spel zetten. Dan moetje gaan bekijken of je toch niet aan de wensen van de minister tegemoet kan komen. Wij leggen ons in Tilburg toe op wat we hebben, de mens- en maatschappijwetenschappen, en we proberen daar het beste van te maken. Voor de andere instellingen geldt hetzelfde. Niemand gaat zich profileren door iets op te geven. Met als gevolg dat alle universiteiten toch een beetje in dezelfde richting gaan. Wil je aantrekkelijk zijn voor de toekomstige schaarse groep studenten dan moetje bijvoorbeeld bijblijven met de informatisering. Dat ontdekken niet alleen wij, dat ontdekken alle universiteiten. Hetzelfde geldt voor internationalisering, een beleid dat door het ministerie zelf is afgekondigd. Dat ligt natuurlijk erg voor de hand. Als straks de Europese grenzen opengaan dan wordt ons bereik groter.' 'Met alle respect voor het ministerie, maar op deze manier is die profilering toch niet meer dan een modieuze gril. Iedereen probeert daar met wat mooie woorden op in te spelen. Maar nuchter bezien moeten we gewoon met z'n allen constateren dat er voor niemand nog expansiemogelijkheden zijn, dat we genoegen moeten nemen met wat er nu is, en dat we het moeten zoeken in de kwaliteit.'

EXCELLENTE I V I E N S E I \ k M M H ^ 'Natuurlijk zie je dat elke universiteit zich op bepaalde gebieden van andere onderscheidt. Maar nooit als gevolg van een regeringsmaatregel of omdat een college van bestuur op een achternamiddag heeft geroepen: we gaan ons profileren. Zoiets kan alleen in de praktijk groeien onder de handen van excellente mensen, voor een periode van vijf, tien of vijftien jaar. Je kunt zoiets maar in zeer beperkte mate plannen.' Je /(unt toch besluiten datje alleen maar excellente mensen aanneemt ? De Moor: 'Inderdaad, wij proberen dat bijvoorbeeld te realiseren in het Center en het ITK. Als je er wat extra geld tegenaan gooit kun je proberen goeie mensen aan te trekken. Maar dat betreft slechts kleine onderdelen van een universiteit. In een tijd van krimpende middelen, als je probeert zoveel mogelijk mensen in dienst te houden omdat je ze niet zomaar op straat kunt zetten, wordt je manoevreerruimte steeds geringer.' Is het niet verstandig om bij je profilering zoveel mogelijk aan te sluiten bij de extern goedgekeurde VF-programma's? De Moor: 'Daar ben ik het mee eens. Je moet je profileren op basis van de kwaliteit die je in huis hebt, bijvoorbeeld via de VFprogramma's. Maar dan wel onder voorwaarde dat die VF-programma's echt een hoge kwaliteit bieden en door voldoende mensen worden gedragen.' Welke middelen staan de universiteit ten dienste om de kwaliteit te vergroten? De Moor: 'Daar heb je instrumenten voor nodig, je moet een selectief beleid voeren. Je moet mensen en groepen stimuleren als zij zichtbaar meer kwaliteit in huis hebben dan anderen. De middelen van de Voorwaardelijke Financiering, het zogenaamde B-deel, moet je niet gelijkmatig verdelen over alle faculteiten en vakgroepen maar daarheen schuiven waar de beste mogelijkheden liggen. Probeem is dat dat B-deel altijd heeft vastgelegen, je moet dat vlottend

zien te krijgen zodat je er meer mee kunt doen.' 'Bovendien moet een faculteit de kracht en de moed hebben om de sterke punten te versterken en de zwakke weg te halen. Waar zitten de goeie mensen? Die ga ik volgen. Zonder dat je de algemene kerngebieden mag verwaarlozen, natuurlijk.'

REALISME OF G R O O T S P R A A K H H Alle faculteiten van de KUB moeten in 1992 tot de landelijke top drie behoren. Is dat realisme of grootspraak? 'Het is een realistisch uitgangspunt dat tevens als beleidsplan dient. Er zijn nu al studierichtingen en faculteiten die ik zonder meer tot de top drie durf te rekenen. Neeee, ik ga niet zeggen welke wel en welke niet. Laat ik me beperken tot één goede faculteit. Ik ben ervan overtuigd dat onze Letterenfaculteit niet alleen tot de beste drie behoort maar zelfs aan de top staat. Het is een betrekkelijk kleine faculteit met een homogene kwaliteit, dat wil zeggen: de kwaliteit is goed verdeeld over alle onderdelen. Daarnaast is er nog een faculteit en een studierichting die hetzelfde niveau halen. Houden we twee faculteiten en een andere studierichting over die niet zo hoog eindigen. Daarmee zeg ik niet dat die niet goed zijn, maar naar mijn voorlopige taxatie zouden zij nu landelijk op een vierde of vijfde plaats eindigen. Het moet mogelijk zijn om ook hen binnen enkele jaren bij de top drie te brengen.'

zich tot het noemen van louter kwantitatieve grootheden als de instroom of het aantal afgestudeerden. Maar op basis daarvan is het heel moeilijk vergelijken, omdat elk cijfer per instelling iets anders kan betekenen. Toch moet je criteria kunnen vaststellen wil je tot de beste drie behoren. Nou, bij het onderzoek ben je dan aangewezen op het aantal publicaties, rekening houdend met de taal en het tijdschrift waarin ze verschijnen. Daarbij moet je je niet zozeer richten op individuele wetenschappers, maar meer op verrichtingen van een hele vakgroep. Als iemand in tien jaar tijd nauwelijks publiceert, ja dan is er kennelijk inzet noch kwaliteit aanwezig. Dus een zékere correlatie tussen kwantiteit en kwaliteit is er wel.'

ANDER PERSÜNEELSBELEID^^H Cruciaal bij dit alles is het personeelsbeleid. 'Bij de aanname van mensen moet je de kwaliteit sterk in de gaten houden. Je moet mensen niet vast aanstellen voordat je de garantie hebt dat ze ook echt wat in hun mars hebben. De laatste vijftien, twintig jaar zijn we daar veel te laks in geweest. De universiteiten in het algemeen, maar Tilburg in het bijzonder. Wij zijn er te gemakkelijk toe over gegaan om mensen in vaste dienst te benoemen terwijl Nijmegen bijvoorbeeld betrekkelijk strikt heeft vastgehouden aan de eis dat je na vier jaar ook gepromoveerd moest zijn. Wij hebben te vaak moeten constateren dat teveel mensen na vijf jaar nog niet gepromoveerd waren. Dat heeft toch te maken met de ambitie en de inzet van medewerkers.'

Welke indicatoren moetje daarbij hanteren? 'Dat is niet gemakkelijk. De minister beperkt

vervolg op pag. 14

fg

PROFIEL

vervolg van pag. 13

'Rendement is dubieus gegeven' 'Het aannamebeleid is dus cruciaal, maar het komt er evenzeer op aan de mensen die hier al in dienst zijn optimaal te motiveren. De kwaliteit is er meestal wel, maar soms ont­ breekt de drang om iets te presteren. Er is de laatste jaren wel iets verbeterd, maar het en­ thousiasme en de inzet komen toch steeds van een betrekkelijk kleine groep mensen, die daardoor op den duur overbelast raakt. ■ Maar de vraag is in welk klimaat die kleine groep moet functioneren? Krijgen ze de steun die ze verdienen of moeten ze geïso­ leerd voortploeteren. Het is belangrijk dat de grotere groep gewoon z'n werk goed doet en aan de excellente eenlingen de ruimte geeft. Daar ligt vaak het probleem. Het is voor velen vaak niet gemakkelijk om te er­ kennen dat anderen beter zijn. Hoe schep je een klimaat waarin de uitblinkers niet me­ teen een kopje kleiner worden gemaakt, maar door de gemeenschap worden ge­ waardeerd en gekoesterd?' U denkt aan verschillen in salariëring? 'Ach, in een universiteit moetje het niet heb­ ben van medewerkers die primair op het geld letten. De belangrijkste stimulans is toch de inhoudelijke waardering die ze krijgen. Die kun je onderstrepen met extra onderzoeks­ faciliteiten of met mogelijkheden om aan buitenlandse congressen deel te nemen. Met de andere universiteiten kunnen we niet concurreren omdat overal dezelfde salaris­ schalen gelden. Tegen de beloningen in het bedrijfsleven moeten wij het altijd afleggen.'

Welke criteria leg je aan voor een b eoorde­ ling van de kwaliteit van het onderwijs? 'Voor het onderwijs is het nog moeilijker dan voor het onderzoek om kwaliteit met cijfert­ jes te meten. Het rendement is een dubieus gegeven alleen al omdat je het kunt opvoe­ ren door de exameneisen te verlagen. Het la­ ge rendp­ .ent zit vaak in tdctoren die we moeilijk kunnen meten. De motivatie van studenten bijvoorbeeld, of het beroepspro­ fiel H^t ­ ­lor de ene faculteit veel duidelijker is dan voor een andere. Je kunt sociologie niet vergelijken met geneeskunde. De minis­ ter doet aan al die verschillen geen recht. In de HOOP nota worden de gegevens op een vaak onverantwoorde manier met elkaar vergeleken.' 'Aan het rendement zoals dat nu is kunnen we denk ik niet zo gek veel doen. Een be­ langrijke component blijft de vrijblijvendheid van het onderwijs. Als je de zaken strakker zou aanpakken zouden er meer studenten slagen, maar dat gaat ten koste van je vrij­ heid. Wat je wel kan controleren, zoals de Visitatiecommissies hebben gedaan, is of het onderwijs goed in elkaar steekt: hoe ziet het curriculum eruit, hoe geven de docenten college en bereiden ze zich goed voor? Je hoort soms verhalen die je niet voor moge­ lijk houdt. Het gaat erom of er over dat on­ derwijs is nagedacht, of men belangstelling heeft voor het leerproces van de studenten. De kwaliteit van het leerproces, die moet volgens mij centraal staan. En die is weer erg

vervolg van pag. 11

'Het gaat om katholieke machtsstrukturen' Van Dijck: 'In 1977 hadden we het grote sig­ natuurdebat. Bij die discussie heb ik ook gestemd voor een rijksuniversiteit en tege­ lijk speelde dat rectoraat. Je kunt zeggen dat dit toch wel een royale, een koninklijke geste is van ons ruimhartig Stichtingsbestuur. Ik stond te boek als zijnde niet katholiek. Dat wist het Stichtingsbestuur ook wel, dat is overigens niet iets dat ik wil afficheren maar ik wens toch niet tot de officiële katholieke kerk te behoren. Dat is ruimdenkend van het Stichtingsbestuur, zoals het ook ruimden­ kend is veel niet katholieke hoogleraren in Tilburg te benoemen. Voor mij hield dat in dat ik als rector mijn persoonlijke voorkeu­ ren liet liggen. Ik beloofde dat ik tijdens mijn rectoraat niet zou ijveren vooreen rijksuni­ versiteit. Dat is gewoon de sportiviteit die bij de functie dan hoort.' 'De discussie lijkt niet voorbij te zijn. Het gaat om machtsstru ktu ren, dat ku n je met je ver­ stand ook niet beredeneren. Bijvoorbeeld zo'n tussenvorm van het algemeen­ bijzondere, dat is iets dat mij echt tegen de borst stuit. Dat vind ik zo opportunistisch. Je bent voor een signatuur ofje bent rijks. Daar tussenin dat kan niet. Tegelijkertijd heeft die tussenvorm een geweldige aantrekkings­ kracht op mensen. Je wordt noch door Ro­ me, noch door Den Haag gebeten, althans in mindere mate. Dat is echt van twee wal­ letjes eten. Dan ben ik liever solidair met al­ le andere rijksuniversiteiten.' Van Dijck was acht jaar voorzitter van het Tilburgs ondenwijsoveriegorgaan. 'Een van de grote dingen hier in het zuiden is toch de overmaat aan katholiek onderwijs. Je kunt het bijna iedere dag in de krant lezen. Univers

Machtsstrukturen blijken daarin belangrijk te zijn. Ik ben niet tegen katholiek onderwijs, ik ben alleen tegen de duidelijke overmaat die daarvan bestaat. Het is een moeilijk proces om dat te veranderen. Hetzelfde geldt voor ziekenhuizen. Dat wij hier in Tilburg twee ka­ tholieke ziekenhuizen hebben daar kun je toch niet goed met je verstand bij. Op het moment dat wij een medische faculteit kon­ den krijgen was iedereen er van overtuigd dat we a la minute zouden deconfessiona­ liseren, want dat was de conditie.' Van Dijck die van huis uit katholiek is, was jarenlang (van 1958 tot 1966) gemeente­ raadslid voor de KVP. Hoe rijmt hij dit lid­ maatschap van die katholieke macht met zijn houding tegenover de signatuur. 'Die keuze voor de KVP heeft natuurlijk te maken met het soort nest waar je uit komt, je her­ komst. Voor mij is qua denken een midden­ partij een logische partij. Ik vind de VVD en de PvdA goedkope partijen, die zo makke­ lijk iets kunnen stellen omdat ze toch goed weten dat ze het niet op hun eentje kunnen rooien. Van een middenpartij weetje van te­ voren dat het een onbetrouwbare partij is, dat ze schippert. Wat mij betreft mag die C van het CDA weg, ik heb daar geen behoef­ te aan maar het stoort me ook niet echt. Als ik zeg ik ben niet­katholiek dan ben ik ook helemaal niet anti­katholiek. Ik ben niet ran­ cuneus en heb met enorm veel plezier bin­ nen deze Katholieke Universiteit gewerkt.'

afhankelijk van de continue kracht waarmee een faculteit of vakgroep bestuurd wordt. Ik wil de vrijheid van individuele lesgevers niet aantasten, maar toch vormt de versplinte­ ring van het aanbod door de autonomie van docenten en vakgroepen vaak een belang­ rijk obstakel voor een coherente onderwijs­ voorziening. Een wezenlijke voorwaarde voor kwaliteitsverbetering op alle gebieden

' W e moeten het zoeken i n de kwaliteit' is volgens mij dan ook de aanwezigheid van goede dekanen die op basis van hun be­ stuuriijke en leidinggevende capaciteiten een langere periode, zeg zes tot acht jaar, een faculteit kunnen besturen.'

MAATSCHAPPELIJK NUHIG Wil de KUB niet teveel ineens? Komt door alle profilering en vernieuwing, b ijvoorb eeld met interdisciplinaire studierichtingen als so­ ciale zekerheidswetenschap en vrijetijdswe­ tenschap, de traditionele vakopleiding niet te zeer in de knel? 'Wij moeten op vele fronten tegelijk de za­ ken in beweging zetten. Je hebt hooglera­ ren die uitstekend zijn op hun vakgebied ter­ wijl ze barsten van de vooroordelen tegen­ over een wat ruimer en algemener onder­ wijsbeleid. Dat verschilt vaak per vakgebied. Psychologen en juristen zijn vaak meer dis­ ciplinair gericht dan economen of sociolo­ gen. Er zijn wetenschappers die uitgaan van geleden de commissie Bosman 'ter bestude­ ring van de economische ontwikkeling in de provincie N oord­Brabant'. Ongeveer hon­ derd aanbevelingen werden geformuleerd met de vinger aan de pols van het provinciale leven. Verder in het verieden, tweede helft jaren ze­ ventig, was Van Dijck lid van de N ationale Emancipatiecommissie, 'een van mijn mooiste commissies, met tien vrouwen waaronder keien van meiden zoals len van den Heuvel, Sien Strikwerda e t c . De vier mannen zaten voor de gebieden waarvoor de vrouwen nog geen expertise hadden. Er was gewoon geen vrouwelijke fiscaliste'. Dat wordt nu wel anders. Vroeger zaten er

het vooroordeel dat de universiteiralleen kan bestaan bij de gratie van een discipline. Ter­ wijl de ontwikkeling nu juist is dat je de ver­ schillende wetenschappen bij elkaar moet brengen om meer kennis te vergaren en pro­ blemen op te lossen. De voorbereiding van studenten moet toch ook mede gericht zijn op hun beroepsperspectief. Je kunt best re­ kening houden met de praktijk zonder dat je van de universiteit een HBO maakt. Multidi­ sciplinaire studierichtingen zijn wetenschap­ pelijk en maatschappelijk een must, zij het met de aantekening dat elke student ook al­ tijd een specialisatie moet hebben in een be­ paald vakgebied. Ik kan deze kritiek begrij­ pen van bijvoorbeeld sociologen die hun fa­ culteit bedreigd zien door tegenvallende stu­ dentenaantallen. Maar zonder de interdisci­ plinaire studierichtingen zouden de aantal­ len ook zijn tegengevallen.' Laatje met al die nieuwigheden je toekomst niet teveel b epalen door de waan van de dag? Bescherm je zo wel voldoende de func­ tie van de universiteit als kritisch en onafhan­ kelijk reflectiecentrum? 'Ik zie de tegenstelling niet. Een fundamen­ tele wetenschappelijke opleiding is goed voor de praktijk. Een opleiding die mij tot een nuttig mens in de maatschappij maakt, maakt die mij meteen tot een onkritisch mens? Ik heb bezwaar tegen degenen die het almaar over kritische reflectie hebben terwijl niet duidelijk is welke bijdrage zij leve­ ren aan de maatschappij, behalve het oplei­ den van kritische studenten. Ik respecteer dat ten volle maar ik weiger een tegenstel­ ling te aanvaarden tussen een kritische en een maatschappelijk nuttige opleiding.'

geen vrouwen onderzijn cursusgehoor. N u is dat grof geschat 20 procent. Maar toch! 'De realiteit is toch als ik nu naar mijn weten­ schappelijke medewerkers kijk dat niemand van ons op een leuk niveau uitkomt als je niet 60­70 uur per week werkt. Dat is gewoon de echte realiteit. En dat is dan toch die slij­ tageslag voor een vrouw. Een man met een gezin haalt dat, een vrouw niet, een part­time functie bij ons kun je wel vergeten. Je komt gewoon niet op niveau uit. Ik ben er drie jaar uit geweest ais rector maar je zult er als vrouw zes zeven jaar uit zijn met kin­ deren, dat zijn schaden die je in theoretische ontwikkelingen, in litteratuur niet kunt inha­ len. Eddie Vaes

N^»^

«*«5V

COMMISSIES drukken]

Prof. J.E.A.M. van Dijck zat ook in tal van comrr)issies, zoals bijvoorbeeld enkele jaren

Em. d e Jong b.v.

... ,^—_ 16 december 1$

m

DENKEN

Frankfurter Schule is zélf geschiedenis geworden men kan gaan opdat het beste resultaat bereikt wordt.'

De geschiedenis van de Frankfurter Schule is sinds kort volledig in kaart gebracht. We hadden al de studie van Martin Jay The dialectical imagination -in vertaling De dialektische verbeelding - die de jaren tot 1950 behandelt. In 1986 publiceerde Rolf Wiggershaus Die Frankfurter Schule. Geschichte, theoretische Entwicklung, politische Bedeutung, het eerste complete overzicht. Wiggershaus eindigt bij de dood van Adorno in 1969, wanneer de school feitelijk ophoudt te bestaan. Het boek kreeg in Duitsland direct na verschijnen een uitstekende pers, terwijl het in Nederland nauwelijks aandacht kreeg. Hoewel het een klasse beter is dan het -ook niet te versmaden- werk van Jay, zal het niet snel tot een vertaling komen: de populariteit van de Frankfurters is nu eenmaal niet meer wat-ie is geweest. Na afloop van zijn lezing in Rotterdam maakten we een afspraak met Wiggershaus, woonachtig in Frankfurt waar hij als vrijgevestigd schrijver aan de kost probeert te komen. Plaats van handeling vormde de gewijde ruimte van museum Boymans-van Beuningen. Aldaar was een tentoonstelling ingericht met werk van Rob Scholte, die op het Rotterdamse congres een toelichting kwam geven op zijn eigen post-modernistische schilderkunst.

ONREALISTISCH

RITUEEL Wiggershaus (1944) kent de Frankfurter Schule uit eigen ervaring. In 1965 begon hij met studeren aan de Frankfurter universiteit, waar Adorno en -eerder- Horkheimer de scepter zwaaiden over het Institut für Sozialforschung. Hij zou zelfs zijn promotiestudie bij Adorno schrijven; het zou een proefschrift over Hölderlin worden, de dichter die ook Adorno na aan het hart lag. Maar het overlijden van zijn leermeester in 1969 stuurde dit plan in de war. Hoe was het eigenlijk om daar te studeren, vragen we in de verwachting een lofzang op zijn leermeesters te horen. Maar dat valt tegen. Wiggershaus denkt met gemengde gevoelens terug aan de 'gewijde sfeer' bij de hoorcolleges en de seminars. 'Er was bepaald geen sprake van een ongedwongen communicatie,' moppert hij. 'De discussies verliepen volgens een bepaald ritueel. Dat betekende dat bepaalde thema's uitgesloten werden of zeer eenzijdig bezien werden. Met sociologen als Parsons, Simmel en Durkheim hield men zich niet bezig.' 'Het was allemaal nogal eng-gericht. Hoewel de Kritische Theorie op zichzelf vrij breed georiënteerd was, werden de thema's op een tamelijk starre manier behandeld. De oordelen over andere wetenschappelijke stromingen stonden in zekere zin vast. Daar men andere posities niet in al hun facetten wilde leren kennen, waren het nogal bevooroordeelde meningen. Bij Habermas werd dat later anders; die nam grondig kennisvan andere benaderingen en integreerde die in zijn eigen opvattingen.' Maar na eerst zijn kritiek gespuid te hebben, ontkomt Wiggershaus er niet aan enige prijzende woorden te richten aan het adres van zijn beoogde promotor: 'Adorno was in het na-oorlogse Duitsland in zekere zin alom aanwezig met zijn brede kennis van literatuur, muziek, beeldende kunst, sociologie en filosofie. Met zijn kritische ideeën, briljante formuleringen en moedige interventies was hij in het naoorlogse Duitsland de linkse intellectueel bij uitstek. Door zijn faam als briljant geleerde werd hij alom erkend -al kwam de erkenning vanuit academische kring rijkelijk laat- en door het gebruik van de

Univers

Wiggershaus: blijven vasthouden aan burgerlijke idealen (foto: Bram de Hollander)

Helmut Dubiel sloeg in zijn bijdrage aan het Rotterdamse congres over de Frankfurter Schule de spijker op de kop: de roemruchte school van Horkheimer en consorten is onderhand -in de meest letterlijke zin van het woord- geschiedenis. Het verzameld werk van de 'oude'Frankfurters is in prestigieuze uitgaven voorhanden, de archieven zijn perfect op orde en de stroom van geschriften óver de Kritische Theorie is al niet meer te overzien. De 'kinderen van de Kritische Theorie', aldus Dubiel, twisten met elkaar over de erfenis van hun leermeesters. En die twist woedt meer dan ooit binnen de selecte kring van aanhangers. Zo ook in Rotterdam waar de geestverwanten van de Frankfurters drie dagen naar hartelust konden debatteren over alle mogelijke onderwerpen.

Interview met geschiedschrijver Rolf Wiggershaus media kreeg hij een veel breder publiek dan alleen maar het academische.' De media-populariteit van een man als Adorno kan verbazing wekken. De Frankfurters zijn immers onder andere beroemd en berucht door hun vernietigende analyses van de massamedia. Niettemin aarzelden ze niet om er zelf gebruik van te maken. Rolf Wiggershaus kan die houding wel enigszins verklaren. 'Een zekere ambivalentie was Horkheimer en Adorno niet vreemd. Ondanks hun kritiek op de media hechtten ze veel waarde aan weerklank en reacties op hun eigen denkbeelden. Ze wilden zich niet verstoppen in hun eigen radicale theoretische opvattingen.' 'Een radicaal-pessimistische blik op de werkelijkheid leidde vooral bij Horkheimer tot een zekere maatschappelijke voorzichtigheid. Wanneer men in de maatschappij situaties aantrof die in zekere zin als democratische verworvenheden beschouwd konden worden, wilde men daar niet teveel in ingrijpen, in de hoop dat ze zo lang mogelijk zouden voortduren.' In de lezing die Wiggershaus tijdens het congres hield, merkte hij op dat die voorzichtig-

heid behoorlijk ver ging. Zo ver zelfs dat Habermas -in '56 door Adorno als de grote belofte binnengehaald- door Horkheimer letterlijk het instituut werd uitgepest. Habermas hield er zijns inziens te linkse, radicaaldemocratische opvattingen op na. De opdrachtgevers en financiers van het Institut zouden hierdoor onnodig voor het hoofd gestoten worden. Wiggershaus: 'Horkheimer meende dat wie probeert om radicaal in te grijpen in de maatschappelijke verhoudingen, een noodlottige tegenreactie provoceert. Zoals er na de opkomst van de studentenbeweging ook een tegenreactie is gekomen. Zo kunnen de Berufsverbote in zekere zin gezien worden als een antwoord op de 'lange mars door de instituties' die destijds door de studenten aangekondigd werd.' Deze speculaties van Horkheimer kunnen Wiggershaus echter bepaald niet overtuigen. 'Je kunt net zo goed het omgekeerde beweren: als er geen radicale vormen van protest bestaan, zal er nooit iets veranderen. Zoiets valt moeilijk te beoordelen. Men kan van protestbewegingen niet verwachten dat ze een rationele afweging maken hoe ver

m

Venwacht had kunnen worden dat de Frankfurters en de protestbewegingen van de jaren zestig het goed met elkaar konden vinden. Met hun kritiek op de vernietiging van de natuur, autoritaire opvoedingspraktijken, de atomaire bewapening, het fascisme en de slechte verwerking van het oorlogsverleden, leken hun denkbeelden goed aan te sluiten bij de onvrede van een hele generatie. Toch was die relatie niet in alle opzichten harmonieus. Weliswaar werden de Frankfurters meer gelezen dan ooit en werden er bijvoorbeeld roofdrukken van de al lang niet neer voorradige Dialektik der AufkJarung in omloop gebracht. Een boek als De eendimensionale mens van Marcuse werd zo'n beetje het (volgens sommigen nagenoeg ongelezen) lijfboek van een generatie. In de heetste momenten van de studentenstrijd werd Adorno echter uitgeroepen tot de hoofdvijand van de studentenbeweging. Omgekeerd beschuldigde Habermas de studenten van 'links fascisme'. Vanwaar die matige verstandhouding, vragen we Wiggershaus. 'Brecht heeft eens een keer een verhaal verteld over intellectuelen en arbeiders,' begint hij zijn antwoord. 'De intellectuelen verlangen daarin van de arbeiders dat ze revolutie maken. Als de opstand mislukt, laten de intellectuelen de tot rebellie aangezette art)eiders in de steek: ze trekken zich weer rustig in hun eigen leefwereld terug.' 'Zo was het ook aan de universiteiten. Ik heb het zelf meegemaakt dat studenten van hun ogenschijnlijk goed gezinde hoogleraren verwachtten dat zij zich zonder omwegen solidair zouden verklaren. De hoogleraren zouden alles op die ene kaart moeten zetten, daarmee hun betrekking riskeren en er maar eventjes van uitgaan dat de revolutie wel zou lukken. Wanneer de zaak zou mislukken, hadden ze pech gehad. Dat is een zeer onrealistische inschatting. Natuurlijk is men als hoogleraar veel voorzichtiger dan als student. Een student heeft niet zoveel te verliezen.' De Frankfurters achtten het ook niet hun belangrijkste taak om zich politiek te engageren. Marcuse was weliswaar een veelgevraagd spreker op allerlei protestmanifestaties, maar iemand als Adorno hield zich bij voorkeur enigszins afzijdig. Wiggershaus: 'Zo nu en dan nam hij wel politiek stelling maar dat was voor hem niet karakteristiek. Hij zag een zeker nut in arbeidsdeling.'

CRIMINEEL 'Adorno stelde zich op het standpunt: ik doe datgene wat ik goed kan. Hij zag zichzelf als de koene denker wiens bekwaamheid daarin ligt altijd scherp te denken. Wat anderen daarmee doen is hün zaak. Voor iemand die in zijn denken ook zijn maatschappelijke rol wil reflecteren, is dat nogal dubbelzinnig. Je kunt het wellicht vergelijken met de rol van de autonome kunstenaar die zijn kunst maakt en die aan de openbaarheid ter beschikking stelt. Hij loopt daarmee bewust het risico dat zijn werk misbruikt en verkeerd begrepen wordt.' De Frankfurters kwamen in de jaren zestig en zeventig tussen twee vuren in te zitten, want behalve sommige radicale studenten moest ook het rechterdeel van de Duitse samenleving niet veel van hen hebben. Ze wervervolg op pag. 16

16 decennber 1988

POSTMODERNISME

Het onderscheid tussen vals en echt is weggevallen Bolz IS niet meer te stuiten. Met zijn bonte lapjesvest en zijn nonchalant overeind staande haar lijkt hij een direct uit het artistiel<e post-punkmilieu vandaan geplukte jongeman te zijn; een outsider die het wel cool vindt om wat belegen academici eens lekker te jennen. In werkelijkheid is hij echter hoogleraar in Berlijn. En alsof het nog niet genoeg is doet Bolz, na de filosofie een opdoffer verkocht te hebben, ook een poging om de geesteswetenschappen tegen het canvas te slaan. 'De geesteswetenschappen houden zich onledig met de productie van zin, het zoeken naar bedoelingen en betekenissen.' Wellmer: 'Dat is toch vanzelfsprekend. Als ik naar uw lezing luister, probeer ik er toch ook achter te komen wat u bedoelt.' Bolz: 'Dat is helemaal niet nodig. Ik wil alleen maar een paar dingen beschrijven en heb daar verder geen bedoelingen mee.' Wellmer: 'Dan zal helemaal niemand nog proberen u te begrijpen. Dat is toch absu rd I' Droog merkt Willem van Reijen, hoogleraar filosofie in Utrecht en voorzitter van de dag op: 'Ik geloof dat we hier kunnen spreken van een controverse.' De populaire, hedendaagse terminologie wil dat we zo'n controverse benoemen als modernisme versus postmodernisme. De betrokkenen zelf zullen echter nog liever hun tong afbijten dan zich in een van beide kampen te laten indelen. Zo verklaart Wellmer ironisch: 'Ik ben een modernist in de zin zoals Kennedy eens sprak: ich bin ein Berliner.' Aan de andere kant zegt Bolz: 'Ik gebruik het woord postmodemisme nooit.' En onze nationale schildertrots Rob Scholte, uitgenodigd om iets over zijn doeken te vertellen, is nog resoluter: 'Het postmodernisme interesseert mij niet.'

CULTUURINDUSTRIE Hoe de tegenstellingen ook benoemd worden, het verschil in invalshoek blijft onmiskenbaar. Wellmer is overduidelijk de goede leerling van Adorno: in zijn lezing zet hij nog eens handzaam de esthetische opvattingen van zijn leermeester uiteen. Wat Adorno aantrok in de moderne kunst, zo leren we, was een openheid die ontbreekt in gesloten maatschappelijke systemen en traditionele kunstwerken. In het harmonieuze kunstwerk of maatschappelijk systeem worden dissonante klanken weggewerkt; alles wat afwijkt van het gangbare patroon is verdacht. De moderne kunst met zijn veelvormigheid en fragmentarische karakter wijst daarentegen iedere dwangmatige eenheid af. De moderne kunst heeft hiermee in potentie een democratisch karakter. Tegenover de moderne kunst plaatst Adorno (en Horkheimer) de massacultuur, aangeduid als 'cultuurindustrie'. Het woord spreekt al boekdelen: een cultuurindustrie, dat belooft weinig goeds. Brengt kunst immers niet de individualiteit van de kunstenaar tot uitdrukking en is dat niet iets heel anders dan fabricage-werk en massaproductie? Dat zien Adorno en Horkheimer evenwel precies gebeuren: de populaire media grossieren in op maat gesneden cultuurprodukten en gestandaardiseerde emoties. Bij Adorno wordt de massacultuur vanuit het gezichtspunt van de moderne kunst bekritiseerd. De postmodernen - die benaming blijft zich toch als een zoemende wesp opdringen - zijn daarentegen gefascineerd door de massacultuur. In plaats van er van buitenaf tegenaan te kijken begeven ze zich liefst midden in het gewoel. 'Er is geen kritiek meer mogelijk,' constateert Rob Scholte opgewekt. Hij geeft er de voorkeur aan het spel

Unlvers

Postmoderne kunst: kijk, niets nieuws

Een spetterende ruzie op niveau valt niet te versmaden. Op de derde dag van liet congres in Rotterdam, een dag die in tiet tel<en staat van de esttietischie ttieorie van de Franidurter Sctiule, gaat tiet aardig die l<ant op. 'De hele filosofie is een zelf reflexie van de geletterde cultuur. In deze tijd met andere media is ook een andere yorm van filosoferen noodzakelijk, 'zet Norbert Bolz krachtig de aanval in. 'Als u zo'n lage dunk heeft van de geletterde cultuur, vjaarom schrijft u zelf dan eigenlijk nog boeken?' slaat Albrecht Wellmer, hoogleraar filosofie in Konstanz, hard terug.

Moderne kunst en massacultuur: grenzen vervagen van de massacultuur mee te spelen en zijn tegenstanders met hun eigen wapens te bestrijden. Hoezeer moderne kunst en massacultuur door elkaar heenlopen laat Norbert Bolz zien in zijn lezing. Het door de componist Richard Wagner aangehangen ideaal van het Gesamtkunstwerk, het overweldigende muziekspektakel, is zijns inziens pas in deze tijd echt gerealiseerd. Door de hoogwaardige geluidsapparatuur wordt de luisteraar overdonderd. Er is geen afstand meer tussen luisteraar en muziek, de klanken kunnen als het ware met de handen gegrepen worden. In het hedendaagse Gesamtkunstwerk heeft volgens Bolz de muziek zich losgemaakt van de muzikanten. Bij een popgroep als Pink Floyd valt bij optredens nauwelijks nog te zien hoe de muziek gemaakt wordt, welke instrumenten er bespeeld worden. De muzikanten zelf zijn slechts de zetbazen van het alles verpletterende multi-mediaspektakel. Welcome to the machine, zoals het in een van hun songs heet. De betovering is objectief geworden, merkt Bolz cynisch op.

JATWERK Kortom, we beleven in zulke werken het einde van de geniale muzikant, de briljante kunstenaar wiens ongehoorde talent door zijn publiek ademloos bewonderd wordt. Maar wie denkt dat de postmodernen hier

een teken van de verloedering van de cultuur in zien, die vergist zich. Ze vinden het eigenlijk wel best. We leven in de tijd van de 'kunst in het tijdperk van zijn technische reproduceerbaarheid' . Rob Scholte zegt het Walter Benjamin na - die andere grote kunsttheoreticus van de Frankfurter Schule. vervolg van pag. 15

Frankfurter geschiedenis den ervan beschuldigd dat ze door hun kritische, doorgaans pessimistische analyses de geestelijke vaders van het terrorisme zouden zijn. Wat vindt Wiggershaus van een dergelijk verwijt? 'Ik vraag me af of een pessimistische maatschappij-visie dat op z'n geweten zou kunnen hebben,' zegt hij. 'Dan zou ook veel moderne, zwarte literatuur rampzalige effecten moeten hebben. Iemand die teksten van Samuel Beckett leest, zou dan wild om zich heen moeten slaan. In een dergelijke visie is kritiek al bij voorbaat crimineel.' 'Ik denk echter dat ook in dit geval met hetzelfde recht het omgekeerde beweerd kan worden. De Kritische Theorie kan er toe hebben bijgedragen dat het protest in een tijd waarin de wederopbouwmentaliteit en de verdringing van het verleden de duitsers parten speelde, een rationele vorm heeft gekregen. Het klinkt misschien arrogant, maar

Evenals Benjamin vindt Scholte dat een gunstige ontwikkeling. Reproduceerbaarheid en nabootsing - de talrijke vijanden van het postmodernisme spreken liever over schaamteloos jatwerk - zijn voor hem belangrijker dan originaliteit. Of het nu een al bestaand schilderij van Picasso, de cover van de HP, of het logo van Philips is. Rob Scholte pikt ze in en gebruikt ze voor eigen doeleinden. 'Kent u Karel Appel?' vraagt Scholte zijn publiek. Men kent hem. 'Die werd een expressionistische schilder genoemd. Iemand die recht uit het hart schilderde, zijn gevoelens liet spreken en het dier in de mens naar boven bracht. Maar als ik Appel nu imiteer wat blijft daar dan van over? Het onderscheid tussen vals en echt heeft geen enkele betekenis meer.' Voor Scholte zijn begrippen als originaliteit en uniciteit propagandatrucs van de commercie. Een schilderij dat gesigneerd is met de naam Appel is goud waard, ontbreekt zijn naam dan geeft men voor eenzelfde schilderij geen rooie stuiver. Het kunstwerk als fetisj. Scholte: 'Vernieuwing is het dogma van het modernisme geworden, maar dat is een begrip dat alleen nog maar betekenis heeft voor de markt.' Het modernisme in de kunst is zijns inziens tot mode geworden: de jachtige zoektocht naar the next big thing dat even later alweer verouderd is. De uitdrukking die Scholte daarentegen telkens hanteert wanneer hij zijn schilderijen laat zien is: Kijk, niets nieuws. De postmodernen hebben waardering voor de reproductie-mogelijkheden die de moderne technologie biedt. Daar waar Adorno vanuit de moderne kunst de massacultuur bekritiseerde bewandelen zij eerder de omgekeerde weg: met behulp van de verworvenheden van de moderne technologie en massacultuur stellen zij bepaalde mechanismen in de moderne kunst aan de kaak, ze willen laten zien hoe er bepaalde illusies gecreĂŤerd worden. In de termen van de Frankfurter Schule betekent dit een duidelijke, filosofische stemverklaring. Norbert Bolz: 'Adorno wilde de moderne technologieĂŤn en media niet assimileren. Benjamin wilde dat wel. De Kritische Theorie is er niet in geslaagd om tot een goede beoordeling van de technische wereld te komen.' En gedragen door een golf van pathos, stelt hij zichzelf plechtig de opdracht: 'Ik wil er aan bijdragen het ontwaken in die wereld te vergemakkelijken.' Koos Neuvel/Ad Valvas ik denk dat de Duitse protestbeweging met een theoretisch niveau optrad dat elders niet gebruikelijk was. Ik denk dat dat gedeeltelijk aan de Kritische Theorie te danken is.' Wat tenslotte vindt Wiggershaus ook nu nog het meest waardevolle en inspirerende aan de Frankfurter Schule? 'Een moeilijke vraag,' meent hij. 'Ik zou het zo willen uitdrukken: burgerlijke idealen als individualisme, solidariteit, welstand en geluk blijven doelen die het nastreven waard zijn. Men probeert de bestaande maatschappelijke verhoudingen te onderzoeken en te kritiseren in het licht van zulke doelen. Dat lijkt heel voor de hand liggend te zijn, maar uit de geschiedenis komt telkens weer naar voren hoe gemakkelijk die idealen onder tafel geschoven kunnen worden.' Lennart Kik Koos Neuvel/Ad Valvas De studie van Wiggershaus verscheen dit najaar in een paperbacl<:-uitgave bij dtv. De prijs bedraagt DIVI 24,80. De gebonden uitgave verscheen bij Hanser en l<ost DM 128, -.

16 december 1988

p^gp De Cursussen van de Muze 'We willen eens iets anders proberen, experimenteren. Anders wordt het zo'n droge iesfabriek.' Aan het woord is coördinator van stichting theaterwerkplaats De Muze, Peter van Meel. Dit seizoen heeft de stichting zowel 'cursotorisch' als financieel flink aan de weg getimmerd. Met meer gemeentesubsidie in de portefeuille gaan in januari en februari de eerste nieuwe, 'gekke' activiteiten van start. Het cursusaanbod van De Muze is vanaf september aanzienlijk uitgebreid. De begincursussen theater, spel en mime kennen een vervolg in de cursussen van een jaar en de kortere cursussen, de werkweken. De cursussen grime en acrobatiek zijn nieuw, evenals Het Koor. 'Het Koor was meteen een schot in de roos. In september dienden zich al dertig mensen aan', aldus coördinator Van Meel. Aan Het Koor gingen de de workshops 'Zang en presentatie' en 'Smartlappen' vooraf. Deze goedlopende workshops zijn gesneuveld omdat het deelnemersaanbod te snel wisselde, waardoor geen vaste groep noch een doordacht concept ontstond. Het Koor treedt voor de eerste maal op in theatercafé De Plaats op 18 decem-

SCHOUWBURG

Sadisme in Tilburg? 'De zwarte legende' naar Markies de Sade. Door FACT. Op donderdag 22 december om 20.45 uur in de Studiozaal. 'Sade, dat is toch die van Histoire d'O?', merkte iemand op toen wij de aankondiging zagen van de theatervoorstelling 'De zwarte legende gebaseerd op teksten van D.A.F, markies de Sade'. Nee, dat is hij niet, hoewel 'Histoire d'O' inderdaad een zeer geësthetiseerd verhaaltje biedt over sadisme. Akteur Peter Gorissen en regisseur Mathieu Güthschmidt hebben echter een portret willen maken dat van Sade meer toont dan alleen zijn sexueiefantasieën. Markies de Sade leef de van 1740 tot 1814 en bijna de helft van die tijd bracht hij door in gevangenissen en gekkenhuizen. Hij maakte het koninkrijk, de Franserevolutieen Napoleon mee, maar

ber met blues, folk en smartlapperij. De uitbreiding van het cursuspakket is volgens coördinator van De Muze, Peter van Meel, primair voortgekomen uit de vraag die er vanuit de cursisten bestond. Het gemeenteraadsbesluit van deze maand om de subsidie aan De Muze te verhogen van 54.000 gulden naar 105.000 gulden heeft aan de eerdere cursusuitbreiding een nieuwe impuls gegeven. In januari en februari organiseert De Muze een reeks activiteiten die ontsproten zijn uit het idee dat de theaterwerkplaats geen 'droge Iesfabriek' mag worden. 'Naast reguliere dingen als cursussen moet je ook gekke dingen doen. Je bereikt dan ook beter bijvoorbeeld studenten,' zegt Van Meel. Voor de Tilburgse carnavalsoptocht van 5 februari wil De Muze daarom een loopgroep vormen die bestaat uit 'Bouffons', vreemde clowneske wezens. Het is de bedoeling dat de personages die meelopen parodieën uitbeelden van zichzelf door het dragen van een kostuum dat hun persoonlijke kenmerken absurd maakt. Spel, acrobatiek en compositie moeten van de nog samen te stellen groep een geheel maken. Een tweede initiatief dat op 18 ja-

in elke periode vonden de machthebbers het nodig hem op te sluiten - was het niet omwille van zijn sexueie praktijken, dan wel wegens godslastering of zijn politieke geschriften. Was Sade - net als Ignatius van Loyola en Fourier - een van de grote systeembouwers uit de westeuropese politieke kuituur, zoals Roland Barthese suggereerde? (Staat als een stomme fout in de overigens mooie programmabrochure 'Ronald Barthes', het doet me denken aan amerikaanse disco in Countdown.) Of was de man echt knettergek en nog gevaarlijk ook? Het is uit de toneelversie van Peter Gorissen niet op te maken - en het is een vraag die in 1988 ook niet relevant is. Wel wordt duidelijk dat Sade zich intensief heeft beziggehouden met natuurwetenschappelijke en filosofische vragen over lust en pijn (die hebben te maken met aantrekkingskracht en afweerreakties van atomen en molekulen) en dat hij politieke standpunten heeft ingenomen die men nu liberaal of humanistisch zou noemen (bijvoorbeeld tegen de doodstraf). Moeilijker te verteren vandaag is waarschijnlijk zijn anti-katholicisme. Toen ik 'afrekende' met mijn katholieke opvoeding was ik een jaar of vijftien en ik kan mij herinneren dat dat gebeurde met een zekere overtrokken heftigheid, die echter na een paar jaar leidde tot onverschilligheid. In die zin is het nogal gênant om op het toneel een volwassen man een gelijkaardige puberale agressie te horen botvieren op een bedrieger als God. In zijn tijd zal Sade's heftigheid best te verklaren zijn geweest: men was toen immers volop afscheid aan het nemen van een kuituur waarin alles-van politiek tot natuurwetenschappen - getoetst

nuari start, is een spelobject van zestien weken onder de titel 'Het sprookje van Fabiola'. Sprookjesfiguren als Sneeuwwitje en Klein Duimpje worden uitgewerkt, waarna een productie de wekelijkse bijeenkomsten afsluit. 'Het Sprookje van Fabiola is anders dan een gewone spelgroep, van tevoren staat al vast waar we het over zullen hebben', aldus Van Meel. Begin februari en maart gaan respectievelijk de werkweken kleinkunst en commedia/acrobatiek van start. Tijdens de werkweek kleinkunst (vanaf 8 februari) staat zang, beweging en spel centraal, terwijl de werkweek commedia/acrobatiek (vanaf 20 maart) het masker en het personage en daartegenover balans, gewicht en kracht verenigt. Behalve theatenwerkplaats De Muze start ook Atelier/Theater 't Heks in Tilburg-Noord in het nieuwe jaar enkele theatercursussen, en wel 'verlichten of belichten' (9 januari) en 'Theaterkleding' (19januari). In de cursus Theaterkleding bestaat ruimte voor het ontwerpen en uitvoeren van kleding voor theatervormen, de cursus verlichten of belichten concentreert zich op een praktijkgerichte omgang met lichtontwerpen bij culturele gebeurtenissen. (NvO)

werd aan het transcendente beginsel God. Ook Sade ontdekte de mens als maat van alle dingen, en dat kon niet anders dan door de oude godsdienstige beknellingen ruw overboord te gooien. Een gelijkaardige ongemakkelijkheid treedt op bij de beschrijving van zijn sexueie fantasieën. De lust en het genot die gericht zijn op het onderwerpen van anderen worden nu genoemd naar Sade. Vandaag wordt het ook openlijker aanvaard dat vrijwillige partners op een prettige manier met sadistische sex bezig kunnen zijn. Sade gaat in zijn beschrijvingen echter veel verder: vaak is er bij hem geen sprake van vrijwillige medewerking en zijn de lust en het genot gericht op het letterlijk lichamelijk kapotmaken van slachtoffers. Was Sade in zijn politieke standpunten, zijn godslasteringen en zijn lust principeel en konsekwent tegen elke heersende moraal; of wilde hij alleen maar tot het uiterste provoceren? Gorissen en Güthschmidt hebben zich in ieder geval de kans om met 'De zwarte legende' lekker te provoceren niet laten ontgaan. De voorstelling raast twee uur lang door, en regelmatig wordt de toeschouwer, die nog even het zopas gehoorde ernstige betoog wil laten bezinken, verrast op een of ander triviaal muziekje. De grappen balanceren op de rand van meligheid, maar het is duidelijk dat deze Sade voor de akteurs ook een bron is van lol en dat werkt soms behoorlijk aanstekelijk. Hugo Durieux

Peter Gorissen als De Sade in De Zwarte Legende (foto: Ellen Kooi)

'T HEKS

Jeugdtheater Stekelbees veelbelovend 'Romantisch muziektheater met een groot gevoel voor humor' en 'Een bijna dansante, uitgekiende mise-en-scène met muziek die zich daar organisch in voegt, soms als onderstroom, dan weer als verhaallijn', zo schreef de Volkskrant in november alweer juichend over de voorstelling 'Maria Viers Lokaal' van Oud Huis Stekelbees. De voorstelling is op 16 december om 16.30 uur en om 21.00 uur in Atelier/Theater 't Heks te zien. De voorstelling Maria Viers Lokaal is gebaseerd op de novelle 'The Ballad of the Sad Café' van de Amerikaanse schrijfster Carson McCullers, een verhaal overeen mistroostig dorpscafé dat door een spijkerharde vrouw, Maria Viers, gedreven wordt. Regisseur Hans van den Boom, normaliter werkzaam als artistiek leider van de kindertheatergroep De Blauwe Zebra uit Kampen, heeft zich bij de bewerking van het stuk Maria Viers Lokaal laten inspireren door de theaterversie die Albeeer in 1963 van maakte. Improvisatie en intuïtieve aandacht voor het toeval genieten bij de voorstelling Maria Viers Lokaal grote voorrang. McCullers ziet de personages vooral als primaire wezens die hunkeren naar communicatie en liefde die ze zelf niet kunnen of willen geven. Uit onmacht vluchten de

hoofdpersonen in hun verbeelding. In Maria Viers Lokaal is aan deze personage-vorming vastgehouden. Maria heeft haar man het huis uitgejaagd omdat hij niet beantwoordde aan het vaderbeeld dat zij koesterde. Wanneer een gebochelde neef geborgenheid bij haar zoekt wordt het café meteen ook toegankelijker voor eenzame drinkers uit het dorp. Haar man keert echter na jaren terug en er ontstaan spanningen. De gebochelde neef kiest partij voor haar man en volgt hem ook, 'zijn dromen achterna.' Het stuk staat bol van muziek, van melancholisch levenslied tot rituele negersongs, van ritmische bewegingen naar korte zangstukken, waardoor (De Standaard, 12-11) 'nooit losstaande spektakelnummers' ontstaan. Begrippen als goed en slecht, blijheid en ontgoocheling, liefde en eenzaamheid worden herleid tot een 'primaire, maar daarom nog niet ongenuanceerde, kinderlijke beeldterminologie' (De Standaard). Zowel de juichende als de minder uitbundige recensies zijn van oordeel dat regisseur Hans van den Boom er een heldere voorstelling van heeft gemaakt. Maria Viers Lokaal is zeker aardig voor kinderen, maar ook boeiend voor volwassenen. (NvO)

SYNAGOGE

'Zijde' door het Dansers Collectief Op 6 jan. gaat 'ZIJDE', de nieuwe produktie van het Dansers Collectief, in première. Als basis diende de toneeltekst 'La condition des soies' van Annie Zadek. Werk van deze pools/franse auteur is in Nederland nooit onderwerp van een theaterinterpretatie geweest. Artistiek leidster Lilian Bruinsma vertaalde de uit 1982 stammende tekst en bewerkte tiet stuk voor het Dansers Collectief. Interpretaties naar literaire motieven zijn voor het gezelschap een dankbaar onderwerp. Vanuit het expressionistische bewegingstheater heeft zich een theatrale vorm ontwikkeld die als scenografie van het gebaar te omschrijven is. Dit werd eerder zichtbaar in de produktie 'De waanzin van de dag' n.a.v. het proza van Maurice Blanchot (sept '88). 'Zijde' is een nieuwe stap op deze ingeslagen weg. De correlatie tussen woord en gebaar resulteert in 'Zijde' in een literair bewegingsspel; verre van toneel, dans of mime.

'Zijde' in een choreografie van Lilian Bruinsma wordt gespeeld door Ives Thuwis en Emilie Sterkenburgh. Annie Zadek (geb. 1948) is poolse van origine en studeerde filosofie aan de universiteit van Lyon. Ze schreef 2 toneelteksten die in 1982 werden gepubliceerd. De stukken, getiteld 'Le cuisinier de Warburton' en 'La condition des soies' (Zijde), zijn slechts enkele malen in Frankrijk onderwerp van een theaterbewerking geweest. 'La condition des soies' is een tekst van 2 stemmen. Het behelst het gegeven van een dochter en haar stervende vader opgesloten in een kamer. Zij spreken, vragen en commanderen, maar van een dialoog is geen sprake. Reakties blijven uit. In 'La condition des soies' vormen kinderfantasieèn, hartstocht, en een naderende dood een bron van vrees en angst. Maar angst is een zwakke band. De ogenschijnlijk onschuldige en absurde gebeurtenissen geven aan het stuk zijn onheilspellende karakter.

Piekeren en plagen

'De dichter maakt beelden van beelden en hij staat ver van de ware werkelijkheid af.' Die opvatting van Plato heeft eeuwenlang veel verbazing gewekt. Is het dan mogelijk nog dichter dan de dichter bij de werkelijkheid te komen? En als die dichters al slecht in staat zijn de werkelijkheid na te bootsen is dat afstandelijk ogen dan niet bruikbaar als opstapje tot de waarheid? Is het gedicht per se de drempel waarover de waarheidslievende moet struikelen? Het lijkt of Plato aan dat soort discussies op een nogal onfilosofische en bruuske wijze een einde wil maken door alle dichters uit het land te verdrijven. Waren de dichters in het oude Griekenland hun leven wel zeker? Ook de filosoof Heraclitus wil Homerus 'met zwepen uit het wedstrijdpark slaan' en 'Archilochus verdient ook zo'n afranseling'. Waarom was Plato zo gebeten op de dichters dat hij ze wilde verdrijven? Misschien moeten we beginnen op te merken dat wij bij het woord dichters denken aan mensen die gedichten maken. Plato blijkt bepaalde soorten gedichten, lofzangen op de goden of prijsverzen voor verdienstelijke lieden, wèl toe te willen staan. Zijn bezwaren gelden vooral Homerus en tragici. Een van de to-

neelschrijvers wordt in zijn Wetten gezegd dat schrijvers van treurspelen niet toegelaten dienen te worden in de ideale staat, maar dat schrijvers van blijspelen, eventueel, een plaatsje zouden kunnen krijgen. Het zal wel belegen scherts worden want deze blijspelschrijvers moeten ouder dan vijftig jaar zijn, nergens verbitterd over wezen en met niemand mogen zij de draak steken. Alleen soldaten die zich laf gedroegen in de strijd mogen bespot worden. Ik vrees dat zelfs de eerste rij van het theater leeg zou blijven. Cornells Verhoeven sluipt in zijn nieuwste boek, met beschouwingen over Plato's merkwaardige houding tegenover de poëzie, aan alle kanten rond dit gedachtencomplex heen en hij weet op de meest onverwachte wijze in te dringen in tal van aspecten en argumenten van dit dogma. Verhoeven is de meesterdief, hij weet ongehoord veel te roven en tevoorschijn te toveren uit allerlei verborgen hoekjes en plekjes van het denken van Plato. Zelfs meer dan Plato erin heeft gestopt. Zijn interpretatie gaat, als elke goede interpretatie behoort te doen, het citeren en het vaststellen van de betekenis en bedoeling van het gezegde te buiten. Verhoeven is zelfs onverbeterlijk filosoof en bepierkt zich niet tot een vakstudie over 'wat Plato vond van'. Het boek behelst meer een gesprek tussen beide filosofen dan een studie van de één over de betekenis van een aan-

tal uitspraken van de ander. Het boek is daardoor boeiender geworden en tevens riskanter. Niet altijd is het duidelijk wie spreekt. De wijze waarop Verhoeven bijvoorbeeld 'muthos' tegenover 'logos', zeg 'verhaal' tegenover 'reflexie', plaatst is typisch de handige wijze waarop Plato zijn voorgangers op hun plaats wil zetten en zichzelf een goede plek wenst toe te eigenen. Door de mateloze invloed van Plato is het een gangbaar schema geworden in beschouwingen over de geschiedenis van de filosofie, maar of het ook een medium van de waarheid is mag betwijfeld worden. Ook de wijze waarop gesproken wordt over voorgangers van Plato, zoals de sofist Oorglas, lijkt meer op de strijdbare en bestrijdbare visie van Plato, meer op een karikatuur dan op een portret. Enerzijds is dit boek het vervolgdeel van het enkele jaren eerder verschenen boek van Verhoeven over Plato Mensen in een grot. De dichters zijn in zekere zin de grotbewoners die zelf nooit het ware licht van de echte werkelijkheid zullen zien en tevens door hun fascinerende verhalen en beelden de anderen geboeid in de grot houden. Maar anderzijds is dit tweede boek over Pla-

to het eerste en zelfs het allereerste. Het gaat terug op een manuscript dat al in 1954 door de toen zesentwintigjarige werd geschreven. Zonder twijfel is het daarna grondig herzien toen het anderhalfjaar geleden dienstbaar werd gemaakt voor een serie colleges aan de universiteit van Amsterdam. Maar de sporen van deze dubbele geboorte zijn nog wel zichtbaar. De studies waarnaar verwezen wordt in de tekst stammen bijvoorbeeld ofwel uit de jaren vijftig, ofwel uit de jaren tachtig. En komen ook de opinies in twee golven op ons aan? Ik zou het niet durven beweren. Soms zijn passages goed herkenbaar als later toegevoegd. De spottende uitval naar een hedendaagse modefilosoof als René Girard heeft thans zin. Over vijfjaar hopelijk al niet meer. Van andere passages denk je dat ze stammen uit het manuscript van 1954 en dat ze de collegezaal niet bereikt hebben. Ik kan nauwelijks geloven dat Verhoeven nu nog iets kan onderschrijven als de zinnen die op bladzijde 162 te lezen zijn: 'De tragedie van Plato's tijd heeft alle continuïteit met haar religieuze oorsprong verloren. Zij is een zuiver literaire aangelegenheid geworden. Het optreden van goden is het enige wat aan die oorsprong herinnert: de goden worden tot literaire figuren en komen in een milieu dat hun vreemd is.' Dat is een modern en verlicht beeld van een tragicus als Euripides, nogal oppervlakkig

en blind voor de duistere zijden van dat dichEen liefde in het Zuiden terschap. Het is niet toevallig dat juist de ver'Het valt niet mee deze dingen op te schrijlichtingsfilosoof Hegel enkele regels verder ven,' verzucht August Wlllemsen in het veraangehaald wordt om dat beeld van de ratihaal ' D e dood in Zuid', een ontroerend poronaHstische Euripides nog wat extra steun te tret van zijn 'foute' vader. In 1940 is vader geven. Euripides is raadselachtiger dan de Willemsen toegetreden tot de N S B ' m e t alle aangehaalde tekst te vermoeden geeft. ellende voor het gezin'. 'Hij had de pest aan Plato zegt dat blijspelschrijvers en filosofen joden. Rancune? W a s een jood hem ooit, in pas na hun vijftigste mogen publiceren. Het zijn vroege zakelijke carrière, te slim af geboek van Verhoeven is deels zijn allerweest? Na de oorlog heeft hij t w e e jaar gevroegste werk, nog van de verboden leeftijd, zeten, hij k w a m in '47 thuis met spijt als hadeels zijn laatste. Maar dat laatste zal wel ren op zijn hoofd, met het voornemen alles van korte duur zijn. Dit jaar werd de schrijgoed te maken tegenover zijn vrouw en gever zestig en om dat te vieren verschenen er zin, heeft gesappeld en gefietst door weer en een viertal boeken van zijn hand die het zeer wind, en wat zegt hij, naar aanleiding van waard zijn wat meer aandacht te krijgen. een transactie met een jood: 'Jammer dat ze Zeer fraai is het boekje Stil staan bij het waniet allemaal vergast zijn.' ter dat in opdracht van Het Noordbrabants Tien zelfstandige boekwinkels in den lande, Genootschap verscheen. Niet, helaas!, in de verenigd onder de naam februari boekhanhandel is het door Frits van der Ven in zestig dels, komen ieder jaar met een exclusieve exemplaren gedrukte boekje Handen. Bij uitgave. Dit jaar is dat Een liefde in het Zuiduitgeverij Eburon te Delft verscheen het en van August Willemsen. Naast ' D e dood boek Eerstelingen met daarin een vijftal in Zuid' bevat het boekje het titelverhaal 'Een oude essays, waaronder het onvindbaar geliefde in het Zuiden', dat handelt over een worden Symboliek van de sluier. Jammer onmogelijke liefde in Spanje. dat zo'n prachtig boek verstopt wordt bij een Willemsen (1936) geniet vooral bekendheid uitgever die het boek nauwelijks in de boekals -uitstekend- vertaler van schrijvers als handel brengt. Fernando Pessoa en IVIachado de Assis. Tenslotte nog E«n woord van dank. Het Daarnaast publiceerde hij het autobiografiboekje is ook niet in de handel maar geluksche Braziliaanse brieven - in de reeks Privékig werd deze schitterende tekst opgenomen domein bij de Arbeiderspers verschenen. in Sporen achterlaten. Tot voor kort was hij als wetenschappelijk Cornells Verhoeven: Het medium van de waar- medewerker Portugees verbonden aan de heid. Beschouwingen over Plato 's houding tegen-Universiteit van Amsterdam. (LK) over de poëzie. Uitg. Ambo, Baarn. Het boekje (64 pagina's) is in Tilburg verkrijgCharles Vergeer baar bij de Vrije Boekhandel. Het kost f 4,95

Ü

BUITENGEWOON SPOEDCDLLEGE VOORALLE STUDENTEN! (en hun ouders)

Het onderwerp is ziektekostenverzekering, de hoofdpunten zijn

I

1 STUUR MIJ INFORMATIE OVER DE SSGZ

1. Premiebesparing door per 111989 uit de particuliere verzekering van de ouders te gaan

Naam

2. Wat te doen als |e per 11-1989 uit het ziekenfonds valt omdat je ouders er ook uit moeten

m\

Straat

3. Wie er voor 1-21989 zonder selektie(!) meen uitstekende en voordelige verzekering kunnen komen

Postcode/Plaats

Dit schriftelijke college (kort maar helder) wordt gratis gegeven door de SSGZ, de ziektekostenverzekering zonder winstoogmerk van en voor studeren den Bel snel 01719 70300, informeer bij de instelling waar |e studeert, of stuur de bon in'

Telefoonnummer Leefti)d. Hi|/zij studeert aan een HBO/MBO/WO 1 1 . 4 instelling In envelop sturen aan SSGZ Antwoordnummer 10070,2200 VB Noordwi|k Geen postzegel plakken ————

Studenten hebben hun eigen verzekering: SSGZ. I

RECENSIE

Gereformeerde en heidense economen Veertig jaar geleden kreeg de Vrije Universiteit te Amsterdam een economische faculteit. Niet omdat men zo in het vak geïnteresseerd was, maar omdat de VU snel een vijfde faculteit in huis wilde hebben. De voorkeur ging uit naar een medische, maar die was iets lastiger van de grond te krijgeii. Daarom namen ze eerst maar een economische faculteit. Daar viel geld mee te verdienen. Bij de oprichting deed zich een principieel probleem voor: mochten gastsprekers uitgenodigd worden? Neen, dat kon niet: het risico was te groot dat op die manier heidenen (niet-gereformeerden) het woord tot studenten zouden richten. Gereformeerden zijn echter net zo aalglad als roomsen: er werd direct een studentenvereniging opgericht; deze mocht wél gastsprekers (waaronder heidenen) laten optreden.

De veertigste verjaardag van onze concurrerende economische faculteit wordt gevierd met een boekje: 'Kennen & kunnen'. Het belangrijkste deel hiervan bestaat uit interviews met vier vooraanstaande economen die hun stempel op een bepaald decennium hebben gedrukt. De Vrije Universiteit blijkt inmiddels wel heel frivool geworden. Twee van de geïnterviewden - Jelle Zijlstra en Bob Goudzwaard - zijn nette gereformeerden. De andere twee, daarentegen, zijn volbloedheidenen: Jan Tinbergen (socialist) en Ruud Lubbers (rooms). De interviewer is vooral geïnteresseerd in hun opvattingen over de relatie tussen economie en politieke besluitvorming. Zijlstra is nogal laatdunkend over de economen van tegenwoordig. Hij maakt duidelijk dat we te maken hebben met een stelletje opportunisten: 'Als een politieke partij van mening is dat je het financieringstekort moet vergroten om de economie weer in het juiste spoor te krijgen, dan zijn er altijd wel economen - van goede naam en faam, hoor! die zeggen: 'Déze partij heeft het bij het rechte eind!' Vindt een andere partij daarentegen dat het wegwerken van het begrotingstekort de hoogste prioriteit heeft, dan zijn er wel weer economen te vinden die dat streven wetenschappelijk willen onderschrijven. Dat kan natuurlijk niet! Het wezenlijke van échte wetenschap is distantie tegenover de waan van de dag'. Zijlstra heeft de afgelopen jaren heel wat economen modieus zien worden. Tinbergen vindt dat economie vooral gebruikt moet worden om er in politiek opzicht mee aan de slag te gaan: 'Het nut van de economische wetenschap is nergens anders te vinden dan in hetgeen zij kan bijdragen tot een betere economische politiek'. Waar Zijlstra meent dat economen zich niet te gemakkelijk voor het karretje van politici moeten laten spannen, vindt Tinbergen dat economen de politici juist een kontje zouden moeten geven. Goudzwaard meent dat economen vaak oogkleppen op hebben: 'Of sterker nog: ik heb wel eens de indruk dat bijvoorbeeld bi-

Univers

ologen, vanuit hun vakgebied, bepaalde risico's soms eerder signaleren dan economen. Biologen zijn voor mijn gevoel minder beperkt in hun eigen wijze van denken. Economen lijken meer prikkels nodig te hebben om ruimer dan hun eigen denkkader zich opnieuw te bezinnen op de samenhang der dingen'. Lubbers, daarentegen, vindt dat Goudzwaards oogkleppen hem een brede kijk op de werkelijkheid geven: 'Economie is een heel prettige wetenschap om de historie mee te analyseren'. Overigens is Lubbers er niet zeker van of de huidige economen hem in dit opzicht kunnen volgen: ,'t Kan best zijn dat veel beoefenaars van de economische wetenschap mijn voorkeur voor de historische analyse maar bijzaak zullen vinden. Het sluit overigens niet uit dat ik vind dat bijvoorbeeld de modellenbouwers met hun analyses van verbanden, heel nuttig werk doen. Het is eigenlijk net als bij mooi ballet. Met een prachtige choreografie alléén, ben je er niet. Je hebt óók mensen nodig die het technisch detail beheersen, die weten hoe je de overgang van de ene beweging naar de andere vlekkeloos kunt laten verlopen'. Bent u daar nog? Ondanks alle prietpraat is 'Kennen & kunnen' een aardig boekje. De vier heren concentreren zich elk op één van de decennia tussen 1948 en 1988; ze geven een stukje persoonlijke geschiedenis ten beste. Verder was ik na lezing van dit boek heel tevreden over mijn vroegere beslissing om vooral géén economie te gaan studeren. Achterin het boekje staat nog een kroniek van 40 jaar economie aan de VU. Trots wordt verwezen naar de produktiviteitsindex die de Verkenningscommissie Economische Wetenschappen in Nederland heeft vastgesteld. Die index bestaat uit 'het gewogen aantal bladzijden in de periode 1979-1984 per wetenschappelijk personeelslid van een economische faculteit in Nederland per jaar'. De VU-economen staan bovenaan de ranglijst met 30,7 bladzijden per persoon. Helemaal onderaan de ranglijst, met ruime achterstand op alles en iedereen, bungelen de economen uit Tilburg: 16,8 miezerige paginaatjes. Nu begrijpt u meteen waarom het Tilburgse College van Bestuur onlangs decreteerde, dat alle faculteiten birmen een jaar moeten behoren tot de beste drie van ons land. Tegelijkertijd begrijpt u nu ook, waarom onze brave Tilburgse economen volledig zullen falen: bejaarde hekkesluiters worden zelden kampioen. Misschien kunnen we het met klaverjassen of biljarten proberen? Karel Soudijn Gert J. Peelen: Kennen & kunnen. Ontwikkelingen in het economisch denken en doen (1948-1988). Samson, Alphen aan den Rijn, 1988, 123 blz., f 30,-.

XminY start actie voor wereldbelasting (1968) staatssecretaris van financiën Grapperhuis: 'Heren, u introduceert wanorde binnen onze grenzen'. XminY bestaat twintig jaar (1988) Simon Jelsma, werkzaam voor vluchtelingen: 'XminY heeft de functie van prikken in gangbare patronen'.

XminY, een ongebonden fonds voor steun aan basisgroepen in Derde-Wereldlanden en in Nederland WIE DURFT DAAR GELD IN TE STOPPEN? GIRO: 609060 Noordermarkt 26, 1015 M Z Amsterdam, tel: 020-279661

NIEUW:

LOU KEUNE, VAN DERDEWERELD NAAR EEN WERELD 70 pagina's met fotokatern over 30 jaar Derde Wereld Beweging in Nederland en diens taken in de jaren negentig. (XminY-studie nr.3)

NIEUW:

HANS ALLES, BANDITISME EN ZELFBESCHIKKING 75 pagina's met fotokatern over honderd jaar sociale strijd in de Hoorn van Afrika. (XminY-studie nr. 2)

Per boekje: ƒ 12,50 Voor twee boekjes: ƒ 22,50 op giro: 609060 t.n.v. XminY, Amsterdam o.v.v. titel(s) boekje(s)

m

De medftfelmgenpagina wordt verzorgd óoot de afdeluiQ Ifiteme Communioaöe Obnster» en facuteften tevefBR qciï)i| zsm aan, uttwi^ vn]dag 12 00 uur vóóf het verschijnen vat^ de nieuwe Univefs t.v m. beperkte ruimte « bet zwk berichtars korten ken-fflchtigteformulersn De redactie kan berichten w^isen Bgteveö copii krggt de hoogste actuaJrtertswaarde voorrang

ALG PERSONEEL UIT DIENST Met ingang van 1 januan 1989 verlaat drs J van Tuijl de Katholieke Universi teit Brabant In de penode 1971 1976 was de heer van Tuijl als docent verbon den aan de vakgroep statistiek en onde zoeksmethoden van de Sociale Facul teit Vanaf 1976 was hij ruim acht jaar secretaris van de Subfaculteit Sociaal Culturele Wetenschappen In 1985 werd hij benoemd tot 'Hoofd organisatiezaken', in welke functie hij werd belast met de voorbereiding van reorganisaties in verschillende sectoren van de KUB Vanaf december 1987 was de heer van Tuijl ad intenm-directeur van het IVA, In stituut voor sociaal-wetenschappelijk onderzoekvandeKUB Hij vervulde te vens in de periode 1983 1986 het voorzitterschap van de Stichting Studen tensport Tilburg (SSST) De heer van Tuijl start begin 1989 een eigen bureau voor intenm- en projectmanagement

MEDEDELING VAN DE DIENST PERSONEELSZAKEN Wijziging verblijfskostenvergoeding dienstreizen Het Ministerie van Binnenlandse Zaken heeft ons gemeld dat met ingang van 1 november 1988 de etmaalvergoeding voor dienstreizen binnenland verhoogd IS van f 151,- naar/ 160, Het percentage voor logies wordt verder verhoogd met 1 % tot 48% van de et maalvergoeding De wijzigingen van de toeslagpercentages gelden ook voor het reisbesluit bui tenland

FEW HET ONDERWUSBUREAU VAN DE ECON. FAC. ZIT VANAF 1 JAN. OP DE 7E VERDIEPING (732 T/M 735) RESPONSIECOLLEGE PROPEDEUSE ECONOMIE Statistiek 16 dec 88 in AZ111 om 13 30 uur Wiskunde 17 jan 89in AZIOom 13 30 uur Vragen op het gebied van macro- en micro-economie kunnen gesteld worden op dinsdag en woensdag 3 en 4 jan om 13 30 uur in CZ 108 aan enige studentassistenten sociale economie Vragen over bedrijfseconomie kan men bij de desbetreffende docenten stellen

INL PRIVAATRECHT (BE) EN PRIVAATRECHT (FE) BIJ het tentamen mag uw wetiboek hoog stens streepjes op pijlen bevatten £/Ar andere soort aantekening leidt tot uitsluiting van verdere deelname aan het ten tamen en/of zwaardere sancties Voor studenten die geen onderwijs heb ben kunnen volgen bij kamer B 920 ligt een stencil waarop de studiestof vermeld staat BELASTINGRECHT Syllabus tentamens Winst zijn vanaf 14 dec verkrijgbaar in het dictatenmaga zijn COLLEGEROOSTERWIJZIGINGEN 2E SEMESTER Propedeuse Economie ma Bedr Econ groen in AZ 10 woe Micro Econ oranje w o r d t 830-11 3 0 i n A Z 1 1 5 Wijsbeg oranje gaat naar donderdag

Univers

15 30 17 30 in CZ 101 A d m Tech groen wordt 8 30-10 30 in CZ101 Wijsbeg groen wordt 14 30-16 30 in CZ 101 Macro Econ groen wordt 11 30-14 30 in AZ115 do M i c r o Econ groen w o r d t 13 00 15 30 in AZ 115 Macro Econ blauwwordt 15 30-18 30in AZ115 Wijsbeg roze/oranje in CZ 101 vrij Wijsbeg groen vervalt BIK Wijsbegeerte van woensdag vervalt en w o r d t verplaatst naar maandag 15 30-17 30 in AZ 112 Econometrie Wijsbegeerte gaat naar AZ 112 Doctoraal Econometrie Extra college AET 1 /Atrie 2 op woe 15 30 17 30 uur in SZ 35 Keuzevak Statistische Modellen (2e en 3e doet ) op do 13 30-15 30 uur in CZ 215 Sociale Economie Reg Econ 1 woe was 10 30-12 30 uur wordt 11 30-13 30 uur in SZ 101 Bedr Econ do was 10 30-12 30 uur wordt 08 30-10 30 uur in AZ 111 Econol 1 do was 08 30-10 30 uur wordt 10 30-12 30 uur in AZ 6. Fiscale Economie Ondernemingsrecht dl was 10 30-11 30 wordt 13 30-14 30 in CZ 111 Verm bel en Omzetbel om de week van 10 30-12 30 uur in AZ 117 Vennootschapsbel was 13 30-15 30 wordt 8 30-10 30 uur in SZ 17 Inkomstenbel hc was 17 45-19 45wordt 10 30-12 30 uur in AZ 111 De colleges Ondernemingsrecht en Huw goederen en erfrecht zullen in jan bekend worden gemaakt Bedrijfseconomie De colleges Ondernemingsrecht zullen in jan bekend worden gemaakt POST D O C T O R A A L BELASTINGKUNDE: Nieuwe collegeroosters zijn verkrijgbaar bij het Fiscaal Instituutmin M A C R O E C O N O M I E (PROP.) Op dl en woe 3 en 4 jan is er gelegen heid vragen te stellen over de stof van het jan tentamen Plaats CZ 108 Tijd 13 30-17 00 uur Spreekuur docenten v Schaik ma 16 00-17 00 Mulder di 16 00-17 OOuur

I N F O R M A T I E BETREFFENDE C U R S U S ORGANISATIE I Het college omvat dne opeenvolgende uren Het eerste uur is een hoorcollege, het tweede uur is een clusterbijeenkomst waann wekelijks vier groepen gezamenlijk met een docent de resultaten van de voorgaande week doornemen en waann aanvullende informatie verstrekt wordt In het derde uur volgt een werkcollege, waann groepen van 10 studenten zelfstandig aan opdrachten werken Deelnemers aan de clusterbijeenkomsten en werkcolleges kunnen, onder bepaalde voorwaarden waaronder actieve deelname en een minimale aanwezig heid van tenminste 9 maal, een aan dit onderwijs aangepast tentamen afleggen Inschrijving Zonder bewijs van inschrijving kan met aan de cursus worden deelgenomeni Dit bewijs IS te verkrijgen bij de vakgroepsecretaresse tussen 2 en 13januari 1 9 ^ o p kamer B 604 (telefoon 663043) Verplichte literatuur Schieman, Beheersing van bedrijfspro cessen Informatie omtrent de druk zal in het eerste hoorcollege verstrekt wor den Syllabus, Opgavensyllabus, Artikelen bundel 1989

ONDERNEMINGSFINANCIERING 3B Op dinsdag 20 december 1988 zal van 10 00 12 00 uur in B 016 kennis geno men kunnen worden van de beoordeling van de uitwerkingen van het schriftelijk examen 3B van 21 oktober 1988

KEUZEVAKKEN W I S K U N D E , D O C T O R A A L ECONOMETRIE In het tweede semester, voorjaar 1989, worden de volgende keuzevakken gegeven 1 Optimal control J M Schumacher Woensdag 10 30-12 30, CZ 108 In het college worden de basistechnieken van de dynamische optimalisering behan deld Pontryagin's maximum principe en dynamische programmering Veel eco nomische voorbeelden worden gege ven De nadruk valt meer op determi nistische dan op stochastische proble men 2 Numerieke Wiskunde M H C Paar dekooper Vrijdag 15 30 17 30, CZ 111 Na de bespreking van de floating point anthmetic, conditie van problemen en (in)stabiliteit van algoritmen worden de volgende numerieke problemen behan deld het oplossen van vergelijkingen, ei genwaarden berekeningen, kleinste kwadraten problemen, approximatie al gorrtmen, parallelle algoritmen Computer resultaten illustreren de geanalyseerde algoritmen MEDEDELING ONDERWIJSBEVOEGDHEID Voor het verwerven van een ondenwijsbevoegdheid is het behalen van een doctoraal diploma met langer een voldoen de voorwaarde Een onderwijsbevoegd heid wordt eerst toegekend als een uni versitaire lerarenopleiding van de 2e fa se met succes is voltooid Toelaatbaar tot de 2e fase lerarenopleiding algemene of bedrijfseconomie is men slechts, indien naast een zeker eco nomisch vakkenpakket, een voorberei dende introductiecursus voor de leraren opleiding met een studiebelasting van 2 SB IS gevolgd In februan 1989 start weer zo'n introductiecursus Opgave voor deelname IS mogelijk voor Mjanuari via het secretariaat van de vakgroep Sociale Economie I (Mw I v a n N i e l / M w L Lavrijsen), ka mer B 533, tel 013 (66)2416 Inlichtingen op het secretariaat en Drs H Klok, kamer B 510, tel (66)2318 RESPONSIECOLLEGE VOORTGEZETTE W I S K U N D E 2 Doctoraal Econometrie Tijd 19januari 1989,13 30-15 30 Plaats CZ111 RESPONSIECOLLEGE WISKUNDIGE METHODEN 1 Doctoraal Econometrie Tijd 20 decem ber 1988, 14 00-16 00 Plaats A Z 6 WIJSBEGEERTE Voor het vak Wijsbegeerte, 360 030, dat het tweede semester in het tweede doe toraaljaar wordt gegeven, zal voor het onderdeel Van Doorne de verplichte literatuur bestaan uit F van Doorne en J Vromen, Maatschappelijke werkelijkheid en economische wetenschap Filosofi sche analyses van een verstoorde relatie, uitgeverij Acco, Leuven-Amersfoort, 1989 Dit boek verschijnt begin januari, en zal vanaf midden januan verkrijgbaar zijn bij het KRIS De verplichte literatuur voor het onderdeel van P Meijs is, naast de collegestof, delen urt het boek B J de Clerq, Macht enPnncipe Over rechtvaardiging van de politieke macht, Lannoo, 1986 Verkrijg baar bij KRIS-boekhandel ALGEMENE ECONOMETRIE 11/ ALGEMEEN ECONOMETRISCHE TOEPASSINGEN I De colleges Algemene Econometrie II (AEII, 345 132) en Algemeen Econome tnsche Toepassingen I (AET 1,345,432) urt het tweede doctoraal jaar bestaan uit 3 onderdelen van elk 0,5 SB De onder delen a en b vormen tesamen AE II, de onderdelen a en c vormen tesamen AET I Studenten die alle drie de cursussen willen volgen of andere dan de genoem de combinaties (als keuzevak bijvoor beeld), kunnen hiervoor contact opne men met de docenten Met name de cursus Dynamische Modellen (a) wordt sterk aangeraden als keuzevak voor de bedrijfseconometnsche richting leder jaar weer blijkt bijvoorbeeld dat wel af studeerwerkstukken betrekking hebben

op de hier behandelde problemen a Dynamische modellen, gedoceerd op maandagen (m i v 30 januan 1989) van 8 3 0 - 1 0 3 0 u u r i n C Z i n d o o r d r Th Nij man en dr M Steel Onderwerpen zijn onder meer lag functies, autoregressie ve modellen, moving average modellen, voorspellen met marginale of conditio nele modellen, Almon lags, modelleren van verwachtingen en cointegratie Veel aandacht wordt besteed aan toepassin gen en aan het zelf analyseren van 'real life' data b Specificatie-analyse, gedoceerd op donderdagen (m i v 2 februan 1989) van 8 30-10 30 uur in CZ 112 door prof dr ir A Kapteyn Onderwerpen zijn onder meer toetsen op ontbrekende variabe len, heteroskedasticiteit en normaliteit met behulp van Wald, Lagrange Multi plier en Likelihood Ratio toetsen, alge menere specificatie-toetsen (Hausman, White), toetsen m b v gegeneraliseer de residuen c Panel data en latente variabelen, ge doceerd op woensdagen (m i v 1 fe bman 1989) van 15 30-17 30 uur in SZ35 door drs M Vertieek Onderwerpen zijn onder meer modellen met vaste en sto chastische effecten, probit en tobit modellen met panel-data, specifieke toetsen, onvolledige panels, selectiviteit, inleiding in modellen met meetfouten Het geheel wordt geïllustreerd met enkele empirische voorbeelden uit de reeen te literatuur De verplichte literatuur voor alle dne de cursussen wordt tijdens het college be kend gemaakt Voor de onderdelen a en c wordt men in ieder geval geacht te beschikken over Judge et al (1988), 'Introduction to the Theory and Practice of Econometrics', 2nd edition

KWANTITATIEVE ECONOMIE I Het college Kwantitatieve Economie I (345 632) bestaat uit 2 delen van elk 0,5 SB, die eventueel afzonderlijk gevolgd kunnen worden Theorie en Econometrie van het Consumentengedrag, gedoceerd op maandagen (m I V 30 januan 1989) van 15 30-17 30 uur in CZ 108 door drs G Imbens Onderwerpen zijn onder meer theorie, schatting en toetsing van vraagstelsels, arbeidsaanbod- en life cycle modellen, equivalentieschalen Literatuur A Deaton & J Muellbauer (1980), Economics and Consumer Beha vior, Cambridge University Press, alsmede enige recente tijdschriftartikelen Theorie en Econometrie van het Produ centengedrag, gedoceerd op vrijdagen (m I V 3februan 1989) van 15 30-17 30 uur in CZ 112 door prof dr J Plasmans Onderwerpen zijn onder meer functio nele vormen in de produktietheone, exogene en endogene technische vooruitgang (zoals putty-clay jaargangmodellen), sectorele investeringsfuncties en een produktiemodel van een groot che misch bedrijf Literatuur M Fuss & D McFadden (1978), Production Economics A Dual Approach to Theory and Applications, North-Holland (ged )

FRW REPETITIECOLLEGE STAATS- EN BESTUURSRECHTA (DAGOPLEIDING PROPEDEUSE) Op dinsdag 17 januan zullen repetitiecol leges worden gehouden van het vak staats en bestuursrecht A (dagopleiding propedeuse) en wel volgens on derstaand schema In zaal SZ 30 9 00-1100 groep 8 - 1 - 1 0 (de heer Zwemstra) 11 00-13 00 groep 4 -l- 6 (mevr Merkx) In zaal SZ 28 (mevr Verkleij) 8 30 10 30 groep 1 -l- 3 10 30 12 30 groep 2 -l- 5 13 30 15 30 groep 7 -l- 9 15 30 17 30 groep 11 -l- 12 RESPONSIECOLLEGE BURGERLIJK RECHT A Het responsiecollege voor het vak Bur gerlijk Recht A zal worden gegeven op dinsdag 3 januan a s Aanvang 19 00 uur Plaats AZ10

RESPONSIECOLLEGE ECONOMIE (DAGOPLEIDING) Op maandag 9januan zal te 10 30 uur in zaal AZ 10 een responsiecollege worden gehouden van het vak economie (dag opleiding propedeuse) RESPONSIECOLLEGE INLEIDING BELASTINGRECHT (AVONDOPLEIDING DOCTORAAL FISCAAL RECHT) Op dinsdag 17 januari zal te 18 45 in zaal SZ 29 een responsiecollege worden gehouden van het vak inleiding belastingrecht (avondopleiding doctoraal fiscaal recht 'winst')

LU CD

UJ

S Q UJ

^

INLEIDING RECHTSWETENSCHAP Het repetitiecollege Inleiding tot de rechtswetenschap B voor deeltijdstu denten vindt plaats op maandag 23 ja nuanvan18 45tot20 30uur, inAZ6en AZ8 Nadere inlichtingen mr drs W vanGenugten, tel 662712 RESPONSIECOLLEGE STRAFRECHTA ENB De responsiecolleges voor Strafrecht A en B vinden plaats op 4januan a s m zaal AZ 10 (voor dag- en avondstudenten) Tijd Sr A van 18 30 uur tot 19 30 uur Sr B van 19 45 tot 20 45 uur Docenten Mr L Th WaafdijkenMr D van der Landen WIJZIGING COLLEGEROOSTER TWEEDE SEMESTER I n het collegerooster van het tweede semester (zie studiegids) zijn de volgende wijzigingen aangebracht 1 Pag 207 Het hoorcollege staats- en bestuursrecht B (6 data) is verschoven naar CZ 101 2 Pag 208 In de weken, beginnend met maandag 20 februari, 20 maart en 24 apnl, zullen in plaats van hoorcolleges inleiding tot het belastingrecht werkcolleges worden gegevens volgens on derstaand schema groep 1 maandag 8 30 10 30 SZ 35 groep 2 maandag 8 30 10 30 SZ 37 groep 3 donderdag 8 30 10 30 CZ 107 groep 4 donderdag 8 30 10 30 CZ 110 groep 5 woensdag 8 30 10 30 SZ 35 groep 6 woensdag 8 30-10 30 SZ 30 groep 7 maandag 10 30-12 30 SZ 35 groep 8 maandag 10 30 12 30 SZ 37 groep 9 woensdag 11 30 13 30 SZ 158 groep 10 woensdag 11 30-12 30 SZ 137 groep 11 donderdag 15 30-17 30 CZ 107 groep 12donderdag 15 30-17 30CZ 110 3 Pag 219 Het college in het keuzevak computercriminaliteit is verschoven naar woensdag 13 30-15 30 uur in SZ 33 4 Pag 219 Het college in het keuzevak capita selecta internationaal belasting recht zal worden gegeven op woensdag 8 30-10 30 en 10 30-12 30 uur in SZ38 Elke twee uur college staat voor 170 uur studiebelasting 5 Pag 219 Het college in het keuzevak internationaal en Europees arbeidsrecht (Zeijen) is verschoven naar zaal CZ 110 6 Pag 220 Het college in het keuzevak vergelijkend contractenrecht zal worden gegeven op woensdag 18 45-20 30 uur in SZ 135 7 Pag 235 In het vak vergelijkende constitutionele rechtsgeschiedems wordt ook 's avonds college gegeven en wel op woensdag 18 45-20 30 uur in SZ 33 8 Pag 237 De data van de avondcolle ges zijn (gedeeltelijk) gewijzigd 31janua n, 21 februan, 21 maart en 11 apnl N B In tegenstelling tot hetgeen eerder IS aangekondigd zal er geen wijziging optreden in tijd en plaats van het hoorcollege burgerlijk recht B (pag 215 -(- 224) woensdag 16 30 18 30 in AZ 115

TENTAMEN SOCIAAL RECHT EN SOCIALE POLITIEK Op donderdag 22 december a s wordt het tentamen van het vak sociaal recht en sociale politiek afgenomen, en wel om 10 30 uur de multiple choice toets De maximumduur van dit tentamen IS 3 uur Voor dit gedeelte is het gebruik van wetteksten (verzamelingen) toegestaan

16 december 1988

^m

LET OP: Om 14 30 uur (in plaats van 13 30 uur zoals aangegeven in de studiegids en op de tentamenoproepen) wordt het opdrachtvervangende tentamen af genomen De maximumduur van dit tentamen is 3 uur Dit gedeelte is een open boek tentamen alle voorgeschreven literatuur kan worden geraadpleegd De plaats waar het tentamen zal plaats vinden, zal op de oproep worden bekend gemaakt CAPITA SELECTA BURGERLIJK RECHT

,

Het Keuzevak Capita Selecta Burgerlijk Recht zal -in afwijking van hetgeen in de studiegids 1988 1989, p 112 113, staat vermeld op de volgende wijze worden ingevuld Caput I (prof Vranken) Krediet-en ze kerheidsverkeer (2x hoorcollege) -Caput II (J vanErp) Het klassieke con tractsmodel ( l x hoorcollege) Gastcollege (David Allan) Torts crisis -Caput III (I Knape) Factoring,franchi sing, leasing (2x hoorcollege) -CaputIV(B Nieskens Isphording) De betekenis van de eigendom in het ver mogensrecht ( l x hoorcollege) - Caput V (P Schaminee) Huwelijks goederenrecht ( l x hoorcollege) - Caput VI (J Linssen) Het gewijzigde partij begnp in het Nederlandse verbin tenissenrecht Aan elk caput is een schriftelijke op dracht verbonden Het schrijven van de annotatie onder een recent arrest wordt begeleid door M van Laarhoven en H Vermeulen Een schriftelijk tentamen wordt afgeno men na afloop van de cursus De coördinatie voor het geheel is dit stu diejaar in handen van P Schaminée, ka mer B 819, tel 013-662713 of 04904 16168 Spreekuur gedurende het tweede semester op maandag 14 00-15 30 uur in B819 De leidraad en junspmdentiebundels zullen eind december/begin januan verschijnen. Op 16januari wordtom 10 30 uur een informatieve bijeenkomst gehouden in PZ 25 Inschrijving voor het vak kan daar dan plaatsvinden Verplichte literatuur (de overige verplichte literatuur is opgenomen in de leidraad) - O K Brahn, Fiduciaire overdracht, stille verpanding en eigendomsvoorbehoud, zesde druk 1988, Tjeenk Willink Zwolle - G E V Maanen, Eigendomsschijnbewegingen, Ars Aequi Libri 1987 - M J A van Mourik, Huwelijk en ver mogensrecht, vijfde druk 1 9 ^ , Tjeenk Willink Zwolle Pitlo-Brahn, Het Zakenrecht, Deel 2, negende druk 1987 of Asser-Mijnssen VanVelten, Deel3 III, Zakenrecht, zekerheidsrechten, elfde druk 1986 - Van Zeben/Sterk, Arresten Burgerlijk Recht, achtste druk 1988, Tjeenk Willink Zwolle KEUZEVAK 'COMPUTERCRIMINALITEIT' Let op nieuwe tijd en plaats (woensdag) 13.30 uur t o t 15.30 uur, SZ 33 Datum Ie bijeenkomst woensdag 1 februari Op de eerste bijeenkomst zal het werk rooster/programma worden uitgereikt en besproken literatuur' verkrijgbaar bij het dictatenmagazijnSyllabus 'Computercriminaliteit' - Syllabus 'Procesdossier computerfraude' verkrijgbaar bij de b o e k h a n d e l - Handelingen der Nederlandse Juristen Vereniging 1988, deel I , 'Gegevensbe scherming' W E J Tjeenk Willink, Zwolle 1988 M S Groenhuijsen, F P E Wiemans, 'Van electriciteit naar computercriminaliteit' Dit boek wordt uitgegeven in de reeks 'Monografien Strafrecht' van Gouda Quint, en verschijnt omstreeks maart a s Nadere mededelingen hier over zullen worden gedaan op het eerste werkcollege NB 1) Avondstudenten die het vak zouden

Univers

willen volgen maar op de geplande college-uren verhinderd zijn, worden verzocht zich z s m met de docent m verbinding te stellen 2) De 150-uurs verdiepingsmodule 'computercriminaliteit' van het functionele keuzevak 'recht en informatica' wordt (ten dele) gecombineerd met het 300 uurs keuzevak De eerste bijeenkomst is tevens op woensdag 1 februari De aan te schaffen literatuur is dezelfde als hier voor genoemd, m.u v. de 'Hande lingen' Voor evt verdere inlichtingen Mr F P E Wiemans, kamer B 906, Tel 662743 KEUZEVAK VERZEKERINGSRECHT In het voorjaarssemester 1989 zal de sec tie handelsrecht met ingang van 1 fe bruari het keuzevak verzekeringsrecht aanbieden De colleges worden verzorgd door Prof mr B Wachter Inschrijving dient verplicht vooraf te geschieden bij mw I Smit, kamer B 920 De verplichte literatuur zal bestaan uit Scheltema/Mijnssen, Algemeen deel van het schadeverzekeringsrecht, derde druk. Alphen a/d Rijn 1986, de in het dictatenmagazijn verkrijgbare syllabi en eventueel nader op te geven literatuur Tentaminering zal mondeling geschie den BIJ overweldigende deelname be houdt de sectie zich het recht voor de tentamens schriftelijk te houden Voor nadere informatie zie de studiegids KEUZEVAK: RECHTSSOCIOLOGIE Mede in het kader van de AlgemeenRechtstheoretische Afstudeerrichting wordt door prof mr P C M vanSeters in het tweede semester een cursus rechtssociologie (160 uur) gegeven over 'Contract en samenleving' De inhoud van de cursus wordt aangegeven op p 137 van de studiegids Studenten Neder lands Recht kunnen deze cursus volgen voor een keuzevak (320 uur) In overleg met de docent kan dit keuzevak in een semester worden afgewerkt Eerste bijeenkomst vrijdag 3 februari, SZ 31, 13 30 15 30 uur Inlichtingen telefonisch. 013-662189 bgg662889 STUDIEREIS EUROPESE INSTELLINGEN De vakgroepen staatsrecht en sociaal recht maken bekend, dat van 13 tot 17 februan 1989 een studiereis wordt georganiseerd naar een aantal Europese instellingen Het voorlopige programma voorziet in bezoeken aan de Commissie van de EG te Brussel, de Rekenkamer en/of de Europese Investenngsbank alsmede het bijwonen van een zitting van het Hof van Justitie van de EG te Luxem burg Donderdag en vrijdag worden het Europese Parlement en mogelijkenwijs de Raad van Europa te Straatsburg bezocht De kosten voor deze studiereis bedragen + f 225,— (onder voorbehoud van goedkeuring van de subsidie-aanvrage) Inlichtingen over deze studiereis kunnen worden verkregen bij Peter Banda, B 827 tel 662008/01612 6333 en Hans Zeijen, B 712, tel 662719/345780 Inschrijving voor deze studiereis bij Re neeRijkens, B922,tel 662254 Inschrij ving zo spoedig mogelijk (uiterlijk voor 6 januan 1989) KEUZEVAK SOCIAAL PROCESRECHT In het komende voorjaarssemester wordt voor het eerst het keuzevak soci aal procesrecht gegeven Belangstellenden voor het vak kunnen zich voor 15 januari a s opgeven door inschrijving op de lijst die op het pnkbord naast kamer 8 712 hangt Voor inlichtingen bel de docent A van der Weegen, tel 662292/040 411921

FFRW/FWW THEORIE V A N HET CONTRACTENRECHT (RECHTSTHEORIE V A N HET PRIVAATRECHT)

Mede in het kader van de Algemeen Rechtstheoretische Afstudeerrichting wordt door Dr G van Roermund in het tweede semester een cursus (160 uur) gegeven over de Grondslagen van het Overeenkomstenrecht in het Heden daagse Theorie-discussie De literatuur op pagina 133 van de studiegids Rechtsgeleerdheid (Fried, (1981), Atiyah (1981) dient te worden bestudeerd De organi satie van het college wordt vergemakke lijkt wanneer belangstellenden zich voor 1 januari 1989 schriftelijk of telefonisch (662510, b.g g 662985) melden KEUZEVAK: THEORIE V A N HET CONTRACTENRECHT (RECHTSTHEORIE V A N HET PRIVAATRECHT) Mede in het kader van de Algemeen Rechtstheoretische Afstudeerrichting wordt door Dhr G van Roermund in het tweede semester een cursus (160 uur) gegeven over de Grondslagen van het Overeenkomstenrecht in de Heden daagse Theorie discussie De literatuur op pagina 133 van de studiegids Rechtsgeleerdheid (Fried, 1981), Atiyah (1981) dient te worden bestudeerd De organisatie van het college wordt vergemakkelijkt wanneer belangstellenden zich voor 1 januari 1989 schriftelijk of telefonisch (662510, b g g 662985) melden

r

FSW

ONDERWIJSRECHT Komend semester zal weer het vak On derwijsrecht (I) gegeven worden Dit vak wordt gegeven in twee vananten, name lijk voor studenten onderwijsweten schappen (studiebelasting 170 uur) en voor rechtenstudenten (keuzevak, stu diebelasting 300 uur) De colleges zijn echter voor beide vananten hetzelfde Ze zullen worden gegeven op een in over leg met de studenten nader te bepalen avond Aandacht zal worden besteed aan histo rische en constitutionele aspecten, aan de structuur van de onderwijswetgeving, medezeggenschap, hoger onderwijs, rechtspositie en rechtsbescher ming Zo mogelijk zullen gastcolleges worden georganiseerd, bijvoorbeeld over het Belgisch ondenwijsrecht De stof wordt behandeld aan de hand van het boek van H Drop, Algemene in leiding onderwijsrecht, W E J Tjeenk Willink, Zwolle, 1985 en aan de hand van een aantal readers Op woensdag 1 februari 1989 zal om 19 00 voor belangstellenden een infor matiebijeenkomst worden gehouden in zaal CZ 112 Als u belangstelling hebt kunt u ook nu al contact opnemen met mr H L C Her mans, mr H A M Backxof W E Pors, kamer B 810, t e l e f o o n 013 662979 W I J houden u dan op de hoogte CULTUURSOCIOLOGIE VI: CU LTUURSOCIO LOGISCH PRACTICUM Docenten dr A Bevers dr J Burgers In het komende semester wordt de cur sus Cultuursociologie VI gegeven De cursus richt zich op het actief toepassen van de cultuursociologische optiek bij de analyse van actuele maatschappelijke verschijnselen en problemen en het pre senteren van de resultaten van die ana lyse in een van de verschillende vormen die daarvoor in aanmerking komen De cursus zal het karakter dragen van het onder begeleiding vervaardigen van een werkstuk in de vorm van naar keuze een essay, voordracht, interview, nota of re portage Als centraal thema van de cur sus IS gekozen voor 'Monumenten en monumentenbeleid' De cursus is be doeld voor doctoraalstudenten met er varing met de cultuursociologische optiek (b V via Cultuursociologie I en II) die voldoende tijd vrij kunnen maken om actief deel te nemen Voor de voorberei ding van de cursus is het nodig dat de genen die daaraan willen deelnemen zich reeds nu aanmelden Contactpersoon dr J Burgers, tel 662672

CURSUS OVERHEIDSCOMMUNICATIE De cursus 'Overheidscommunicatie' maakt deel uit van het curriculum van de studierichting Bestuurs- en Beleids wetenschappen (BB), en wordt ver zorgd door dr P van Harberden Voor de BB studenten is het een verplicht onderdeel, terwijl studenten van andere studienchtingen het als keuzevak in hun onderwijspakket kunnen opnemen Ookstudenten van de Juridische Bestuurswetenschappelijke studierich ting (JBW) en van Letteren kunnen de cursus als keuzevak opnemen in hun programma De cursus is ingeroosterd in het tweede semester, d o n d e r d a g a v o n d 19 30-21.00 uur (PZ-208) en vrijdagochtend 10.30-12.30 uur (SZ-158) De cursus start op 2 resp 3 februari 1989 Voor informatie over deze cursus kan men zich wenden tot dr P vanHarber den (013 662111) Intekenen voor de cursus bij mevrouw M van Heusden (S 155, 013 662069) LITERATUUR VOOR DE C U R S U S GROEPSPSYCHOTHERAPIE V O O R J A A R 1989: Dorothy S Whitaker, & Lieberman Morton (laatste druk, I e druk van 1965) Psychotherapy through the group process. DeJong, A (1987) Intake voor psychotherapie Meppel/Amsterdam Boom

FWW REGELEN EN RICHTLIJNEN PROPEDEUTISCH E X A M E N (pag 12 en 13 studiegids) De Vaste Commissie voor de Examens heeft recent een wijziging vastgesteld in artikel 14 van de Regelen en Richtlijnen m b t het propedeutisch examen Wijs begeerte Artikel 14 De beoordeling van het examen 1 De vraag of aan de student, op grond van de door hem behaalde resultaten, het propedeutisch diploma al dan met kan worden toegekend, wordt beant woord aan de hand van de volgende nchtlijnen 1) Beoordelingscijfers worden uitge drukt in hele of halve cijfers (O, O 5 , 1 , , 9 5,10) 2) Het resultaat van een onderdeel wordt uigedrukt in hele of halve cijvers (zie 1) en geldt als zodanig als beoordelmgscij fer 3) Het resultaat voor een subonderdeel wordt uitgedrukt in hele of halve cijfers (0,0 5 , 1 , , 9 5,10) Indien een onderdeel subonderdelen omvat wordt het beoordelingscijfer bepaald als het rekenkundig gemiddelde van de resultaten der subonderdelen, waarbij in voorkomende gevallen de afronding als volgt ge schiedt minder dan O 25 naar beneden, O 25 t / m O 74 naar O 5, meer dan O 74 naar boven Het rekenkundig gemiddel de wordt in dit geval met bepaald als het resultaat voor een der subonderdelen la ger is dan drieenhalf Gezien de aldus vastgestelde eindcijfers slaagt de student voor het propedeutisch examen als a Voor alle onderdelen die volgens ar tikel 2 van de Nadere Regeling deel uit maken van het examen een beoorde lingscijfer van tenminste zes is behaald, b voor slechts een onderdeel dat vol gens artikel 2 van de Nadere Regeling deel uitmaakt van het examen het beoor delingscijfer vijf (en geen beoordelings cijfer lager dan vijf) werd behaald, tenwijl voor de overige onderdelen die deel uit maken van het examen een beoorde lingscijf er van tenminste zes is behaald 2 De Examencommissie is bevoegd op grond van zwaarwegende redenen, af te wijken van het bepaalde in het voorgaan de lid In voorkomend geval wordende in aanmerking komende examinatoren bij de beslissing betrokken

VAC De Dienst Personeelszaken zoekt op kor te termijn een

PROJECTMEDEWERKER LOOPBAANBEGELEIDING V / M (vac. nr. 358) gedurende 8 maanden voor O 5 f t e ( = 19 uur) per week De functionaris zal aangesteld worden om concreet informatiematenaal te ont wikkelen voor het management en voor personeelszaken en loopbaanbegelei dingsmogelijkheden voor secretaresses en vrouwelijk administratief ondersteunend personeel m de loonschalen 3 tot en met 6/7 gestalte te geven Tevens zullen er concrete aanbevelingen gegeven moeten worden naar het mana gement en naar personeelszaken om loopbaanbegeleiding structureel in te bedden in de organisatie van de Univer siteit De voorkeur gaat uit naar kandidaten die capactrteiten bezitten op het terrein van emancipatoir personeelsbeleid en loop baanbegeleiding, een HBO-opleiding hebben, - belangstelling hebben voor emancipatieproblematiek, op de hoogte zijn van discussies rond om actie voor vrouwen, sociale vaardigheden bezitten, - affiniteit hebben met het werken met een geautomatiseerd informatiesysteem Salaris mm f 2 6 5 4 , - en max f 4 115, — bruto per maand bij een vol tijdse aanstelling Informatie over deze functie bij mevrouw drs G N i j h o v i n g , emancipatie medewerkster, tel 013-662540 of 662238 Sollicitaties schriftelijk, binnen een week na verschijning van de advertentie, onder vermelding van het vacaturenummer op de enveloppe, aan het Hoofd van de Dienst Personeelszaken, Postbus 90153, 5000 LE Tilburg In het kader van het streven naar een evenwichtiger personeelsopbouw en gezien de aard van de functie, worden vrouwen uitdrukkelijk uitgenodigd te sol liciteren

n

ai

Bij de Faculteit der Economische Weten schappen bestaan vacatures, met ingang van 1 januan 1989, voor EEN S T U D E N T A S S I S T E N T (M/V) ten behoeve van het project 'Simulatie van de wereld cacaomarkt', voor twee dagen per week gedurende zes maanden Gedacht wordt aan een econometrist of kwantitatief econoom met ervaring in het gebruik van computers Inlichtingen bij dr J Vingerhoets (tel 2083) of drs W van Groenendaal (tel 2423) en EEN S T U D E N T A S S I S T E N T (M/V) ten behoeve van het vak 'Simulatie', voor een dag per week gedurende twaalf maanden Gedacht wordt aan een econometnst of kwantitatief econoom met ervaring in het gebruik van computers Inlichtingen bij drs W van Groenendaal (tel 2423) De mogelijkheid bestaat bovenstaande twee vacatures te combineren

BIJ de vakgroep Sociaal Recht en Soci ale Politiek van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid bestaat met ingang van 1 februari 1989 een vacature voor een S T U D E N T A S S I S T E N T E (M/V) voor 1,5 dag per week ( = 3fte ), voorde duur van een jaar De t a k e n bestaan uit het verzorgen van de tentamenadmi nistratie, het vervaardigen van lesmateriaal (syllabi en leidraden), het verzorgen van junsprudentieoverzichten, het bijhouden van het documentatie systeem van de vakgroep, het ondersteunen van onderwijs en onderzoek van de vakgroep Ervaring met het gebruik van de computer strekt tot aanbeveling Reacties dienen voor 21 december 1988 gezonden te worden aan de secretaris van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid, mr S Toncman Inlichtingen kunnen worden ingewonnen bij mr G Heerma van Voss (013-662181)ofprf dr A T J M Jacobs (013-662254)

16 december 1988 i ^

MEMO

KULl

w Varia i K R m S C H INFORMATIE CENTRUM Essay-wedstrijd Ter gelegenheid van haar 20-jarig bestaan, en ook ter herinnering aan de bezetting van de toenmalige Katholieke Hogeschool Tilburg in 1969, organiseert het Kritisch Informatie Centrum (KRIS) een essay-wedstrijd. Onderwerp: '1969-1989: Revolutie, hervorming & restauratie' en/of 'Wat heb ik met 1968-69 te maken?' Omvang: max. 5000 woorden (ongeveer 10 kantjes A-4). Prijzen in 2 categorieën: studenten f 1000,-; niet-studenten f 1000,-. De beste essays worden verder opgenomen in een in 1989 te verschijnen bundel waarin ondermeer de voordrachten komen op het symposium van 20 april 1989. Zowel fictie als non-fictie inzendingen zijn welkom. Sluitingsdatum: 15 maart 1989. Prijsuitreiking: donderdag 20 april 1989. Jury: drs. W . G . Boerman (vz. KRIS, FEW), T. GeurtslUnivers, St. Leopold), Prof. dr. J.L. Goedegebuure (FLW), Prof. mr. P. van Seters (FRW), dra. C. Thoolen (secr. FLW). Essays toezenden aan de voorzitter van de jury, KRIS, C79, Katholieke Universiteit Brabant, Postbus 90153, 5000 LE Tilburg.

Menu

Toelichting: Twintig jaar geleden werd de toenmalige Katholieke Hogeschool Tilburg bezet door studenten. Kort daarna geschiedde dat ook in Amsterdam (Maagdenhuis). Daarmede zetten studenten de universiteiten op hun kop. De prof van het voetstuk. De verbeelding aan de macht. Medezeggenschap is voor een groot deel het gevolg van de wensen uit de eind zestiger jaren. Maar er gaan alweer stemmen op om Terug Naar Af te gaan (rapport van de ARHO). Wat is nu nog vanzelfsprekend van wat toen gedacht werd? Op sociaal, cultureel, politiek, literair, economisch, juridisch gebied? Vele slogans en idealen uit de eind zestiger jaren zijn inmiddels gemeengoed geworden. Hoe? Of staan opnieuw ter discussie?

Studenten SMEETSKRING De Smeetskring geeft 2 tentamenbon-els in de PUF. Je kunt al je verdriet meteen wegdrinken of je geluk meteen vieren. De eerste op 23 jan. a.s. na het tentamen IB-winst. Tijd: 17.00-18.30 uur. De tweede op 27 jan. a.s. na het tentamen Inleiding Belasting Recht. Tijd: 17.00-18.30 uur. Deze borrels zijn toegankelijk voor alle fiscalisten die deze tentamens hebben gedaan, ledenen niet-leden. Per persoon zullen 2 consumptie-bonnen worden uitgereikt. Veel succes met de tentamens en tot de 23e en/of 27e!

ze faculteitsvereniging met vertrouwen tegemoet. Het bestuur 1988: Louis Geleijnse, Anke Meuffels, Han Jetten, Henriëtte Damen, Ruud Moors, Cécile Gorter, Bart van Heeswijk, Johan Broek, Clement Maussen. DIDACTISCHE V A A R D I G H E D E N De cursus Didactische Vaardigheden, welke in het voorjaarssemester '89 gegeven wordt, zal bestaan uit een theoretisch deel (2 studiepunten), een intern practicum (1 studiepunt) en een extern practicum (2 studiepunten). De mogelijkheid bestaat om deel te nemen aan de gehele cursus (5 studiepunten) of alleen aan het theoretische deel en het interne practicum (3 studiepunten). Voor de organisatie van het externe practicum is het van belang dat studenten zich daarvoor zo snel mogelijk inschrijven en daarbij aangeven naar welke vonn van onderwijs hun voorkeur uitgaat, te w e t e n : leraaropleiding (M.O/NLO), PABO, HEAO en andere HBO-instellingen. U dient zich hiervoor aan te melden bij mw. R. BergmansSnels, kamer P 505, tel. (66)2270.

SMOELENBOEK EERSTEJAARS FEW Wegens succes geprolongeerd: het smoelenboek! Hierin worden de pasfoto's van alle smoeltjes van de eerstejaars BIKkers, economen en econometristen te kijk gezet. Verkoop van het smoelenboek vindt plaats tijdens de colleges van de eerstejaars en op de mentoraatskamer B512 tijdens openingsuren.

A.H.STUDIEBEURSE 20.000,-

PËRiODE 19 t / M 23 DECEMBER M A A N D A G 19 DECEMBER jufiénnesoep of kippecrèmesoep scbnitze) of speklapje - demi giace gemengde groente of andijvie gebakken of gekookte aardappelen Vegetarisch: soja in bladerdeeg - andijvie gebakken aardappelen DINSDAG 20 DECEMBER bouiilonsoep of bruine bonensoep kipfilet of cheeseburger champignortsaus - doperwten + wortel of snijboontjes patates frites of gekookte aardappelen Vegetarisch: hamburger- champignonsaus snijbonen - patates f rites WOENSDAG 21 DECEMBER aspergesoep of heldere kervetsoep nasi goreng - kroepoek - seroendeng - saté - pindasaus gebakken ei of deense schnitzel tuinboontjes è la crème gekookte aardappelen Vegetarisch: nasi goreng - kroepoek - seroendeng - saté - gebakken ei DONDERDAG 22 DECEMBER vermiceHysoep of champignonsoep stamppot boerenkool rookworst - vleesjus of macaroni - shasiick - poestamix tomatensaus-kaas Vegetarisch: gebakken tahoe stamppot boerenkool VRIJDAG 22 DECEMBER Menu van de dag Vanaf 14.00 uur gesloten

Deze studiebeurs heeft ten doel de ontvanger daarvan in staat te stellen een studie te maken van de vraagstukken waarvoor goederen en/of diensten distribuerende bedrjjven worden gesteld; met name ondernemingen die de detailhandel in levensmiddelen uitoefenen. De studietjeurs kan worden toegekend aan hem of haar die aan enige instelling van wetenschappelijk onderwijs is afgestudeerd of binnenkort zal afstuderen. De studie mag van economische, maar ook van planologische, sociologische, psychologische, rechtswetenschappelijke of technische aard zijn. Mogelijke andere studie-objekten zijn de verhandeling, tsereiding, opslag en transport van consumptiegoederen. Gegadigden dienen zelf het onderwerp van studie te bepalen. Een uit de studie voortvloeiende publikatie is voor iedereen toegankelijk.

Buro

Door aanvaarding van de studiebeurs verbindt de ontvanger zich een in overleg met het Comité van Keuze overeengekomen studieprogramma te volvoeren en tussentijds het Comité op de hoogte te houden van de voortgang van de studie.

Inter-University Center Dubrovnik: 30 januari - 17 februari 1989. INTERNATIONAAL L A W A N D INTERNATIONAAL RELATIONS Course-directors: Vladimir Duro Degan (Institute of Martime Law, Yugoslav Academy of Sciences, Zagreb), Jan van Lith (Tilburg University) Course outline: Ko Swan Sik (The Hague), Aspects of Recognition in International Law. Yves van der Mensbrugghe (Leuven), The European Community versus the Law of the Sea. Karel Wellens (Nijmegen), Soft Law in International and European Law. Vanda Lamm (Boedapest), The International Court of Justice: The Crisis of the Obtional Clause. Jan-Willem Schneider (Tilburg), Recent Jurisdiction of the International Court of Justice. St. John Bates (Lancaster), Small States and the European Single Act. Dragoljub Stojanove (Serajewo), The I.M.F. and the Debts Problem of the Less-Developed Countries. Hrvoje Kacic (Dubrovnik), Responsability of Polution from Vessels in the

Aanmelding dient vóór 31 december 1988 te geschieden bij het Secretariaat van de Raad van Bestuur van Koninklijke Ahold nv, Ankersmidplein 2 te Zaandam, telefoon 075-59.22.02, waar ook de nodige inlichtingen kunnen worden ingewonnen.

EFACT BESTUURSWISSEUNG Zo, het oude bestuur van Efact heeft de werkzaamheden erop zitten. Wij bedanken alle leden, wetenschappelijke medewerkers en mensen uit het bedrijfsleven, de overheid of welke instantie dan ook hartelijk voor hun hulp en inzet. Zonder deze medewerking hadden wij nooit kunnen bereiken wat we nu wel bereikt hebben. Wij wensen het nieuwe bestuur veel succes, plezier en vriendschap toe. Onder hun bestuur zien wij de toekomst van on-

Univers

Buitenlands

ERASMUS-BEURZEN Er zijn nog twee beurzen beschikbaar voor economie studenten in het kader van het Erasmusprogramma. De beurs is toegekend voor het volgende semester (februari-juni 1989). De beurs is alleen beschikbaar voor doktoraal studenten. Het betreft een beurs voor Limerick (Ierland) en een beurs voor Luik (België). Voor informatie kunt u Bureau Buitenland tellen (662236). Voor een postdoctoraal student is een beurs van 6 maanden beschikbaar. Het betreft het programma Europese Studies in Louvain-la-Neuve (België). Voorinformatie kunt U Bureau Buitenland bellen (662236). LAATSTE OPROEP

Areas within National Jurisdiction. Bosko Jakovljevic (Belgrad), Human Rights and the Red Cross. Vid Vukasovic (Belgrad), The Impact of Science and Technology on International Law and International Relations. Louise Doswald-Beck (Geneva), Humanitarian Law. Vladimir Duro Degan (Zagreb), Custom as a Source of General and Particular Interenational Law. Jan van Lith (Tilburg), Europa 1992: Legal and Political Problems. Bovengenoemde cursus wordt vooral aanbevolen voor studenten Internationaal Recht en studenten economie die de bestuurswetenschappelijke specialisatie volgen. De totale kosten bedragen om en nabij f 750, waarvan ongeveer 50% kan worden gesubsidieerd. In Dubrovnik wordt gelogeerd in studentenflats waar ook kookgelegenheid is. Inschrijving: vóór 23 december a.s. bij Bureau Buitenland, kamer B-1013.

Sportnieuws PENDRAGON Lustrumcommissie Zoals sommigen van jullie misschien al zullen weten, bestaat de Tilburgse Studenten Sport Stichting PENDRAGON volgend jaar 60 jaar (het twaalfde lustrum dus alweer). Om er een onvergetelijk jaar van te maken zullen er verschillende evenementen georganiseerd moeten worden ter ere van dit lustrum. Daarvoor hebben we 10 è 15 mensen nodig die dit willen organiseren. Dus heb je zin om naast je studie wat van je organisatie-talent te laten zien is dit je kans (dit geldt voor iedereen, dus ook voor mensen die nog nooit aktief zijn geweest voor Pendragonl). Er zullen verschillende toernooien georganiseerd worden en er zal natuurlijk een groot feest moeten komen. Zoals je ziet heeft deze commissie een feestelijk tintje. Heb je belangstelling of vragen, kom dan maandag 9 januari om 20.00 uur langs bij het sportcentrum. Academielaan 5, 013-663012. Tennisvereniging Lacoste Aktiviteitenka lender: - 8 jan.: de Nieuwjaarsborrel (zoals reeds bekend in de Korenbloem). Aanvang hiervan is nog onbekend; info waarschijnlijk vgl. week. - 9 feb.: dagje uit met het ABN wereldtennistoernooi (zie hieronder) - 24 feb.: Nachttoernooi, dit jaar i.s.m. hockeyclub SHOT en judovereniging CHIKARA. - 22 en 23 mrt.: De Grote Nederlandse Studenten Kampioenschappen (GNSK) - 2 8 t / m 3 1 mrt.: Hettweede Internationale tennistoernooi van LACOSTE (Paasvakantie). - + 22 april: Halllmen toernooi in Maastricht -I- start competitie. Het ABN wereldtennistoernooi: Om 9.00 uur 's morgens wordt er vertrokken naar Rotterdam en om 10.30 uur beginnen de wedstrijden. Het is de bedoeling om in de middag Rotterdam onveilig te maken. Knokploegen dienen zich hiertoe op te geven bij onderstaand telefoonnummer. Kosten:^ 10,-voordeentreeen^ 15,vooreen retourtje trein (voor minimaal 15 personen). Er zal getracht worden om de tenniswedstrijd McEnroe - LendI naar deze dag te laten verzetten in het belang van de toekomst van dit grootse toernooi. Natuurlijk zal dit lukken. Sluitingsdatum: dinsdag 20 december! Opgeven bij: Marcel Schroder, tel: 631953.

Wanted: slaapplaatsen Internationale tennistoernooi; opgeven bij Jurgen Arts, tel: 636193. SPORTCENTRUM Het kerstpiektoemooi gaat beginnen A.s. maandag is het zover!! De komende week zal het in het K.U.B.Sportcentrum gonzen van activiteiten. Als je even uit de tentamensleur wilt komen, dan moet je je de komende week richting Sportcentrum begeven. Wat valt er zoal te beleven: diverse sporttoernooien, spectaculaire demonstratie-wedstrijden tussen nationale topsporters en studententeams. Bij al deze demonstratie-wedstrijden is er sprake van een oneerlijke situatie, b.v. 1 internationale top-volleyballer tegen één volledig volleybalteam of drie eredivisie basketballers tegen het Pendragonbasketbalteam.

^

Zo is er iedere avond genoeg te zien. Meedoen kan ook; naast de teamsporten kun je deelnemen aan allerlei alternatieve s p o r t v o r m e n zoals darts, flipperkastwedstrijden, sterkste man/vrouw van de K.U.B., sprint knock-out etc. De wedstrijden beginnen iedere dag om 18.00 uur en eindigen rond 00.30 uur. Kom langs dus!!

Interne competities 2e semester In het tweede semester gaat de interne competitie gewoon door. Doordal er een paar teams afvallen, zijn er voot een aantal sporten nog plaatsen open. Dit geldt zeker voor basketbal en badminton en wellicht ook voor tennis. Heb je interesse om mee te doen, neem dan in de periode van 9 t / m 20 januari contact op met Peter van Rijen in het Sportcentrum. Als je vragen hebt, kun je ook bij hem terecht, het telefoonnr. van het Sportcentrum is 663010. Nieuwe cursussan 2e semester Deze nieuwe cursussen starten in de week van 30 januari (de week voor Karnaval). De inschrijvingen voor deze cursussen zijn van 16 t / m 19 januari van 17.00 tot 18.00 uur in het Sportcentrum. Het betreft de volgende sporten: - tennis - jazz-gymnastiek - badminton - conditietraining met gewichten nivo 3 - judo - jitsu - squash Zorg dat je er op tijd bij bent, wie het eerst komt, het eerst maalt. Er is maar een beperkt aantal plaatsen. Volgende week volgt meer informatie over de cursussen 2e semester. W i e wordt de sterkste man/vrouw van 1988? Al weer voor de derde keer organiseren wij deze verkiezingen. Je kunt de hele week tijdens het kerstpiektoemooi laten zien hoe sterk je bent bij het bankdrukken. Het wordt eens tijd dat het record van Janno Brizi gebroken wordt. Durf jij het aan????? Inschrijving via deelnameformulier Kerstpiektoemooi.

Honkbal Voor alle belangstellenden met een sportkaart: de softbal- en honkbaltrainingen zijn hervat op donderdag 8 december 1988. Plaats: Grote zaal in het Sportcentrum. Tijd: van 22.30 tot 24.00 uur (om 22.15 uur aanwezig zijn!). Komt allen.

16 december 1988

o LU

KULTUUR

ss»r-

Zonder cabaret geen K U B Ik verlaat door draaideur gebouw B en verdiep me in de opdracht;'op zoel< naar cabaret op de KUB'. In gebouw P blijft het bij koffie. Sinds de eerste 'Deetman Nee' bestaat er nog een orkestje, maar het is onduidelijk wat daar daarvan de bedoeling is. Voorlopig blijft het zeker ook rustig in de sociale en economische hoek. Alles lijkt aan te sluiten bij een landelijke peiling waarbij enkele jaren geleden geconcludeerd moest worden dat cabaret dood is in Nederland. Maar hoe waar is dat, wanneer je cabaret kunt bekijken als een vuurtje dat uitdooft en oplaait, als zwammen waarvan de sporen na jaren weer ontkiemen. Of is het alleen maar gelegenheidscabaret. Iets te vieren? Zonder cabaret geen KUB. Of andersom. April jl. Het KUB-lustrumcabaret met wat veteranen op het gebied van schrijf-, vertel- en zangkunst onder leiding van Pieter Nieuwint, een man met een bewogen cabaretverleden en nog steeds aktief in het schrijven van teksten en het geven van advies. Bij herhaling werd deze voorstelling beter.

Daarna is het even rustig en wellicht een drukke zomer voor de meiden van het dispuut Heb-bé. Zij presenteerden op 1 nov. de voorstelling 'Te huur gevraagd' in theater Noorderligt. Een beeld van wat er zich afspeelt in een studentenhuis, soms diepgaand en serieus. Verdere plannen zijn er voor dit dispuutcabaret niet. Half november staat de aula in rep en roer. De lampen van de grote kroonluchter worden losgedraaid want daar bouwt het juristencabaret een liftschacht voor het avondfeest van het vijfde lustrum. Weer de termen leuk, komisch, soms diepgaand maar ook oppervlakkig. Uitstekend zang- en acteertalent, maar te weinig tijd gehad om de presentatie goed af te werken. Ook in deze club geen verdere plannen voor de toekomst. Een groep met wat meer reputatie is Vrij Eksakt. Opgericht door Frank van Pamelen trad deze groep in anderhalf jaar op voor oa. deintroduktie en de tweede verjaardag van Kontekst. Tijdens de repetitie van hun voorstelling 'Appel en anderen'

Palinckx en Palinckx voor de laatste maal

o

Op kerstavond 24 december vindt in Paradox een nostalgisch optreden plaats van het 'Tilburgse tweede generatie jazz quintet' Palinckx en Palinckx. Nostalgisch, omdat de oude bezetting, die dateert uit '84-'85, weer op de planken verenigd is. Verschillende leden uit deze groep zijn op dit moment bijzonder succesvol met eigen ensembles. Zo traden zowel de gebroeders Palinckx als Paul van Kemenade op tijdens de jazzmarathon die het afgelopen weekend in Groningen plaatsvond. Het duo-optreden van Jacques Palinckx (gitaar) en Bert Palinckx (bas) werd in de pers geroemd als

een van de meest originele Nederlandse bijdragen aan het festival. Paul van Kemenade vormt samen met Wolter Wierbos en Jan Kuiper het Podiumtrio, dat ook internationaal veel waardering oogst. In Paradox spelen zij nog eenmaal het werk van de lp uit 1984, 'Maartse Buien'. Op deze lp manifesteert Jacques Palinckx zich voor het eerst als een verrassend goede en gevarieerde componist. Voor Palinckx en Palinckx schreef hij vooral veel melancholische stukken, die aansluiten bij het emotionele saxofoongeluid van Paul van Kemenade. Het zijn

DSWt

een dagdeel van de introduktie. Voor creatieve, stressbestendige mensen die ook nog in augustus geen vakantieplannen hebben is het een heel aardige job. Helaas wordt het niet betaald. Je krijgt alleen een kleine onkostenvergoeding. Heb je interesse? Kom eens praten. Ook in het informatiecentrum tijdens de openingstijden kun je voor meer informatie terecht.

DIENST STUDENTENZAKEN EN WELZIJN Openingstijden Informatiecentrum (gebouw N, kamer 24) maandag 13.00 -15.00 uur dinsdag t/m donderdag 11.00 -15.00 uur vrijdag 11.00-13.00 uur dinsdag óók 16.30 -18.00 uur Voor informatie of afspraken met de dekaan kun je terecht in het Informatiecentrum of telefonisch: 662211. Buro Welzijn (studie- en beroepskeuze-adviseur, medewerker vorming en welzijn, studentenpsychologen) en Buro Studentenarts: tel. 662116. Steunpunt studiefinanciering: tel.: 06-3212154 of 06-3991139 of 013-668010. Tilburg Introduktie 1989 De Tilburg Introduktie Kommissie (Tik) bestaat uit studenten afkomstig van HBO en WO. De overgangskommissie is reeds begonnen met het samenstellen van de nieuwe kommissie die de introduktie 1989 gaat verzorgen. Studenten die interesse hebben kunnen zich nu melden bij DSW op nr. 662211. Vragen naar Sjan Wilborts. Het werk bestaat uit het bijwonen van de, in eerste instantie, twee-wekelijkse vergadering en het zitting nemen in een of meerdere werkgroepen van de Tik. Elke werkgroep verzorgt een onderdeel of

Univers

Aanvullende studiefinanciering 1989 De Informatiseringsbank (voorheen Centrale Directie Studiefinanciering) te Groningen heeft haar beslissing ten aanzien van het niet-klantvriendelijk prolongeren van de studiefinanciering 1989 (zie Univers nr. 15) herroepen. Deze beslissing is van belang voor studenten die aanvullende financiering hebijen (aangevraagd) bovenop de basisbeurs. Er wordt nu dus wel klantvriendelijk geprolongeerd, net als het afgelopen jaar. Wat houdt dit konkreet in? Om voor 1989 aanvullende financiering te krijgen moet bekend zijn hoe hoog het belastbaar inkomen van beide ouders over 1987 was. Dit moet op zg. Ov/Om- of Fv/Fmformulieren worden ingevuld. Waren deze gegevens niet per 1 dec. jl. in Groningen bekend, dan wordt over de eerste drie maanden van 1989 de aanvullende financiering op basis van de gegevens over 1986 verstrekt. Uiterlijk tot 15 fe-

in het zaaltje van de Egelantier kom ik het volgende aan de weet. De titel is afgeleid van een boek over socio-linguistiek, dat geschreven is door Appel en anderen. leder lid van de groep kan met een tekst of onderwerp aankomen. Later worden de thema's min of meer logisch aan elkaar geschreven. Het serieuze gedeelte van de voorstelling behandelt de ondernemende student en de verloedering daardoor van de wetenschap. Voor Anneke, schrijfster van 'Studentenhuis', is vooral het begin belangrijk. Vanuit het niets naar iets toe werken, tot een thema te komen. In de muzikale hoek vindt Ronald (gitaar) zich aanvullend op de piano, hij is vooral trots op cabaretonderdeel 'Sinterklaas' en schreef de teksten voor de fragmenten 'Tilburg stad van textiel' en 'Studietijd'. Kees zoekt vanuit de oorspronkelijke melodie de begeleiding die het beste bij de stemmen past. Hij vindt het een echt letteren-cabaret. Marie Antoinette (accordeon) speelt nog niet zo lang maar met veel enthousiasme. De voorstelling in de PUF maakt het publiek laaiend enthousiast. Zelfs kleine technische misstapjes en het wegvallen van de laatste regels van stukken die worden gekenmerkt door charme, eenvoud en afwisseling. Voor de reünie op kerstavond heeft Jacques Palinckx ook twee nieuwe composities geschreven, een melancholisch werk en een niet-harmonische twaalftonige bebop, die passen binnen de stijl van de oude bezetting. Deze bezetting omvat, naast de drie bovengenoemde corifeeën, Hans Sparla op trombone en Frank van Oosterhout op drums. Kortom, een muzikale gebeurtenis om vast in de juiste kerststemming te komen en zeker een redelijk alternatief voor de Nachtmis. (GvH/WJ)

bruari 1989 heeft men nog de tijd om ervoor te zorgen dat het inkomen van beide ouders bekend is, op straffe van het toekennen van alleen een basisbeurs vanaf 1 april 1989. Studenten die nog geen definitieve kennisgeving over hun studiefinanciering van 1989 hebben ontvangen moeten nagaan of de Ov/Om of de Fv/Fm-formulieren door hun ouders zijn ingevuld en opgestuurd. Duplicaten van deze formulieren kunnen desgewenst bij het regionaal steunpunt studiefinanciering (zie boven) worden verstrekt. Aktuele Studenteninformatie In deze rubriek wordt melding gemaakt van nieuw binnengekomen informatiemateriaal voor studerenden. In het Informatiecentrum, wordt dit materiaal, dat van uiteenlopende aard is, tenminste gedurende één maand ter inzage gelegd. Deze week aktueel: * Uitgebreide prospectus van Don Quijote over 'Spaans leren in Spanje'. Diverse niveau's in verschillende plaatsen het hele jaar door. * Brochure van het Europa College te Brugge. Hierin worden de verschillende post-universitaire Europese Studies van het instituut voor het collegejaar 1989-90 aangekondigd. Er is een mogelijkheid om hiervoor een beurs te verkrijgen. * Journalistiek schrijven voor academisch gevormden. Start van deze kursus: januari 1989, aan de Hogeschool Midden-Nederland te Utrecht.

Letterencabaret Vrij Eksakt: Appel en de anderen een coupletje konden dat niet verminderen. De grootte van de groep leidt tot aardige personagewisselingen en er wordt bescheiden gebruik gemaakt van rekwisieten. Heel verrassend is de plotselinge opkomst van Sinterklaas op het videoscherm naast het podium. Er ontstaat een knappe dialoog. Hoe goed de letterenmensen met taal kunnen omgaan laat zich raden en komt misschien het best tot uiting in de monoloog van Frank, die het publiek moeiteloos meesleept door een zee van woorden. Ook in de liedjes speelt de spitsvondigheid van

Agenda DECEMBER VRIJDAG 16 DECEMBER Universiteit, 14.15 uur, aula: Promotie Mevr. mr. S.C. den Dekker-van Bijsterveld. Titel proefschrift: De verhouding tussen kerk en staat in het licht van de grondrechten'. Universiteit: 16.15 uur, auta: Afscheklscollege Prof, Dr. J.E.A M. van Dijck. Schouwburg, 20.00 uur: Filmhuis; 'My Fair Lady'. Regie: George Cukor, anedtta, 20.00 uur, zaai 1: 'U 2, Rattle and Hum. Regie : Phil Joanou. (t/m 21.12). CinoiMa, 20.00 uur, zaai 2; 'Barfiy'. Regie: Babet Schroeter. (t/m 21.12). Schouwburg, 20.15 uur: De Meisjes met 'Stuck with fantasy'. Schouwburg, 20.45 uur, studio: Krisztina de Chatel met 'Bleu Pacifica', Cinecitta, 21.30 uur, zaal 1: 'The unbearable lightness of being'. Regie: Philip Kaufman, (t/m 21.12). Cinecitta, 22.00 uur, zaal 2; 'Bagdad Café'. Regie: PercyAdion. (t/m21.12)

woordspelingen een grote rol en er is gezocht naar goed bij elkaar passende stemmen. Al met al kwam het laatste lied toch veel te snel. Voor de tweede keer een knap staaltje opname- en gitaartechniek van Ronald: 'beat it', onder de noemer 'Mensa'. Na luid gejoel kwam er nog een letter-rap als toegift. Als deze groep er in slaagt goede vervanging te vinden voor spillen die de groep moet.en verlaten, dan kunnen we op de KUB blijven genieten van goed en gevarieerd cabaret, dat scherp, spits, humoristisch is. Hans van Dillen WOENSDAG 21 DECEMBER Schouwbirg, 20.15 uur: Shusaku & Dormu Dance Theatre: Albatros Ateron. Choreografie van Shusaku Takeuchi. De Spoel, 21.30 uur: La Sera Italiana. Org. Plato. Schouwburg, 22.15 uur; Filmhuis: 'Stage Fright'. Regie: Alfred Hitchcock (t/m22.12) _^_____ DONDERDAG 22 DECEMBER Universiteit, 15.15 en 16.15 uur, aula: Promotie Mevr. Ors, J. P. Bahlmann en Mevr. ir. B.A.C. Meesters. Titel proefschrift: 'Denken en Doen, een studie naar ontwikkeling in strategische heroriëntatie van zes Nederlandse ondernemingen rond een crisis'. Schouwburg, 20.15 uur: Benny Nijnnan met 'Vanavond is van ons'. Schouwburg, 20.'fêuur; F-Actmet'De zwarte Legende'. Regie: Mathieu Guthschmidt. De Spoel, 21,30 uur: Hang een kerstbal in je oor-avond. Org. Plato. Olof, 22.00 uur; Candlelightnightparty.

VRIJDAG 23 DECEMBER Unreersiteit, 14.15 uur, aula: Promotie Drs. F.Th S. Kersthott. Titel proefschrift: 'Sociale ongelijkheid; Problemen ZATERDAG 17 DECEMBER van Theorie en Onderzoek'. S<JiOuwburg, 20.15 uur: TheaterconSchouwburg, 20.15 uur: Over de cert The Nits. Grens. Toneelstuk van Lodewijk de Schouwburg, 20.45uur, studio: Trins Boer. (Vlet: Peter Faber, Olga Zuiderhoek Snijders: Toneeiliedkunst. Liederen van en Hetmert Woudenberg. Weill, Brahms, Eisler en Dessau. Schouwburg, 22.15 uur: Filmhuis; i 'Morocco'. Regie: Joseph von SternZONDAG 18 DECEMBER berg. (t/m 24.12). Schouwburg, 12.30uur; Koffieconcert SMET. Fluitiste Êva Hallerova en pianist MAANDAG 26 DECEMBER Martin Vojtisek met werken van Shinoj Schouwbivg, 20.00 uur: Rlmhuis: 'Kahara, Martinu, TemI en Prokofiev. -| os'. Regie; Paolo SVittorio Taviani. (tm i 30.12). MAANDAG 19 DECEMBER Schouwbwg, M.15 uur; Ballet van Theseus, 20.00 uur: Muziek'Ariadne'. ' Vlaanderen met 'West-Side Story', (t/m (t/m21.12) S<dKHiwburg, 22.15 uur: Filmhuis: ; 27.12) 'Two for the road'. Regie: Stanley OoWOENSDAG 28 DECEMBER nen. (t/m 20.12) Schouwburg, 20.15 uur: Berdien SdKMiwburg, 20.15uur: Net Brabants Sternberg: Christmas. Orkest o.I.v. Roberto Senzi met werken DONDERDAG 29 DECEMBER van Schumann, Mahler, Brahms. SoSchouwburg, 20.15 uur: Tekstpiereliste: Jard van Nes, mezzo-sopraan. ment: Oude Nieuwe Vrienden. Blijspel van Jos Brink en Frank Sanders. Met: DINSDAG 20 DECEMBER Georgette Hagendoorn. Schouwburg, 20.15 uur: Hollandse CoOtof. 24.00 uur: Nieuwjaarsfeest. medie met 'The Mousetrap'. Schouwburg, 20.46 uur, studio; ChristVRIJDAG 30 DECEMBER mas Classics for Lady's. Fluitiste Anr>eSchouwburg, 20.15 uur: Herman Finke de Vries en hapriste Anke Andersen. kers: 'Het meisje van de slijterij'.

MENT De vliegkwaliteiten van een duif In het programmaboekje stond het al aangekondigd; de keurmeesters hebben de opdracht om het accent te leggen op de 'vliegkwaliteiten v a n de duif', meer dan op de 'showkenmerken'. M a a r : 'natuurlijk m a g het ook 'unne knappe' zijn in alle t w e e de betekenissen. De Concours Combinatie Tilburg organiseerde afgelopen zaterdag en zondag samen met de Tilburgse Bond v a n Postduivenhouders een grote stedelijke postd ui vententoonstelling. V a n de ongeveer 8 0 0 Tilburgse duivenhouders zijn er zaterdagavond al velen komen opdagen in het 'Eigen H o m e ' v a n CC Tilburg. M e t echtgenotes, w a n t ' d a mes komt U ook mee; er is ruim de gelegenheid om te dansen.' In de bovenzaal draait een discotheek palingsound-plaatjes.

score. Grofweg worden de duiven beoordeeld op de kop en kwaliteit van het oog; vleugels staart en pluim; onderbouw, balans, spieren en stuitbeentjes; bovenstuit, rug en poten en de algemene indruk als vliegduif. Hoe je een duif op vliegeigenschappen kunt beoordelen als hij niet vliegt blijft moeilijk, erkent secretaris C. Zoontjes. 'Goed voelen en kijken', zegt hij. Bij de winnaar in de categorie 'jonge duivin' staat bij de me-

dedelingen geschreven: te In de kelderachtige ruimte neemt het aantal houtkrullen dat uit de kooien op de grond valt, gestaag toe. Een bordje vraagt de bezoekers hun peuken in de asbak te deponeren. De muren zijn versierd met toepasselijke spreuken als: opzij, opzij, opzij, ik moet naar mijn duiven. Onder de bezoekers, vooral veel vijftigers en zestigers, lopen er ve-

ten dotters dat ze na een vlucht een tijdje mogen scharrelen bij hun vrouwtje. In de praktijk blijkt dat vooruitzicht voldoende om de duiven v a n af Bordeaux in de lucht, en vooral, op snelheid te-houden. Zoontjes vertelt nog meer. Over voetringetjes, inmanden, klokken, de diverse fonds (vluchten) en de problemen w a a r m e e de sport kampt. Zo maakt de moderne stedebouw het steeds moeilijker om er duiven op na te houden zonder anderen overlast te bezorgen. En een a a n tal jaren geleden deed de 'Newcastle disease' zijn intrede, w a a r n a het ministerie v a n landbouw de duivensport bijna verbood omdat de duiven het pluimvee zouden besmetten.

len gebiologeerd v a n kooi naar kooi. Een w a t gezette man heeft voor de gelegenheid een gouden speldje in de vorm van een duif in zijn rever gestoken. 'Duivensport isals een verslaving', had een liefhebber me al toevertrouwd. De leken-gedachte als zouden duiven op elkaar lijken, wordt al snel ontzenuvt^d. Zo steekt bij de ene duif het oog veel meer uit dan bij de andere, vertelt iemand. 'Motivatie, discipline en conditie, dat zijn de belangrijkste kenmerken van een goede duif', legt secretaris Zoontjes uit. Dat moet aangeleerd worden. Zo w e -

O m een uur of negen wordt de duiven langzamerhand hun rust gegund. Boven wordt het gezellig druk. De duivensporters scharen zich met familie om de tafeltjes in afwachting v a n de huldiging van de kampioenen v a n net afgelopen seizoen. Er staan zo'n 2 5 bekers klaar om uitgereikt te w o r d e n . Verder nog een fiets die de volgende d a g aan de winnaar v a n de tentoonstelling wordt geschonken, en een rad v a n avontuur voor de broodnodige inkomsten. Terwijl de t a p op volle toeren draait, worden er aankondigingen uitgedeeld voor een 'kampioensduivenverkoop'. 'Dit is de kans om je hok te versterken', meldt de tekst. Caspar Janssen

Vooralsnog ligt het z w a a r t e punt van de activiteiten beneden. Daar schuifelen de kenners langs de in vier rijen opgestelde duivenkooien om hun kandidaten te vergelijken met de anderen. Er zijn vier categorieën: de oude doffer (mannetjes), de oude duivin, de jonge doffer en de jonge duivin. De winnaars zijn al bekend, 's Morgens hebben t w e e 'bekende Brabantse liefhebbers' de duiven gekeurd. A a n iedere kooi hangt een geel briefje met de behaalde

Dh Stt&ÊLNDE SOLUêK^ff betreft: vacature vakantiekrachten VNV BEVEILIGING is een van de grootste (ruim 550 medewerkers) en de langst bestaande particuliere beveiligingsorganisatie in Nederland met in haar takenpakket permanente bewaking, portiers- en receptiediensten, mobiele surveillance en alarmopvolging

Uit het omvangrijke archief van een academisch gevormde sollicitant

Voor onze hoofdvestiging te Amsterdam kunnen wi) meerdere representatieve

A) De Kluif

vakantiekrachten plaatsen m de periode juii/augustus/septemtier

1

Aan VNV BEVEILIGING B e u a k l n g / A l a r m e r i n g BV Vossiusstraat 8 1 0 7 1 AB AMSTEIlDAri Tilburg.

B) Het Geblaf

28-6-1988

WOEFWOEFWOEF

Q Botvangen

woef, uoef, UOEF.

In bovengenoemde periode bent u minimaal eengesloten beschikbaar Uw schnfelijke sollicitatie voorzien van een rei kunt u richten aan

UafWafWaf Waf. . WAF

VNV Beveilig

WAFWAFWAFWAF GrgrgrgrgrargrWOEF GRGR

Bewaking/Alarmenng b v Vossiusstraat 8 - 1071 AB Amsterdai

GRGRG. . . . WOEF

Hier v\faak ik! Betreden op eigen risico

P

GRGROrKR GROMBRRBRRBEIRBRBRBRRRR. . . . HAP HAPHAP SMAK, smak., s m a k , SMAK SMAKgrgrgbrgrsroakuoofWAF Jam, pootje. C. n. VAN DIEK Kruisstraat 13 5014 HR TILBURG

jam, s l i j m ,

slijm,

lik, lik, zit