1987 11 20

UNIVERS

n

Tilburgs Universiteitsblad - 20 november 1987 - jaargang 25 nummer 13

a V

Ff

VNO-man wil gammastudie ontmoedigen Je zou de studie in gamma-wetensctiappen moeten ontmoedigen, vindt de voorzitter van fiet Verbond van Nederlandse Ondernemingen, mr. C. van Lede. Hij zei dat vorige weel< v/oensdag op een persconferentie naar aanleiding van tiet Hoger Onden/vijs- en Onderzoe/(sp/an van minister Deetman. Het VNO heeft een aantal punten van kritiek op dat plan schriftelijk aan het ministerie van onderwijs en wetenschappen aangeboden. . Van Lede acht het onverteerbaar dat jonge mensen op kosten van de samenleving een opleiding volgen waaraan maatschappelijk geen behoefte bestaat, om daarna hun levensonderhoud door diezelfde samenleving te laten betalen. Behalve studentenstops zou een mogelijkheid om het minder aantrekkelijk te maken

voor een studie rechten, economie, sociologie of psychologie te kiezen, een korting kunnen zijn op de uitkering van werkloze afgestudeerden in gamma-wetenschappen. Van Lede denkt daarbij overigens niet aan de generatie studenten die nu al ingeschreven staat, nog minder aan de reeds aanwezige werkloze afgestudeerden. De voorzitter ziet de maatregel in het licht van een toekomst waarin andere mogelijkheden, bijvoorbeeld voor een technische of andere bètastudie, zijn verruimd.

De verbondsvoorzitter heeft zich eerder in vergelijkbare termen uitgelaten, waarbij het hem er niet om te doen zou zijn zeer gemotiveerde gammastudenten te ontmoedigen. Er mag geen verbod komen op studies. Alleen die groep studenten die slechts door het wetenschappelijk onderwijs stroomt om straks in de grote vergaarbak werklozen te belanden, zou met zachte drang in een andere richting dienen te worden gedreven. Cijfers van het VNO geven aan dat de helft van de Nederlandse studenten op gammagebied bezig is, tegen een derde in Zweden en West-Duitsland. Een kwart van de studenten in die landen doet technische wetenschappen, tegen negentien procent in Nederland. Ook in de bètavakken en in de medische vakken scoort Nederland lager.

De Tiiburgse decanen zijn tevreden over het functioneren van de steunpunten. In de nabije toekomst zouden de steunpunten wat hen betreft zelfs kunnen uitgroeien tot dependances van de centrale directie in Groningen. 'Het zou een goede zaak zijn wanneer regionale steunpunten meer bevoegdheden krijgen om bijv. zelf nieuwe gegevens over de student in de computer in te voeren', zegt Christa Thoolen.

Ze noemt als voordeel dat in zo'n geval uitvoerende ambtenaren dichter bij de studenten staan en hen daardoor sneller en beter kunnen helpen. Het accent van de voorlichting, bijvoorbeeld met betrekking tot het opstellen van klaag- en bezwaarschriften, zou in zo'n situatie bij de decanen moeten liggen. De steunpunten zijn per 1 augustus dit jaar in werking getreden omdat bleek dat de cen-

trale directie in Groningen de informatieaanvragen (6000 telefoontjes per kwartier) niet aankon. Het was in eerste instantie de bedoeling dat de punten tot en met het einde van dit jaar zouden functioneren. Omdat het Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen nog geen interne evaluatie met betrekking tot de Steunpunten heeft gepubliceerd, blijft het vooralsnog onzeker wat volgend jaar met de centra gaat gebeuren. De chaos lijkt tekenend voor de uitvoering van de wet Studiefinanciering. Thoolen: 'De rechtszekerheid van de studenten staat onder grote druk. De moeilijkheden rond de studietoelagen zijn daar maar een aspect van.' Ook de vele onduidelijkheden rond de voorgenomen verscherping van de inschrijvingsduur zetten volgens de studentendecanen de rechtspositie van studenten behoorlijk op de tocht. A.d.L.

Ociitendgymnastieic tegen plannen Deetman Ongeveer 250 Tiiburgse WO- en HBOstudenten demonstreerden afgelopen dinsdagochtend in het centrum van de stad tegen de aangekondigde aanscherping van de inschrijvingsduur en collegegeldmaatregelen. Zingend en klappend trok de stoet door de straten. 'Studeren of creperen' meldde het kopspandoek. 'Hoe moet dat met mijn studieduur, hoe moet het met mijn kamerhuur', zongen

de studenten. En: 'Van onderen, dit kabinet zal donderen.' Enkele kruispunten werden korte tijd geblokkeerd. Vóór de demonstratie, die georganiseerd was door het breed samengesteld LAST, kregen de studenten op de Heuvel een warming-up door de sportvereniging Pendragon op muziek van onder meer Tina Turner. Studentenvereniging Olof toonde zich solidair door aan de gevel van het nieuwe

De Heuvel, dinsdagmorgen

pand aan de Spoorlaan spandoeken te bevestigen met de tekst 'Studiebeurs krach', 's Middags vond er in de Aula van de KUB een forumdiscussie plaats. Tegen een matig gevulde zaal vertelde rector R. de Moor dat de overheid 'niet zorgvuldig' is met de aangekondigde maatregelen. Hij heeft geen goed woord over voor de zesjaren-maatregel en voor de collegegeldmaatregel is volgens De Moor 'geen enkele grondslag'. Als de overheid op zo'n manier lekken moet dichten dan is 'de zorvuldigheid ver te zoeken'. In een brief aan de minister zal het college zijn bezwaren kenbaar maken, beloofde de rector. N. Verbraak, bestuurslid van de Hogeschool Katholieke Leergangen, stelde dat aanscherping van de inschrijvingsduur 'afrekent' met doorstroming van het HBO naar het W O . Bovendien heeft de maatregel 'een drukkende werking op maatschappelijk engagement van studenten'. Het gelijktrekken van het collegegeld voor WO en H BO 'suggereert ten onrechte een gelijkwaardigheid tussen het HBO en W O ' , aldus de bestuurder. De voorzitter van de KU B-commissie Studentenbeleid K. van Dongen zette de negatieve gevolgen op een rij. 'Dit betekent een grote verarming van de universiteiten, de studenten en voor groepen uit de samenleving.'Van Dongens conclusie: 'Wanbeleid'. G.R.

BV

'Naar een ondernemende universiteit'. Zo luidt de titel van een recent rapport dat de Nederlandse wetenschapper aanspoort tot meer slagvaardigheid en efficiëntie. In deze iustrumweel< van de KUB een Univers-speclal over de toekomst van de universiteit als bedrijf.

5

Hirsch Bailin 'We gaan onze reputatie niet te grabbel gooien voor een paar centen'.

6

Staffhorst is voorstander van meer financiële speelruinnte.

7

Rector de Moor

10

Herman Bode 'Terug naar af.'

11

De knapste jongens van de klas. Het Nederlands Gesprek Centrunn.

12

Hagenaars 'Bestuurlijke hervormingen gebeuren geleidelijk.'

3

Prof. Schouten lucht zijn hart over de oprichting van het CentER.

B.K./UP

Tiiburgse decanen tevreden over steunpunten De studentendecanen aan de KUB onderstrepen de aanbeveling van de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU) om de regionale steunpunten Studiefinanciering in ieder geval in 1988 te handhaven. 'Studenten en scholieren moeten op een aantal plaatsen per regio snel informatie kunnen krijgen over de wet Studiefinanciering', licht Wim Meuwissen toe.

UNIVERSITEIT

'

Vakbond verbaasd De A B V A / K A B O afdeling van de KUB heeft in een open brief haar verbazing uitgesproken over de handelwijze van het College van Bestuur inzake de kwestie Hopman. De bond vraagt zich af of in het kader van een goed personeelsbeleid het zoeken naar een oplossing van de onderlinge problemen niet meer voor de hand had gelegen dan een abrupt afbreken van de samenwerking. 'En als de situatie niet te repareren is, dan dwingt zich onvermijdelijk de vraag op hoe de zaak zo ver kon escaleren', aldus de open brief. De publieke stellingname van de vakbond komt twee weken nadat het College van Bestuur secretaris/bewindvoerder Hopman met verlof naar huis stuurde. Volgens ABVA/KABO-zegsman Jan Rietveld inderdaad een wat late reactie. Maar de brief is een schriftelijke bevestiging van vragen die eerder in de Commissie Personeels Overleg CPO aan het bestuur van de universiteit zijn gesteld. Volgens Mr. Baron van Wijnbergen, die namens het College van Bestuur en secretaris Hopman aan een oplossing van de impasse werkt, zijn er de afgelopen week geen knopen doorgehakt. Hetgeen betekent dat de gesprekken over een wederzijdse beëindiging van Hopmans dienstverband nog niet zijn afgerond. Ook was er bij het ter perse gaan geen nieuws over wie Hopman nu gaat opvolgen als tijdelijke bewindvoerder van de faculteit der wijsbegeerte. TG

\

^

MATSERTJES COLOFON ^».i;;^^:f

■ ^

m a t se r t je s ^ i "

'Matsenjes' kunnen enkel per ingevulde matser­ bon worden opgegeven bij de redaktie. Contant betalen. Tot 30 woorden kosten z e / 5,—. Tus­ sen 30 en 60 woorden ƒ 10,—; onder nummer ƒ 2,50 extra. Reakties op advertenties onder nummer naar de redaktie sturen. TYPEWERK: Wilt u uw scripties, verslagen, etc. netjes op een elearonische machine getypt, belt u dan s.v.p. 672466. WINTERSPORT: Wintersport voor een studentenbudget. Een week halfpension in het chalet van de Rotterdamse Studenten Ski & Alpenclub in Zeil am See voor ƒ 190,—(jan. tm. maart) Voor folder en inl. bel 010-4144142 (ma tm. vr. van 20.00 tot 23.00 uur). VERTALER DUITS: Vertalingen in en uit het Duits op het gebied van techniek en taalwetenschap. Correctie v. scripties en correspondentie. J. Lenting, Stadstr. 12,5038 VJ Tilburg, tel.430837 (na 18.00 uur). TYPEWERK: Informade-Typeline verzorgt elk typewerk m.b.v. computer (tekstverwerkingspakket WordPerfect). Voor informatie: postbus 98, te 4870 AB EttenLeur of tel. 01608-37653'.GEZOCHT: Elke zondag om 11.30 is er in de Studentenkerk een dienst rond Schrift en Tafel. Om de week worden deze diensten ondersteund door het koor van de Studentenkerk. Wie hierin wil meezingen is meer dan welkom! Koorreceptie: elke woensdag van20.00-22.00uur. Inlichtingen: 013-36.35.49 of 013-67.53.02. (Maranatha).

TYPEWERK: Al uw typewerk snel en verzorgd afgeleverd door studente Nederlands met elektronische typemachine. Tel.013-422510, de Vries. OPPAS GEVRAAGD: voor onze dochter van 7 mnd. in Oosterhout, ben zelf 3 jaars. re. opvang tijdens college-uren -i- overige werkzaamheden en ongeregelde tijden, soms periode in buitenland. Rijbewijs en of eigen vervoer wordt op prijs gesteld. Financ. vergoeding io Br. onder nr. A-25. WINTERSPORT: Ga mee skieen in een fantastisch skigebied in Italië. Ruim 91 km!! Rstes staan tot je beschikking. Voor/ 555,— kun je meer naar Bruneck/Kronplatz. Snelle beslissers krijgen tot 28-11 een introduktie-korting v a n / 25,— op bovenstaande prijs. Haal de folder -(- inschrijffomlulier op het sportcentrum of bel naar het N.W.l.T. 076-611219. WINTERSPORT: Mallnitz- het jaarlijkse reisdoel van het sportcentrum. Beginners / 584,—. Gevorderden / 642,—. Dit is vervoer, hotel op basishp liftkaart. Lessen ± 100,—-, skihuur/ 78,—. Haal de folder + inschrijfformulier op het sportcentrum of bel naar het N.W.l.T. 070-611219. MaUnitz de gezelligste wintersportreis van de K.U.B.

SOCRATES-FILM: 'S' v& ^■i'^'^ Death of a salesman met Dustin Hoffman in de rol van de volkomen doldraaiende handelsagent die slachtoffer wordt van zijn 'American dream'. De moeite waard voor de saaie dinsdagavond! UNICEF: Er zijn miljoene redenen om UNICEF­kaarten te sturen: miljoenen kinderen! Voor bestellingen: tel. 013­637234. STOMP: zoekt, met spoed Acteurs­zangers voor zwarte operette 'De wraak van de mummie'. Informatie: Wim Verhoeven, 013/358110. TE KOOP: Amati alt­saxofoon uit 1984. Speelt en oogt zo goed als nieuw. Hij is zojuist nagekeken. Vraag­ prijs/ 1.200,— incl. standaard, koffer en selmer­ mondstuk. Eveneens te koop mijn smoking, maat 47, als nieuw. Inf.: J eroen 013­363932. PLAYBOY-LEZING: De marketing­associatie organiseert op dinsdag 24 november de Playboy 'marketing­mix' lezing. De­ ze lezing begint om 13.30 in de Aula met een in­ leidende video en wordt verzorgd door de marketing­manager van Playboy Nederland.

univers

me<iewerkers toine asselbergs, huge backx, han van den hoff, Caspar Janssen, ene korsten, |an charpentier, claartje van der grinten, frans godfroy, rené van hooren, michel knapen, frank soonieus, gerard tutten, yvonne ton, nanny timmers, lil wagenmakers cohimnisten dr a j w boelhouwer, c m van diek dr p f m kop, t aarts samenstelling redaktieraad prof mr p van seters (voorzitter) dr h van erp, prof dr) I goedegebuure, prof dr ruys, m ackermans (adviseur), drs th schouw, h van kleef, drs c p m broekhof offKieie mededelingen afd interne communicatie

SOCRATES-FILMCYCLUS: Di. 24 nov. Death of a salesitian Di. 8 dec. The killing fields Plaats. ZA 115 Tijd: 20.30 uur Entree:/ 2,50. GITAARSTUDIO: Gitaarles bevoegd docent in de volgende stijlen: klassiek, jazz, lichte muziek. Vier lessen proef kost ƒ 45,—, daarna/ 145,— per kwartaal, je krijgt dan een half uur les per week. Je kunt op elk moment met lessen beginnen. Heb je interesse bel dan 013-358562.

cartoonist ad van haandel advertenties angeia van schendel

kopij alle kopi] moet uiterlijk op donderdag de week vóór het verschijnen in het bezit van de redaktie zijn

MUZIEK: Muziek voor feesten en recepties. Keuze uit piano solo, piano + bas, piano + zang, of compleet combo. Stijl: Duke Ellington, Swing, Bossa's Blues. 013-355891 of 365728 vraag naar Dorle.

STUDENTENHUIS GEZOCHT: Ik poets een keer in de week in een studentenhuis. Ik wil graag een studentenhuis erbij hebben om tepoetsen. Tel.Ol 3-675767.

Univers

PERESTROJKA Het boek'van Gorbatsjov ('het boek heeft een manier van argumenteren die de zijne moet zijn') in VN's Boekenbijlage. HENNY. scholiere, moeder, huisvrouw — een foto­interview (1977­ 1987). De ramen van Chagall. Jaap Vegter.

tilburgs universiteitsblad (voorheen tilburgs hogeschooiblad) redaktie eddie vaes (hoofdredakteur) twan geurts, lennart kik, angela van schendel (assistente)

SAFARI KENYA: Volledig verzorgde kampeersafari's voor ondernemende mensen naar wildpark en ontoegankelijke gebieden in Kenya. 10-daagse reis vanaf ƒ 827,— exclusief vliegreis. Nederlandse organisator. Inlichtingen over diverse mogelijkheden 040-420058.

NOODKREET: Wij, dne bewoners van flat 112 en met behorend tot de breekelite, zoeken kamers op de Verbernelaan. Wij zijn in bezit van een gitaar, kat, Honda uit 1980 en een harige cavia. Wie wil ons hebben? Bel: 674986.

Is het roken \an hasj voor onze politici een vergeeflijke jeugdzonde? Welke kamerleden geven openlijk toe dat ze \roeger een stickie hebben gerookt, en welke hebben de \erleiding weerstaan. Schadelijk voor een carrière? Een onderzoek. De NOMADEN van de Universiteit. Het circus van de jonge wetenschappers, die eeuwig 'tijdelijk* op een contract zitten. En een voorbeeld: Frank Kassenaar (29). gelauwerd academicus, die zich bij gebrek aan kansen in het wetenschappelijk onderzoek Iaat omscholen tot manager. Justitie: het hasjbeleid verschilt van arrondissement tot arrondissement. Het steeds toenemende aantal medische fouten bij arts en chirurg. V erzeker je tegen je arts.

Lees naast uw krant Vrij Ne de rland

LEES JE WEL EENS! Als je het schitterende boek 'Dood van een handelsreiziger' hebt gelezen, dan zal je met veel plezier naar de Socrates-film 'Death of a salesman' kijken. Geen teleurstelling over een geheel ander verfilmd verhaal waardoor het boek verkracht wordt! Dinsdag 10 november 20.30 uur AZ 115.

VERTALEN: Native speaker, academicus en beëdigd vertaler, vertaalt al uw artikelen etc. in of uit het Engels m.b.v. een tekstverwerker (Word Perfect). Ook correspondentiewerk. Drs. P.E.Davies tel.., 030-522695.

TE KOOP: Leren bankstel (2 twee-zits + 1 stoel); bankstel modern stof (twee- + driezitter); salontafel modem (zwart essenhout); eethoek plus 4 stoelen; boekenkast met mogelijkheden (modern, bruin); pauwenstoel (rotan, bruin). Tel. 013-702676 na 18.00 u.

DE KAMERLEDEN EN HET STICKIE

Hoe "typisch Moret" is deze advertentie? Wat u waarscliijnli|k van Moret weet, is dat het een organisatie is van prominente maat­ schappen op het vlak van accountancy, belastingzaken, organisatie en informatica. Maar verder. ? Hoe ziet de carrièrelijn voor academici er bijvoorbeeld uit? Wacht met op de volgende cartoon. Bel de heer LD. van der Klis voor een serieuze kennismaking: 010­4072518 Marten Meesweg 51, 3068 AV Rotterdam.

A Moret LID VAN ARTHUR YOUNG INTERNATIONAL

redaktie-adres/advertenties hogeschoollaan 225, tilburg, telefoon (alleen voor univers) 662277 en 662506 intern 2277 en 2506 kamer B 12 en B 13 (gebouw b) foto nen siers landelipc samenwerkingsverband universitaire pers (up) waarbij verder aangesloten ad valvas (vu amsterdam), wagenings universiteitsblad, utrechts universiteitsblad, delta (delft), cursor (eindhoven), tut­nieuws (twente), observant (maastricht), uk (groningen) en ku nieuws (nijmegen) druk drukkerij em de jong bv, baarle­nassau abonnementen voor niet universiteitsleden f 30,— per jaargang

PRIJZENREGEN

Prof. Schouten lucht zijn hart over oprichting CentER

Tilburgse macro-economie is aiiesbeiiaive achtergebleven gebied' Op 24 oktober jongstleden werd hij erelid van de Vereniging voor Staathuishoudkunde. Volgende week woensdag ontvangt hij de Pierson-prijs. En in januari houdt hij zijn afscheidsrede. Reden te over om eens te gaan praten met de man, die zijn vertrek 'een enorme desinvestering voor de instelling' vindt. Zo'n uitspraak kan bijna alleen van prof .dr. D.B.J. Schouten zijn. 'Als je maarlang genoeg wacht dan krijg je ook onderscheidingen. Als je wat presteert, tenminste.' Aldus de inmiddels 65-jarige hoogleraar algemene economie over de prijzenregen, die aan het eind van zijn wetenschappelijke loopbaan over hem neervalt. De Pierson-penning krijgt hij voor zijn in 1980 gepubliceerde/Wac/?feA7 Wanorde. Schouten voelt zich 'zeer vereerd in het gezelschap te mogen verkeren van Tinbergen, Holtrop, Zijlstra, Kessler en Van Laar, die ook deze prijs hebben verkregen. Maar ondertussen heb ik een beter boek geschreven. Het Wankele Evenwicht in de Economie. Daar ben ik eigenlijk veel trotser op. Maar dat ik voor Macht en Wanorde al een prijs krijg, geeft aan hoe dat boek al gewaardeerd wordt.' En vorige maand verkreeg hij, samen met prof.dr. H.W.J. Bosman, het erelidmaatschap van de jubilerende Vereniging voor Staathuishoudkunde (125 jaar). Tijdens de viering complimenteerde minister president Lubbers Tilburg met haar meerderheidsplaats in de rij van ereleden, vertelt Schouten. 'Dus u begrijpt dat Tilburg een hele goede naam heeft in Nederland wat betreft de beoefening van de algemene economie en de toepassing van macroeconomie op het beleid.'

CENTER Schoutens loopbaan begon in 1951 met een lectoraat aan de toenmalige economische hogeschool. Drie jaar later werd hij tot hoogleraar benoemd. Terugkijkend op de 36 jaar aan de Tilburgse universiteit weet Schouten niet helemaal zeker of hij er verstandig aan gedaan heeft zo lang aan dezelfde instelling verbonden te blijven. Omdat, zegt hij, trouw niet beloond schijnt te worden. 'Daar bedoel ik mee dat binnenkort Nederlandse buitenlanders aan de KUB zullen worden aangesteld tegen weet ik wat voor salaris.' De hoogleraar doelt hier op de recente plannen voor een Center for Economie Research (CentER), waar Univers de voorbije weken uitvoerig over berichtte. Het CentER moet een onderzoekscentrum worden waar excellente macro-economen van buitenaf de Nederlandse naam op dit vakgebied moeten opvijzelen. Belangrijkste initiatiefnemer van dat CentER, prof. dr. A. Kapteyn, deed in Ter Visie, het kwartaalblad voor afgestudeerden aan de KUB, een aantal uitspraken die Schouten danig in het verkeerde keelgat schoten. Schouten is zelfs 'zeer boos', met name over de zinsnede waar Kapteyn zegt: 'Het CentER is juist bedoeld om achtergebleven gebieden een nieuwe impuls te geven. Hierbij denken we vooral aan het gebied van de macro-economische theorie.' Schouten in repliek: 'Als Tilburg ooit geëxcelleerd heeft en niet achtergebleven is, dan is dat op het gebied van de theorie en de toepassing van macro-economie op het economisch beleid. Daar heeft Tilburg zijn nationale naam aan te danken. Bovendien publiceert onder anderen Theo van de Klundert ook artikelen in het Engels op een zeer hoog niveau. Dus wij zijn absoluut niet achtergebleven. Dat is Univers

sterke verbrokkeling zou zijn moet het bij Schouten ontgelden. 'Als er ergens op de wereld geld-, krediet- en bankwezen, internationale betrekkingen, macro-economie en arbeidsverhoudingen geïntegreerd worden in een totaal model, dan is dat in Nederland. Ik vind zo'n uitspraak van Arie Kapteyn merkwaardig. Ik geloof ook niet dat hij ooit

het Engels te publiceren', zo vertelt hij, 'en bovendien ben ik er een enorme voorstander van, dat ons vak een cultuurvak is; een vak dat in eerste instantie in het Nederlands geschreven moet worden. Een gammawetenschap als economie zorgt ook voor de nodige vernieuwingen van de Nederlandse taalschat en hoort ook zijn eigen charme en eigen stijl te hebben.' Maar zo kom je dus niet in de toplijsten. De professor met stemverheffing: 'Wat kan mij dat schelen! Onze problemen in Nederland en Europa zijn zo uitgebreid, dat ik helemaal geen behoefte heb om Amerikaanse problemen op te lossen. Ik wil gewoon niet dat Amerika domineert. Ik wil dat wij in Europa iets te bieden hebben, waarnaar ook onder amerikaanse economen vraag is. En bovendien, bekend is zo langzamerhand dat geen' land zo'n slechte toepassing van de macroeconomie heeft als Amerika. Dat land heeft absoluut de slechtste politiek die in de laatste eeuwen gevoerd werd.'

COLLEGES

Schouten: heeft Kapteyn ooit kennis genomen van ons werk? waarschijnlijk een kleine 'slip of the pen' van Arie Kapteyn.' De hoogleraar geeft aan dat hij met zijn mening niet alleen staat. 'De Verkenningscommissie voor economische wetenschappen is hier op bezoek geweest en de voorzitter daarvan, Folkert de Roos, was toevalligerwijze heel enthousiast over de plaats van Tilburg op het gebied van de macro-economie in de economische theorie. Deze uitspraak is dus volkomen verkeerd geïnterpreteerd door Arie Kapteyn'. Schouten voelt wel voor een CentER, maar dan op het gebied van de bedrijfseconomie. De Tilburgse bedrijfseconomen moeten volgens hem ook eens de kans krijgen om te excelleren. 'De Verkenningscommissie heeft geconstateerd dat er aan de KU B op het gebied van de bedrijfseconomie te weinig gepubliceerd wordt. Dus juist op dét gebied moeten er financiële middelen opgebracht worden om de zaak weer nieuw leven in te blazen en die mensen meer capaciteit te geven. Maar op het gebied waarvan de Verkenningscommissie zegt: Tilburg is uitstekend, zelfs excellerend, daar hoeven wij geen extra capaciteit in te zetten want die hebben we al in huis. Gelden alloceren waar ze niet nodig zijn en niet daar, waar ze wel nodig zijn, noem ik verspilling van gemeenschapsgelden.' Schouten vindt het daarbij 'bijzonder onrechtvaardig dat nieuwe mensen worden aangetrokken tegen een salaris, dat veel hoger is dan het salaris van mensen die trouw gebleven zijn aan de instelling én geëxcelleerd hebben.' Verder vindt hij het 'bijzonder onjuist dat de vakgroep algemene economie niet naar de mening is gevraagd; dat Stevers. Bosman, Sijben, dat al die algemeen economen niet naar hun mening zijn gevraagd' over de opzet van een center of excellence. Ook de opvatting van Kapteyn dat er binnen de Nederlandse economiebeoefening een

kennis heeft genomen van ons werk. Ik heb hem althans nooit gezien hier.' Maar Kapteyn moet toch een bepaald beeld van de werkelijkheid hebben? Schouten: 'Nou, misschien kent hij de werkelijkheid niet. Ik ben zelf lid van de Koninklijke Academie van Wetenschappen. Daar zitten ook de beste economen van het land. En daar geldt Arie Kapteyn niet bepaald als iemand die het vak macro-economie door en door kent. En hij doet hier toch uitspraken over de macro-economie.' Een ander argument voorde oprichting van het CentER is: als Tilburg het niet neemt, dan zaleen andere universiteit ermee gaan lopen. Dat gaat voor Schouten al helemaal niet op. 'Dan zeg ik: besturen is niet alleen een kwestie van het aannemen van een geldbuidel van het ministerie. Het is veeleer zorgen voor de continuïteit van de traditie, die gebaseerd is op jarenlange studie hier in huis. En zorgen voor motivatie. En die motivatie verhoog je niet elsje mensen van buiten aantrekt tegen een hoger salaris, in dat geval zorg je voor je eigen mensen die hier jarenlang gestudeerd en geëxcelleerd hebben. Dat is besturen.'

TOPLIJST Schouten heeft wel 'groot respect' voor de prestaties van Kapteyn op micro-econometrisch gebied, 'waar hij ook in de toplijsten staat'. Van de andere kant heeft hij ook weer geen erg hoge pet op van een dergelijke toplijst voor economen. 'Met het argument 'Schouten staat er niet in' wordt zo'n toplijst weggevaagd door de kenners van de verhoudingen.' Volgens de econoom kom je vanzelf in de toplijst als je maar veel conferenties bezoekt, relaties maakt en publiceert. Maar daar moet je wel tijd voor hebben én natuurlijk in het Engels publiceren. En vooral dat laatste is Schouten een doorn in het oog. 'Het kost me veel te veel tijd om in

Al even eigenzinnig als zijn ideeën over toplijsten zijn de opvattingen van de hoogleraar over college geven. Een dictaat heefthij nooit uitgegeven en zijn boek Macht en Wanorde was zijn enige, en ook nog secundaire, literatuuropgave. Schouten heeft echter altijd op de 'zelfwerkzaamheid' van de student gerekend. Een student, die niet zelf een dictaat kan maken en niet zelf kan spelen met de stof, is volgens hem waardeloos. 'Wat hebben wij aan studenten, die niet zelf kunnen schrijven en een rapport kunnen maken,' zo vraagt hij zich af. 'Dan kunnen ze wel tentamens afleggen op basis van dictaten en van-buiten-knallerij, maar dat is geen academische vorming'. Overigens geeft Schouten binnenkort wel 'een hele dikke appendix' uit, puur en alleen 'omdat hij iets wil nalaten aan de universiteit'. Betekent zijn afscheid nu dat hij stopt met de beoefening van de algemene economie of gaat hij in zijn huiskamer verder? Schouten: 'Zonder college geven kan ik niet meer denken: de studenten zijn mijn belangrijkste bron van inspiratie. Ik zie aan het doffer worden van de ogen waar iets onduidelijk is of waar iets uitgewerkt moet worden. College geven is de basis voor onderzoek en omgekeerd. Onderwijs en onderzoek zijn integraal met elkaar verbonden; als het een wegvalt, valt het ander ook weg'. Terugkijkend vindt prof. D.B.J. dat hij een 'ongelooflijk fijne tijd' heeft gehad. Maar in februari moet hij toch afscheid nemen van de KUB. In feite wil hij echter nog niet weg. En hij vindt zijn vertrek nog het meest nadelig voor de KUB zelf. Met zijn gebruikelijke dosis zelfvertrouwen stelt hij: 'Het is een enorme desinvestering als je een hoogleraar hebt, die met 65 jaar nog weet ik hoeveel artikelen publiceert, waar je tegen zegt: nou bedankt, het is gebeurd. Maar ja, wet is wet'. 'Volgend jaar zeg ik dag met het handje en dan krijgt u nog een afscheidsrede waarin ik tracht de traditie van de Tilburgse economiebeoefening te benadrukken. Uiteraard met de nodige ironische opmerkingen over de te verwachten breuk met deze traditie via de aankoop van Nederlandse Amerikanen, die niets van deze Tilburgse traditie weten. Cobbenhagen zal zich wel in zijn graf omdraaien ' Jan Charpentier 20 n o v e m b e r 1987

KORT KORT GEKNIPT

K N I P T

Promotie drs Tony Schouten Vrijdag 28 november promoveert drs. Tony Schouten aan de KUB op het proefschrift 'Denken en doen in het technisch onderwijs; leerlingenstrategieen bij het uitvoeren van praktijkopdrachten'. Promotoren zijn prof. dr. L.F.W. de Klerk, Tilburgs hoogleraar Onderwijspsychologie en prof. dr. M. Groen, hoogleraar Pedagogie, Puberteitspsychologle en Algemene Didactiek aan de Technische Universiteit Eindhoven. In haar proefschrift gaat Schouten na welke factoren leerlingen urt het lager technisch onderwijs beïnvloeden bij het maken van praktijkopdrachten. Deze leerlingen krijgen tijdens de lessen een groot aantal van deze praktijkopdrachten. Vaak blijken de werkstukken van matige kwaliteit. Soms wordt daarom gezegd dat de leerlingen 'geen hamer kunnen vasthouden'. Uit de resultaten van Schouten's onderzoek blijkt onder meer dat bij het uitvoeren van praktijkopKJrachten technisch en ruimtelijk inzicht een belangrijke rol spelen. Ook het zelfvertrouwen en de werkvoorbereiding van de leertingen spreken een woordje mee. Daarentegen blijken motorische vaardigheden van minder doorslaggevend belang dan algemeen wordt aangenomen. Schouten ( ^ ) studeerde wis- en natuurkunde aan de Rijksuniversiteit in Utrecht. Na haar studie was ze drie jaar werkzaam als lerares wiskunde, rekenen en didactiek aan de Pedagogische Academie in Amersfoort. In 1980 startte ze aan de TU met het project 'Psychomotorische vaardigheden in het lager technisch onderwijs'. Haar proefschrift aan de KUB is daar een afsluiting van. A.d.L

Universiteiten mogen niet de kapitaa/mar/<t op

'

In augustvis ging dr. Hannelore Schrader in hongerstaking voor het Maagdenhuis van de Universiteit van Amsterdam zitten om een vaste aanstelling als universitair docente Vrouwenstudies af te dwingen. Na bijna een maand zwichtte het College van Bestuur en Schrader werd een vaste aanstelling toegezegd. Nu blijkt dat de faculteiten, die hadden toegezegd Schrader in hun formatieplan op te nemen, terugkrabbelen. FOLIA bericht dat de sociale faculteit 'dit academisch jaar geen ruimte heeft voor wat dan ook' en de juridische faculteit, die de helft van de formatieplaats zou betalen, moet nog beslissen of zij wel Vrouwenstudies wU hebben. Het Amsterdamse Collegelid Spit, die de toeze^ingen aan Schrader had gedaan, voelt zich in de steek gelaten door de faculteiten. Hij is van mening dat 'als het College met lege handen komt te staan daar consequenties uit getrokken moeten worden'. Wat die consequen-

ties zijn wilde hij nog niet zeggen. Het ziet er naar uit dat Schrader birmenkort weer in hongerstaking kan gaan. Beloftes worden niet altijd waargemaakt. Dat geldt zeker ook in de journalistiek. In AD VAL VAS wordt deze week melding gemaakt van de promotie van H.J.Evers over ethiek in de journalistiek. Evers is docent ethiek aan de Tilburgse Academie voor de Journalistiek en hij promoveerde onlangs op de VU. Zijn proefschrift behelst vooral een analyse van alle tweehonderdenrwintig uitspraken van de Raad voor de Journalistiek van 1960 tot 1985. Evers pleit voor regels van algemene aard over privacybescherming in de media en over de toepassing van hoor en wederhoor. Een soort gedragscode voor journalisten dus. De docent hoopt dat zijn proefschrift vooral in handen komt van het publiek, in handen van mensen die niet in de journalistiek werken. 'Met door de beroepsgroep zelf geformiileerde regels achter de hand, kunnen mensen beter oordelen over het handelen van journalisten. Want het publiek is niet gewend om te gaan met journalisten. Het dringt bijvoorbeeld niet altijd tot hen door dat elk woord wat zij tijdens een interview uitspreken, op papier kan komen. En mag iemand je zomaar een microfoon voorhouden, vragen stellen en het publiceren.^ Zoiets zou iedereen moeten weten', vindt Evers. In het UNIVERSITEITSBLAD TWENTE

komt Niko Wind aan het woord. Hij is de nieuwe 'campus-promotor' van de Twentse universiteit. Wind noemt zichzelf 'produktmanager', die zich toelegt op 'sales and marketing', 'business-development'. Hij doet zijn naam dus eer aan. De campus-promotor denkt met zijn tijd mee want hij heeft een orginele oplossing veor de dreigende plannen van Deetman om de studieduur na zes jaar onbetaalbaar te maken. Wind vindt dat de Twentse campus door het bedrijfsleven gesponsord moet worden. 'Bedrijven roepen immers zo hard dat ze afgestudeerden zoeken die ook ervarir^ hebben op terreinen buiten de studie, zonder oogkleppen voor. Het lijkt me dan niet meer dan logisch dat ze daarvoor betalen: de campus, waar met 150 verenigingen maar liefst een kwart van de studentenpopulatie iets doet binnen een of andere bestuurlijke commissie, is bij uitstek geschikt om die ervaring op te doen.' Gesponsorde bestuursfunaies dus. Zo wordt de democratie ook nog een handje geholf)en. De acties tegen minister Deetman leveren soms leuke leuzen op. Op de Twentse universiteit, zo lezen we in het Twents Universiteitsblad is ene 'Wim' opgestaan als alternatief voor 'Loesje'. De Twentse universiteit is mimers nog steeds een mannenuniversiteit. Wim heeft de stad volgeplakt met 'Deet jij er ook zo lang over'.

Prof.mr. E. Hirsch Ballin, hoogleraar staatsrecht aan de KUB en een van de auteurs van het boekje, kan zich voorstellen dat de ministerin de huidige universitaire vorm leningen op de kapitaalmarkt uitsluit. Hirsch Ballin: 'Als de universiteiten in de huidige verhoudingen geld gaan lenen en ze blijken dat op een onverstandige manier te doen, komen de consequenties ten laste van de gemeenschap. Dus de financiering via de kapitaalmarkt moet gerealiseerd worden in combinatie met de andere wezenlijke elementen uit ons rapport.' G.R.

om de Tilburgse bevolking meer bekend te maken met de activiteiten van de SSTN. Maandag 23 november is gereserveerd voor het thema gezondheidszorg. Vanaf 20.00 uur wordt er in de verpleegstersflat van het Mariaziekenhuis een diaserie vertoond, en zal Edith van Veen, verpleegster in Matagalpa, vertellen over haar werk en de gezondheidszorg in Nicaragua. Ook op maandag, om half negen bij de SSTN, korvelseweg 127, dia's over onderwijs, en leerkrachten die vertellen over projecten in Nicaragua. Woensdag 25 november komt het thema 'kerkelijke contacten' aan de orde in de Opstandingskerk aan de Cobbenhagenlaan. Een delegatie van een Tilburgse basisgroep vertelt over haar ervaringen in Matagalpa en over de positie van de kerken in Nicaragua. Op donderdag 26 november wordt de week afgesloten in theater Noorderligt. Daar zal een videoband worden vertoond over het comedorproject, een project van Nicaraguaanse moeders van oorlogslachtoffers, die met steun van Tilburg een eethuis in Matagalpa gevestigd hebben. De avond en de week worden daarna afgesloten met een feest, waarbij de merenguegroep 'Cita con el Pasado' optreedt. C.J.

H.B.

f ten autonomer te werk moeten kunnen gaan. Tijdens de redes ter gelegenheid van de opening van het Academisch Jaar werd veelvuldig geopperd dat universiteiten de kapitaalmarkt op moeten kunnen. Ook het boekje Naar een ondernemende universiteit van het Nederlands Gesprek Centrum brak een lans voor meer ondernemersvrijheid van de universiteiten.

De universiteiten krijgen geen toestemming om geld voor investeringen op de kapitaalmarkt te lenen. Dat heeft minister Deetman begin november in het overleg over de HOOP-plannen laten weten. De leningen zouden tot gevolg hebben dat de rijksbijdrage aan de universiteiten gekort wordt met de hoogte van het geleende bedrag. De universiteiten gaan er dan per saldo op achteruit omdat ze voor het geleende geld rente moeten betalen. De minister reageert hiermee op uitspraken utt de universitaire wereld dat de universitei-

Nicaraguaweel< in Tilburg De Stichting Samenwerking Tilburg Nicaragua (SSTN) organiseert volgende week (23 t / m 26 november) een aantal themaavonden over de contacten tussen Tilburg en de Nicaraguaanse stad Matagalpa. Qe SSTN onderhoudt al vanaf 1983 intensieve contacten met Matagalpa, en streeft al jaren naar een officiële stedenband. De themaavonden van volgende week zijn bedoeld

J-

Ondernemend

Als het aan de schrijvers van het ropport met de titel 'Op iveg naar een ondernemende universiteit' ligt gaat er binnenkort veel veranderen aan de KUB. Dat zal even wennen ivorden, want we leven in Tilburg nog steeds in een sfeertje dat te typeren volt met: 'iedereen doet z'n best en meer mag je van een medewerker eigenlijk niet vragen'. Weg met de opvatting dat publiceren niet zo belangrijk is, weg met de docenten voor wie coüege geven al jaren synoniem is met voorlezen uit eigen werk, kortom, weg met de zo vertrouwde KUB mentaliteit waarin meedoen belangrijker is dan winnen. De schrijvers van het rapport willen dit bereiken door een zorgvuldig benoemingsbeleid en internationaal concurrende marktconforme arbeidsvoorwaarden. Als ik dat lees hoor ik velen gruwelen. Stel je voor dat een o! jaren nietpublicerende o/slecht-docerende medewerker z'n gebrek aan kwaliteit in z'n portemonnee zou voelen. Univers

Volgens het rapport zijn ook voor hef College van Bestuur belangrijke taken weggelegd van 1 kwaüteitsbevorderende, toezichthoudende en voorwaardenscheppende aard. Nu kan je veel I zeggen over het Tilburgse College van Bestuur,/naar in dit geval heeft het er in ieder geval geen gras over laten groeien. Dat lees ik tenminste in een brief van 28 oktober j.l waarin hèt College meedeelt dat het besloten heeft om over te gaan tot de aanschaf van stropdassen en [ dames-shawls welke voorzien zijn van hef KUB-logo. Ik citeer uit de brief. 'Deze artikelen zouden bij het dragen ervan de externe presentatie door 1 KUB-medewerkers goed kunnen ondersteunen maar ook als relatiegeschenk voor een goed entree kunnen zorgen.' De brief eindigt met de volgende opmerking:. 'Hef College vertroui-vf erop dat de KUB-medewerkers bij in- en externe presentaties zoveel mogelijk de KUB-stropdas | of-shawl zullen dragen en dat beide artikelen een door derden begeerd relatiegeschenk zullen zijn'. De brief blijkt ondertekend f e zijn door de heer Kraakman in zijn hoedanigheid van 1 'waarnemend secretaris van de Universiteit', in welke functie hij overigens pas op 29 okto- \ ber na hef wegsturen van Hopman werd benoemd. Dat bracht mi; op de volgende complot-theorie. Hef College besluit tot de aanschaf van strop-1 pen 'aanscha|prijs f 14,75 verkoopprijs f 15,— aftrekbaar van de belasting). 'En om welke \ nek', zo dacht adjunct-secretaris Kraakman 'doe ik de eerste strop? Om de nek van Hopman natuurlijk'. Zo gezegd zo gedaan, en een dag nadat besloten was de stroppen aan te schaf- j fen had Hopman er al een om z'n nek, werd hem letterlijk en figuurlijk de KUB-das omge-1 daan en was Kraakman de echte waarnemend secretaris. Inmiddels heeft het College van Bestuur een commissie ingesteld die onderzoekt waar dat kwartje winst blijft. Wie durft er \ nog te beweren dat de KUB geen ondernemend bestuur heeft? 20 n o v e m b e r 1987

UNIVERSITEIT Van Alma Mater tot Holding: is dat het perspectief voor de Nederlandse universiteiten? De tijd lijkt overrijp voor een bedrijfsmatige benadering van het Hoger Onderwijs. De instellingen ruiken de kans om zich los te rukken uit de wurgende greep van de overheid. Er gaat geen dag voorbij zonder liefdesverklaring aan het bedrijfsleven. Zoals een wetenschapper op vrijersvoeten het uitdrukt: 'Ik doe liever mijn best bij de afnemer dan bij de subsidiegever'. Negen excellente Nederlanders staken kortgeleden hun koppen bij elkaar en schreven in opdracht van het Nederlands Gesprek Centrum het rapport 'Naar een ondernemende universiteit'. Aanleiding voor Univers om - in de week dat de Katholieke

BV Universiteit Brabant zestig jaar bestaat uit te pakken met een special over de universiteit als bedrijf. Een onderwerp dat aansluit bij het vooruitblikkende lustrumthema 'de samenleving in de jaren negentig'. Staat ons binnen afzienbare tijd een KUB BV te wachten? Een vraag die wij voorlegden aan wetenschappers en bestuurders van deze instelling. Welke risico's loopt de wetenschap? Hoe moet dat met de financiering? Wat blijft er over van de democratische spelregels? De opening van deze special is voor een vraaggesprek met de Tiiburgse wetenschapper die deel uitmaakte van het selecte gezelschap dat het concept van de ondernemende universiteit mocht uitdokteren.

'De universiteit is er niet om winst te maicen' Een ondernemend baasje, die prof. mr. Ernst M.H. Hirsch Ballinïf Op zijn 36e beschil<t hij al over een opzienbarende staat van dienst. In 1979 aan de Universiteit van Amsterdam cum laude gepromoveerd in de rechtsgeleerdheid. Hoogleraar aan de Tiiburgse universiteit sinds 1981. Hirsch Ballin is een ijverig publicist en een veelgevraagd raadgever, onder meer voor de politieke partij van zijn voorkeur het CDA. Pasgeleden nog werd hij benoemd tot voorzitter van de belangrijke regeringscommissie voor de 'Toetsing van wetgevingsprojecten'. Prof. mr. E.M.H. Hirsch Ballin ontwijkt een rechtstreeks antwoord op de vraag of hij niet het vleesgeworden prototype is van de ondernemende wetenschapper. Liever zoekt hij naar algemene termen die de ernst van het onderhavige onderwerp recht doen. De kern van het rapport 'Naar een ondernemende universiteit' is volgens de Tiiburgse hoogleraar gelegen in de eigen verantwoordelijkheid die de universiteiten moeten gaan dragen, in voor- en tegenspoed. Hirsch Ballin: 'De universiteiten moeten ook de consequenties en de risisco's leren dragen van die eigen verantwoordelijkheid. Ons voorstel gaat uit van een terughoudende regelgeving door de overheid. In dat opzicht sluit het aan bij een tendens die je tegenkomt^ in de HOAK-nota en als grondpatroon in de recente HOOP-nota. Ook de nieuwe Hoger Onderwijs Wet zal in die richting wijzen. Het zal erom gaan het aantal beslissingsmomenten te verminderen waarbij de overheid betrokken is'. Alle universiteiten, zegt liet rapport, moeten een zelfstandige rechtspersoonlijkheid kiezen. Hirsch Ballin: 'De openbare universiteiten kunnen een zelfstandige stichtingsvorm krijgen, zoals nu al geldt voor de bijzondere instellingen. Vervolgens kan zo'n universiteit zich organiseren in een aantal eenheden, elk met hun eigen inkomsten- en uitgavenrekeningen'. De suggestie is geopperd van een B V. Is dat echt denkbaar: de universiteit als B V^ Hirsch Ballin: 'De stichtingsvorm ligt meer voorde hand. Misschiendat enkele universiteiten voor bepaalde activiteiten een BV Univers

gebruiken, maar dat zal uitzondering moeten blijven'. 'Het nadeel van de universiteit als BV is de suggestie die dat oproept van een bedrijf dat erop is gericht winst te maken. De universiteit is er niet om winst te maken'.

VRIJE MARKT Groot nadeel van de huidige inrichting van het Hoger Onderwijs is, meent Hirsch Ballin, dat ondernemende initiatieven nu vaak worden beoordeeld vanuit het oogpunt van inpasbaarheid in bestaande procedures, eerder dan vanuit het oogpunt van kwaliteit. 'Dat geldt voor onderwijs en onderzoek. Kwaliteit moet voortaan het criterium zijn voor het nemen van beslissingen. Dat betekent dat er een goede beoordeling van die kwaliteit moet komen. Daarvoor moetje de juiste procedures en voldoende bestuurskracht ontwikkelen. Ik denk dat in een toekomstig Hoger Onderwijsbestel het functioneren van een inspectie belangrijker moet zijn dan het vooraf toestemming vragen aan het departement'. En intussen moeten de universiteiten op zoek naar externe geldschieters, met alle risisco's die dat oplevert.

Hirsch Ballin: 'Buiten de basisfinanciering door de overheid moet de universiteit inderdaad op zoek naar externe geldgevers, bijvoorbeeld via contractonderzoek, sponsoring of door differentiatie in de collegegelden. Overigens hoeven we niet alleen aan te kloppen bij het bedrijfsleven, ook non-profitorganisaties komen in aanmerking'. Maar geef je je dan toch niet over aan de nukken van de vrije markt? Hirsch Ballin: 'Daar ben ik niet zo bang voor. De universiteiten moeten alles in het werk stellen om hun kwaliteit te bewaken. We gaan toch niet omwille van wat financiële hulpmiddelen onze reputatie te grabbel gooien?' De nadruk op de kwaliteitsverhoging kan er op den duur leiden tot een bestel waarin naast de regionale nabijheid andere factoren een rol gaan spelen bij het kiezen van een studie. Hirsch Ballin: 'Het onderwijs heeft behoefte aan een breed toegankelijk bestel, dus die regionale functie van de universiteit blijft van belang. Maar voor een ander deel moet men bovenregionale aspiraties kunnen ontwikkelen. Juist op dat vlak kunnen externe finan-

ciële middelen een rol gaan spelen'.

PROFIEL Op welke punten zou de KUB zich moeten profileren'^ Hirsch Ballin: 'Het is moeilijk om dat nu even in een paar minuten te bedenken. Maar volgens mij moeten we voortborduren op enkele recente initiatieven. Zoals het Center for Economie Research. Bestuurs-en Beleidswetenschappen bij de juridische en sociale faculteit heeft ook een markant karakter gekregen. Evenals de fiscaal-juridische en fiscaal-economische studierichtingen. Wat ik zeker apart wil noemen is het Tl A S . Maar het zou een aanmatiging zijn nu even de hele universiteit door te lichten'. 'Er is tot nu toe te weinig onderscheid gemaakt in de redenen waarom we hier als universiteit iets te doen hebben. Mijn eigen faculteit bijvoorbeeld mag elk jaar rekenen op een flink aantal nieuwe studenten. Achter die toestroom steekt voor een deel de legitieme vraag naar een algemene, hogere opleiding met een potentieel brede toegang tot de arbeidsmarkt. Maar er zijn ook studenten die hierheen komen met het oog op specifiek juridische functies, bijvoorbeeld in de advocatuur. Wij proberen tot nu toe de brede, algemene opleiding en de specifieke opleiding in hetzelfde studieprogramma aan te bieden .Maar het zou beter zijn om te differentieren. Het huidige systeem geeft daartoe geen stimulans en is er niet op afgestemd'. Is het de bedoeling dat iedereen straks excellent is'^ Hirsch Ballin: 'Wat versta je onder excellent? Het rapport benadrukt het belang van excellentie op wetenschappelijk gebied. Maar een Nederlandse Harvard-universiteit zit er op korte termijn niet in. Elke instelling moet de nadruk gaan leggen op haar sterke punten, vervolg op pagina 12

Prof. mr. Ernst Hirsch Ballin, hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de KUB en mede-auteur van het rapport over de ondernemende universiteit: 'Kwaliteit als beslissingscriterium' 20 novènnber 1987

UNIVERSITEIT

BV

Ondernemende universiteit moet financiële ruimte scheppen Een groot deel van de inkomsten van de universiteiten komt van het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen. De samenstellers van het boekje Naar een ondernemende universiteitsteWen dat 86 procent van de inkomstenbronnen van universiteiten voortvloeit uit overtieidsbijdragen (het cijfer is van 1985). De KUB kreeg voor het begrotingsjaar 1987 zo'n 79 miljoen van O & W , op een totaal budget in dat jaar van 82 miljoen. Het verschil van dne miljoen haalde de KUB binnen via de post 'ontvangsten van derden': dienstverlening aan de Theologische Faculteit en het IVA, en subsidies voor het Tl A S . Daarnaast ontvangt de KUB jaarlijks nog 'enkele miljoenen' voor contractresearch, onderzoek in opdracht van organisaties of ondernemingen dus. Die post verschijnt echter niet op de begroting, wel in de jaarrekening. Met dit alles is de KUB één van de kleinere universiteiten. Het bedrag van 79 miljoen wordt door de overheid overgemaakt in de vorm van een lump sum, een smak geld die de universiteit in wezen naar eigen goeddunken kan besteden, binnen bepaalde grenzen natuurlijk.

MODELLEN Hoeveel geld iedere universiteit precies krijgt, berekent O & W met behulp van twee modellen: het Plaatsen-Geld-Model en het Overige-Lasten-Model. Tientallen parameters in die modellen bepalen uiteindelijk het bedrag dat iedere universiteit jaarlijks krijgt. Het aantal studenten, de omvang van het wetenschappelijk en niet-wetenschappelijk personeel, het aantal vierkante meters dat een universitert teft, dat zijn enkele voortjeelden van die parameters. Via het OverigeLasten-Model, de naam zegt het al, krijgt een universiteit een vergoeding voor de overige lasten component in de begroting. Overige lasten zijn 'al die lasten van een universiteit niet zijnde personele lasten'. Het betreft hier dus zaken als huisvesting, studentenvoorzieningen, computer- en huishoudelijke apparatuur. Het Plaatsen-Geld-Model is met name bedoeld om de personele lasten te berekenen. Met andere woorden, hoeveel heeft een universiteit ter beschikking voor salarissen, sociale premies, vakantie-uitkeringen, enzovoorts. Beide modellen zijn dus in wezen bedoeld om per universitert vooraf de financiële behoefte in te schatten en daarna het benodigde geld uit te keren. Althans, dat was de opzet. De bezuinigingsperikelen van de overheid hebben daar blijkbaar een andere inhoud aan gegeven. Staffhorst: 'Tussen O & W en Financiën speelt dat model in feite al jaren geen rol meer. Onderhandelingen tussen beide ministeries vinden plaats op basis van budgetten. Zodra het budget van O & W bekend is, wordt het verdeeld over de universiteiten en daar gebruiken ze die twee modellen voor. Het is eigenlijk van een behoeftemodel - je hebt een aantal taken en daar krijg je geld voor - gedegradeerd tot een verdeelmodel er is een hoeveelheid geld en dat geld wordt zo en zo verdeeld.' Voor de verdeling van dit budget hanteert iedere universiteit op haar beurt een (interne) verdeelsleutel. In 1987 ging aan de KUB ongeveer 29 miljoen naar de algemene diensten. Dat zijn de centrale voorzieningen, de dienst rekencentrum, en overige diensten en de personeelslasten daarvan. De rest, 53 miljoen, was bestemd voor onderwijs en onderzoek en ging dus naar de faculteiten. Sinds de recente herindeling telt de KUB vijf faculteiten. Omgerekend via de begroting Univers

van 1987 - toen waren het er nog acht - geeft dit het volgende beeld: de Faculteit der Sociale Wetenschappen is 'leider' met een bijdragevan 17,4 miljoen, op de voet gevolgd door de Economen met 16,4 miljoen; Rechten krijgt 10,1 miljoen. Letteren en Wijsbegeerte respectievelijk 5,5 en 2,2 miljoen. Voor de postdoctorale opleidingen in het TIAS was er 1,3 miljoen.

FINANCIËLE RUIMTE De schrijvers van /Maareen ondernemende universiteit hebben zich gebogen over het huidige financieringssysteem. Zij concluderen: 'De financieringsstructuur van de Nederiandse universiterten bevordert niet dat zij zelf keuzes maken, risico's nemen en zich richten op vernieuwing en verbetering, kortom zich ondernemend opstellen'. Met name het feit dat 'universiteiten financiële ruimte voor eigen beleid ontberen' is hen een doom in het oog. De eerder genoemde grenzen, waarbinnen universiteiten de lump sum mogen besteden, zijn daar de oorzaak van. Aan de ene kant mag een universiteit niet van die middelen gebruik maken om nieuwe studierichtingen in te stellen zonder toestemming van O & W . Anderzijds zijn de universiteiten gebonden aan het totaalbedrag dat zij van het ministerie krijgen; een verbetering van de ene faculteit gaat dan altijd ten koste van een andere. Voeg daar nog bij dat universiteiten bijna geen geld mogen (kunnen?) reserveren en niet mogen lenen op de kapitaalmarkt, en je hebt volgens de samenstellers een prachtig scenario waarmee je prikkels wegneemt om efficiënt met middelen om te springen. De oplossing van die financiële perikelen

moet gezocht worden in 'ondernemendheid'. Het recept: verminder de overheidsbijdragen en laat de universiteiten zelf maar geld gaan verdienen, iets wat op sommige buitenlandse universiteiten heel gewoon is. Zo bestaat slechts 19 procent van de inkomsten van Harvard uit bijdragen van de overheid. Deze universiteit kan zich blijkbaar heel goed bedruipen via collegegelden, giften, contractresearch, en andere diensten aan overheid en bedrijfsleven. Gevolg hiervan is, dat niet de overheid maar de universiteit zelf in de geldbuidel moet tasten als er iets mis gaat, als bijvoorbeeld een nieuw ot> gerichte faculteit niet kan concurreren met andere.

MAATREGELEiy Met ondernemendheid kunnen de universiteiten dus uit hun huidige, volgens de samenstellers onbevredigende, situatie komen. Dit wordt concreet ingevuld met een viertal maatregelen, die we kort de revue laten passeren. 'De faculteit moet primaire eenheid van bestuur worden en dient derhalve meer financiële verantwoordelijkheid te krijgen'. In feite wil men hiermee een soort moederdochter relatie creëren, zoals in het bedrijfsleven vaak gebeurt. De dochter, de faculteit dus, is erg zelfstandig, is financieel onafhankelijk, en moet in het uiterste geval zelfs van moeder, van universiteit dus, kunnen wisselen. De universiteit heefteen soort controlefunctie: zij moet er op toezien dat een en ander gladjes verloopt. Staffhorst vindt dat 'niet verstandig omdat het geen oplossing is'. Volgens hem verleg je zo de problemen van een universiteit naar

Boudewljn Staffhorst: meer financiële armslag

'Ik sprak laatst met iemand van het ministerie van OEtWen die sctiatte dat er in tiet hele land zo 'n vijfentwintig mensen zijn die echt vleten hoe de financiering van het universitaire onderwijs nu precies in elkaar zit. Dat duidt er al op dat we niet zo verstandig bezig zijn.' Dat is de visie van B.J.M. Staffhorst, sinds één jaar hoofd DEA, over de manier waarop de rijksoverheid geld toewijst aan universiteiten.

de faculteiten, en daarmee gaat men voorbij aan de kern van de zaak. Staffhorst: 'De grootste belemmering voor een universiteit om zich te profileren als een ondernemende universiteit is de organisatiestructuur en het culturele gedrag van de mensen, dat daaruit voortvloeit. Op heel veel niveau's zitten bestuurscolleges die allemaal een stukje van de macht hebben. Gevolg hiervan is dat er in het informele circuit pogingen worden gedaan om samen zaken te doen. Je hebt elkaar voortdurend nodig en er ontstaat de neiging om aardig tegen elkaar te doen. Dat werkt een gedrag in de hand om mensen niet aan te spreken op hun verantwoordelijkheden. Als iemand niet goed functioneert, dan wordt daar eigenlijk omheen gelopen omdat je die persoon een volgende keer weer nodig hebt.' Staffhorst haast zich te zeggen dat hij 'een democraat in hart en nieren' is en zodoende niet wil aantrappen tegen het feit dat veel mensen meebeslissen. Hij wil wel 'mensen ter verantwoording kunnen roepen over wat ze met hun taken en bevoegdheden gedaan hebben'. Het toetsen van mensen op hun functioneren is volgens het diensthoofd dus dé weg naar een ondernemende universiteit. De tweede maatregel, die de gesprekspartners in het NGC voorstellen, is het creëren van 'financiële ruimte voor eigen beleid'. Universiteiten moeten kunnen 'reserveren en lenen op de kapitaalmarkt' om hun activiteiten te betalen. Staffhorst is er 'een groot voorstander van dat universiteiten meer financiële armslag krijgen'. 'We zitten nu in een systeem waarin we elk jaar moeten opmaken wat we dat jaar te besteden krijgen. Daardoor heb je niet altijd een optimale besteding van de middelen. Als universiteit moet je strategisch denken en dus verder kunnen kijken dan het begrotingsjaar duurt. Halverwege dit jaar kregen we bijvoorbeeld een korting op onze overheidsbijdrage van vier ton vanwege een negatieve prijscomfjensatie. Dat is een substantieel bedrag en zoiets krijg je midden in het jaar voor je kiezen. Als je strategisch wil denken en je wilt toekomstgericht handelen, dan moetje ook een adequaat financieel beleid kunnen voeren. En dat houdt in datje moet kunnen sparen, je moet zelf fondsen kunnen vormen en investeren.' De vaststelling van de hoogte van de (per studierichting verschillende) collegegelden willen de schrijvers overlaten aan de universiteit zelf. In feite zijn het de faculteiten die, met goedkeuring van de universitert, een bedrag bepalen. Het college houdt dat 'voorshands binnen nader aangegeven grenzen (bijvoorbeeld tussen 1.600 en 10.000 gulden)'. Staffhorst vindt dit 'op zich een aantrekkelijke gedachte omdat je zo een binding tussen cliënt en instelling hebt'. 'Maar', zo vervolgt hij, 'een universiteit, noet wel open blijven staan voor iedereen. Daarvoor moeten waarborgen geschapen worden.' De vraag blijft hoe je zo'n 'systeem van waarborgen' concreet zou moeten invullen. De laatste maatregel betreft de binding rijksbijdrage en studentenaantallen: 'De vergoeding van de overheid aan universiteiten wordt in sterke mate afhankelijk gemaakt van studentenaantallen, zodat schaalvoordelen meer tot uitdrukking komen'. Staffhorst is het daar niet zo mee eens omdat 'dat voordelig is voor grote en nadelig voor kleinere universiteiten. Je kunt natuuriijk wel zeggen: big is beautiful, maar er zijn misschien ook wel andere overwegingen om een universiteit in Tilburg te houden dan alleen schaalgrootte.' Jan Charpentier 20 n o v e m b e r 1987

Q

UNIVERSITEIT

BV

Tilburg kan spilrol vervullen bij integratie WO-HBO Zestig Jaar ge/eden werd in Ti/burg de Kattiolieke Economisctie Hogeschool opgerictit. Twaalf lüstrumperiodes later heet de instelling universiteit is het aantal studenten gestegen tot boven de 7500, moet er zo nodig worden bezuinigd, zijn de mogelijkheden voor verdere uitbreiding beperkt en heeft iedereen de mond vol over 'de ondernemende universiteit'. Volgens de rector-magnificus van de jubilerende universiteit R.A. de Moor zal het beleid van de instelling in de jaren negentig vooral gericht moeten zijn op integratie WO-HBO in de regio.

Rector De Moor blikt in de jaren negentig Hoe zou rector R.A. de Moor willen dat de universiteit van de jaren negentig er uitziet? Volgens demografische peilingen zal het aantal studenten gevoelig dalen, hoewel het volwassenenonderwijs zal toenemen. De terugloop van de globale studentenbevolking zal de structuur van de universiteiten echter niet hoeven te veranderen meent de rector. Veeleer is van belang hoe straks de universitaire mentaliteit zal zijn. De Moor: 'Op het ogenblik is een sterk utilitair denken ten aanzien van universiteiten wel zeer in de mode. Universiteiten moeten nuttig zijn voor de arbeidsmarkt. Die gedachten zie je komen en zie je gaan in de loop van een wat langere historie. Ze komen natuurlijk voort uit de actuele problemen. Toch zou ik willen dat in de jaren negentig, behalve de nuttigheid voor de arbeidsmarkt ook het belang van de universiteiten voor het algemeen kulturele peil van een volk weer meer in het vizier komt.' Universiteitsstudenten moeten ook meer tijd krijgen voor zowel hun persoonlijk als maatschappelijk functioneren, zonder dat dat noodzakelijk met de arbeidsmarkt is verknoopt, aldus de rector. 'Voor de toekomst zou ik universiteiten wensen die zich heel nadrukkelijk toeleggen op hun twee primaire functies: onderwijs en wetenschap, en die daar zo'n groot mogelijke kwaliteit in proberen te bereiken, zonder dat de maatschappelijke dienstverlening aan arbeidsmarkt en economische situatie daaronder hoeft te lijden.' De Moor ziet de ondernemende universiteit niet in eerste instantie als een universiteit die zich commercieel op de markt moet begeven maar veel meer als een universiteit die over haar eigen lot beslist en dus duidelijke keuzes maakt en in staat is om die keuzes ook te realiseren, door voldoende interne bestuurskracht. De rector maakt alvast een keuze voor een nauwere samenwerking met het HBO. 'Als je praat over de toekomst van het universitair onderwijs en over de grote plaats van de wetenschapsbeoefening en van de kwaliteit daarin, dan ben ik van mening dat we nog dieper zouden moeten nadenken over de structuur van het hoger onderwijsstelsel, met name over de samenwerking of het samengaan met het HBO. De gedachte die de minister in het HOOP naar voren brengt, en waarin hij de eigen identiteit van het WO en HBO benadrukt, is volgens mij voor kritiek vatbaar. Zouden we niet een veel grotere integratie tussen WO en HBO moeten nastreven, met meer aandacht dan nu in het regeringsbeleid het geval is voor de tweede fase. Ik heb zelf altijd de wending naar die AIO's geen gelukkige gevonden.' . De tendens om steeds meer aan toegepast onderzoek te gaan doen ten koste van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek en Univers

eventueel ten koste van het onderwijs neemt volgens rector De Moor nog geen verontrustende vormen aan, maar er groeit wel een andere mentaliteit die gevaarlijk kan worden. 'In die mentaliteit neemt het toegepast onderzoek een steeds belangrijker plaats in, overigens meer bij beleidsvoerders, overheid, bedrijfsleven en alles wat rond de universiteit draait dan binnen de universiteit zelf. Als die, mentaliteit van 'fundamenteel onderzoek Is belangrijk, maar moet toch haar nuttigheid bewijzen' door maatregelen van de overheid zou omslaan in een daadwerkelijke verschuiving naar toegepast onderzoek ten koste van het fundamentele dan denk ik dat we tekort doen aan de functie van een universiteit.'

KLIMAAT Ruilen we dan de ene betuttelende instantie, met name Den Haag, niet in vooreen betutteling door het bedrijfsleven, zoals Wallage elders in deze krant stelt? Daar is De Moor niet zo bang voor. In de eerste plaats is het voor het bedrijfsleven haast niet organiseerbaar om daadwerkelijk invloed uit te oefenen op de universiteiten. Daar heeft het bedrijfsleven volgens hem ook niet zo'n behoefte aan. Je hoort bij grote bedrijven de waarschuwing: laat ieder zich bij zijn leest houden en de universiteiten moeten vooral ook aan fundamenteel onderzoek doen. De echte invloed loopt onderhuids. Op het . ogenblik hebben de stemmen van het bedrijfsleven meer dan gewone weerklank in het overheidsbeleid: er wordt gesproken over technologiebeleid, innovatiebeleid, het nuttig maken van universitaire know-how voor bedrijven. Er komen fondsen voor vernieuwing etc. Zo ontstaat er een klimaat waardoor de overheid zich op een bepaald moment bij zijn beslissingen laat leiden, en dat zou aanleiding kunnen geven tot een onevenwichtige aanpak. Rechtstreekse invloed van bedrijfsleven op universiteiten, als die er al is, loopt meestal via individuele hoogleraren, medewerkers enz, aldus De Moor. Maar de druk om steeds meer inkomsten uit de derde geldstroom binnen te halen, gaat toch mee bepalen wat er in de universiteit gebeurt. 'In de praktijk gebeurt dat aanboren van de derde geldstroom toch vooral vanuit het eigen onderzoekbeleid, vanuit de eigen interesse. Kijk naar onze eigen letterenfaculteit. Als het daar gaat over onderzoek op gebied van taal en informatica dan sluit dat aan bij eigen onderzoekprogramma's. Ik zie geen direct gevaar mits de overheid maar voldoende geld beschikbaar blijft stellen om de vrije keuze van de universiteiten te handhaven. Op het moment dat ze de derde

geldstroom als een vervanging gaat beschouwen voor de rijksbijdrage word je in je keuze steeds meer afhankelijk van wat het bedrijfsleven wil. Dan kan dat onderzoek op zichzelf wel nuttig zijn maar het evenwicht wordt toch gebroken. De wetenschapper kan niet meer op grond van eigen kennis van zijn vak een bepaalde richting uitgaan.' De Nijmeegse Prof.dr. Vogels (microbioloog) waarschuwde onlangs op een symposium over biotechnologie en management dat het fundamenteel onderzoek niet mag worden verwaarloosd omdat het de basis is van de technologisóhe vernieuwing. Het is vaak aantrekkelijk om veel energie te stoppen in toegepast onderzoek omdat men dan via externe financiering over geavanceerde apparatuur kan beschikken. Die verleiding moeten we soms weerstaan, aldus Vogels. Externe financiering hoeft volgens De Moor op zich genomen nog niet aan de doelstellingen van de universiteit te knagen. Zoeken naar het evenwicht is de boodschap. Als dat wordt verstoord, als de keuze van de onderzoekonderwerpen niet meer aan de wetenschappers is maar ergens van buitenaf komt en niet primair wordt geleid door de wetenschappelijke nieuwsgierigheid, loopt het mis.

UIT BALANS 'Een hoop onderzoek dat voor bedrijven interessant is, kan tegelijkertijd fundamenteel baanbrekend onderzoek zijn. Er is niet persé een tegenstelling. Het gaat mij om de balans. Misschien was die balans een jaar of twintig geleden een beetje uit evenwicht doordat de universiteit over vrij veel geld beschikte en niemand invloed had op wat er mee gebeurde. Nu kan de balans naar de andere kant doorslaan omdat proportioneel te veel gebonden onderzoek gaat plaatsvinden.' Hoe hier op het slappe koord zal worden gebalanceerd is zoals in het circus vooral een kwestie van ervaring en gezond verstand. De ondernemende universiteit is volgens De Moor nog heel wat anders dan een zich op de markt bewegende instelling. Het is een goed geoliede machine. Je moet weten wat je wilt, wat je prioriteiten zijn en die vooral ook kunnen realiseren. Efficiënt en snel inspelen op veranderingen in de studentenpopulatie is de boodschap. Ze kan net zo goed gericht zijn op goed onderwijs en onderzoek en veel minder op het commercieel exploreren van de markt. De rol van Den Haag zou veel kleiner kunnen zijn. In de praktijk zie je dat op details de bureaucratie gaat beslissen wat goed voor het land en voor de universiteit is, terwijl de kennis daarvoor vaak veel te gering en de afstand tot de universiteit veel te groot is. Wanneer de overheid zich beperkt tot een algemeen kaderscheppend beleid is dat veel voordeliger voor de universiteiten die zo kansen krijgen om zelf uit te maken welke richting ze uit willen gaan.

DECENTRALISATIE Verder is er de decentralisatie. Het zwaartepunt moet liggen bij de vakgroepen en faculteiten. 'Ondenwijs en onderzoek zijn al de autonome gebieden van de faculteit. Ais ik het over decentralisatie heb denk ik vooral aan het in één hand brengen van bestuurlijke beslissingen over onderwijs en onderzoek en beslissingen over personeelsbeleid en financieel beleid. Dat moet op verschillende niveaus bij elkaar horen. Verder denk ik aan een grotere vrijheid voor de vakgroepen, die

De Moor: ideaal is goed geoliede machine wel wat omvangrijker zullen moeten zijn en een betere managementstructuur zullen moeten hebben.' 'Een universiteit is niet te controleren en te beheersen en vlotte laten lopen met allerlei administratieve procedures. Je moet een groot beroep doen op de bestuurlijke kwaliteiten van personen en organen. Een vakgroepsvoorzitter moet weten wat er aan de hand is en alle maatregelen nemen om de kwaliteit van zijn groep zo groot mogelijk te maken.' Een bestuurder kan een schitterend wetenschapper zijn met heel weinig ervaring en inzicht in het runnen van een moderne faculteit. 'Wij wilden al jaren geleden afstappen van het systeem waarin decanen voor een korte tijd worden gekozen. Je moet decanen ,maar ook vakgroepsvoorzitters gedurende langere tijd in functie hebben en kiezen of benoemen op basis van bestuurlijke kwaliteiten. Dus een selectie. En je moet zorgen dat je zo weinig mogelijk mensen met bestuurlijke kwaliteiten nodig hebt, dus grotere vakgroepen. Tenslotte moetje ook iets doen aan managementontwikkeling -hoewel ik niet van dat woord hou- want niet iedereen is van nature geëquipeerd voor die taken.' Collegeleden moeten in de visie van De Moor rekenen op een langere bestuursperiode (bij voorkeur twee maal vier jaar voor een rector). Een bestuurder moet professioneel kunnen werken. Dat betekent dat hij of zij bewezen bestuurlijke kwaliteiten moet hebben en gedurende langere tijd beschikbaar is. De Moor kiest daarbij ondubbelzinnig voor mensen uit het ondenwijs en de wetenschapsbeoefening. Een bestuur van lieden uit bedrijfsleven of overheid ziet hij niet als een gunstige ontwikkeling.

SAMENWERKING MET HBO Essentieel voor een WO-instelling is dat er bekwame mensen worden 'gekweekt'. Daardoor krijgt een universiteit haar grootste invloed. Tilburgse afgestudeerden zijn de afgelopen zestig jaar zowat overal -vooral in het zuidelijk deel van Nederland- terechtgekomen. Dat schept een band en een onzichtbare invloed in de regio. Die is er. Maar voor de toekomst zal de Katholieke Universiteit Brabant het vooral moeten hebben van een verbetering van de bestaande opleidingen want een nieuwe facultaire uitbouw zit er niet meer in. vervolg op pagina 12 20 n o v e m b e r 1987

IT

f J '

BV

^

^Universiteit moet dienstbaar zijn aan hele samenievinAet TIAS: academisch ondernemerschap in de praictijic 'De universiteft' zegt Ruys 'moet dienstbaar zijn aan de samenleving. Dat is de kern van het vertiaal. Soms kan dit zich uiten in betaalde dienstverlening maar niet altijd. Betaalde dienstverlening kan heel sterk tot afhankelijkheid leiden; dat is precies het grote gevaar. De taak van de universiteit, haar integriteit, moet beslist boven alle twijfel blijven staan. In het rapport heeft men het over autonomie, maar dat vind ik geen goed woord. Liever gebruik ik de term wetenschappelijke integriteit, wetenschappelijke vrijheid. Dit betekent datje kunt zeggen wat je ziet en waarneemt en verklaart. Niet alleen tegen de bedrijven, maar ook en vooral tegen de overheid. Hoewel het een goede zaak is dat het rapport een richting aangeeft om de zaak eens op te schudden, schuilt in het verder doortrekken ervan een groot risico. De grote koopkracht zit bij het bedrijfsleven en bij grote instellingen zoals ziekenhuizen. Als dat doorzet krijgen zij steeds meer invloed op onderwijs en onderzoek binnen de universiteiten.' Ruys is bang dat de universiteit zich vooral richt op koopkrachtige vraag uit de samenleving en niet zozeer op andere sectoren die ook aanspraken zouden kunnen maken op haar dienstverlening. 'De samenstelters-varr het rapport zeggen daar helaas niets over,' aldus Ruys, 'maar ze wekken op z'n minst de suggestie alsof dat wel zo is.' In het rapport wordt wel gezegd dat universiteiten zich meer moeten gaan richten op het zogenaamde derde geldstroom onderzoek, op onderzoek voor particulieren. Op zich vindt Ruys d'rt een goede zaak want 'het bedrijfsgerichte, het betaalde onderzoek moet ook gedaan worden. Ook in deze 'harde' sector moeten we concurrerend zijn ten opzichte van andere onderzoeksinstituten, de Verenigde Staten en al die andere landen. Dat is prima. Maar de 'zachte' sector - het non-profit georiënteerde onderzoek - is veel kwetsbaarder. Voor onderzoek binnen de zachte sector geldt dat het net zo goed moet zijn als onderzoek voor de harde sector en dan nog net iets beter'. Op financiering door het bedrijfsleven van 'het zachte onderzoek' valt intussen niet te rekenen. Ruys: 'Ik denk dat de samenstellers bedoelen dat onderzoek ook gefinancierd kan worden door de verschillende vakdepartementen. En dat die bijvoorbeeld de positie van minima of de inkomensverdeling in de gaten moeten houden. In die zin dat er dus ook naar andere groeperingen dan alleen het bedrijfsleven wordt gekeken. Maar de ministeries moeten dan wel voldoende geld hebben om dat te kunnen betalen.' Hij erkent dat ook zij zich steeds meer richten op het bedrijfsleven. 'Op korte termijn is dat gevaar er zeker. Dat de universiteiten hun aandacht niet alleen maar richten op het bedrijfsleven is alleen maar mogelijk indien er een heleboel andere dingen ook nog veranderen.'

STUDENT ONDERBELICHT De rol van de student wordt in het rapport onderbelicht volgens Ruys. 'Een student is een mengsel van twee aspecten. Op de eerste plaats is een student iemand met een scherp en intellectueel begaafd instrument, maar ook iemand die gevoelig is voor waarden en normen, die veranderingsgezind is en idealisme heeft. Beide aspecten zijn van belang. De unrversiteit moet ook mensen opleiden met waarden en normen die in de toeUnivers

Pieter Ruys, hoogleraar wIskundigeJ mie: verfrissend rapport

igr maar vier jaar geleden begonnen als een steunfonds voor werk'B academicus het Tilburgse Instituut voor Academische Studies, \rtweg TIAS, inmiddels uitgegroeid tot een heuse school voor postdoctorale beroepsopleidingen. Een staaltje van 'academisch onfnemerschap', aldus initiatiefnemer-van-het-eerste-uurprof. dr. H. derzoek voor de zachte sector nietw» loond en onderzoek voor de harde i teters bij de presentatie van de eerste tweede-fase opleiding van particuliere sector wel. Dat is hetg^ 'derland. Univers dook in de archieven en reconstrueerde de lemma.' chiedenis van het TIAS. Het lijkt op het eerste gezicht wat;

Prof. dr. Pieter Ruys is econometrist, maar hij is er de man niet naar zich alleen bezig te houden met theorie. Integendeel, zijn aandacht gaat vooral uit naar wetenschap die maatschappelijke problemen te lijf gaat. Hij vindt het rapport over de Ondernemende Universiteit 'in grote lijnen verfrissend'. Er is v\/el een groot 'maar' aan verbonden: 'Ik ben bang dat in dit rapport dienstverlening heel sterk gezien vjordt als betaalde dienstverlening. Maar betaalde dienstverlening is niet hetzelfde als dienstbaarheid. Deze tA/ee begrippen worden hier praktisch aan elkaar gelijk gesteld en dat vind ik onjuist.' komst dienstbaar zijn aan de samenleving. Dus niet studenten afleveren die alleen maar als technisch instrument ingezet kunnen worden, maar ze ook vormen in maatschappelijke waarden en normen. Het lijkt alsof de ondernemende universiteit dit uit het oog heeft verloren. De universiteit moet dienstbaarheid aan en het kritisch beschouwen van de samenleving als opdracht hoog in het vaandel blijven houden. Als ze dit niet meer doet is de taak en de zin van de universiteit verdwenen.' Relativerend stelt Ruys dat 'bepaalde mensen nu eenmaal gevoeliger zijn voor normen en waarden waar anderen weer meer technisch van aard zijn'. Ruys ziet het allemaal niet zo somber. Dat de aandacht zich momenteel vooral richt op het eerste aspect van de student als instrument verontrust hem niet erg: 'Het is een golfbeweging, aandacht voor het tweede aspect komt wel weer terug'. Het bevorderen van de concurrentie tussen wetenschappers en faculteiten vindt Ruys 'op zichzelf heel goed'. 'Men moet op de tocht staan en niet inslapen. Competitie is de beste waarborg voor doelmatigheid en efficiency. Men moet steeds alert blijven en geen misbruik maken van een gevestigde positie. Dat is in het verleden wel gebeurd. De concurrentie speelt nu al een veel grotere rol dan twintig jaar geleden. Bij de toedeling van gelden wordt meer en meer belangrijk welk project de beste resultaten belooft.' Ruys is een uitgesproken voorstander van het (in ieder geval gedeeltelijk) koppelen van beloning aan de prestatie van de wetenschapper. 'Maar het probleem is dat prestaties op wetenschappelijk gebied moeilijk of helemaal niet meetbaar zijn. Het gevolg is dat makkelijk meetbare zaken beter beloond worden. En dan krijg je weer dat on-

dat uitgerekend een econometristak| Ruys bezig is met de relatie tusseni schap en samenleving. 'In de eerste| ben ik econoom, en wel wiskunde noom', reageert de hoogleraar. 'Ik[ maatschappelijke verschijnselen tel:j seren, een formele uitdrukking te ge wiskunde is een taal waarmee je zalj een heldere wijze kunt uitdrukken moeten wel maatschappelijke ver len zijn waar je je over wil uitspreken reden is het evident dat ik mij bezigt de relatie wetenschap en samenlevn ben ik het ermee eens dat wiskundig^ men vaak exclusief bezig zijn metl teren van die taal en daarmee pure) bedrijven. Je kunt die taal verfijnen! genuanceerd maken. Zodat je nietj kunt zeggen wat een prijs is of wat( is, maar ook uitspraken kunt de 'macht' en 'rechtvaardigheid'. Diet pen zijn heel moeilijk in een formelej te drukken, dat is nu net de grote kui zijn wel degelijk met de maatschap bonden'. RenévanI

gin september 1983 kwamen de Tilburg[ hoogleraren Adriaansens, Peeters en houten met het idee om een steunfonds |te richten om werkloze academici in de egenheid te stellen wetenschappelijk onzoek te verrichten. Gedurende een periovan maximaal vier jaar zouden de onder^kers financiële en wetenschappelijke un kunnen krijgen, zo luidde het plan. Het lunfonds 'Wetenschappelijk Onderzoek ^rkloze Academici' werd gepresenteerd, j fonds dat al direct over een startkapitaal ichikte dat tien - vijftien werkloze acadeEi in staat stelde met een onderzoeksprol van start te gaah. De verworven gelden fren afkomstig van o.a. Philips en Interpo[De bedoeling was dat de steunfondsperzoekers hun project met een promogouden kunnen afsluiten. 1 tijde van de presentatie van het steun|ds stonden landelijk tegen de 6000 acanici in de geestes- en maatschappijweschappen als werkloos geregistreerd: de bigroep van het fonds was dus ruimloots voorhanden. Bedoeling was dat de

academici, die voor steunveHening in aanmerking kwamen, hun uitkering behielden gedurende de contractperiode. Met nadruk werd gesteld dat het onderzoek 'niet de vorm aanneemt van contractresearch, dat het niet essentieel is voor lopende onderzoekslijnen en dat het primair strekt tot behoud en verbetering van de arbeidsmarktpositie van de jonge academicus', aldus een brief van het steunfonds aan het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

FACELIFT Begin 1984 onderging het oorspronkelijke steunfonds een face-lift; -het werd opgesplitst in drie onderdelen. De afdeling fondsverwerving bleef verantwoordelijk voor de pogingen om bij het bedrijfsleven en bij alleriei maatschappelijke instanties geld los te weken. De stichting Diogenes nam de huisvesting voor haar rekening en het onderzoeksinstituut, waar de afgestudeerden werkzaam zouden zijn, werd het TIAS gedoopt, het Tilburgs Instituut voor Academische Studies.

'Academicus niet te vergelijllet aardappelzetmeel' 'Ik vind het concept van de ondernemende universiteit een hoogst verwarrend idee, omdat er elementen in zitten die aantrekkelijk en zeer noodzakelijk zijn naast onderdelen die volgens mij overbodig zijn. Het idee om universiteiten een grotere slagkracht te geven spreekt me erg aan. Het gaat om grote organisaties waarvan het bestuur meer zelf zou moeten t)eslissen. En als met de ondernemende universiteit wordt bedoeld: een universiteit moet net als een grote onderneming bestuurd kunnen worden door professionele bestuurders met een behoorlijke hoeveelheid beslissingsbevoegdheid, dan Drs. Jacques Wallage (41) studeerde sociologie In G r o n i n g e n , w a s actief in de s t u d e n t e n b e w e g i n g . Hij w e r d fractievoorzitter van de PvdA in de Groningse gemeenteraad en f u n c t i o neerde daarna r u i m acht jaar als w e t houder van onderwijs in die stad. Sinds 1981 is hij lid van de T w e e d e Kamer v o o r de PvdA. Hij treedt op als eerste w o o r d v o e r d e r op het gebied van o n d e r w i j s , is voorzitter van de vaste k a m e r c o m m i s s i e voor het w e tenschapsbeleid en heeft onderdelen van het buitenlands beleid in zijn portefeuille. Wallage reageert op het c o n c e p t van de ondernemende universiteit van het Nederlands Gesprek Centrum. heeft dat mijn instemming. Dat betekent ook dat de minister van onderwijs zich in tal van opzichten terughoudend moet opstellen. Deetman belijdt dat wel maar ik

beschouw de notitie over de order mende universiteit ook als een het feit dat de bewindsman veel oi afstandelijkheid spreekt, tenA/ijlerr ^ praktijk niet zo veel van terecht kof 'Het komt op mij als verwarrend oi men doeltreffend bestuur van een ke sector-organisatie in verband bf met allerlei marktmechanische gri makerij. Daar doemt een financiën beheerssysteem op waarbij de maf hankelijkheid naar studenten, maafi naar externe financiers toe, toeni Daar heb ik grote vraagtekens bij,' dat eigenlijk de mode van de dag l] loof dat uiteindelijk de vrije beoefef van de wetenschap er helemaal msl gediend is als de ene bemoeial uit Haag vervangen wordt door een: vanuit het bedrijfsleven.' 'Op het gebied van contractondei contractonderzoek, de derde gel* zou best nog wel wat kunnen gel Op zichzelf heb ik geen moeite opvoeren van de exteme financiei leen, ik ben er van overtuigd dat* van de centen altijd van de overW] moeten komen. Ik voel weinig situatie waarin universiteiten in \* te afhankelijk zijn van die derde geldstroom. Ik weet zeker dat dat ge termijn tot een versmalling van versitaire profiel leidt. Met andere den: onderwijs en onderzoek wa* weinig maatschappelijke behoeftei lijden onder die marktafhankelijk" de universiteit heeft natuuriijk een Ie taak die ver boven haar taak rancier van menskracht uitgaat

1 je spreekt met de top van het NederJse bedrijfsleven, dan blijkt dat die heiaal geen verantwoordelijkheid wil dravoor fundamentele research. In die igen vindt men dat een overheidstaak litstek; de PvdA en Philips zijn het wat betreft met elkaar eens. Die topmenzijn overigens niet echt vertegen)rdigd in het Nederlands Gesprek Cendenk dat de bedenkers van het conY heel erg gedreven zijn door het idee 1 flexibel bestuurde universiteiten met 1 grotere gevoeligheid voor externe imsen. Dat vind ik ook wel een nobel mo, alleen laat men niet de indruk wek-

PARTI FRIS

Het instituut werd opgezet in de lijn van de tweede-fase opleidingen die minister Deetman destijds voor ogen had; het was er een semi-geprivatiseerde variant op. Men hanteerde namelijk het profijtbeginsel door instellingen van buiten het onderwijs te laten deelnemen (vooral financieel) aan het scheppen van onderzoeksprojecten. In het geval van het TIAS participeerden naast het Ministerie van Sociale Zaken stichtingen en maatschappelijke organisaties als NMB, PNEM, Interpolis, Pellikaan, Philips, Hoechst, DSM en NCW. Er werd gerekend op een pot van acht ton tot een miljoen; volgens de begroting zou dat voldoende moeten zijn om de proefperiode van vier jaar te kunnen uitzingen.

ken dat de overheid een blokje om kan. Ik heb indertijd tegen Deetman gezegd, toen hij sprak over de universiteit als een doelorganisatie, dat hij niet net moet doen alsof de universitaire organisatie gelijk is aan een bedrijfsorganisatie. Het eindproduct academicus is toch niet te vergelijken met het eindproduct aardap[jelzetmeel, dat is een pijnlijke denkfout.' 'Eén universiteit in de gelegenheid te stellen te experimenteren met het concept • van de ondernemende universiteit, daar zie ik geen heil in. We krijgen nu de verwerking van de HOAK-nota in wetgeving, de behandeling van HOOP en vervolgens een nieuwe kaderwet op het hoger onderwijs. Mijn suggestie is, laten we nu eerst deze discussies tot een goed einde brengen en proberen die wetgeving volgend jaar zo goed mogelijk af te ronden. Voor een volgend kabinet is de hamvraag dan die van de interne besturing van de universiteiten. Die moet volgens mij op een andere manier ingericht worden.' 'We moeten toe naar een nieuwe mix van democratie en doelmatigheid, naar een situatie waarin het bestuur van de universiteiten professioneler wordt waarbij de zeggenschap van de betrokkenen op een moderne manier gestalte krijgt. Eigenlijk moeten we het werk van Pais en Deetman overdoen want de bestuuriijke problemen zijn onder hun bewind niet echt tot een oplossing gebracht. De eigenstandige bestuursproblematiek van de universiteiten los je niet op door het bedrijfskundige cultuurtje van Nederlandse bedrijven te imiteren.'

den uit de tweefasenstructuur klaar staan om door te stromen naar een vervolgopleiding. Het TIAS verwachtte begin september 130 studenten; een jaar later zouden er nog eens honderd bijkomen. In maart '86 kreeg het TIAS het fiat van de Hogeschoolraad om in september te starten met de postdoctorale opleidingen. Enige irritatie ontstond nog in de vergadering van de Hogeschoolraad toen men bij toeval het bestaan ontdekte van de Stichting ter ondersteuning van het TIAS. Deze stichting, een initiatief van enkele Brabantse notabelen onder voorzitterschap van Dries van Agt, had tot doel financiële middelen te vergaren voorde instandhouding en ontwikkeling van het Centrum voor post-doctoraal onderwijs aan de KUB. Ondanks het raadsgekibbel ging het TIAS van start, zij het onder een aantal voorwaarden. Zo moest de voortgang van het eerstefase onderwijs gegarandeerd worden en moest minstens vijftien procent van de cursisten bestaan uit werkloze academici, die hun cursusgeld niet zelf konden betalen.

ACADEMISCH ONDERNEMERSCHAP

Drs. Nol Verhagen, tot dan toe secretaris van de letterenfaculteit, werd de eerste directeurvan het TIAS. Verhagen zou met ingang van 1 september 1985 de voorbereiding en realisatie op zich nemen van het Centrum voor postdoctoraal onderwijs en onderzoek van de (toen nog) Tilburgse Hogeschool. Twee maanden voor de komst van Verhagen kreeg minister Deetman een eerste schets aangeboden van de plannen voor een tweedefase-opleiding die binnen het TIAS gestalte zou moeten krijgen. 'Van alle universiteiten en hogescholen bent U hiermee het verst gevorderd', liet een enthousiaste minister weten, als reactie op de voornemens. In het Centrum zou een School voor Mensen Maatschappijwetenschappen ondergebracht worden, die een centrale rol moest gaan spelen bij de opleiding van promovendi. Daarnaast zou er in het Centrum plaats zijn voor een aantal beroepsopleidingen, die de functies zouden moeten vervullen van na-, her,- om-, en bijscholing. De minister zag het allemaal anders. Onderwijs en onderzoek konden zijns inziens alleen onder onmiddellijke verantwoordelijkheid van de faculteiten plaatsvinden en de regelingen met betrekking tot het Centrum voldeden niet aan de wettelijke vereisten daaromtrent. Aan het Centrum werd daarom geen uitvoering gegeven; overleg over de Tl AS-voornemens werd wel voortgezet en leidde begin '86 tot een uitgewerkt rapport met plannen voor een zevental postdoctorale beroepsopleidingen. Deze zouden ondergebracht moeten worden in evenveel post-academische scholen, voor mens- en maatschappijwetenschappen, bestuurlijke informatiekunde, bestuur van non-profit en publieke organisaties, arbeid & organisatie, psychosociale aspecten van de gezondheidszorg, opvoeding & onderwijs en een school voor hogere juridische vorming. Al deze opleidingen zouden in principe kostendekkend moeten zijn. Inmiddels begon de tijd te dringen. Rond augustus '86 zouden de eerste afgestudeer-

In maart '86 werden de plannen van het TIAS wereldkundig gemaakt. 'Ik huldig de mensen van Tilburg, dat mag best', zei Van Agt, toen nog Commissaris van de Koningin. 'Tilburg heeft als eerste universitaire instelling de organisatie van de tweede fase tot onderwerp van beleid gemaakt. Dat heeft geresulteerd in een post-academsich centrum met een integraal karakter.' Prof.dr. H. Peeters, de geestelijke vader van het TIAS liet bij deze gelegenheid al de woorden 'academisch ondernemerschap' vallen. Het kabinet had ondertussen af 150 miljoen gereserveerd voor de opleidingen voor afgestudeerde academici. In eerste instantie kreeg Tilburg alleen een aanjaagpremie voor de beroepsschool 'Bankwezen en Financiering'. In oktober '86 werden nog subsidies toegekend voor de opleidingen voor bedrijfsopleiders en de opleiding 'Arbeid & Organisatie'. In september '86 werd er gestart met de opleidingen Bankwezjen & Financiering en BIK. Beide opleidingen hebben een capaciteit van 25 cursisten en duren 2 jaar. Er zijn 60 cursusdagen. De bankcursus kost, exclusief studiemateriaal 20.000 gulden. Voor de BI K-opleiding moet 36 mille neergeteld worden. De opleiding Arbeid & Organisatie (anderhalf jaar) ging in januari '87 van start. Maximaal 20 cursisten betalen er 20.000 gulden voor. Vijftien studenten kunnen de opleiding 'Beroepsopleiding' volgen voor 12 mille. Tot nu toe zijn de opleidingen redelijk volgeboekt. Postdoctorale beroepsopleidingen zijn niet geregeld in het Academisch Statuut. De universiteit regelt de examens zelf. In een rapport van februari '87, vervaardigd in opdracht van het Ministerie van O & W wordt na onderzoek bij zes universiteiten (waaronder niet de KUB) geconstateerd dat slechts aan één instelling uitgangspunten voor een beleid inzake marktgerichte postdoctorale beroepsopleidingen waren geformuleerd. 'Het TIAS vormt voor'tvat de KUB betreft ongetwijfeld een van de onderwerpen van ondernemingszin', schrijft directeur Verhagen in een recente beleidsnota. 'Het is echter goed bjitijds te bedenken dat organisatie en management, maar ook het product en de verpakking zich aan dit veranderende klimaat moeten aanpassen.' Michel Knapen

Toine Asselbergs 20 n o v e m b e r 1987

UNIVERSITEIT

BV

Tundamenteel onderzoek wijkt voor productgericht onderzoek' In zijn knus ingericht rijtjeshuis in een rustiek dorp vlak bij Utrecht praten we met de gepensioneerde vakbondsman over de ondernemende universiteit. Hij gaat er eens goed voorzitten in het lederen bankstel. Mevrouw Bode maakt aan de eettafel alvast de spruitjes schoon. Zijn oorsprong ligt bij het katholieke NKV. Later vormde deze bond samen met het socialistische N W de FNV. Hij werd lid van het federatiebestuur van de FNV en de laatste jaren voor zijn pensioen, een kleine driejaar terug, was hij vice-voorzitter van de FNV. Binnen de vakbeweging gold hij ais specialist op het terrein van de sociale zekerheid en de volksgezondheid. Na zijn pensioen, dat bij de vakbeweging op 60 jaar ligt, is hij nog lang niet uitgerangeerd. Sinds begin 1986 is hij buiten-universitair lid (BUL) van de universiteitsraad van de KUB. Daarnaast vervult hij menige functie, veelal op het gebied van de gezondheidszorg. Zo is hij onder meer kroonlid van het Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg, voorzitter van een ziekenhuis in Lelystad, bestuurslid van de astma-kliniek in Davos, landelijk voorzitter van het Bedrijfspastoraat Nederland (Simonis wilde hem niet benoemen in het Utrechtse). Ook is hij voorzitter van de werkgroep Den Haag Anti-apartheids-stad. We leggen hem enkele citaten voor uit het boekje van het Nederlands Gesprek Centrum (NGC). De auteurs stellen daarin dat door de studentenrevoltes in de jaren zestig de publieke waardering voor de universiteiten is omgeslagen in 'ongeduld en irritatie'. De reeksen hervormingen en bezuinigingsrondes die de universiteiten te verwerken hebben gekregen, maken 'de geringe politieke sympathie voor de universiteiten pijnlijk zichtbaar', meent het Nederlands Gesprek Centrum. 'Ik geloof er niks van', reageert Herman Bode. 'Het is eerder andersom.' De universiteiten zijn juist door de studentenrevoltes in de picture gekomen bij brede bevolkingsgroepen. 'Die brede belangstelling betekende dat de universiteiten zich niet meer konden gedragen als binnenvetter die niets met de buitenwereld te maken hebben', aldus Bode. Verder maakt het NGC in de publikatie gewag van de 'massale studentenaantallen' die tot gevolg zouden hebben dat de 'middelmaat' toonaangevend werd aan de universiteiten. 'Een duidelijk geval van elitair denken', vindt Bode. 'In de veronderstelling dat mensen uit de lage inkomensgroepen, die met behulp van beurzen kunnen studeren, de kwaliteit naar beneden halen zit op zijn minst de suggestie dat ze van een lager intellectueel niveau zijn dan mensen uit de betere milieu's.' Meewarig lachend om de redenatie van de auteurs van het boekje zegt hij: 'Als het al waar is dat het niveau naar beneden is gegaan, ligt het probleem niet bij de aantallen studenten maar is het de vraag of men bereid was voldoende middelen ter beschikking te stellen om de kwaliteit van het onderwijs te kunnen handhaven.' Voor de opmerking van het NGC dat de 'tijdrovende radendemocratie' een sta-in-deweg is, heeft de oud-vakbondsbestuurder begrip. De bemoeizuchtige radendemocratie is het gevolg dat de stadenten tot dan toe niets te vertellen hadden. 'Het waren de regenten die overal en altijd de dienst uitmaakten, 'aldus Bode, 'en dat heeft tot gevolg gehad dat de slinger teveel de andere kant op is gegaan. Ze gingen zich overal mee bemoeien en dat kan natuurlijk ook niet.' Op dat moment gaat de telefoon in huize Bode. 'Hallo Feike', begroet Herman Bode Univers

Bode temidden van z'n collega-Budden Goddijn en De Grood

Oud vakbondsbestuurder en buiten-universitair lid van de universiteitsraad van de KUB, Herman Bode, ziet de ondernemende universiteit als een 'terug naar af'. Bode prikt de achterliggende filosofie 'door en zet argwanende vraagtekens bij de waarschuwende vinger van het bedrijfsleven. De universiteiten moeten zich meer bezighouden met de 'werkelijke maatschappelijke vraagstukken'zoals het milieu en de armoede in de wereld. 'Daarom vind ik dat de universiteiten niet afhankelijk mogen worden van degenen die het meeste geld te bieden hebben.'

Herman Bode, buiten-universitair journalist Feike Saiverda (VPRO, Vrij Nederland) . De journalisten weten hem wel te vinden. De volgende dag, zo vertelt hij, heeft hij een interview met iemand van Vrij Nederland. De universiteitsraad van de KUB is evenwichtig van samenstelling, merkt Bode op als hij de draad van het gesprek weer heeft opgepakt. 'Er is een goede mengeling van fracties die bereid zijn wat meer vertrouwen te geven aan het College van Bestuur en het Stichtingsbestuur terwijl andere fracties wat sterker geneigd zijn om hen dagelijks op de vingers te kijken.' Dat geeft levendige discussies, maar is een werkbare situatie.

OMGEKEERDE KLASSENSTRIJD Een en ander heeft volgens het NGC geleid tot een 'aanhoudende discrepantie tussen de vraag op de arbeidsmarkt en het aanbod van universitair afgestudeerden'. Dat is weer het oude liedje, stelt Bode. Hij gelooft wel dat er een tijd was dat te veel studenten Ongeacht de beperkte mogelijkheden op de arbeidsmarkt, vakken kozen uit de 'softe sector' (sociologie, psychologie). Dat leidde, aldus Bode, tot een overwaardering van die sector ten koste van de technische vakken. 'Maar', relativeert hij, 'daar zit telkens weer zo'n ondertoon in van: hadden we nou maar dat clubje elitairen bij elkaar weten te houden, dan hadden we het wel voor elkaar gekregen. Daar wordt ik telkens weer kwaad over.' Hij noemt deze gedachtengang de 'omgekeerde klassenstrijd': de lagere klasse is bij de hogere binnengedrongen en daardoor zijn de problemen ontstaan.

raadslid

Op de vraag of het onderwijs mensen op maat moet afleveren voor het bedrijfsleven of dat het onderwijs vooral een vormende taak heeft zodat mensen de kans krijgen zich te ontwikkelen, zegt hij dat het niet de keuze is tussen het een of het ander. Het is zaak een goed evenwicht te vinden. De aanvankelijke gerichtheid van het onderwijs om mensen met een"specialistische kennis af te leveren, heeft in de loop der jaren veld moeten ruimen voor de gedachte dat mensen zich breed moeten kunnen oriënteren. 'De grondgedachte daarachter is dat je jonge mensen daarmee een uitstekende basis biedt om zich verder te specialiseren', aldus Bode. 'De beweging die nu gaande is, zie ik als terug naar af.' Als de universiteiten, gedwongen door steeds krappere onderzoeksbudgetten, op zoek gaan naar derden om onderzoek te financieren, zal het onderzoek ten behoeve van het maatschappelijk belang een ondergeschoven kindje worden, verwacht Bode. Het bedrijfsleven zal pas met geld over de brug komen als men er direct nut van heeft. 'Fundamenteel onderzoek zal op een laag pitje komen te staan om plaats te maken voor productgericht onderzoek', aldus Bode.

RODE LAMPEN Hij is verbaasd dat Philipsman Van der Klugt en andere coryfeeën uit het bedrijfsleven de waarschuwende vinger opsteken naar de universiteiten omdat die te dicht tegen het bedrijfsleven aanschurken. Eigenlijk zou je van hen warme pleidooien verwachten voor

meer afstemming van onderwijs en onderzoek op de behoeften van het bedrijfsleven, aldus Bode. 'Bij mij gaan dan onmiddellijk rode lampen branden', zegt hij. 'Ik geloof niet in dit soort plotselinge bekeringen.' Er moet iets achter de terughoudende opstelling zitten, meent hij. Al filosoferend daarover oppert hij: 'De ondernemingen hebben voor de langere termijn breed georiënteerde mensen nodig vanwege de continuïteit.' Daarnaast worden de resultaten van fundamenteel onderzoek wel degelijk gebruikt bij ondernemingen. Bode: 'Fundamenteel onderzoek is dikwijls de basis waarop zij gespecialiseerd verder kunnen werken.' Hij noemt als voorbeeld de atoombom. Die zou niet mogelijk zijn als er geen onderzoek naar de samenstelling van atomen was geweest. 'En dat fundamenteel onderzoek moet dan natuurlijk het liefst door de gemeenschap betaald worden', aldus de oud vakbondsbestuurder. Bode: 'Ik denk dat zij een rekensommetje hebben gemaakt. Zij kunnen in belangrijke mate putten uit de bron van kennis die binnen de universiteiten aanwezig is. Die bron droogt niet op omdat de maatschappij daar een hoop geld in steekt. Als zij dan al te gretig en al te gul zijn met afspraken over de financiering ervan zijn zij uiteindelijk duurder uit.' Wat Herman Bode betreft moeten de universiteiten in plaats van te ionken naar het bedrijfsleven, zich meer bezighouden met maatschappelijke vraagstukken als het milieu, honger en armoede in de wereld. Bode: 'Ik vind dat universiteiten zich daar veel te weinig mee bezighouden. Als je dat soort zaken aanroert dan begint men meteen te roepen dat dat politiek is. Alsof het je nergens mee bemoeien geen politieke opstelling is. Hij vervolgt: 'Dat zijn de werkelijke maatschappelijke vraagstukken en niet de vraag of we morgen een compact-disc moeten hebben die weer beter is dan de compactdisc die we gisteren hebben gemaakt.' Als de universiteiten de markt op gaan vreest hij dat er van de maatschappelijke relevantie niets meer overblijft. 'Daarom vind ik dat de universiteiten niet afhankelijk mogen worden van degenen die het meeste geld te bieden hebben', aldus Bode. 'Je weet natuurlijk nooit wat er in de achterhoofden van de auteurs van het boekje speelt,' oppert de vakbondsman aan het einde van het gesprek, 'maar als je ziet hoe je met een beetje nadenken zo'n hele zaak onderuit kunt halen, dan krijg je bijna het gevoel dat ze erom vragen de idioterie ervan aan te tonen.' Gerard Rutten

(advertentie)

Xee'^ck Willem II straat 5Tilburg tel. 013-433268 20 n o v e m b e r 1987

UNIVERSITEIT

BV

Prof. Belting, voorzitter Nederlands Gesprek Centrum (foto: Levien Willemse)

De knapste jongetjes van de klas Het Nederlands Gesprek Centrum (NGC), samensteller van het boekje 'Naar een ondernemende universiteit', is niet ectit een instituut dat in het middelpunt van de 'aandacht staat. Hoewel haar bezigheden en haar ledenbestand daar af en toe zeker aanleiding toe geven. Kort gezegd is het NGC een organisatie die prominenten uit de verschillende lagen en zuilen van de Nederlandse bevolking bij elkaar brengt om over bepaalde zaken van gedachten te wisselen. Belangrijk daarbij is de maatschappelijke relevantie van de onderwerpen. Ontstaan is het centrum na de Tweede Wereldoorlog. Voor 1940 werd de Nederlandse samenleving gekenmerkt door een grote mate van verzuiling. De wetenschappelijke wereld vormde daar geen uitzondering op. Onderwerpen konden besproken worden, mits de gesprekspartners uit dezelfde zuil kwamen, met andere woorden dezelfde geloofsovertuiging of wereldbeschouwing hadden. Tijdens de oorlog bleek dat mensen met een andere overtuiging helemaal niet de verpersoonlijking van de duivel waren, als zo vaak werd gedacht. Met name in het concentratiekamp St. Michielsgestel, waar veel intellectuelen gevangen zaten, vonden mensen met een zelfde vakgebied of interesse elkaar en bleken discussies wel degelijk mogelijk. Na de oorlog werden de ontstane contacten aangehouden en uit de behoefte bepaalde onderwerpen ook over de bestaande scheidslijnen heen te bespreken ontstond het Nederlands Gesprek Centrum. Het bestaan van de zuilen is door het NGC nooit ontkend. Integendeel. In haar organisatievorm worden de zuilen in drie aparte afdelingen met elk een eigen voorzitter vertegenwoordigd. Een Rooms-Katholieke, een protestante en een Humanistische. President van de Humanistische afdeling is sinds twaalf jaar de Rotterdamse hoogleraar in de Univers

sociologieprof.dr. J . Betting. 'Dedoelstelling bij oprichting van het NGC' zegt hij 'was bepaalde onden/verpen over de bestaande scheidslijnen heen bespreekbaar te maken. Op zich is dat nog steeds zo. Alleen zijn die scheidslijnen inmiddels wel wat achterhaald. De zuilen zijn aan het vervagen maar in plaats daarvan krijg je duidelijk een aantal andere scheidslijnen. De laatste jaren proberen we ook die te befjalen en vervolgens te overschrijden. Zo trachten we meer vrouwen, jongeren en vertegenwoordigers van minderheden in onze gesprekken te betrekken.' Het NGC telt momenteel zo'n 2000 leden. Het merendeel daarvan is donateur, de overigen nemen regelmatig deel aan de vergaderingen van commissies. Het oprichten van zo'n commissie volgt op het vastleggen van een onderwerp. Deze onderwerpen kunnen op verschillende wijzen worden aangedragen. Ze kunnen uit brieven worden geselecteerd, uit andere vergaderingen voortkomen of door een van de leden worden aangegeven. Eerst wordt een onderwerp dan op zijn maatschappelijke relevantie bekeken. De onderwerpen die de laatste tijd besproken zijn getuigen van die maatschappelijke betrokkenheid. Technologie, de invloed van het mohammedanismein de samenleving, maatschappelijke ongelijkheid zijn daar duidelijke voorbeelden van.

CRACKS Voldoet een aangedragen onderwerp aan de eis van relevantie, dan wordt er binnen het ledenbestand gezocht naar mensen die op het betreffende gebied thuis zijn. Om de commissie volledig te bemannen, wordt vervolgens bekeken of er buiten het NGC mensen zijn die op dat specifieke onderwerp een belangrijke bijdrage aan de discussie kunnen leveren. Onder de leden van een commissie bevinden zich dan wetenschappelijke cracks, prominenten uit het bedrijfsleven en vooraanstaande politici. De commissies vergaderen ongeveer om de twee maanden, maar dat kan soms jaren doorgaan zonder dat er een duidelijke uitspraak uit de bus komt. Prof. Berting: 'We streven er helemaal niet naar een consensus te bereiken binnen een commissie. Onze bedoeling is naast het signaleren van problemen, vooral het voorbereiden van maatschappelijke veranderingen. Als de politiek voorstelt bepaalde veranderingen door te voeren, dan hebben wij de discussie daarover meestal al gevoerd en een groot deel van de voors en tegens op een rijtje gezet. Een eensluidende uitspraak van een NGC-commissie is dan ook helemaal niet nodig.' Een andere functie die het centrum zichzelf toedicht is het bewaken van onderwerpen die uit de aandacht van politiek en publiek dreigen te verdwijnen. Zo organiseerde het centrum aan de vooravond van de laatste Tweede Kamerverkiezingen een studiedag over maatschappelijke ongelijkheid, een typisch onderwerp dat door bezuinigingen, inkrimpingen en andere zaken die de aandacht van politiek en publiek op dat moment vasthielden op de achtergrond geraakt was. Deze studiedag werd besloten met een discussie tusen minister Ruding van Financiën en PvdA- fractievoorzitter Kok.

Berting: 'Of zo'n actie of welk ander initiatief van het NGC dan ook zijn weerslag in de politieke of een andere discussie vindt, is moeilijk na te gaan. Soms vinden we de bevindingen van onze commissies terug in een bepaald beleid, soms ook niet. Wat we aan de studiedag over maatschappelijke ongelijkheid hebbén overgehouden is in elk geval een aardige hoop publiciteit. Dat is toch iets dat we de laatste tijd een beetje nastreven.' Het opzoeken van publiciteit is overigens niet de enige verandering die het NGC de laatste tijd doorvoert. Een andere nieuwigheid is het aanstellen van een verantwoordelijke projectleider binnen een commissie, die er zorg voor moet dragen dat er uiteindelijk een rapport uit de bus komt, of er nu een consensus bereikt wordt of niet. Voorheen kwam het nog wel voor dat een groep jarenlang stug doorvergaderde en het dan ineens voor gezien hield. Verder stelde het centrum vast dat in haar top de wetenschap behoorlijk oververtegenwoordigd was. Om die verhouding recht te trekken zijn inmiddels de burgemeester van Den Haag (als vertegenwoordiger van de politiek) en de oud-directeur van de Nederlandse Investerings Bank aangezocht om in het bestuur plaats te nemen. Tenslotte is het streven er, zoals eerder gezegd, op gericht naar nieuwe scheidslijnen te zoeken en die te overschrijden. Een van de redenen voor al deze veranderingen was de toenemende vergrijzing van het ledenbestand. Men hoopt nu wat nieuw bloed in het instituut te kunnen pompen. Het NGC kent zo'n 1800 donateurs wier bezigheden veelal beperi<t worden tot het overmaken van geld, maar die altijd de commissievergaderingen kunnen bezoeken en deel kunnen nemen aan de gesprekken. Naast de donateurs wordt financiële basis van het NGC gelegd door een fikse subsidie van WVC.

De co-voorzitter: 'Die subsidie geeft wel aan dat we best serieus genomen worden. We ondervinden trouwens over het algemeen wel veel medewerking van bedrijven en instellingen. Voor minder ingewijde mensen hangt er toch nog altijd een waas van geheimzinnigheid rond het NGC. Sommigen laten zich daar nog wel eens door afschrikken . Anderen denken weer dat we een club van rijkelui zijn die het leuk vinden interessant te doen. Ook die veronderstelling berust geenszins op waarheid. Natuuriijk hebben onze teden vaak een redelijk inkomen, maar iedereen kan als donateur lid worden en er vindt geen enkele selectie plaats.' Wellicht bevinden zich onder de KUB studenten wel enkelen die zich geroepen voelen van gedachten te wisselen met de knapste koppen van het land. Han von den Hoff• 20 novennber 1987

UNIVERSITEIT

BV

'Democratie is lastig, maar hoort bij 'n universiteit' Dr. J.A.P. Hagenaars, vice-voorzitter van de Tilburgse universiteitsraad en hoogleraar methoden en technieken aan de sociale faculteit, is bang voor de veranderende mentaliteit al ziet hij ook positieve kanten. Hij staat wantrouwend tegenover de 'grote verhalen' over de marktgerichte universiteit, en prikt enkele stellingen in de ontdemocratiserings-discussie gevoegelijk door. 'De democratie op de KUB functioneert in principe goed', aldus Hagenaars. 'Het systeem is gezond, de mensen springen er gezond mee om en er zijn geen merkbare uitwassen. Je kunt kritiek hebben op een aantal detailkwesties, het kan best beter, efficiënter, dat vindt iedereen. Maar daar zijn geen vergaande veranderingen voor nodig.' De auteurs van 'Naar een ondernemende universiteit'spreken van een tijdrovende radendemocratie. 'Democratie is lastig, maar hoort bij een universiteit. Natuurlijk brengen de raden veel papieren rompslomp met zich mee. Natuurlijk doet het werk van raden en commissies een geweldig beroep op allerlei diensten. En hoe lastiger de raad is, hoe beter het college gedocumenteerd moet zijn. Maar als aan de andere kant het beleid duidelijk is, dan zeurt de raad ook niet zo gemakkelijk over kleine punten. Commissies hoeven zich niet persé overal over uit te spreken. De U-raad kan zich ook best wat minder met detailkwesties bezighouden. Dagenlang rond lolden om alles maar met iedereen te overleggen, dat hoeft ook niet'.

SLAGVAARDIG De univerrteits- en faculteitsbesturen zouden meer beslissingsbevoegdheid moeten krijgen. Om slagvaardiger te opereren en alerter te reageren op ontwikkelingen in de maatschappij De raden worden daarbij vaak als belemmerend en/aren. 'Dat zie ik niet zo. Neem nou dat 'center of excellence' aan de economische faculteit. Dat is voorgekookt op het ministerie. Als presidium van de raad kregen we het vrij laat te horen. In de eerstvolgende U-raadsvergadering zijn die plannen er meteen doorheen gegaan. Daar is het college toch niets in de weg gelegd. Dat is uiterst slagvaardig beleid geweest. Wat moeten we dan meer. Dit bewijst dat het college slagvaardig kan handelen als het dat wil. Ik zie in godsnaam niet in hoe de WUB (Wet Universitaire Bestuurshervorming, waarin de zeggenschapsverhoudingen op universiteiten zijn vastgelegd. Later vervangen door de Wet op het Wetenschapfjelijk Onderwijs, waarin de bevoegdheden van de U-raad werden ingeperkt en de macht van het college groter werd, red.) hen daarin zou belemmeren. Daarbij vraag ik me af wat die 'ondernemende universiteit' allemaal nodig heeft wat niet simpelweg via de radendemocratie kan worden afgesproken.' Een citaat uit 'Naar een ondernemende universiteit': 'Ingrijpende bijsturing kan vereist zijn; faculteits- en universiteitsbestuur moeten daartoe bevoegd zijn. Los van formele inspraakmogelijkheden vormt de ingewortelde universitaire cultuur een waarborg tegen autoritaire willekeur.' Hagenaars: 'Eén van de belangrijkste waarden van de wetenschap is openbaarheid. Ook wetenschappers hebben de neiging om dingen te verdoezelen. Evenzogoed is die kritische houding geen vanzelfsprekendheid. Laten we wel wezen, iedereen heeft toch zijn eigen belangen. Dus natuurlijk kan autoritaire willekeur hier plaats vinden. Waarborgen tegen eventuele willekeur Univers

Jacques Hagenaars, vice-voorzitter U-raad: systeem is gezond

'Doelmatig, slagvaardig, efficiënt', trefwoorden uit 'Naar een ondernemende universiteit', het boekje van die zo gewichtige club: het Nederlands Gespreks Centrum. De democratische en bureaucratische structuren op universiteiten moeten op de helling, zo vinden de makers. De universiteitsraad wordt een soort ondernemingsraad van een bedrijfsmatig georganiseerde universiteit. Het college van ^ ^ 5 ^ bestuur en de faculteitsbesturen krijgen meer beslissingsbevoegdheden en de verantwoordelijkheidslijnen dienen weer van beneden naar boven te lopen. Is het definitieve einde van de democratische universiteit aangebroken? moeten via procedures, via geregelde structuren vastgelegd worden. Dat kan toch niet in abstracto. Dus niet van: wij zijn kritisch, dus daarom kunnen er geen autoritaire beslissingen genomen worden.' De Rotterdamse rector Rinnooy Kan, éénvan de opstellers van het boek/e, vraagt zich af of democratie op universiteiten niet teveel neerkomt op georganiseerd wantrouwen tegenover Colleges van Bestuur 'Terecht, zeg ik dan. Bestuurders hebben ook de neiging om een p)ad uit te zetten, en daarop maar door te hollen. Maar er wordt iets teveel parlementje gespeeld. Er wordt erg veel gekeken naar meerderheidsstandpunten, waardoor discussies kunnen verzanden in politieke spelletjes. Ook daarover kunnen betere onderlinge afspraken worden gemaakt.'

vervolg van pagina 5 dat is de boodschap. En een universiteit kan natuurtijk ook excelleren in het bieden van een brede, algemene opleiding, 't Is maar hoe je het opvat'. U pleit in elk geval voor strengere toelatingscriteria. Hirsch Ballin: 'Ja, maar afgestemd op de maatstaven dia horen bij het profiel van eK ke opleiding. Het aantal afvallers in het huidige systeem is te groot. En daar is niemand mee gediend, de student noch de universiteit. Er worden teveel verkeerde keuzes gemaakt. Maar ik zou niet durven beweren dat er in algenmene zin teveel studenten naar het Hoger Onderwijs komen'. Op welke termijn is de ondernemende universiteit te realiseren? Hirsch Ballin: 'Dat kan snel gebeuren. Eigenlijk zijn we er -ondanks de ingebouwde hindernissen - al mee begonnen. Er zijn verscheidene universiteiten die er al in slagen een goede afstemming te bereiken van zwaartepunten. Er zijn initiatieven genomen

voor decentralisatie, waarbij de faculteiten gaan functioneren als werkmaatschappijen van een universiteit die zelfde rol krijgt toebedeeld van houdstermaatschappij De faculteitsbesturen krijgen dan een grotere zelfstandigheid met meer, ook financiële verantwoordelijkheden. Daarbij zouden die faculteiten dan nog een meer marktgericht beleid moeten gaan voeren. Kunnen die bestuurders zo'n taak eigenlijk wel aan. Het zijn toch ook maar 'gewone' wetenschappers? 'De vraag is hoe slagvaardig faculteitsbesturen kunnen optreden. Daar kun je mooie verhalen over houden, maar het komt aan op reële verhalen. Ik vind een bestuur slagvaardig als het tegen het tij in de studentenaantallen kan laten groeien, en z'n onderzoek kan reorganiseren. Als je daar een bestuur neerzet met meer bevoegdheden. voor nieuwe studierichtingen en onderzoekscentra. Gebleken is dat er met enige vasthoudendheid nu al iets valt te bereiken'. Wordt de student straks niet de dupe? Die moet opeens astronomische inschrijfgelden gaan betalen. Hirsch Ballin: 'Je kunt het vergelijken met investeringen die leeftijdgenoten moeten plegen om een eigen zaak te beginnen. Het is natuurlijk essentieel om in de gaten te houden welke effecten de differentiatie van de studieprijzen heeft op de toegankelijkheid van het onden/vijs. Als dat leidt tot ongelijke kansen dan moet je corrigerend optre^®"'Twan Geurts vervolg van pagina 7 'Al naar gelang er nieuwe ontwikkelingen in de wetenschap komen, kan er misschien een nieuwe dwarsverbindende studierichting ontstaat! tussen bestaande richtingen, bijvoorbeeld op het gebied van de wiskunde. Maar verder zullen we bij het huidige pakket moeten blijven. Daarnaast kunnen

maar zonder die mentaliteit, gebeurt er toch ook niets. Over die marktgerichtheid: sociologen moeten natuuriijk net zo goed deelnemen aan het maatschappelijk debat, zonder daarvoor betaald te worden. Dat is een maatschappelijke verantwoordelijkheid.' Naasteen neerwaartse delegatie van verantwoordelijkheden vinden de auteurs van 'Naar een ondernemende universiteit' ook dat er een grotere verantwoordingsplicht moet komen. 'Ik ben het er volstrekt mee eens dat de boel hier in de jaren zestig is dichtgeslibd. Er werden een hoop mensen aangenomen, een hoop frustraties opgebouwd, de markt werd slechter zodat veel mensen helemaal niet weg konden. Het kwam voor dat iemand om half 11 begon met het lezen van de eerste krant, en bij wijze van spreken om half vier z'n derde uithad. Die mensen kregen een goede beoordeling en stroomden door. Die tijd is voorbij. Het is belangrijk dat we dat vasthouden. Het gaat bij ons piet zozeer om die marktgerichtheid, het is belangrijker dat er aan de mensen eisen worden gesteld in termen van onderwijs en onderzoek. Er moet intern ook een goede loopbaanbegeleiding zijn. De universiteiten zijn een tijdlang een soort aangeschoten wild geweest, met een lage maatschappelijke waardering. Voor een gedeelte terecht overigens. Je ziet dat dat nu al veranderd is. En dan heb ik helemaal geen 'snelle jongens' nodig met de boodschap dat er drastisch hervormd moet worden. Dat gebeurt gewoon op een natuuriijke, geleidelijke manier.' Maar zijn er al niet genoeg problemen met de invulling van de democratie op de KUB. 'Natuuriijk. Het gevaar bestaat dat je een soort beroepsbestuurders krijgt, wat in termen van vertegenwoordiging nooit de bedoeling is geweest. Het is moeilijk om hoogleraren in raden te krijgen, traditioneel hebben onderzoekers weinig interesse voor dat soort werk. Het gebeurt vaak dat zaken teruggekoppeld moeten worden naar de vakgroep waar het uitgevoerd moet worden, maar dat daar andere personen zitten met meer invloed. Die kunnen torpederen wat zo'n faculteitsraad zegt. Daarmee is het systeem echter nog niet fout. Het betekent alleen dat een aantal mensen moeten inzien dat hun belangen ook in de raad liggen, zodat ook feitelijk alle geledingen in de universitaire democratie participeren.' Caspar Janssen we de band met het HBO verstericen. Als de overheid daar geen beletsel tegen heeft moeten we naar programmma's waarin HBO en WO samenwerken. Tilburg kan daarbij een spilrol vervullen wanneer die integratie niet op provinciale maar op een wat kleinere schaal zal worden aangepakt. Wij hebben wat meer faciliteiten dan elders. We hebben ook al een voorbeeld in huis met diè opleiding 'communicatie en techniek'. Verder denk ik aan een grotere samenwerking of integratie met het H BO op het gebied van de economische studies. Dat hoeft niet direct tot nieuwe programma's te leiden maar wel op het gebied van de propedeuse tot grotere samenwerking om de allocatie van studenten in het systeem te verbeteren, zeker als de minister door zou gaan op de gedachte van een inschrijvingsduur van zes jaar voor het hele hoger Onderwijs. Daarbij denk ik ook aan de behoefte van mensen naar meer ontwikkeling die niet persé naadloos op de arbeidsmarkt moet worden afgestemd, dus ook algemeen vormende opleidingen met bijvoorbeeld specialisatie op het gebied van letteren en cultuur.'

MEDEDELINGEN

Do i»e<}e(toingei^peginai wordt verzorgd door de aMoHrnQ interne Comtnimicetie. Copi| moet ingeieverd zijn bi de week die yporefgaat aan het vMvcMjnen V«K| Ulriver* top donderdag) en «Hi»wri|i(lagw»6r1^0Du{uitei«|k) «PÜUMMT « to, «i«. 2001/2002. Pm ntwrnaarlt ^Mbts 1 pagina ItMwMdMiaF* Hat la dan ottt UMit da iiadUMatt fcortan kam^ «iSMIg talomwtomn. Wi tevaal «««i| wardt «spdnwig oagavati M i l d» «MdadaMngan m«t da fHOOQIrt» atttBIBlWBltB'Wfta>ttB..

ALG DIES NATALIS - DO. 19 NOV. 1987 Donderdag 19 nov. viert de KUB haar 60e verjaardag. Het Nieuwsblad wijdt die dag een speciale bijdrage aan het KUBlustrum. Voor belangstellenden is deze gratis verkrijgbaar, zolang de voorraad strekt, bij: de lustmmcommissie, kam. A 18 en de afd. Interne Communicatie, kam. B 10. Om 15.15 u. vindt de officiële academische zitting plaats, tijdens welke de Rector Magnificus een rede zal uitspreken en drie eredoctoraten zullen worden uitgereikt. Slechts een beperkt aantal medewerkers en studenten zal deze gebeurtenis bij kunnen wonen. Een samenwerkingsverband van de Audio-visuele Dienst, enkele letterenstudenten en de afd. Interne Communicatie zal voor opnamen zorgen. Hoogtepunten van de Dies zullen later voor geïnteresseerden op een videoband gepresenteerd worden. Nieuws over het universiteitsjournaal vindt u op deze mededelingenpagina.

ger onderwijs in de landen van de Europese Gemeenschap en concentreert zich op uitwisseling van studenten en wetenschappelijk personeel. Het beoogt de mobiliteit van studenten binnen de EG te bevorderen. Onderdelen van het Erasmusprogramma: subsidies voor de programma's voor internationale samenwerking en uitwisseling, reisbeurzen voorstudenten en medewerkers, het opzetten van een Europees studiepuntensysteem en varia, zoals financiële ondersteuning van internationale seminars en publicaties en het vertenen van Erasmusprijzen voor buitengewone verdiensten t.b.v. internationale samenwerking. Op 26 nov. wordt de I nternationalisering van het hoger onderwijs behandeld in de Universiteitsraad. Voor Nederlande studenten zijn ongeveer 300 beurzen beschikbaar è max. f 5000,- op jaarbasis. Eind nov. is nadere info beschikbaar over de voorwaarden voor academische samenwerkingsverbanden voor 1988/89 en over de beursaanvraagprocedure bij: - Bureau Buitenland (kam. B 1013, tel. 2235/2236) - de Erasmuscoördinatoren: Dr. van Doorne (FWW, tel. 2207); Prof. dr. Van Riemsdijk (FLW, tel. 2642); Prof. Dr. Van Veen en Drs. Van Lith (FEW, tel. 2385 en 2068); Dr. Poortinga, Drs. Van der Net en Prof. dr. Pieters (FSW, tel. 2268,2362 en2157); Mr. Jacobs (FRW, tel. 2203); Prof. dr. Bornewasseer (FGW, tel. 2887). KUB PRESENTATIEDAG

De KUB presentatiedag, die oorspronkelijk was gepland voor 10 dec. a.s. is verschoven naar4feb. 1988. De reden hiervoor is dat op die dag de ruimte rond de aula beschikbaar is en op 10 dec. niet. Mochten er nog vakgroepen geïnteresseerd zijn in deelname, dan bestaat nog tot 18 nov. de mogelijkheid om uw vakgroep hiervoor aan te melden. Informatie voor de speciale krant die voor die dag SLUITING KUB OP ZATERDAG gemaakt gaat worden moet ook uiterlijk op 18nov. bij het Transferpunt aangeleM.i.v. za. 21 nov. 1987 zal de universiteit ver worden. op zaterdag gesloten zijn, dit i.v.m. het Inlichtingen bij Marianne Wagemans, geringe gebruik van de gebouwen. De tel. 2396/2010. Dienst Bouw en Huishoudelijke zaken verzoekt u hiermee rekening te houden. HET ERASMUSPROGRAMMA VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP Het Erasmus- (European Community Action Scheme for the Mobility of University students) programma voorziet in samenwerking tussen instituten van ho-

ECO

PROPEDEUSE ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN (DECEMBER/ JANUARI-TENTAMENS) Studenten dte voor het tentamen sociale economie 1 b en/of bedrijfseconomie 1 b

Oldendorff

worden opgeroepen (doordat ze hoger dan 4,8 behaalden) kunnen zich pas nadat ze hun oproep hebben ontvangen, melden bij bureau examens om aan te vragen of ze het gehele tentamen kunnen maken (dit kan tot 1 dec. a.s. en de oproepkaart dient men mee te nemen).

JUR STUDIEREIS INSTELLINGEN EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Evenals in voorgaande jaren organiseert de vakgroep staats- en administratief recht, dit jaar in samenwerking met de vakgroep sociaal recht en sociale politiek, een studiereis voor doctoraalstudenten naar de verschillende instellingen van de Europese Gemeenschappen. Aan deze studiereis kunnen maximaal 23 studenten deelnemen. De excursie vindt plaats van 8 t/m 12 februari 1988. Bezocht worden: Brussel (Europese Commissie), Luxemburg (Europese Investeringsbank, Rekenkamer, Hof van Justitie) en Straatsburg (Europees Parlement). De deelnemersbijdrage in de kosten bedraagt voor deze 5-daagse excursie op basis van half pension, inclusief vervoer en verzekeringen + f 225,-. Inschrijving van 20 nov. t/m 18dec. 1987 bij de secretaresse van de vakgroep staats- en administratief recht, Renée Rijkens, 8 919, tel. 662302. Inlichtingen: Mr. P. Banda (01612-6333), Mr. L.J.Clement (013-662302) en Mr. H. Zeijen (013-662254).

Univers

REPETITIECOLLEGE BURGERLIJK PROCESRECHT Het repetitiecollege voor het verplicht vak burgerlijk procesrecht (basisdoctoraal) zal plaatsvinden op 3 dec. 1987 om 18.45 u in AZ 116. WIJZIGING BEGINTIJDSTIP TENTAMEN Tentamen: staats- en bestuursrecht D (Ned. recht en IBW, tweefasen) staatsrecht II (Ned. recht, nieuwe stijl) staats- en bestuursrecht C/D (Fisc. recht, tweefasen) staats- en bestuursrecht (Fisc. recht, nieuwe stijl). Datum: wo. 16 dec. 1987. Begintijdstip: 13.30 u. i.p.v. 14.30 u. TENTAMEN CAPITA SELECTA BURGERLIJK RECHT Het onderdeel huwelijksgoederen- en erfrecht en personen- en familierecht van het vak Capita selecta burgerlijk recht 1987 zal schriftelijk worden afgenomen opSdec. 1987om09.30u.inAZ8. Het tentamen zal anderhalf uur duren. U hoeft u niet op te geven bij bureau examens. U wordt ter plaatse ingeschreven. Het onderdeel vermogensrecht is mondeling. BONUSPUNTREGELING

STRAFRECHT D COLLEGES STRAFRECHT D1988 In het tweede semester van het studiejaar 1987-1988 gaat het vak Strafrecht D van start met een gehele nieuwe opzet. Het accent komt nog meer te liggen op het werkgroep-onderwijs. Naast de gebruikelijke werkcolleges worden drie werkcolleges ingericht voor het schrijven van een wetenschappelijk werkstuk onder begeleiding van de docent. Het werkstuk vormt een geïntegreerd onderdeel van het tentamen: het bepaalt voor Vt deel het eindcijfer. Voor deelname aan dit onderwijs is tijdige inschrijving voor de werkgroepen verplicht (zie studiegids voor de data). Zij die zich niet of niet tijdig inschrijven worden niettoX de werkgroepen toegelaten, noch in staat gesteld een werkstuk te maken en krijgen een aangepast tentamen, zodat toch het volle aantal punten behaald kan worden. Het tentamen

In het tweede semester van het studiejaar 1986/1987 is voor het vak Strafrecht D een bonuspunten-systeem ingevoerd. Wij willen er op wijzen dat de tentamenperiode dec. 1987-jan. 1988 de laatste mogelijkheid biedt gebruik te maken van een behaald bonuspunt.

W FSW/PSY KINDER- EN JEUGD-KLINISCHE PSYCHOLOGEN: Op maandag 23 november organiseert TOSK een bijeenkomst waarin de hr. Eilander vertelt over zijn werk op Charlotteoord, een revalidatie-centrum voor lichamelijk gehandicapte kinderen. Aansluitend een verslag door een stagiaire over haar stage daar. Aanvang: 20.00 u. in PZ 201.

werk is toverwoord

'Er kan een internationale cosmo-cu/tuur ontstaan voor de uppermillion. Voor de anderen dreigt vegeteren in televisiecultuur en voetbalvandalisme. 'In een van zijn stellingen vatte prof. dr. P. Thoenes de Oldendorfflezingen samen. 'Als we niet oppassen zullen rijk en arm meer uit elkaar gaan groeien en de groep armen zal groter en groter worden.' In zijn lezing besprak prof .dr. J . Berghman, hoogleraar Sociale Zekerheldwetenschappen aan de KUB, de eerste resultaten van een onderzoek naar de armoede in Nederland: tien procent van de huishoudens leeft in bestaansonzekere omstandigheden. Onder hen zijn veel ouderen (twintig procent van de bejaarden leeft onder het minimum), alleenstaande vrouwen met kinderen en langdurig werklozen. Eén van de oorzaken is dat deze groepen slecht de weg weten in de financiële wirwar van regelingen. Zo vraagt bijvoorbeeld zes procent van de huishoudens die recht hebben op huursubsidie deze niet aan.

is, bij goede voorbereiding, alleen de hoorcolleges te behalen.

De heer Th. Wehkamp, voorzitter van de COSBO, het overkoepelend orgaan van de ouderenbonden in Nederland, lichtte de situatie van ouderen toe: ''Ouderen hebben geen zeggenschap meer in de maatschappij, ze hebben geen machtsmiddelen.' Zo kan het ook gebeuren dat de A O W al enkele jaren niet is meegegroeid met de kosten van levensonderhoud. Bejaarden worden daardoor relatief een steeds armere groep. Aangezien het aantal ouderen de komende jaren alleen maar zal toenemen moet er structureel iets veranderen. Ouderen moeten weer volledig participeren in de besluitvorming en arbeidstijdverkorting moet ook

aangewend worden voor educatief verlof en her- of omscholing op latere leeftijd, zodat mensen niet steeds vroeger buiten het werkende deel van de bevolking zullen vallen. Werk bleek het toverwoord, ledere spreker pleitte voor een meer evenredige verdeling van werk. Het is immers niet toevallig dat de groep bestaansonzekeren eigenlijk uitsluitend bestaat uit baanlozen. Alleenstaande vrouwen met kinderen zijn ook zo'n perspectiefloze groep. Op dit moment zijn zij vaak afhankelijk van een bijstandsuitkering. Dit betekent niet alleen dat ze nu weinig uit te geven hebben, een gevolg is dat ze altijd op een minimum zullen blijven zitten. Omdat ze niet werken of slechts parttime kunnen ze geen aanvullend pensioen opbouwen. Daarnaast gelden bij sommige pensioenfondsen nog discriminerende regelingen als het uitsluiten van getrouwde vrouwen en het niet toelaten van deeltijdwerkers - een groep die vrijwel geheel uit vrouwen bestaat.

THEOL INSCHRIJVINGSDUUR De actuete kwestie over de maximale inschrijvingsduur voor theologiestudenten wordt in de eerstvolgende vergadering van de Centrale Beleidscommissie (CBC) voor het Katholiek Wetenschappelijk Theokjgisch Onderwijs besproken. REUNIE 26 Nov. a.s. is er een reünie voor oudstudenten Theologte. Huidige studenten zijn vanaf 19.30 u. welkom op de feestavond.

FVACATURES Bij de vakgroep sociaal recht en sociale politiek bestaan m.i.v. 1 jan. 1988 twee vacatures voor STUDENTASSISTENTEN (M/V) voor in totaal 3 dagen p.w. Taken: - tentamenadministratie - lesmateriaal - jurisprudentieoverzichten - documentatie - div. ondersteuning Gewenst: Ervaring met computer. Inlichtingen: Mr. G. Heerma van Voss (662181), mw. J. Mersel-van Rooij (662157). Sollicitaties schriftelijk binnen een week aan: de secretaris van de FRW, Mr. S. Toncman, kr. B 916, Hogeschoollaan 225, 5037 GC Tilburg.

Functieprofiel en functie-eisen, ter inzage op het prikbord in de vitrines (o.m. hal gebouw B). Copieën verkrijgbaar bij de dienst Personeelszaken (kamer 1028). Sollicitaties, tenzij anders vermeld, schriftelijk, binnen een week, onder vermelding van het vac.nr. op de enveloppe aan het hoofd van de dienst Personeelszaken, Postbus 90153, 5000 LE TILBURG. In het kader van het streven naar een evenwichtiger personeelsopbouw zal bij gelijkwaardigheid van candidaten de voorkeur worden gegeven aan een vrouw.

De langdurig werklozen vormen een groep die wanneer het om aandacht gaat niets tekort komen, tenminste zolang het gaat om verbale aandacht. In de praktijk vallen de inpanningen nogal tegen, aldus de stelling van drs. C. den Ouden, beleidsmedewerker van de Harmonisatieraad Welzijnsbeleid. De rijksoverheid, de gemeenten en de sociale partners bestrijden meer elkaar dan de werkloosheid. Het probleem wordt doorgeschoven en de baanloze blijft thuiszltten met steeds slechtere vooruitzichten. Werk is vrijwel het enige middel om uit de armoede te komen, maar hoe dat gerealiseerd moet worden? 'Nederlanders zijn een relatief niet ontevreden volk,' stelde Berghman vast. 'Vergeleken bij andere Europese landen is men redelijk tevreden met het inkomen - of durft men niet meer te verwachten en te klagen?' Dit gegeven wordt door de regering met een zekere gretigheid aangehaald, onder het motto dat het hier nogal meevalt. Volgens de Tilburgse hoogleraar ten onrechte. Hij trok de vergelijking:'Dat iemand anders ook scheel kijkt, is geen argument niets te doen tegen je eigen scheelheid.' J.B. 20 n o v e m b e r 1987

Studentem VITE NIEUWS Zoab jullie wel weten heeft Vrte twee weken geleden een actieweek gehouden. Verschillende mensen gaven blijk van hun interesse, maar voor degene die het gemist hebben; Vrte is een studievereniging en houdt zk;h bezig met verschillende zaken die goed aansluiten bij het intematkinaie karakter van de studies economie en rechten. Door je bij VITE aan te sluiten kun je goedkoper aan allerlei activiteiten deelnemen, krijg je het Vite-bulletin toegestuurd en bestaat er de mogelijkheid om praktische en organisatorische ervaring op te doen. Zo bestaan er binnen Vite verschillende commissies. De activiteiten die nu op het programma staan zijn: - China-congres (maart) - Parijs-reis (7 dagen in april) - Lezingcyclus Multinatranale Ondernemingen (2de semester) - Excursies Volop in beweging dusl Kom gerust langs op de Vrte kamer 0-71 (tel.662722) als je het een en ander wil weten over onze vereniging.

MENU

PERIODE 23 T/M 27 NOVEMBER 1987 MAANDAG 23/11 pjeisoep of bami-groentesoep kipfilet of boerebfaadworst kerriesaus dopenwten of witte boontjes rqst of gekookte aardappelen Veg: kenrienotenragoüt doperwten - r|st DJNSDAG24/11 setóeriesoep of taugésoep bftnde vinken of hamlapjes stroganoffsaus sperctebonen met paprika of tuinboontjes i ta crème patates frites of gekookte aardaf^ielen Veg: hamburger - strogarwffsaus sperciebonen - patates frites WOENSDAG^/11 oxtaif clair of erwtensoep bami goreng - kroepoek - uitjes babi partgang - tau^salade of beefburger - prei è la «ème gekookte aardappeien Veg; bami - kroepoek - uitjes taugésatede - saus DOMDERDAG 26/11 kalfsBoep of ju1iënr>esoep gebakken kabeljauw of kalkoen cordon bteu ravigottesaus wortetljes met peterseSe of witte koofeatede gebakken of gekookte aardappelen Veg: boererwnnelet - ravigottesaus wortel^es - gebakken aardappelen VRUDAG27/11 tomatensoep of heldere aspergesoep gevulde paprika - paprikasaus - kaas gebakken spaghetti met groent«r> of stamppot hutspot - haefiee Veg: gevukte paprfta met cous-cous paprikasaus - kaas ^bakken spaghetti met groer>ten

Univers

DIENST STUDENTEN WELZUN Openingstijden informatiecentmin (gebouw N, kamer 24) maandag 13.00 -15.00 uur dinsdag t/m donderdag 11.00-15.00 uur vrijdag 11.00-13.00 uur dinsdag óók 16.30-18.00 uur (alleen tijdens collegeperioden) Informatie en afspraken met de dekenen: in het informatiecentrum óf telefonisch, tel. 662211 Buro Welzijn (studieen beroepskeuze adviseur, psychokDgen en medeweri<er vorming en welzijn): tel. 662218. Buro Studentenarts: tel. 662116.

Sportn/euwst

Muteren van inkomen Momenteel bestaat er bij veel studenten onduktelijkhekl over het invullen van het eigen en/of partner inkomen op het mutafiefomnulier van de Centrale Direktie Studiefinanciering. Als student geef Jeje inkomen alleen dén op als het totaal meer is als f 2440,20 per ikalender-)iaar. Het weri<t absoluut verwarring en heel vervelende fouten in de hand als je een léger toetsingsinkomen toch op het mutatieformulier vermeldt. Hoe je het toetsingsinkomen berekent wordt uitgelegd in de toelichting bij het mutatieformulier. Betreft het een partner-inkomen, dan hoeft dit niet worden doorgegeven als het ónder de R.W.W.-norm + f 2440,20 (= de franchise die ook voor de student geldt) blijft, om dezelfde reden als hiertxjven vermeld. Kom je in totaal met het toetsingsinkomen boven eerder genoemde bedragen uit, dan vul je op het mutatiefomnulier per maand in watje inkomen was. Wijzigt dit inkomen (ook al is het iedere maand anders) dan stuur je steeds opnieuw een mutatieformulier in (je ontvangt na verzending steeds automatisch een nieuw), omdat de C.D.S. er vanuit gaat datje laatste doorgegeven inkomen, zonder tegenbericht, ook in de daarop volgende maand (en) van toepassing is. Het toetsingsinkomen is het totaal van: inkomsten uit dienstbetrekking, uitkering uit ziektewet en wericeloosheidswet, stage-inkomsten, winst uit onderneming, rente of divkiend, inkomsten uit eigen woning, ondervertiuur, rijksbijdrage eigen woningbezit, wezen- en halfwezenpenskien, inkomsten uit fondsen (zoals Philips van de Willigenfonds) mits aan de student uitgekeerd, alimentatie die aan de studerende ex-partner wordt uitbetaald.

SPORTCENTRUM Tafeltennist raining Gezien de grote belangstelling van beginners en gevorderden (half- en ver-) voor deze training, is er sinds vorige week een extra PABO-zaal beschikbaar. Dezelfde tijd en dezelfde plaats: 's woensdags van 19.00 uurtot20.00 uur (vrij spelen tot 20.25 uur) in de PABO, Prof. Gimbrèrelaan 16. RECTIHCATIE In Univers nr. 12 stond onder het kopje 'Pendragon' artikeltje over Sportreizen voor KUB-studenten. Dit had vermeld moeten worden onder het kopje 'Sportcentrum'.

PENDRAGON Wintersport De Stichting Pendragon organiseert de goedkoopste wintersport uitwisseling van Tilburg en wel tussen 13 t/m 29 februari '88, in Polen. De opzet van deze reis is alle sportkaarthouders voor weinig geld te laten skiën en kennis te laten maken met Polen. Ook zijn er excursies naar Krakow, Warschau, Auschwitz, e.d. Kosten bedragen f 489,— (visa, reis, verblijf op basis van vol pension) Daar komt dan nog voor je zelf de skiliften bij (5 et. per lift), excursies, verzekering, en zakgekl, drt is in het totaal ongeveer f 200, —, (prijzen aldaar liggen op ongeveer een vierde van de prijzen hier) Nadere informatie S.T.S.S.O. Pendragon, KUB Sportcentrum, 631873, vragen naar Willem-Jan.

3 m

Agenda

o

NOVEMBER VRIJDAG 20 NOVEMBER Universiteit, 16.15 uur, aula: Promotie Drs. A Schouten, Titel proefschfifl: 'Denken en doen in het onderwijs. Leerlingstrategieen bij het uitvoeren van praktijkopdrachten. Cinecitta, 20.00 uur: 'Down hij law'. Regie: Jim Jarmusch. (t/m25-11). anecitta, 22.00 uur: 'Crazy love'. Regie: Dominique Oeruddere, Schouwburg, 20.15 uur; Ro-Theater speelt 'Vuur in de sneeuw' van Sam Shepard, (t/m 21-11). Schouwburg. 20.00 uur: RImhuis: 'Jc«n l'histoiredu peupte'. Regie: AbatJacar Samb-tilakhafam. (t/m 21-11).

P

Uiteraard zit EFACT ook het volgend se- ' Schouwburg, 22.15 uur: RImhuis: 'Wend Kuuni'. Regie: Gaston Kabore. mester niet stil. De voorbereidingen voor nieuwe activiteiten, waaronder een symDe Bestuurscommissie Multifunktiposium, zijn nu al in volle gang. i onele Ruimte is een commissie van het In de verschillende commissies is nog College van Bestuur en bestaat uit ZATERDAG 21 NOVEMBER plaats voor leden die actief willen worden minstens 5 studenten. Schouwburg, 23-46 uur, studio: naast hun studie. De commissie heeft tot taak erop toe te Yvonne tex met 'De Amerikaanse zien, dat de Multifunktionele ruimledereen die belangstelling heeft kan Paustn'. te/ PUF volgens de bedoelingen gebmikt contact opnemen met het bestuur of een en beheerd wordt en daartoe de nodige keer langs komen op de EFACT-kamer. besluiten te nemen. De bestuurscomTel. 013-662991. Kamer 050. missie kan een aanvulling met een tweeZONDAG 22 NOVEMBER tal studenten nog zeer wel gebruiken. STICHTING STUDENTEN Schouwburg, 20.15 uur: Opera FoVOOR ONDERZOEK IN rum met 'Un Batto in Maschera'. ONTWIKKELINGSLANDEN Geïnteresseerden kunnen zich voor meer Maranatha, 11.30 uur: Viering (STUVOO) informatie wenden tot W. Heuvelmans, m.m V. studentenkoor. Then%: Een N5, tel. (66)2844 of (66)2210. voik van herders. Voorganger Henk Op 15 juni 1987 is op de Katholieke UniMeeuws. versiteit in Nijmegen de stichting STULEDENBORREL MARKETING VOO opgericht. De doelstellingen van de stichting zijn als volgt samen te vatten: ASSOCIATIE KUB. door middel van infomTatieverzamelingM/VANDAG 23 NOVEMBER Na een veelblovend begin met een suc- en verspreiding studenten beter op weg te helpen bij de voorbereiding en het cesvol congres en een boeiende caseSchouwburg, 20.00 uur: Filmhuis: eigenlijke onderzoek doen in ontwikkemiddag organiseert de Marketing Asso'Pousse-pousse', Regie: Oaniel Kamlingslanden. Concreet houdt dit in dat ciatie K.U.B, op woensdag 25 november wa. (t/m 24-11). een borrelavond voor al zijn leden van de men daar de volgende activiteiten heeft Schouwburg, 22.15uur: Nmhuis: opgezet: Marketing Associatie, dan ben je vanaf 'Baara'. Regie: Souteymane Cissü. 21.00 uur welkom in s'tapperij de koren- - een databank om de informatie, ver(t/m 24-11). bloem. spreid over de verschillende universiteiten en instituten, te verzamelen; - lezingen en fora organiseren die ingaan EFACT op vragen die leven bij studenten die onderzoek in ontwikkelingslanden willen DINSDAG 24 NOVEMBER Het bestuur van EFACT heet alle nieuwe doen; Universiteit, 20.00 uur, AZ 117: teleden van harte welkom bij de verenizing door Kremlin-kenner Zjores MedNiet tot het toetsingsinkomen behoren: ging. Met enige trots maken wij hier mel- - een tijdschrift opzetten waarin studenten hun bevindingen tijdens (onderding van het feit dat het ledental de 300 kinderbijslag, huursubsidie, tegemoetvedev. Org. Kris, Polek en Pemo. zoeks)stages kunnen publiceren, zodat gepasseerd is. Voor de tentamenbundels koming in de studiekosten, alimentatie Universiteit, 20.30 uur, AZ 115: deze waardevolle informatie niet verioen het faculteitsblad DEFACTO bleek betaald aan het kind ( = student), terugSocfates-fihTi: 'Death of a salesman'. ren gaat; daarnaast kunnen er artikelen zowel bij de leden als bij de overige ecogaaf inkomstenbelasting en premiehefSchouwburg, 2).45 uur, studio: La in geplaatst worden over interessante ernomiestudenten grote belangstelling te fing, WSF18 -H, geldt dat men van ouTerraza met 'Trouwspel' van Marivaringen buiten het onderzoekobject; bestaan. Ook de andere activiteiten zoders krijgt, onkostenvergoeding bij vaux in een regie van Aitjert Lutibers. als de lezing door Dr. Ch.O. van der Grin- - financiële bronnen aanboren om bostage-inkomsten (de C.D.S. kijkt dan vengenoemde aktiviteiten te kunnen fiten, de voorlichtingsmkldag over de keuwat de belastingdienst doet: is het fiskaal nancieren. inkomen dan is het ook inkomen voor de zevakken en de excursie naar Heineken De bedoeling is deze activiteiten ook in kunnen als succesvol aangemerkt worWSF, is het onkostenvergoeding voor Tilburg gestalte te geven en zodoende in den. WOENSDAG 25 NOVEMBER de belasting dan óók voor de WSF). samenweri<ing met Nijmegen een inforSchouwburgcafé, 20.46 uur: Literal matienetwerk te creëren. re debutantenavond. We zoeken daarom mensen die geïnteOiof: Eerstejaars-avond. resseerd zijn deze plannen tot uitvoering Voor f i,— vult u onderstaande ruimte boordevol, inclusief trefwoord bovenaan. te brengen. Ben je geïnteresseerd, bel Egelantier, 22.00 uur: Franse avond: De matsertjes kunnen enkel met deze leesbaar ingevulde bon (één letter, leesteken 'Dick en Huub', chansor*sen baöades dan 013-430484 (Wido van Bergen) of of spatte per blokje) bij de redactie worden ingediend. 013-358047 (Bernard Kuiten). Betaling kan per giro- of betaalkaart onder gesloten omslag of op de redactie. Voor concrete informatie over onderzoek in ontwikkelingslanden kan men Vergeet niet ook naam en adres in te vullen. DONDERDAG 26 NOVEMBER zich wenden tot: Universiteit, 13.30 uur: Vergadering STUVOO in Nijmegen, op dinsdagmiduntversiteitsraad. dag tussen 14.(X)en 17.00 uur onder het telefoonnummer 080-515833. IMoorderiigt, 19.30 uur: Cita (^n El Pasado. Universiteit, 10.00 uur, AZ 116: EXCURSIE MAK: Symposium Gerrit Mannoury en de Mentoraats Aktiviteiten Kommissie Nederlarwlse Significa. (MAK) organiseerteen excursie naar de Olof: CCT-feest. Coca Cola in Breda op donderdag 26 noUniversitett, 13.00 uur, AZ 9: Analyvember. Inschrijven op B305 op dinsdag se van de actuele ontwikkelingen en en woensdag tussen 12.00-17.00. Kosperspectieven m Suriname. ten ^ 10, — . Vol is vol. Universiteit, 12.00 uur, CZ215: Collocjuiumeconometrie. Dr. Lennart KUB^TROPDASSEN EN -SHAWLS Flood over 'Effects of Taxes, Wages and Socio-Economic Variabies on Vanaf maandag 30 november a.s. zullen Market and Non-Market Work. de KUB-stropdassen tegen betaling van Universiteit, 14.00 uur: CZ105: Colf 15, — per stuk verkrijgbaar zijn bij de loquium economie, algemeen A-serie. universite'rtskas en het dictatenmagazijn. Drs. A.G.M Broeksteeg (Raljo Ned.) Waarschijnlijk zullen de KUB-shawls meen Drs. D. v.d. Wijst (E.I.M.) over dio december 1987 worden afgeleverd Naam: 'Een nieuwe methode van bedrijfswaarover via Univers mededeling zal doorlichting' worden gedaan. Adres: BESTUURDERS GEVRAAGD

Betaald matseren

X

1 1 1 II 1 1 1 1 1 1 1 : 1

(Tel.:

;

20 november 1987

I

^gl SCHOUWBURGCAFÉ

STADSSCHOUWBURG

Vuur in de sneeuw: bij vlagen rauw en vurig

Voorstelling: Vuur in de sneeuw van Sam Shepard door het ROTheater. Regie: Antolne Uitdehaag. Acteurs o.a. Hubert Fermin. Geert de Jong en Allard van der Scheer. De openingscène Is prachtig en doet denken aan 'Paris, Texas' waar Shepard trouwens het scenario voor schreef. Een snelweg slechts belicht door de bleke maan. Bijeen praatpaal staat een eenzame man. Uit het donker klinkt: 'Geef me het nummer dan kan ik je terugbellen als de verbinding weer verbroken is.' De man antwoordt: 'Er is geen nummer! Het is donker! Wat denk je dat ik ben, een uil of zoiets'. De belangrijkste thema's worden in die korte eerste scène al meteen duidelijk: het gevoel van noodlot, mensen die aan elkaar vastzitten. Bloedband.

Nadat Jake zijn vrouw Bet grondig in elkaar heeft geslagen vlucht hij het huis uit, bang dat hij haar deze keer dood heeft geslagen. Dood is ze niet, hoewel in haar hersens wel degelijk iets kapot is geslagen. Ook bij Jake is Iets gesprongen. Rond deze twee mensen die na de ramp in hun respectievelijk ouderlijk huis terugkeren ontpopt zich het verhaal. Hugo Maerten speelt de psychopatische Jake. Behalve dat hij worstelt met de vraag of hij zijn vrouw nu wel of niet heeft doodgeslagen is daar nog de herinnering aan zijn dode vader, de allesomvattende liefde van zijn moeder en de te zorgzame broer. De mishandelde vrouw. Joke Tjalsma, is net zo ingekapseld door haar familieleden. Allebei de acteurs werken hard om het verlangen naar elkaar wat ze ondanks alles nog hebben, geloofwaardig temaken.»

Geert de Jong is overdonderend in haar moederrol. Haar rol bestaat uit uitersten maar zij glijdt gladjes over van het platvloerse naar het vertederende moederdier. Allard van der Scheer wandelt geroutineerd brompotterig over het toneel maar weet de laatste scène toch nog een onverwachte wending te geven. Onder de regie van Antolne Uitdehaag is Vuur in de Sneeuw een prettige maar geen opzienbarende voorstelling geworden. Zo wilde Sam Shepard bij deze voorstelling 'music with an American backbone'. De speciaal voor deze voorstelling geformeerde bluegrass band speelt vóór, gedurende en né de voorstelling vooral lang en netjes. Omdat de tekst zoveel emotionele en rauwe momenten kent zou de muziek daar meer bij aan moeten sluiten, vuriger moeten zijn. L.W.

Literaire debutanten Stichting J.H.Leopold organiseert in samenwerking met boekhandel Gianotten en Schouwburg Tilburg 'De Avonden' (voorheen het literair café) rondom drie debutanten. 'De Avonden' vindt plaats op woensdag 25 november In Het Kaffee van de Schouwburg. De aanvangstijd is 20.45 uur. De debutanten zijn, respectievelijk, Nelleke Noordervliet, Frank Oudmaijer en Joost Zwagerman. Nelleke Noordervliet (1945) maakt haar debuut met de roman 'TIne of De dalen waar het leven woont'. Multatull, wiens honderdste sterfdag dit jaar wordt herdacht, wordt in deze roman op een bijzondere wijze belicht. Het boek is namelijk geschreven vanuit het perspectief van TIne, de eerste vrouw van Eduard Douwes Dekker. 'Geplooid Leven' is het debuut van Frank Oudmaijer (1959). Een verhalenbundel die opvalt door de ironiserende en onderhoudende verteltrant waarmee 'dorpse' voorvallen worden geschilderd. De schrijver, docent Nederlands in het dorp Schagen (N.H.), publiceerde eerder in diverse literaire tijdschriften. Joost Zwagerman (1964) Is eigenlijk al geen echte debutant meer. Vorig jaar verscheen zijn debuutroman 'De houdgreep', dit voorjaar zijn dichtbundel 'Langs de doofpot' en recentelijk de verhalenbundel 'Kroondomein'. Daarnaast schrijft Zwagerman, wiens publicaties t)epaald niet onopgemerirt zijn gebleven, als journalist voor bladen als H. P. en Vinyl. NOORDERLIGT

Cita Con Ei Pasado Donderdag 26 nov. Stichting Samenwerking Tilburg-NIcaragua. Info avond & feest met Cita Con El Pasado. Aanvang 19.30 uur. Entree i 5,-. Informatie en feest op één avond. Reden is het geslaagde projekt rond een eethuls in Matagalpa, Nicaragua. Met Tilburgse steun Is dit 'Comedore'-projekt een sukses geworden. Via een groot videoscherm zal getoond worden hoe dit allemaal In zijn werk is gegaan. Dansen na afloop met het Amsterdamse merengue-orkest Cita Con El Pasado. Drie trompetten, vier saxen, piano, tambora, conga, quira, contrabas en twee zangers, een 'hollandse' merengue big band die tot op heden elke publiek imponeert. Merengue, afkomstig uit de Dominicaanse Republiek is een woest swingende af rocaribische stijlsoort die deze groep, Cita Con El Pasado (afspraak met het verleden) uitstekend in de vingers heeft. DE VONK

Klaas Hoek Maandag 23 november voert de bekende clavichord-bespeler Klaas Hoek werk uit van Stockhausen, Cage, Poort en Hoek bij de Vonk, Willem H-straat 24 te Tilburg.

Geert de Jong (zittend) en Yvonne van den Hurk in 'Vuur in de Sneeuw' van het Ro-Theater (foto Leo van Velzen) Univers

Klaas Hoek won in 1983 de eerste prijs op het Internationale Gaudeamus Concours voor uitvoerders van nieuwe muziek. In 1978 was hem voor zijn orgelspel reeds de Prix d'Excellence toegekend. Klaas Hoek maakt momenteel deel uit van het Xenakis-Ensemble, één van de toonaangevende groepen voor nieuwe muziek in Nederland. Als eerste staat de compositie 'Berg', voor clavichord en tape van de Tilburgse componist Hans Poort op het programma. Poort studeerde bij Jan van Dijk, Victor Wentinck en Tony van Campen. Met de eerste prijs op het festival voor nieuwe muziek te Bourges (Frank-

rijk) verwierf hij internationale erkenning. 'Berg'uit 1986 is opgedragen aan Klaas Hoek en beleeft deze avond zijn Nederlandse première. Vervolgens voert Klaas Hoek een eigen compositie uit, 'Muziek voor Clavichord Nr.l, Herfst' uit 1981. Na de pauze zullen de 'Variations Nr. 1' uit 1958 van de Amerikaanse componist John Cage te beluisteren zijn. Dit is zogenaamde aleatorische muziek, hetgeen wil zeggen dat het merendeel van de tonen en klanken bij toeval ontstaat. Het programma wordt besloten met het uit 1976 daterende werk 'Tierkreis' van Kariheinz Stockhausen. De compositie bestaat uit 12 melodieën, voor elk teken van de dierenriem één. 'TIerkreis' behoort tot de meer toegankelijke werken van deze componist en is inmiddels uitgegroeid tot een eigentijdse klassieker. Om geen afbreuk te doen aan het breekbare karakter van deze muziek, zijn de deuren tijdens het concert gesloten. Gelieve dus op tijd aanwezig te zijn. De aanvang is om 21.30 uur. De entree bedraag f 5,-. 'T HEKS

Scena6 uit Polen Naar aanleiding van een Pools theaterfestival in Gent en Amsterdam komt de Poolse groep Scena 6 naar Tilburg en wel op zaterdag 21 november om 21.00 uur in 't Heks. Het theatercollectief Scena 6 uit Lublin, onder de artistieke leiding van Hendryk Kowaiczyk, werkt vanuit een grote sociale betrokkenheid met het Poolse volk. Vanuit dit engagement is 'Psalmy' (De Psalmen) ontstaan. Het is een harmonieuze, ontroerende voorstelling met (engelstalige) teksten van Herman Broch, Shakespeare, Mllosz en van groepsleden zelf. De muziek komt ondermeer uit Offenbachs Orfée en uit Verdi's Requiem. Ondanks zijn losse structuur is de voorstelling indrukwekkend, zoals bijvoorbeeld de scène waarin een vrouw haar man in de gevangenis bezoekt. In het stuk gaat scherpe satire hand in hand met ironie en zwarte humor. Warm aanbevolen ook al omdat het niet zo vaak gebeurt dat Poolse avantgarde groepen Tilburg tjezoeken. E.V. 'T HEKS

Tie 3 speelt'Aii' van Wailraff Dinsdag 24 november. Tie 3 Theater met 'All, de 1001 nachtmerrie'. Het stuk is een zeer vrije bewerking van Gunter Walraff's bestseller 'Ganz Unten'. Het scenario is van Paul Pourveur en Eugene Bervoets. De reakties op dit Belgische stuk waren zeer uiteenlopend, van 'Vlaamse groep misbmikt Wailraff s All' (Welzijnswêekblad) tot 'Gruwelijke geniale tseeldenstorm over zwart en blank' (K. Verdonschot). 'Ali, de 1001 nachtmerrie' is een verpletterende theaterervaring. Het is niet een getrouwe kopie van het boek, maar iets wat veel verder gaat. Tie 3 toont op een zeer associatieve manier de pure abstracties van nacht, onderdrukking, onbegrip en onvrijheid. De kracht van deze voorstelling schuilt in de manier waarop Paul Pourveur te werk gaat in de opbouw van zijn scenario. Pourveur, scenarist van de zeer ondergewaardeerde t.v.-serie Adriaan Brouwer en van diverse successtukken van de 'Witte Kraai', tovert met zijn associatieve manier van bewerken een wereld waarin droom, harde realiteit en literaire bespiegelingen elkaar afwisselen. Eugene Bervoets, dte bij Tie 3 de fakkel van Tone Brulln overnam, toont zich in al zijn acteursmogelijkheden. Hij is net zo'n theatert)eest als zijn voorganger, en daarmee is er weer hoop voor het door bezuinigingen bedreigde gezelschap. 20 n o v e m b e r 1987

ACHTERKLAP KU B-das ais club-das

De life-style van de jaren '90

Terwijl een nieuwe economische crisis zich alweer aandient, en minister Deetman ondertussen zijn onderwijsplannen doorzet, kwamen vorige week donderdag enkele honderden studenten bijeen in de aula van de KUB v o o r het congres Lifestyle 901, trends in de jaren negentig'. De letterenvereniging Kontekst bewees hiermee dat ook zij best congressen kan organiseren over goed in de markt liggende onderwerpen, verwant aan e c o n o m i e en m a r k e t i n g . Heuse lezingen van mensen uit het bedrijfsleven en van een reclamebureau. En slechts één s o c i o l o o g die het w a a g d e de pret te verstoren door zich af te vragen waar dan 'die eigen identiteit' bleef als iedereen in dezelfde, weliswaar trendy kleding ging lopen. Voor de rest kon het publiek zich inleven in de problemen van de modebranche om haar kleding aan de man of vrouw te brengen. De brandende vraag hoe de life-style in-de jaren negentig er uit gaat zien, kon helaas niet beantwoord worden. Volgens de organisatoren w a s het congres een 'groot succes'. Een grote opkomst en de publiciteit w a s goed geweest; zelfs de Telegraaf besteedde aandacht aan de gebeurtenis. En die modeshow was inderdaad heel mooi.

Het theater

Bestaat er zoiets als een KUBIffestyle? A\s het aan het College van Bestuur ligt ontstaat er binnenkort wel zoiets als een KUB-dress-sty/e. In een schrijven aan alle faculteiten en diensten wijst het college er op dat er stropdassen en damesshawls, voorzien van het KU B-logo, ter beschikking staan voor het personeel. 'Deze artikelen zouden bij het dragen ervan de externe presentaties door KU B-medewerkers goed kunnen ondersteunen, maar ook als relatiegeschenk voor een goede entree kunnen zorgen', aldus het college in de brief. De stropdassen (kleur donkerblauw) kosten vijftien gulden, de damesshawls (kleur rood/wit), die overigens pas in december verkrijgbaar zijn, gaan 22 gulden kosten. Ook studenten kunnen mettertijd in het bezit komen van een KUBstropdas of-shawl. Mr. J . Backbiervan de dienst algemene zaken bevestigt het idee dat het hier gaat om een soort sa/espromotion. 'Ik vermoed dat dit gebeurt in de geest van de actie 'Brabant strijdt voor zijn universiteit', toen we met z'n allen in Den Haag onze solidariteit betuigden. De stickers van toen hebben plaats gemaakt voor stropdassen.' Backbier juicht het initiatief toe: 'Dit is een uitstekend idee dat al veel eerder genomen had moeten worden. Op Amerikaanse universiteiten bestaat zoiets al veel langer.' Het college lijkt overigens niet hele-

maal overtuigd van de promotionele aspiraties van de KUB-medewerkers, getuige de laatste, indringende zin van de brief: 'Het College vertrouwt erop dat de KU B-medewerkers bij in- en externe presentaties zoveel mogelijk de KU B-stropdas of -shawl zullen dragen, en dat belde artikelen een door derden begeerd relatiegeschenk zullen zijn.' Overigens ontbreken de Roomsgele clubkleuren in de stropdassen. Zeker iets minder geschikt voor 'salespromotion'. C.J.

Plezierig en leuk Het eerste vat bier werd aangeboden door Olof - en dat bericht werd met een luid applaus ontvangen tijdens de oprichtingsvergadering van de nieuwe studentenvereniging. Stichting Socrates was dinsdagavond de initiatiefnemer voor de oprichting van de vereniging die voorlopig onder de naam 'Plato' door het leven moet. Een van de suggesties voor de naam die het niet haalde was 'Preges', voor prettig gestoord: het beeld dat de nieuwe vereniging voor ogen heeft voor hun leden. Ook 'Venus' haalde het niet. Plato dus, wat staat voor 'Plezierige en Leuke Activiteiten in Tilburg en Omgeving'. Plato moet niet gezien worden als een concurrent van Olof, aldus de praeses. Maar een fusie tussen de twee verenigingen, zoals een student in de propvolle PUF opmerkte, zit er ook niet in. M.K.

Surinaamse verkiezingen Op woensdag 25 november 1987 worden in Suriname verkiezingen gehouden. Op donderdag 26 november geven André Haakmat en Sandew Hira een analyse van de actuele ontwikkelingen en perspectieven in Suriname. In de K.U.B. AZ-9. 13.00 uur. Haakmat woont sinds 1982 in Nederland. Na de coup van Bouterse op25febmari 1980 maakt hij deel uit van diens regering. Hij was vicepresident, en minister op de posten Buitenlandse Zaken, Justitie, en Legeren Politie. In 1982 doet Haakmat een poging tot staatsgreep. Dit mislukt en Haakmat vlucht naar Nederland. In december 1982 worden 15 andere politieke tegenstanders van de regering-Bouterse vermoord. Haakmat probeert vanuit Nederland op verschillende manieren invloed op het Surinaamse bewind uit te oefenen. Zo adviseert hij Ronnie Brunswijk van het Jungle Commando en is hij een belangrijk lid van het Amsterdams Volksverzet, één van de groeperingen die vanuit het buitenland de Surinaamse oppositie steunt. Onlangs publiceerde hij zijn politieke memoires: 'De revolutie uitgegleden'. Hira is Eurofjees woordvoerder van de S.P.A., de Surinaamse Partij van de Arbeid, één van de partijen die meedoet aan de komende verkiezingen. Haakmat en Hira komen naar de KUB op uitnodiging van KRIS en POLEK. L. de B.

ANSICHTEN

In de vijftiger jaren is het bergafwaarts gegaan. De televisie deed zijn intrede, het uitgaansleven kreeg het stevig te verduren. Het waren vooral de bioscopen die het moesten afleggen t^en de beeldbuis. Tot dan hadden defilmzalenavond aan avond van voor naar achter vol gezeten. Tilburg was goed voorzien. Je had het City-theater op de Heuvel, Cinema Royal (het latere Ambassade-theater) in de Willem-ü-straat bij de sociëteit van Les Souvenirs des Montagnards, het Harmonie-theater bij de geUjknamige sociëteit in de Stationsstraat. Maar er werden ook films gedraaid in het later afgebrande Metropole op de Heuvel - de voorganger van de Stadsschouwburg -, en in West-End, een tot theater verbouwd patronaatsgebouw in de buurt van de Ringbaan West. Legendarisch was de kleurrijke bioscoop-eigenaar Herman van der Weerden die onder andere op>zien baarde door op zeer gevorderde leeftijd met een prille twen in het huwelijk te treden. Van der Waerden was de eigenaar van twee bioscopen: het Chicago-theater aan de Heuvel (waar nu de Heuvelpoort met zijn vijf filmzalen is gevestigd), en de enige bioscoop ten noorden van het spoor met de toepasselijke naam Noorderiicht-theater aan de Veldhovenring. De weduwe Van der Waerden is nog altijd eigenaresse van dat laatste theater, dat door de nieuwe gebruikers is omgedoopt tot Noorderligt met een g. In verval geraakte theaters worden wel vaker in ere hersteld door een nieuwe generatie. In de WiUem-II-straat wordt momenteel de laatste hand gelegd aan de verbouwing van het voormalige Ambassade-theater. De in stijl gemoderniseerde accomodatie wordt de uitbreiding van Cinecitta, de succesvolle bioscoop voor de betere film van de jonge exploitanten Bert Goessen en Frans van Bede. Concurrent van Goessen en Van Beek. Ton Crone van het tot de gesubsidieerde Stadsschouwburg behorende Filmhuis Uet onlangs in De Groene overigens blijken weinig vreugde te beleven aan de ondernemingslust van beide voormalige organisatoren van de Tilburgse Filmliga. Ze zouden de krenten uit zijn pap halen. Toegegeven, het succes van Cinecitta moet nogal zuiuvoor Crone zijn, want zijn pap is gesubsidieerd, en de 'krentenpikkers' werken op commerciële Maar theaters worden niet alleen in hun oude functie hersteld, ze krijgen soms ook een heel nieuw gezicht. Zo hebben jongeren het Grand Theater in Groningen van de ondergang gered door het te kraken, en er een muziekzaal van te maken. In het Vlaamse Gent is enige jaren geleden het in onbruik geraakte monumentale socialistische cultuurpaleis De Vooruit door jongeren na een kolossale verbouwing heropend. In Tilburg heet het sinds enkele jaren door jongeren uit de kring van de fameuze Stichting RK Veulpoepers BVgerehabiliteerde theater 'Noorderligt'. Het heeft vooral een regionale functie en een nationale faam als poptempel. Van een leien dakje is dat niet gegaan. In 1985, kort na de opening ontstonden forse problemen rond de geluid-overlast van het popgeweld aan de Veldhovenring. Zowel de door de buitetunuren doordringende klanken van de coiicerten, als het geraas van het laden en lossen van vrachtwagens, vaak in het holst van de nacht waren voor omwonenden reden tot protest. Noorderligt

Univers

dreigde onder die druk te bezwijken. Zonder Noorderligt zou het weer donker worden in het zuiden, was de waarschuwende slogan op de afSches van de in het nauw gedreven kersverse theaterexploitanten. De gemeente was echter met de mensen van Noorderligt in zee gegaan, had de nodige vergurmingen verstrekt, en was daardoor mede-verantwoordelijk voor de ontstane situatie. Het heeft vele vergader-uren, juridische verwikkelingen en publiciteitscampagnes gekost om de benodigde middelen - ruim een half miljoen - voor aanpassing van het gebouw op tafel te krijgen, en aan de geluidshinder een einde te maken. In september 1986 was het echter zo ver. Noorderligt opende na een ingrijpende tweede verbouwing opnieuw zijn poorten voor het muziekmiimende publiek. Het licht in het zuiden bleef aan.

20 november 1987

"