TeleScoop 2 ALGEMEEN De grote onderwerpen “krachten”, “bevolkingsspreiding”, “klimaat en tijd”, “klimaat en ruimte”, en “terreinwerk” zijn verdeeld over verschillende thema’s met in het oog springende en aansprekende titels. Elk thema is telkens ingeleid door enkele uitdagende foto’s, en aangekondigd via een spreekwoord of gezegde. Elk thema begint vanuit verwondering en sluit aan bij de leefwereld van de leerlingen, en gaat vervolgens naar de plaats waar het probleem zich situeert. Meerdere werelddelen komen hierbij beurtelings aan bod. Verticale en horizontale relaties worden ook in het tweede jaar gebruikt als ruimtelijke denkvaardigheid. Waar mogelijk worden deze relaties geschematiseerd en gevisualiseerd via de figuur van de landschapsvormende lagen. In elk thema is er een focus op landschappelijke veranderingen op korte en lange termijn en staan we stil bij mondiale vraagstukken en duurzaamheid (PPP). Didactisch hebben we aandacht voor het concentrisch of spiraalsgewijs leren. Inhouden en vaardigheden uit het eerste jaar worden in een nieuwe context toegepast, verbreed en verdiept. Per thema zijn er een 25-tal pagina’s voorzien, waarvan 20 pagina’s inhoud en 5 pagina’s samenvatting, “test jezelf” en oefeningen. In elk thema worden de volgende leerplandoelen en eindtermen systematisch gehanteerd, waardoor deze vaardigheden verankerd worden en de leerlingen deze onder de knie krijgen: GO! ET 9.1, 9.7, 9.8, 9.9, 13.9
Kath Ond Vla LPD 1, 2, 3, 8, 9, 11 ET 9.1, 9.7, 9.8, 9.9, 13.9
1
Thema Hoog spel spelen Het hooggebergte is als een pretpark voor wie de ultieme kick opzoekt. Mensen klimmen tot bijna onbereikbare plaatsen, skiën van de meest onmogelijke hellingen of springen met een wingsuit duizelingwekkende dieptes in. We verkennen het alpiene landschap met onze achtergrondkennis over kaartwerk, reliëfvormen, klimaat en vegetatie. De natuurwetenschappen zetten ons op het spoor van krachten. Krachten veroorzaken verandering en zelfs het berglandschap is het resultaat van krachten. Hoe ontstaan gebergten? Welke invloed heeft de klimaatopwarming? We staan ook stil bij onze eigen kracht. Onze sportactiviteiten en het toerisme drukken een grote stempel op de Alpen. Maar we kunnen ook duurzaam met dat pretpark omgaan… 1. Bergen kunnen verzetten • Studie van de Alpen, vanuit diverse standpunten bekeken. • Verkenning van het alpiene landschap vanuit de extreme sporten: herhaling reliëfvormen, hooggebergteklimaat en -vegetatie, hoogtelijnen topografische kaart. • Platentektoniek en het ontstaan van gebergten; grote gebergteketens in de wereld • Toerisme en de invloed van de mens op het Alpien landschap. • Duurzaam omgaan met Alpien landschap. 2. Als het water zakt, kraakt het ijs • Lawines bekeken vanuit zwaartekracht, weer en klimaat, klimaatopwarming. Ze brengen skiërs en bergsporters in de problemen. • Invloed van erosie op het Alpiene landschap. • Invloed van klimaatopwarming op het Alpiene landschap Kath Ond Vla LPD 8 , 9, 30, 31, 32, 33, 35 en 36 ET 6.24, 9.8, 13.6
GO! ET 6.24, 9.3, 9.4, 9.5, 9.6, 9.8, 13.6
2
Thema Huilen met de wolven in het bos? In de zomervakantie van 2019 waren de bosbranden in AmazoniĂŤ niet weg te denken uit het journaal. Waarom zijn de (tropische regen)wouden zo belangrijk voor ons? Vanuit producten die leerlingen gebruiken, gaan we op zoek naar onze link met het Amazonewoud. Zo komt al snel aan het licht dat wij met onze levensstijl een grote invloed hebben op de ontbossing van tropische regenwouden. Ons consumptiegedrag is er de oorzaak van dat het tropisch regenwoud een bedreigde schatkamer is geworden. De veranderingen in het landschap door ontbossing hebben een aantal gevolgen op lokaal en op mondiaal niveau: de verstoring van de neerslagcyclus, van de CO2 balans, de daling van de biodiversiteit, en een verstoring van de levenswijze van de inheemse bevolking. Gelukkig is niet alles kommer en kwel. We bekijken ook welke maatregelen er worden genomen om de schade te beperken of gedeeltelijk op te lossen. 1. Door de bos de bomen niet meer zien Het tropisch regenwoud, bedreigde schatkamer: ligging, veranderingen, oorzaken, verbanden met onze consumptie 2. Wie zijn gat verbrandt, moet op de blaren zitten Gevolgen van deze veranderingen: verstoring neerslagcyclus, meer CO2 in atmosfeer en dus opwarming, daling biodiversiteit, verstoring levenswijze plaatselijke stammen 3. Waar een wil is, is een weg Alternatieven voor de ontbossing en oplossingen voor de schade GO! ET 9.1, 9.3.6, 9.5, 9.5.7, 9.6, 9.6.1
Kath Ond Vla LPD 22, 17, 33, 34, 35, ET 9.1, 9.3.6, 9.5, 9.5.7, 9.6, 9.6.10
3
Thema Wie de schoen past, trekke hem aan In dit thema doen we onderzoek naar ruimtelijke relaties en zoeken we naar gepaste verklaringen voor deze relaties. Concreet doen we dit door te onderzoeken wat het verband is tussen woonplaats en werkplaats, en tussen de bevolkingsspreiding en de natuurlijke factoren reliÍf en klimaat. Daarnaast leggen we ook de klemtoon op mondiale vraagstukken i.v.m. duurzaamheid (PPP): hoe verplaatsen we ons en wat zijn de gevolgen voor mens, milieu en klimaat? We onderzoeken hoe megasteden zorgen voor een veranderend ruimtegebruik. Wie de schoen past trekke hem aan verwijst naar het feit dat diegene die verantwoordelijk is voor iets, zich daar ook aangesproken door mag voelen. In dit thema kan de link gelegd worden met de plaats waar schoenen geproduceerd worden en wie de eindgebruiker is. Veel mensen wonen in megasteden waar deze massaproductie plaatsvindt. Waarom wonen ze daar? Wat is de invloed van deze internationale handel op ons milieu en klimaat? Welke duurzame keuzes zullen we moeten maken? Wat zijn de positieve en negatieve gevolgen van ons veranderend ruimtegebruik? Je ontdekt het in dit thema waar we op een concentrische manier eerder geleerde vaardigheden (procedurele doelen) herhalen en nieuwe onderzoeksvaardigheden aanleren. Dit realiseren we door het verwerken van relevante voorkennis en aan te sluiten bij de leefwereld van de leerlingen. 1. Daar wringt het schoentje Waar werken en wonen wij? Waar worden onze schoenen gemaakt: tewerkstelling in lage loonlanden Bevolkingsdichtheid, bevolkingsspreiding, megasteden en landschappelijke veranderingen 2. Iemand iets in de schoenen schuiven Wat is onze verantwoordelijkheid? Europa is eindgebruiker van veel geproduceerde goederen uit het buitenland (zoals China, Vietnam, ‌). Wij zijn de grote vragers van in het buitenland geproduceerde goederen. Wat kunnen wij dus doen om deze problematiek op te lossen? PPP komt hier aan bod i.f.v. duurzame keuzes die we maken i.v.m. energie en mobiliteit. GO!: ET 9.4.8, 9.4.9 , 9.5.7, 9.6.5
Kath Ond Vla LPD 13, 14, 16, 17, 22, 24, 35 en 36 ET 7.7, 9.1, 9.2, 9.4, 9.4.8, 9.4.9, 9.5, 9.5.7, 9.6.5, 9.9
4
Thema De tol van moeder natuur betalen De beweging van aardplaten heeft heel wat gevolgen. Aardbevingen, tsunami’s en vulkanen zijn de meest extreme. In het eerste hoofdstuk focussen we op het ontstaan ervan en de veranderingen die ze veroorzaken in het landschap. We gaan echt op onderzoek door zelfstandig een ontdekplaat over vulkanen te bestuderen. In hoofdstuk 2 laat moeder natuur zich nog eens gelden. We nemen kort een tropische storm onder de loep. In het laatste hoofdstuk vragen we ons af waarom mensen nog steeds blijven wonen in deze risicogebieden. We passen eerder ingeoefende vaardigheden en kennis toe om de nodige besluiten te trekken. 1. Het is heet onder onze voeten • Bewegingen van platen en platentektoniek, vulkanen, aardbevingen en tsunami’s • Aardbevingen en hun gevolgen. Hoe verandert een gebied na een aardbeving/tsunami? • Ontdekplaat werking vulkaan • Stollingsgesteenten en verdieping mineralen 2. In het oog van de storm • Onderzoek naar het ontstaan en de gevolgen van tropische stormen 3. • • •
De mooiste bloemen groeien aan de rand van de ravijn Waarom blijven mensen toch in risicogebieden wonen? Welke maatregelen worden er getroffen? Extreem voorbeeld: verhuis van hoofdstad Indonesië
Kath Ond Vla LPD 29, 30, 31, 32, 34, 35 ET 6.24, 9.2, 9.5
GO! ET 6.24, 9.2, 9.5
5
Thema Ben jij een buitenbeentje? (Terreinwerk / Onderzoek op het terrein) Terreinonderzoek is een belangrijk onderdeel van de eindtermen en leerplannen van de eerste graad. De verschillende stappen van een onderzoek worden in het terreinwerk toegepast: een onderzoeksvraag en hypothese bedenken, het onderzoek voorbereiden, uitvoeren en verwerken om vervolgens een antwoord op de vraag te formuleren. Een geografisch onderzoek kan niet zonder goed kaartenmateriaal. Naast de papieren kaarten wijzen we de weg naar verschillende websites zoals Geopunt, Google Maps, Google Earth, Topomapviewer … De onderzoeksvraag gaat in de richting van een landschapsonderzoek, van de verschillende landschapsvormende lagen en van de veranderingen in het landschap. Terreinvaardigheden variëren met de mogelijkheden die de omgeving van de school biedt. Oriënteren en kaartlezen, met behulp van digitale en niet-digitale hulpmiddelen (kaart, kompas, gps, …) komen steeds terug, maar afhankelijk van de onderzoeksvraag zijn er andere, bijkomende vaardigheden vereist. 1. Heg noch steg weten • Voorbereiding van het onderzoek • Wat ga ik waar onderzoeken: formuleer een onderzoeksvraag. We geven enkele voorbeelden van eenvoudige onderzoeksvragen, uit verschilelnde landschapslagen. • Welke kaarten heb ik nodig en welke info vind ik op verschillende websites? (Geopunt, Google Earth en Google Maps, Topomapviewer … ) 2. Kijk verder dan je neus lang is • Het eigenlijke onderzoek op het terrein • Afhankelijk van de schoolomgeving en de aard van het onderzoek zijn er soms dezelfde terreinvaardigheden (kaartlezen, oriënteren …) maar ook nog verschillende andere terreintechnieken nodig. We stellen een handige tool beschikbaar om de onderzoeksvragen te bepalen in verschillende omgevingen en de nodige terreintechnieken te raadplegen. 3. Alle kaarten op tafel • Verwerking van de onderzoeksgegevens. • Welke relaties tussen landschapsvormende lagen zijn er gevonden? GO! ET 9.1, 9.2, 9.3, 9.5, 9.7, 9.8, 9.9, 6.43, (6.44), 6.45, 6.47, 6.48, 6.50, 13.3, 13.4, 13.6, 13.9, 13.11, 13.12, 13.13
Kath Ond Vla LPD 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 17 Naargelang het gekozen onderzoek: LPD 18, 22, 23, 24, 33 ET 9.1, 9.2, 9.3, 9.5, 9.7, 9.8, 9.9, 6.43, (6.44), 6.45, 6.47, 6.48, 6.50, 13.3, 13.4, 13.6, 13.9, 13.11, 13.12, 13.13
6
Actualiteit Actualiteit is aardrijkskundig relevant als de ligging een belangrijke rol speelt bij het begrijpen van deze gebeurtenis. Een dergelijke aandachtvragende en soms spectaculaire gebeurtenis die vooraan in de actualiteit staat, biedt een opportuniteit om een eenvoudig geografisch onderzoekje te doen. Deze kans doet zich meermaals in een schooljaar voor: een vulkaanuitbarsting, een zware aardbeving, een verwoestende tropische storm, een catastrofale lawine, een grensconflict, migratieproblemen, klimaatveranderingen, ruimtelijke problemen en veranderingen …. Dergelijke gebeurtenissen halen vaak het nieuws en vragen om wat meer inzicht. De achtergrondkennis, nodig om deze gebeurtenissen te begrijpen, is verwerkt in verschillende thema’s van het leerwerkboek van het tweede jaar. Bij een onderzoek kan dit geraadpleegd worden. De vragen “wat, waar en waarom daar” stellen en beantwoorden is wel degelijk een onderzoek in de lessen aardrijkskunde! We hebben een sjabloon en een stappenplan ontwikkeld om een dergelijk onderzoekje in de klas te kunnen uitvoeren. Kath Ond Vla LPD 3, 4, 8, 9, 11, 14 ET 6.47, 7.7, 9.1.4, 9.5.5, 9.5.8, 13.3, 13.4, 9.8
GO! ET 6.47, 7.7, 9.1.4, 9.5.5, 9.5.8, 13.3, 13.4, 9.8
7