Skip to main content

Methodewijzer Wereldwijzer

Page 1

Wereldwijzer

Methodewijzer


Wereldwijzer in één oogopslag Wereldwijzer is een methode voor aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek met een doorlopende leerlijn van de kleuterklas tot en met het zesde leerjaar. De methode combineert: •

een kennis- en doelgerichte aanpak vanuit de minimumdoelen en leerplannen;

•

duidelijke vakdisciplines met doelgerichte samenhang;

•

een haalbare jaarplanning en een herkenbare thema- en lesstructuur;

•

expliciete directe instructie met voortdurende controle van begrip;

•

aandacht voor taal, wiskunde, actualiteit en onderzoekend en ontwerpend leren;

•

ondersteuning voor herhaling, evaluatie en differentiatie;

•

een geïntegreerd aanbod op papier en in Bingel.

Wat betekent dat voor jou? Je krijgt een duidelijke jaar- en themaopbouw, volledig uitgewerkte lessen en inhoudelijke achtergrondinformatie. De vaste structuur geeft houvast en laat tegelijk ruimte om te herhalen, te verdiepen en aan te sluiten bij je klas en omgeving. Er zijn voldoende bufferwerken voorzien waarbij je eigen accenten kunt leggen zoals omgevingsleren, een uitstap, verkeer, actualiteit, etc.

Wat betekent dat voor je leerlingen? Leerlingen bouwen systematisch kennis op over de wereld. Ze leren met een duidelijke focus op aardrijkskunde, geschiedenis of wetenschap en techniek. Zo krijgen ze de tijd om zich in elk vakgebied te verdiepen en van daaruit verbanden te leggen. Ze leren correcte vaktaal gebruiken, actuele gebeurtenissen begrijpen en hun kennis toepassen in nieuwe situaties.

2

Wereldwijzer


Inhoudstafel 1

Nieuwe minimumdoelen en leerplannen: een duidelijke koers

4

2

Visie en didactische uitgangspunten

5

3

Doorlopende leerlijn, vakdisciplines en samenhang

12

4

Wereldwijzer voor kleuters: een kennisrijke start

14

5

Een haalbare jaarplanning

16

6

Een herkenbare thema-opbouw

19

7

Wereldwijzer en Taaltoer versterken elkaar

20

8

De handleiding en het klasmateriaal

24

9

Het leerlingenmateriaal

30

10

Herhalen, evalueren en differentiëren

34

11

Maximaal digitaal ondersteund met Bingel 37

12

Overzicht materialen

13

Starten met Wereldwijzer 39

14

Quickscan voor leermiddelen: aansluiting met Wereldwijzer 40

15

Vol vertrouwen voor de klas met de juiste basiskennis

38

44

3


1

Nieuwe minimumdoelen en leerplannen: een duidelijke koers

De nieuwe minimumdoelen zetten een duidelijke koers uit voor het basisonderwijs. Ze vormen de basis voor een kennisrijk curriculum, waarin leerlingen eerst actief en systematisch kennis opbouwen en die kennis vervolgens toepassen bij het inoefenen en vastzetten van vaardigheden. Wereldwijzer legt de focus op zuivere doelen uit aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek. Zo bouwen leerlingen systematisch kennis over de wereld op. Waar nodig herhalen en verankeren ze daarbij kennis en vaardigheden uit de andere disciplines, Nederlands en wiskunde. Die brede kennis helpt hen om verbanden te leggen, teksten beter te begrijpen, kritisch na te denken en de wereld om zich heen te doorgronden. Waar vroeger sprake was van ontwikkelingsdoelen voor de derde kleuterklas en eindtermen voor het zesde leerjaar, gelden voortaan minimumdoelen voor de derde kleuterklas, het vierde leerjaar en het zesde leerjaar. Die minimumdoelen zijn concreter geformuleerd en geven duidelijker aan welke kennis en vaardigheden leerlingen moeten verwerven. Op basis van de minimumdoelen ontwikkelen de verschillende onderwijsverstrekkers hun leerplannen. Daarin wordt de leerstof over de verschillende leerjaren verdeeld en worden de horizontale en verticale leerlijnen verder uitgewerkt. De basis voor de ontwikkeling van Wereldwijzer is het kennisrijke curriculum, gebaseerd op de nieuwe minimumdoelen en leerplannen.

Wat betekent dit voor aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek? • • • • • • • •

niet langer een geïntegreerde aanpak maar afzonderlijke vakdisciplines voor aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek; een systematische en samenhangende kennisopbouw; duidelijk interpreteerbare doelen; kernbegrippen en concepten die leerlingen nodig hebben om nieuwe informatie te begrijpen; onderzoekend en ontwerpend leren; het herkennen van verbanden tussen leerinhouden; het gebruiken van correcte vaktaal; de samenhang tussen kennis, taal en denken.

Wereldwijzer vertaalt de doelen naar de klaspraktijk De methode is ontwikkeld vanuit de nieuwe minimumdoelen en de nieuwe leerplannen. Bij een aantal doelen verschilt het moment van aanbrengen tussen de onderwijsnetten. De handleiding geeft dit telkens duidelijk aan. Wereldwijzer houdt echter rekening met deze verschillende leerplannen. Toch moeten de auteurs soms keuzes maken over het moment waarop bepaalde inhouden worden aangeboden. Het kan daarom voorkomen dat een inhoud in Wereldwijzer een jaar vroeger of later aan bod komt dan in het leerplan van jouw onderwijsnet. Die keuzes maken de auteurs bewust en onderbouwd, waarbij ze steeds de samenhang en de logische opbouw van de leerstof over de leerjaren heen bewaken. De leerstof wordt spiraalsgewijs opgebouwd: belangrijke kennis en vaardigheden keren op verschillende momenten terug en worden telkens herhaald, verdiept en uitgebreid. Zo werkt Wereldwijzer stap voor stap toe naar de minimumdoelen die bereikt moeten worden tegen het einde van de derde kleuterklas, het vierde leerjaar en het zesde leerjaar. 4

Wereldwijzer


2

Visie en didactische uitgangspunten

Wereldwijzer helpt je om kennisrijk onderwijs voor aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek concreet vorm te geven. De methode steunt op zeven pijlers.

Pijler 1 Wereldwijzer vertrekt vanuit de vakdisciplines Elk thema binnen Wereldwijzer focust op één vakdiscipline – aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap levende natuur, wetenschap niet-levende natuur en techniek – met concrete en haalbare lesdoelen. Zo werk je doelgericht en verdiepend, zonder versnippering. Elke discipline heeft een eigen manier van kijken naar de wereld en krijgt daarom een eigen leerlijn, kleur, icoon, begrippenkader en vakspecifieke vaardigheden.

Aardrijkskunde

Wereldwijzer

1

Wetenschap levende natuur

Wereldwijzer

2

Wetenschap niet-levende natuur

Dit werkschrift is

1

van:

Dit werkschrift is van:

Wereldwijzer

Dit werkschrift is van:

1

Dit werkschrift is van:

Dit werkschrift is van:

Wereldwijzer

Wereldwijzer

2

Techniek

Geschiedenis

Werkschrift Thema 5: Wat een wereld

Werkschrift Thema 3: Overal leven

Werkschrift Op onderzoek

Werkschrift Sterk door techn iek

Werkschrift Thema 4: Toen alles begon

Pijler 2 ereldwijzer bouwt W doelgericht kennis op Kennis wordt niet opgebouwd in losse lessen. Nieuwe leerstof sluit steeds aan bij wat leerlingen al kennen en kunnen. Daarom werkt Wereldwijzer met verticale leerlijnen over de leerjaren heen en met horizontale samenhang binnen een leerjaar. De leerinhouden worden systematisch opgebouwd: van eenvoudig naar complex, van concreet naar abstracter en steeds vanuit eerder verworven kennis. Samenhang wordt ook spiraalsgewijs aangebracht, als leerstof van vorige schooljaren terugkomt in nieuwe en steeds complexere contexten.

L6 L5 L4 L3 L2 L1

5


2

Visie en didactische

Pijler 3 Wereldwijzer ondersteunt met achtergrondinformatie De leerstof die wordt voorgeschreven in de minimumdoelen kan soms best uitdagend zijn. Wereldwijzer voorziet bij je lessen gerichte achtergrondinformatie, zodat je je lessen inhoudelijk en didactisch sterk en met vertrouwen kunt voorbereiden en geven. Zo krijg je meer zicht op de inhoud achter de les en sta je sterker bij vragen, misvattingen of verdiepende klasgesprekken in de klas. In die achtergrondinfo vind je onder meer relevante informatie bij o.a. woordenschat, plaatsen, gebeurtenissen en personen die aan bod komen. Daarnaast krijg je ook inzicht in de leerlijn: wat leerlingen eerder al geleerd hebben, welke voorkennis je mag verwachten en hoe nieuwe kennis daarop verder bouwt. In de achtergrondinformatie is er tot slot ook aandacht voor de didactische principes achter de lesopbouw en de manier waarop leerstof wordt aangebracht. Zo helpt Wereldwijzer je niet alleen om complexe leerstof beter te begrijpen, maar ook om ze binnen een zinvolle context en op een heldere, doordachte manier in de klas te brengen.

Achtergrondinformatie Wat kennen de leerlingen vanuit de kleuterschool? Tijdens deze lessenreeks bouwen de leerlingen verder op de kennis die ze in de kleuterschool hebben opgedaan. Ze kennen vanuit de kleuterschool de begrippen uit de tabel op de vorige pagina. Ze kennen de volgende concepten: • de levenscyclus: geboren worden, kiemen, groeien, sterven; • de fasen van de levenscyclus: geboorte/kieming, groei, voortplanting, dood; • het principe van eten en gegeten worden; • dat mensen eten en drinken nodig hebben om te groeien en te bewegen; • de functies van de lichaamsdelen: spieren, botten, longen, hart, maag, ogen, oren, neus, mond, huid. Ze kunnen: • organismen beschrijven op basis van waarneembare kenmerken; • fauna beschrijven op basis van de voortplantingswijze (eierleggend, zogend, levendbarend); • aangeven dat je moet eten wanneer je honger hebt en drinken wanneer je dorst hebt; • de lichaamsdelen op het eigen lichaam aanduiden en benoemen. Wat is nieuw? De belangrijkste doelstelling van dit thema is dat de leerlingen begrijpen wat er allemaal leeft in hun omgeving. Ze leren hoe planten en dieren in verschillende biotopen met elkaar en met hun omgeving verbonden zijn. Wat met de moeilijke woordenschat? Alle begrippen die in de kleuterklas aan bod kwamen, keren in dit thema terug. De leerlingen krijgen de kans om die woorden opnieuw actief te gebruiken en te verankeren. Daarnaast worden nieuwe begrippen geïntroduceerd. Die worden met aandacht aangebracht en tijdens de lessen regelmatig herhaald. Enkele moeilijkere begrippen worden verduidelijkt met een kindvriendelijk synoniem of alternatief: • de fauna = de dieren • de flora = de planten

• eierleggend = een jong uit een ei • levendbarend = een jong uit de buik

In Wereldwijzer 2 worden de moeilijke begrippen verder vastgezet.

Voor je start Gebruik de Encyclopedie van Wereldwijzer kleuters om de voorkennis van de leerlingen op te halen en te activeren. Blader samen door de Encyclopedie en sta stil bij vertrouwde concepten, begrippen, foto’s en weetjes. Wat herkennen de leerlingen nog? Wat kunnen ze vertellen bij de beelden? Welke woorden kunnen ze nog verklaren? Je kunt bepaalde tekstjes ook opnieuw voorlezen om inhouden op te frissen en belangrijke begrippen te herhalen.

Kenniswijzer voor het lager onderwijs

Om met vertrouwen voor de klaseentelaagdrempelige staan, heb je als start om verder te Zo wordt de Encyclopedie en herkenbare bouwen op wat de leerlingen al weten. leerkracht een sterke inhoudelijke basiskennis nodig. Onze boekenreeks Kenniswijzer voor het lager onderwijs bundelt alle basiskennis die je nodig hebt voor de zes leerjaren. Lees achteraan deze methodewijzer meer over deze boeken of scan de QR code voor meer informatie.

KS

Wereldwijzer

Kleuterencyclopedie

Wereldwijzer 1 – Thema 3 – Les 1

6

Wereldwijzer

7


uitgangspunten Pijler 4 Wereldwijzer verbindt met de actualiteit In Wereldwijzer is actualiteit geen losse extra maar een vast onderdeel van elk thema (behalve geschiedenis), met een aparte actua-les waarmee je de leerstof betekenisvol verbindt met de wereld van vandaag. Wereldwijzer bouwt die actualiteit bovendien geleidelijk op, aangepast aan de leeftijd van de leerlingen. In leerjaar 1 ligt de focus op de directe omgeving, zoals de school of de gemeente. Daarna verruimt die blik stap voor stap naar België, Europa en de wereld. In de hogere leerjaren is er daarbij aandacht voor de betrouwbaarheid van bronnen en fake news. Zo groeit actualiteit mee met wat leerlingen aankunnen en leren ze steeds bredere verbanden leggen.

50'

ACTUA

Vogels tellen

Domein: Actualiteit en omgevingsleren

Lesdoelen De leerlingen: • kunnen vogels determineren op basis van uiterlijke kenmerken (MD 3.1.3); • kunnen verwoorden wat belangrijk is in een vogelvriendelijke omgeving (MD 3.2.6); • kunnen correcte waarnemingen uitvoeren in verband met ‘Het Grote Vogelweekend’ (MD 3.6.4). Transferdoel taal De leerlingen: • kunnen voorafgaand aan het vertellen en presenteren inhoud verzamelen en structureren onder begeleiding (MD 1.3.6).

Voorbereiding • •

•

• • •

Zoek actuele nieuwsberichten over vogels die het moeilijk hebben of die met uitsterven bedreigd zijn. Enkele dagen voor de les ga je met de leerlingen naar buiten om in de schoolomgeving vogels te fotograferen. Neem tablets of camera’s mee. Druk de foto’s af om de vogels nadien in de klas te determineren. Verzamel de foto’s ook op een overzichtsblad, zodat de leerlingen ze nadien kunnen turven wanneer ze vogels in de buurt tellen. Voorzie bronnen om vogels te determineren. Voorbeelden: – een app zoals Merlin Bird ID, BirdNET of Vogels van Nederland en België; – een vogelgids uit de bibliotheek; – de tuinvogelposter van Natuurpunt; – de website van Natuurpunt. Kopieerblad 1 heb je nodig per groep van 3 à 4 leerlingen. Kopieerblad 2 heb je nodig voor elke leerling. Op kopieerblad 3 vind je de transcriptie van de luisterfragmenten bij oefening 1 in het werkschrift.

Materiaal • •

werkschrift p. 12 en 13 kopieerblad 1, 2 en 3

7


Samenvatting Toon het boomschema op het bord en vertel: In dit boomschema komen de belangrijkste woorden van het thema samen. Zo onthouden we wat we samen geleerd hebben.

2 Pijler 5

Visie en didactische

Bespreek aan de hand van gerichte vragen: • Wat betekent ‘fauna’? • In welke twee groepen kun je de fauna indelen? • Welke groepen dieren hebben een wervelkolom? Welke groepen dieren niet? • •

Wat betekent ‘flora’? Welke vier groepen planten hebben we in dit thema leren kennen?

• •

Wat zijn schimmels? Hoe heet het zichtbare deel van een schimmel?

Vraag nog verder door rond andere begrippen die in dit thema aan bod kwamen: • Welke lichaamsdelen herken je bij (bijvoorbeeld) de vogel? • Welke verschillen zijn er tussen insecten en spinnen? • Welke groepen dieren krijgen een jong uit een ei, welke uit de buik? • In welke twee groepen zou je de bomen nog verder kunnen verdelen? • Welke soorten gras hebben we leren kennen? • Welke delen van de paddenstoel ken je?

Wereldwijzer leert leerlingen leren Elke discipline heeft zijn eigen werkschriften, die leerlingen houvast en structuur bieden. Elk thema heeft een logische opbouw met verschillende fasen. De rode draad in elk thema is de startvraag en het BBB-principe: • • •

Samenvatting bij les 10

de levende natuur

de fauna

de schimmels

de flora

Bekend: wat weten we al? Benieuwd: wat willen we leren? Bewaard: wat hebben we onthouden? dieren met wervelkolom

Dit helpt leerlingen bewust stil te staan bij hun leerproces. De visuele leerroute in het werkschrift geeft leerlingen een overzicht van de lessen die aan bod komen tijdens het thema.

de zoogdieren

26

82

Kennisschema’s (of graphic organizers) helpen leerlingen om verbanden te zien tussen begrippen en leerinhouden. Deze schema’s worden eerst klassikaal opgebouwd en later in de les individueel, per twee of in groep.

Kennisclips (filmpjes) herhalen de leerstof stap voor stap in de juiste vaktaal en kunnen ook thuis bekeken worden. Deze kennisclips vinden de leerlingen via QR-codes terug op de leerroute, bij de onthoudkaders en op het Bingeleiland.

de vogels

dieren zonder wervelkolom

de vissen

de insecten

de spinnen

de boom

de struik

de loofboom

de naaldboom

het gras

het mos

Samenvatting bij les 10

de paddenstoel

Samenvatting bij les 10

Wereldwijzer 2 – De natuur onder de loep – Les 10

Samenvatting bij les 8 Onthoud

de schimmel en de paddenstoel

de hoed

de ring

de paddenstoel of het vruchtlichaam

de steel

Een onthoudkader helpt om de kern van de les samen te vatten en om de leerstof te begrijpen, structureren en studeren. de plaatjes

de buisjes

de zwamvlok

19

8

Wereldwijzer

27


uitgangspunten

Leerlingen kunnen ook aan de slag met de interactieve ontdekplaten op het Bingeleiland om de leerstof te verankeren en de begrippen te herhalen.

Daarnaast heeft elk thema ook een vaste les ‘leren leren’. In deze les blikken leerlingen terug op de startvraag uit les 1 en op wat ze tijdens het thema geleerd hebben. Ze vullen de rubriek bewaard in, formuleren een antwoord op de startvraag en gaan actief aan de slag met de samenvatting van het thema.

25'

LES 9

Domein: Attitudes

Waarom is onze aarde zo bijzonder? Subdomein: Leren leren

Samenvatting Toon de woordpa raplu’s en vertel: In deze woordparaplu’s kom en de belangrijkste woorden van dit thema samen. Zo onthouden we wat we samen geleerd hebben.

Les 9 van 9

Leercompetenties

Bespreek aan de

De leerlingen: • kunnen informatie ordenen en onthouden door kernwoorden en begrippen te groeperen en in een Start boomschema (woordparaplu) te plaatsen (MD 9.2.2); Terugblik op de startles • kunnen reflecteren op wat ze hebben geleerd en dit verwoorden met kernwoorden (MD 9.2.2).

Tijdens deze les kijk je terug op het thema ‘Wat een

wat we moeten onthouden in de derde kolom Print per vier à vijf leerlingen een set begrippenkaartjes. ‘Bewaard’. In kopieerblad het kort Print voor elke groep één of twee lege woordparaplu’s van 1 (eventueel op groot • Lees de startvraag opnieuw. formaat). Lesdoel formuleren • Blik terug op de rubrieken ‘Bekend’ en Formuleer het lesdoel: Ik kan woorden schikken in ‘Benieuwd’. een boomschema (woordparaplu). • Benoem dat jullie in deze les de rubriek ‘Bewaard’ aanvullen. Materiaal • •

de natuur

het land

de zee

de lucht

de oceaan

de grond

22

de mens

de rivier

het water

de berg

de rots

• werkschrift p. 22 en 23 • kopieerblad 1 Kern

de heuvel

de boerderij

de fabriek

de winkel

de markt

de bank

de bus

de tram

de trein

de weg

het spoor

thema 5 – samenva

tting bij les 9

Het weer tijdens het jaar • Hoe weet je wat voor weer het is? • Kun je uitleggen wat temperatuur/n eerslag/ bewolking/wind is? Samenva het weer tijden s het jaar • Hoe verander tting in het werkschrift t het weer met de seizoenen? Besp • Hoe vera reek nder klass t dedan ikaa natu l de ur sam met de seizo enva enen leerl • Wat vera ? tting in het werkschrift. inge n.in het nder t er Vergelijk met de landschap met de woordparaplu’s seizoenen? van de • Hoe passen men sen zich aan het het weer weer en de seizoenen aan? de seizoenen

Sorteren en benoemen

• Verdeel de klas in groepen van vier tot vijf leerlingen. De leerlingen zoeken gepaste begrippenkaartjes bij de categorieën van de begrippenkaartjes. Geef elke groep een van woordparaplu van kopieerblad 1. De de natuur in De mens in Het weer De seizoenen twee woordparaplu’s van kopieerblad 1. • temperatuur Vergelijk klassikaal met in hetZe landschap het landschap • de • de desamenvatting winter zoeken begrippenkaartjes die bij de het werkschrift. • het land • de stadhoren: • de neerslag • de lente categorieën van de woordparaplu • het water • het dorp • de bewolking • de zomer • de • het huis • de wind • de herfst • lucht woordparaplu het landschap: de natuur in • de grond • in het appartement • de regen • de bladeren Tip het landschap, de mens het landschap; • de • tijdens de boerderij • de hagel • de bloemen • rots woordparaplu het weer het jaar: Je kunt de woorden van de kledij • hethet zand • de fabriek • de sneeuw • de weer, de seizoenen. begrippenkaartjes knippen. Leerlingen • de rivier • de winkel • de hagel • de jas die al wat meer uitdaging • de zee die sneller klaar•zijn, dekunnen markt ook met • de mist • dekunnen handschoenen Groepen gebruiken op het vlak van schrijven, • de oceaan • het park • warm, koud een tweede woordparaplu aan de slag. kunnen de woorden zelf noteren. • de berg • de bank • nat, droog • de • de bus Stelheuvel reflectievragen: • de • de tram • vallei Waarom horen deze kaartjes samen? • het strand • bepaalde de trein groep hoort? • Hoe weet je dat dit in een • het bosje nog een voorbeeld • de weg dat ook in deze groep past? • Kun bedenken • het spoor Verdeel de klas in groepen van vier tot

Woordenschat vijf leerlingen. Elke groep krijgt een set

Afronding

De rubriek ‘Bew aard’ de temperatuur de regen de winter Keer terug naar de bladeren het schema ‘Bek end, benieuwd, je onthouden? Vul bewaard’ van les de rubriek ‘Bewaard 1. Wat willen we ’ aan met kernwoo niet vergeten? Wat rden. moet Startvraag bea ntwoorden de neerslag

Wereldwijzer 1 – Thema 5 – Les 9

74

Wereldwijzer 1 – Thema 5 – Les 9

het landschap

Werk je in dit them a met het boek De gele ballon? Dan kun je de leerl ingen aan de hand van de prenten nog mee r landschapseleme nten laten benoemen.

Voorbereiding wereld’. Je herhaalt wat je hebt geleerd. We noteren

bij les 9

hand van gerichte

vragen: Het landschap • Wat zie je in een landschap dat bij de natuur hoort? • Wat zie je in een landschap dat door de mens is gemaakt? • Welke landscha ppen ken je al? Hoe noem je die landschappen? • Welke elemente n ken jij nog mee r in landschappen?

Keer terug naar de bordles van les 1. Toon de startvraag op het bord en lees ze voor: Waarom is onze aarde Transferdoel zo bijzonder? Toon het schema ‘Bekend, benieuwd, bewaard’ waarin je in de startles kernwoorden invulde. De leerlingen: • kunnen kernwoorden en begrippen structureren in schema’s en groepen, om informatie te onthouden Kijk nog een keer kort naar de rubrieken ‘Bekend’ en ‘Benieuwd’ van het schema. en te ordenen (MD 1.2.9). • Wat hebben we bij ‘Bekend’ geschreven? • Wat hebben we bij ‘Benieuwd’ geschreven?

72

samenvatting

de hagel

de lente Lees tot slot de de bloemen startvraag nog een keer: Waarom is nadenken over een onze aarde zo bijzo antwoord. Ze form nder? Laat de leerl uleren hun antw ingen in duo’s oord in een zin: ‘Onze aarde is bijzo Bespreek klassikaa nder omdat …’ l en noteer enke de bewolking de sneeuw le zinnen op het • Onze aarde is de zomer bord. Voorbeelden: de jas bijzonder omdat ze ronddraait. • Onze aarde is bijzonder omdat er verschillende • Onze aarde is landschappen zijn. bijzonder omdat de zon kan schijnen • Onze aarde is en het kan regenen. bijzonder omdat de wind de natuur verander • Onze aarde is bewolkt t met de seizoenen bijzonder omdat de herfst de handschoenen . het dag en nach • Onze aarde is t wordt. bijzonder omdat er planten, diere thema 5 – samenva n en mensen leven tting bij les 9 23 . Sluit het thema af: We hebben samen Wergele heel wat eldw ijzer erd over1 onze – Them bijzo a5 – Les nder e aard 9 e. Laten we samen goed zorg dragen voor onze aarde, dan kunnen we nog veel meer ontdekken. Wauw, op wat een wereld leven wij! • Bespreek de rubriek ‘Bewaard ’ en vul aan. • Stel de startvraa g nog een keer en kom samen tot een antwoord .

73

9


2

Visie en didactische

Pijler 6 Wereldwijzer heeft aandacht voor effectieve didactiek Elke basisles volgt de principes van expliciete directe instructie (EDI). Je activeert relevante voorkennis, benoemt het lesdoel, bouwt de leerstof stap voor stap op en controleert tijdens elke fase of alle leerlingen mee zijn. In de afronding blik je terug op het lesdoel en de leerroute. EDI zit daarnaast ook vervat in de vaste bouwstenen van het thema. De leerroute maakt het leerproces zichtbaar en helpt om terug en vooruit te blikken. Zo ondersteunt EDI niet alleen de instructie van één les, maar ook de samenhang en opbouw van het hele thema. In de startles worden de startvraag en de rubrieken ‘Bekend’ en ‘Benieuwd’ vastgenomen, zodat leerlingen meteen actief nadenken over hun voorkennis en hun leerdoel. wat een wereld les 3: wat zie je in een landschap?

les 1: waarom is onze aarde zo bijzonder?

les 4: wat zie je nog meer in een landschap?

les 2: de aarde is een bol

les 6: de seizoenen

les 5: het weer vandaag

actua: het weer en de seizoenen in het nieuws

les 9: waarom is onze aarde zo bijzonder? les 7: de dag en de nacht

4

les 8: zorg dragen voor de aarde

thema 5 – leerroute

thema 5 – leerroute

Ook in de laatste les ‘leren leren’ komt die gestructureerde aanpak terug: leerlingen blikken terug op de startvraag van het thema, vullen de rubriek ‘Bewaard’ in en verwerken de leerstof opnieuw op een meer bewuste manier. 10

Wereldwijzer

5


uitgangspunten Pijler 7 Wereldwijzer en samenhang als fundament Tussen de disciplines Geschiedenis, aardrijkskunde, wetenschap en techniek worden doelgericht met elkaar verbonden wanneer dat inhoudelijk zinvol is. Transferdoelen tussen disciplines worden benoemd in de handleiding.

Met taal Wereldwijzer is inhoudelijk en thematisch verbonden met Taaltoer. Taaltoer maakt gebruik van voorkennis uit de vakdisciplines die de leerlingen eerder verwierven. In Wereldwijzer passen leerlingen taalvaardigheden toe die ze eerder in Taaltoer geleerd, geoefend en verankerd hebben. De transferdoelen in de handleiding tonen welke taalvaardigheden aan bod komen en hoe je ze binnen de verschillende thema’s inzet. Verderop in deze methodewijzer vind je nog meer informatie over de link tussen Wereldwijzer en Taaltoer.

Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie Wat is nieuw?

De leerlingen maakten in leerjaar 1 kennis met vijf biotopen: het grasland, het bos, de heide, de kust en Wat is nieuw? de stad. Ze ontdekten de eigenschappen van die biotopen en bespraken welke planten en dieren er De leerlingen maakten in leerjaar 1 kennis met vijf biotopen: het grasland, het bos, de heide, de kust en leven. Ze leerden in welke vormen water in die biotopen voorkomt: de beek, de rivier, de plas, de vijver en de stad. Ze ontdekten de eigenschappen van die biotopen en bespraken welke planten en dieren er de zee. De leerlingen kennen ‘fauna’ als verzamelnaam voor dieren en ‘flora’ als verzamelnaam voor leven. Ze leerden in welke vormen water in die biotopen voorkomt: de beek, de rivier, de plas, de vijver en planten. de zee. De leerlingen kennen ‘fauna’ als verzamelnaam voor dieren en ‘flora’ als verzamelnaam voor planten. In deze les verdiepen de leerlingen hun kennis rond de biotopen. Ze bekijken de eigenschappen van de biotopen en ze benoemen in welke vormen water er voorkomt. Ze vertellen welke dieren en planten in de In deze les verdiepen de leerlingen hun kennis rond de biotopen. Ze bekijken de eigenschappen van de biotopen leven. Daarbij gaan ze dieper in op de relaties tussen organismen en de omgeving waar ze biotopen en ze benoemen in welke vormen water er voorkomt. Ze vertellen welke dieren en planten in de Achtergrondinformatie leven: waarom kiezen dieren voor een bepaalde biotoop en hoe passen planten zich aan de biotopen leven. Daarbij gaan ze dieper in op de relaties tussen organismen en de omgeving waar ze omstandigheden van een biotoop aan? Daarbij worden nieuwe begrippen aangereikt, zoals leven:iswaarom dieren voor een bepaalde biotoop en hoe passen planten zich aan de nieuw? kiezen ‘Wat de begroeiing’ en ‘schaduwrijk’. omstandigheden van gingen een biotoop aan? Daarbij worden nieuwe zoals In het eerste leerjaar de leerlingen aan de slag met een begrippen plattegrondaangereikt, van de klas. Aan de hand van ‘de begroeiing’ enbeschreven ‘schaduwrijk’. locaties in de klas. Ze tekenden zelf een plattegrond van de klas, ze ruimtebegrippen Aan het einde van de les ze wordt de transfer gemaakt naar de lessen aardrijkskunde: de leerlingen maakten een eenvoudige legende en een maquette. bekijken een kaart van de omgeving van de school en benoemen welke biotopen daar voorkomen. Aan het einde van de les wordt de transfer gemaakt naar de lessen aardrijkskunde: de leerlingen bekijken eenjekaart vanverder. de omgeving van de school benoemen welke biotopen daar In deze les bouw daarop De leerlingen diepen en hun kennis over de plattegrond uit.voorkomen. Ze gaan aan

de slag met een fictieve plattegrond van een school. Ze lezen de plattegrond, ze leren kleuren, vormen en symbolen herkennen en ze verdiepen hun begrip van de legende. Zo leren ze hoe ze locaties in een school kunnen terugvinden en situeren op de plattegrond.

Transferdoel taal Transferdoel taal De leerlingen:

De begrippen ‘de plattegrond’ en of ‘deeenvoudige kaart’ • kunnen kernwoorden, schema’s lijstjes noteren om teksten of mondelinge informatie De leerlingen: Eenuit plattegrond is een tekening met details gemaakt van bovenaf, van een klein gebied, zoals een vakdisciplines te onthouden of veel te ordenen (MD 1.2.9). •kamer, kunnen schema’s of eenvoudige lijstjes noteren om teksten of mondelinge een kernwoorden, klas, een school, een huis, een dierenpark of een pretpark. Een plattegrond is eeninformatie type kaart, uiteen vakdisciplines onthouden ordenen (MD 1.2.9). zoals stratenplanteook een kaartofis.teEen plattegrond mag je dus ook een kaart noemen, maar niet elke kaart is een plattegrond.

Thematafel

Wat metopde woordenschat? Thematafel Voorzie demoeilijke thematafel materialen die de verschillende biotopen illustreren, zoals aarde, zand,

Het woordbladeren, ‘situeren’ een hoeven de leerlingen nietbijactief te gebruiken. kunt in dit thema al een schelpen, denappel ... Leg ernog foto’s van de biotopen enJevan dehet organismen diewel er leven. Voorzie opinde thematafel materialen dieleerlingen de verschillende biotopen zoals als aarde, zand, paar dematerialen mond nemen, zodat de er zoals vertrouwd meeillustreren, raken. Gebruik eenvoudiger Denkkeer ook aan die de zintuigen prikkelen, geurpotjes of natuurmaterialen om aan te schelpen, een denappel ... Leg erwaar foto’sjebij van In dede biotopen en leerjaren van de organismen die er leven. alternatief:bladeren, ‘zeggen waar iets is’ of ‘zeggen bent’. volgende wordt het begrip verder voelen. Denk ook aan materialen die de zintuigen prikkelen, zoals geurpotjes of natuurmaterialen om aan te verankerd. voelen.

Voorbereiding •

Denk na over hoe je de tijd- en ruimtekaders van jouw klas actief kunt betrekken bij dit thema.

Transferdoel • Houd de wiskunde actualiteit in de gaten en denk na over hoe je nieuwsberichten aan het thema kunt koppelen. • Bekijk bij elke les welk materiaal je nodig hebt, zodat je de lessen tijdig kunt voorbereiden. Je werkt De in leerlingen: dit thema met een plattegrond van de school (les 3), een luchtfoto van de schoolbuurt (les 4) • kennen het volgende begrip: bovenaanzicht (MD 2.4.13); en een stratenplan van de schoolbuurt (les 6). Tips om dat materiaal te verzamelen vind je bij • kennen de volgende begrippen: de ‘Voorbereiding’ van die lessen.de driehoek, de rechthoek, het vierkant (MD 2.4.2). •

Leg stimulerende materialen klaar op de thematafel.

Thematafel Achtergrondinformatie

Leg op de thematafel een plattegrond met een legende. Leg er kaartjes bij waarop verschillende locaties staan. De leerlingen proberen ze te het situeren. Voorzie pionnen of speelfiguurtjes om routes te volgen op Wat kennen de leerlingen vanuit eerste leerjaar? de plattegrond. Tijdens deze lessenreeks bouwen de leerlingen verder op de kennis die ze in het eerste leerjaar hebben opgedaan.

Ze kennen vanuit het eerste leerjaar de begrippen uit de tabel op de vorige pagina.

Met wiskunde Leerlingen passen rekenvaardigheden toe bij tijdlijnen, schaal, meten, classificeren, tabellen, grafieken en ruimtelijke begrippen. De transferdoelen in de handleiding tonen welke rekenvaardigheden aan bod komen en hoe je ze binnen de verschillende thema’s inzet. Ze sluiten bewust aan bij leerstof uit het voorgaande leerjaar, zodat leerlingen die vaardigheden herhalen in een nieuwe, betekenisvolle context.

Met eerdere kennis In elke les wordt actief teruggegrepen naar wat leerlingen al weten uit eerdere lessen, thema’s, leerjaren of andere vakgebieden.

Ze kennen de volgende concepten: • de eigen thuisgemeente, de schoolgemeente, het eigen adres (de straatnaam, het huisnummer, de postcode); • het land waar ze wonen (België); • de richting: voor, achter, links, rechts, dichtbij, veraf … (nog geen windrichtingen); Wereldwijzer 2 – het De natuur • de kenmerken van de aarde: de lucht, het water, de grond, de rots, zand; onder de loep – Les 2 • het reliëf en de bodem (visuele herkenning); Wereldwijzer 2 – De natuur onder de loep – Les 2 • het weer: weerverschijnselen, de temperatuur, de neerslag, de bewolking, de wind.

13 13

Ze kunnen: • de ruimtelijke indeling van een kamer (klas/school) duidelijk maken door observatie, aan de hand van een schets, een tekening en een maquette; • zich oriënteren in de klas en de school; • zich verplaatsen in de ruimte (in de school en in de omgeving); • objecten situeren aan de hand van oriëntatiebegrippen; • menselijke aspecten herkennen in het landschap: transport, landbouw, handel, diensten, industrie, toerisme, recreatie; Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 2 • de functies ‘wonen, ontspannen en werken’ benoemen;

11

• • • • • •

de natuurlijke aspecten van het landschap (de helling, het water, de vegetatie) bespreken; neerslagvormen observeren: de regen, de sneeuw, de hagel, de mist; het water, de Noord- en de Zuidpool, België en de Noordzee aanduiden op de wereldbol; de natuurlijke landschapselementen herkennen in de schoolomgeving (een plaatselijke rivier, bomen, heuvels, gras); het ritme van de seizoenen benoemen en herkennen (natuur, gedrag, kleding); de dag en de nacht benoemen als een gevolg van de beweging van de aarde.

In het instapthema van Wereldwijzer 1 leerden de leerlingen hoe je een plattegrond en een legende opbouwt. Je kunt de leerlingen die vaardigheid opnieuw laten inoefenen aan de hand van een vertrouwde omgeving: hun nieuwe klas. Zo herhalen ze op een betekenisvolle manier hoe je een ruimte van bovenaf weergeeft en hoe je met symbolen en een legende duidelijk maakt wat er op de plattegrond te zien is. Je kunt de opdracht (kopieerblad 1) toevoegen aan een hoeken- of contractwerk. Wat is nieuw? De belangrijkste doelstelling van dit thema is dat de leerlingen begrijpen hoe mensen de buurt om zich heen gebruiken: • Ze ontdekken welke plekken en gebouwen er in hun buurt zijn. • Ze leren zich oriënteren en plekken situeren. • Ze leren een plattegrond en een kaart lezen.

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 1

7

11


3

Doorlopende leerlijn,

De doorlopende leerlijn van Wereldwijzer start in de kleuterklas en loopt door tot het zesde leerjaar. Nieuwe leerinhouden sluiten aan bij wat leerlingen eerder hebben geleerd en worden geleidelijk uitgebreider en complexer.

Verticale samenhang

L6

De verticale leerlijnen zorgen voor opbouw en verdieping doorheen de leerjaren. • elke les krijg je zicht op welke voorkennis je mag verwachten; • je ziet hoe nieuwe leerstof verder bouwt op wat er in een eerder leerjaar of eerdere les werd aangebracht; • je ziet welke begrippen eerder aan bod kwamen; • je ontdekt hoe leerinhouden in latere leerjaren verder worden verdiept.

L5

Horizontale samenhang

L1

L4 L3 L2

De horizontale leerlijnen leggen verbanden tussen disciplines binnen één leerjaar. • kennis uit aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek wordt met elkaar verbonden binnen hetzelfde leerjaar; • historische, geografische, wetenschappelijke en technische inhouden worden met elkaar in verband gebracht.

Spiraalsgewijze samenhang Samenhang wordt ook spiraalsgewijs aangebracht, wanneer leerstof van vorige schooljaren terugkomt in nieuwe en steeds complexere contexten. • belangrijke kennis en begrippen keren terug in nieuwe contexten; • de moeilijkheid en abstractie nemen geleidelijk toe.

Wereldwijzer Verkeer Verkeerseducatie krijgt binnen Wereldwijzer een duidelijke, afzonderlijke plaats. Voor elk leerjaar komt er een apart werkschrift binnen de doorlopende leerlijn van Wereldwijzer Verkeer. We ontwikkelen Wereldwijzer Verkeer per graad. Zo kunnen leerlingen hun verkeerskennis en -vaardigheden stapsgewijs opbouwen, van de eerste graad tot het einde van de basisschool. Het nieuwe materiaal wordt ontwikkeld conform de minimumdoelen, de leerplannen en de vernieuwde verkeersregels. 1

Themaschrift

In het verkeer HERWERKTE VERSIE

Tot dan kunnen scholen met een gerust hart blijven werken met Op verkenning in het verkeer. Zo blijft er tijdens de overgangsperiode voldoende continuïteit, terwijl Wereldwijzer Verkeer zorgvuldig wordt voorbereid op de nieuwe onderwijscontext.

12

Wereldwijzer

Inge Dupont

Stefaan Casier

Naam: ............................................................................................... Klas: .........................................

Nr.: ..............................................


vakdisciplines en samenhang De vakdisciplines binnen Wereldwijzer Aardrijkskunde

Geschiedenis

• • • • • •

•

•

de eigen omgeving kaarten en plattegronden landschappen weer en klimaat België, Europa en de wereld de wisselwerking tussen mens en omgeving oriëntatie en ruimtelijke vaardigheden

Wetenschap van de levende natuur • • • • •

mensen, dieren, planten en schimmels voortplanting mens, dier, plant en schimmel kenmerken en functies van organismen gezondheid ecosystemen en relaties tussen levende wezens

• • • • • • •

kennis van geschiedenis en kennis over het verleden chronologie en historische periodes oorzaken en gevolgen verandering en continuïteit historische bronnen verbanden tussen verleden en heden burgerschap erfgoed

Seksuele opvoeding binnen wetenschap Seksuele opvoeding vormt geen apart thema. De inhoud is geïntegreerd in wetenschap van de levende natuur, binnen thema’s over het menselijk lichaam, voortplanting en levenscycli. De leerstof wordt leeftijdsgericht opgebouwd. In de eerste graad maken leerlingen kennis met geboorte en voortplanting. Vanaf het tweede leerjaar worden de geslachtsdelen benoemd en wordt de leerlijn rond voortplanting verder opgebouwd. In de derde graad komen begrippen zoals seks, het condoom en de pil aan bod binnen het kader van voortplanting.

Wetenschap van de niet-levende natuur • • • • •

stoffen en materialen licht, geluid en warmte krachten, energie en beweging aggregatietoestanden waarnemen, voorspellen, onderzoeken en besluiten formuleren

Techniek • • •

technische systemen onderzoeken materialen , verbindingen en gereedschappen gebruiken ontwerpen uitvoeren, testen en verbeteren

13


4

Wereldwijzer voor kleuters:

De doorlopende leerlijn van Wereldwijzer begint al in de kleuterklas. Wereldwijzer voor kleuters helpt je om de minimumdoelen voor aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek op een speelse en betekenisvolle manier te vertalen naar je eigen klaspraktijk.

Wereldwijzer

Ontdek je mee?

In deze speelse encyclopedie duik je met veertig onderzoeksvragen op kleutermaat in de vakken aardrijks geschiedenis, wetensch kunde, ap en techniek.

Kleuterencyclo pedie –

De Kleuterencyclopedie vormt het hart van het aanbod. Op veertig dubbele pagina’s ontdekken kleuters de wereld vanuit prikkelende onderzoeksvragen, zoals: ‘Waarom wordt het ’s avonds donker?’, ‘Hoe kan Ontdek je mee ? je lichaam bewegen?’ en ‘Hoe leefden mensen toen er nog geen huizen waren?’. Verhalende teksten, sprekende beelden en extra vragen verbinden nieuwe kennis telkens met de leefwereld van de kleuters.

Kleuter

Alle woordenschat en minimumdoelen het kleuteronderwijs voor voor die vakken komen aan bod in een samenha ngend geheel gekoppe de leefwereld van ld aan de kleuter. Zo help je elk kind om goed te starten in het eerste leerjaar.

encyclopedie

In de kleuterklas kun je als leerkrach t aan de slag met dit boek. Als ouder kun je met de kleuterencycloped thuis de ontwikke ie ling van je kind ondersteunen: door te lezen, samen voor te kijken en te ontdekke n. Voor leerkrachten uit het eerste leerjaar is deze encyclop dan weer een waardevo edie l hulpmiddel om schoolse voorkenn is op te frissen.

Wat kan er uit de wolken vallen? Kijk eens naar de lucht. Is die blauw zonder één wolkje te bespeuren? Dan kun je gerust je regenjas aan de kapstok laten hangen. Of zie je toch bewolking? Dan neem je beter een regenjas of paraplu mee. Voor de regen of ... ja, wat kan er eigenlijk allemaal uit een wolk vallen?

Wat is mist? Soms lijkt een wolk op een dier of een ding of ... Wat zie jij in de wolken?

Wat is een wolk? Heb je al eens de damp gezien die uit een kopje koffie of thee komt? Zo gaat het ook buiten: de zon schijnt op het water. Daardoor warmt het water op en wordt het damp. Dat zijn piepkleine waterdeeltjes, zo klein dat je ze niet meer kunt zien. Die stijgen op, de lucht in. Heel hoog in de lucht is het koud. Daar worden de waterdeeltjes weer groter en kun je de damp zien: dat is een wolk!

Mist is een wolk die vlak boven de grond hangt. Die blijft daar hangen als er geen wind is. Bij dichte mist zie je niet veel. Op de weg moet het verkeer dan heel goed opletten. Heb jij al eens door mist gestapt? Hoe voelde dat?

ISBN 978-94-651-48 28-1 613168

www.vanin.be

WIST JE DAT … buiten je op een koude dag met je warme adem een wolkje kunt maken ? door flink uit te ademen Wat doe jij graag als het sneeuwt?

Wat is neerslag? Als het heel koud is, wat gebeurt er dan met het water van een plas of een vijver? Juist, het wordt ijs. Hoog in de lucht wordt het soms ook heel koud.

Hoe groeit een zaadje uit tot een plant? In de winkel kun je veel verschillende bloemen en planten kopen, zoals een bos rozen of een leuke cactus. Misschien vind je er ook zakjes zaad om zelf sla of wortels te kweken. Maar hoe wordt dat zaadje een plant?

Wat uit een wolk valt, zoals regen, heet neerslag. Als de waterdruppels in de wolk te groot en te zwaar worden, vallen ze naar beneden. Regen is dus water dat uit de wolken valt.

Als de druppeltjes water in de wolk bevriezen, worden het kleine, harde bolletjes ijs. Dat is hagel. Soms kunnen hagelstenen zo groot als een pingpongbal zijn. In een hagelbui lopen doe je dus beter niet! Kijk maar naar die arme Hup!

Hoe groeit een plant?

Welke planten ken je al?

WIST JE DAT … er ook in de appel of de tomaat die je eet zaadjes zitten? Probeer maar eens om ze te planten!

Als de waterdamp in de wolk bevriest, wordt het sneeuw. Sneeuw dwarrelt in vlokjes uit de wolken: zacht en licht, maar ook heel koud. Als de temperatuur op de grond zo laag is dat het vriest, blijft de sneeuw liggen. Vind jij dat leuk?

er altijd hetzelfde Zien zaadjes  weg van regen p. 10-11 Welke neerslag heb

8

Ontdek je mee?

uit?

 weer p. 12-13

jij laatst gezien?

 seizoenen p. 20-21

9

Er zijn veel soorten planten: van heel klein tot heel groot en in verschillende vormen en kleuren. Ook de zaden zien er allemaal anders uit. Vergelijk maar eens een zonnebloempit met een maïskorrel, een boon of een kiwipitje.

Wat heeft zaad nodig om te

kiemen?

Eerst groeit er uit het zaadje een wortel. Daarmee haalt het water en voedsel uit de grond. Daarna groeit er een stengel omhoog naar het licht en de lucht. Boven de grond groeit er een blad aan de stengel. Zo kan de plant voedsel, water en lucht verzamelen om verder te groeien. De plant krijgt steeds meer bladeren en na een tijdje groeit er vaak een knop met een bloem in. Uit de bloem groeit een vrucht en daarin zitten nieuwe zaadjes. Zo gaat de voortplanting van de plant telkens door.

Als zaad op een goede plek terechtkomt, zal het kiemen. Dan breekt het zaadje open en begint het plantje te groeien. Voor een goede kieming zijn vijf dingen nodig: water, warmte, voedsel, licht en lucht. Als er niet genoeg water is, verdroogt het plantje en gaat het dood. De zon zorgt voor warmte en licht. Een plantje dat in het donker staat, is wit en slap. De plant heeft, net als jij, voedsel nodig om goed te groeien. Dat haalt een plant uit een vruchtbare bodem.

48

De stengel van een boom is dik en van hout en heet de stam. Aan de stam groeien takken. Aan de takken groeien de blaadjes en zaden. Sommige bomen zijn loofbomen: die hebben platte bladeren. Er bestaan ook naaldbomen: die hebben naalden als bladeren.

Heb jij al eens een zaadje geplant waaruit een plantje groeide?

Kleine stappen, grote sprongen Hoe vertaal je de minimumdoelen voor het kleuteronderwijs naar je eigen klaspraktijk? Kleine stappen, grote sprongen. Effectieve aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek biedt een diepgaand naslagwerk en een overzichtelijke leerlijn voor aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek in de kleuterklas. Ze vormt een houvast voor elke leraar die stap voor stap kleuters de wereld wil laten leren kennen en begrijpen. Meer informatie over dit boek vind je achteraan deze methodewijzer of via de QR code. 14

Wereldwijzer

 bodem p. 46-47  leefplekken p. 52-53 49


een kennisrijke start Verder is er ook een inspiratiekatern voor de leerkracht. Bij elke onderzoeksvraag uit de Kleuterencyclopedie hoort een fiche met toelichting en inspiratie: • • • •

de behaalde minimumdoelen; een instapverhaal met Hup en Aap, de figuren uit – Taaltoer ‘Ik lees met Hup en Aap’ – voor je kringwerk; enkele prikkelende taalvragen; boekentips om de kennis verder te verdiepen.

Waarom wordt het elke avond donker?

Oudste kleuters

Aardrijkskunde

Doelen Minimumdoelen aardrijkskunde 4.2.6 De kleuters kennen de volgende begrippen: • de aarde, de maan, de zon, de sterren; • de dag en de nacht. 4.2.8 De kleuters kunnen de beweging van de aarde om haar as tonen met behulp van een wereldbol.

Instapverhaal Hup en Aap spelen samen in de zon in de zandbak. Plots ziet Aap hun schaduw in het zand. ‘Oh, kijk, Hup! Daar zijn we nog een keer!’ roept hij enthousiast. Hup lacht. ‘Ja, dat is onze schaduw.’ Na een tijdje wordt het licht zachter. Aap kijkt om zich heen. ‘Hup … er is iets veranderd.’ ‘Wat bedoel je?’ vraagt Hup. ‘De kleuren verdwijnen een beetje’, zegt Aap. ‘En mijn schaduw wordt langer! Kijk!’ Hij springt op en neer. Hup kijkt naar de lucht. ‘De zon zakt stilaan.’ Aap tuurt omhoog. ‘Waar gaat de zon naartoe? Ze gaat vast slapen!’ Hij zwaait naar de zon. ‘Slaapwel, zon!’ Het wordt steeds donkerder. Aap kruipt dichter bij Hup. ‘Hup … ik zie de boom bijna niet meer …’ Plots wijst hij omhoog. ‘Oh! De maan!’ Aan de hemel is een ronde maan verschenen. ‘Die was er daarnet niet!’ roept Aap verbaasd. Hup glimlacht. ‘Nu kunnen we ze zien.’ Aap draait rondjes en kijkt om zich heen. ‘Eerst was er licht en toen werd het donker ...’ Hij krabt aan zijn hoofd. ‘Maar waar is de zon nu eigenlijk naartoe?’

Wereldwijzer kleuters - Waarom wordt het elke avond donker?

Kring Prikkelende taalvragen

• • •

Slapen de bomen en planten ook als het nacht is? Houd je meer van de zon of van de maan en de sterren? Waarom? Hoe weet je of het dag of nacht is?

Boekentips Een glow-in-the-darkboek over de natuur, van zonsopgang tot zonsondergang, met prachtige illustraties en interessante weetjes over allerlei soorten dieren. Maak 24 uur op onze planeet mee. Bezoek een bos om vuurvliegjes te zien glinsteren als de avond valt, en vang een glimp op van de nachtdieren die tevoorschijn komen in het donker. In één dag ontdek je de schoonheid en het mysterie van de natuur en leer je waarom planten en dieren op een bepaald tijdstip wakker worden. Dag en nacht, Lela Nargi & Xuan le, Uitgeverij Rebo Productions

De dag en de nacht, we kennen ze allebei. Ze horen bij elkaar, maar ze zijn heel verschillend. Leer alles over de dag en de nacht. Wat doen ze met jou? Wat doen ze met kleuren? Ontdek wat er overdag en ’s nachts gebeurt op zee, op het platteland, in de stad, thuis … Een uniek boek over de dag en de nacht, dat je van twee kanten kunt lezen. Dag en nacht. Twee boeken in één, Reina Ollivier, Karel Claes & Elisa Stolwijk, Uitgeverij Clavis

Weet jij wat er gebeurt als het ’s nachts donker wordt en je je ogen dichtdoet? Oehoe, wat vliegt daar? Wat doet dat kleine kruiwagentje in de tuin? Wat schiet daar door de lucht? Wie komt er uit de grond? Oeps, voorzichtig! Wat gebeurt er midden in de nacht in jouw tuin? Ssst! Kijk stil mee. Een groot kartonboek vol verrassingen. Midden in de nacht, in mijn tuin …, Severin Millet, Uitgeverij Leopold

Wereldwijzer kleuters - Waarom wordt het elke avond donker?

Wereldwijzer voor kleuters: • • • • •

behandelt alle begrippen uit de minimumdoelen; werkt rond aardrijkskunde, geschiedenis, levende en niet-levende natuur; bouwt kennis op via onderzoeksvragen, concrete situaties en rijke beeldtaal; sluit inhoudelijk aan bij Taaltoer voor kleuters en de bijbehorende woordkaarten, verhaalkaarten en klaspoppen; legt een goede basis voor de verdere leerlijn van Wereldwijzer in het lager onderwijs.

Ook in het eerste leerjaar blijft de Kleuterencyclopedie bruikbaar om schoolse voorkennis opnieuw te activeren. Zo verloopt de overgang van de kleuterklas naar het lager onderwijs geleidelijk en bouwen leerlingen verder op begrippen en kennis die ze al eerder hebben gezien. 15


5

Een haalbare

Wereldwijzer voorziet een duidelijke jaarstructuur met gefocuste werkschriften per discipline. • • • • •

leerjaar 1 telt zeven thema’s, waaronder een instapthema; leerjaar 2 tot en met 6 tellen elk acht thema’s met in het tweede leerjaar nog een extra omgevingsboek; voor elk thema zijn vier lesweken voorzien, met ruimte voor herhaling, uitdaging en evaluatie; bufferweken bieden ruimte voor schooleigen activiteiten en uitloop; de volgorde ondersteunt de inhoudelijke leerlijnen en de samenhang met Taaltoer.

Themaoverzicht leerjaar 1 In leerjaar 1 maken leerlingen kennis met de verschillende vakdisciplines. Het instapthema vertrekt vanuit hun eigen leefwereld en er wordt kennisgemaakt met de verschillende disciplines binnen één thema; daarna volgen gefocuste thema’s voor wetenschap, geschiedenis, aardrijkskunde en techniek. Themavolgorde Wereldwijzer

Vakdiscipline

Naam thema

Thema 1

Instap

Kijk eens om je heen

Thema 2

Wetenschap niet-levende natuur

Op onderzoek

Thema 3

Wetenschap levende natuur

Overal leven

Thema 4

Geschiedenis

Toen alles begon

Thema 5

Aardrijkskunde

Wat een wereld

Thema 6

Techniek

Handen uit de mouwen

Thema 7

Geschiedenis

Hoe schrijven begon

Dit omgevingsboek is van:

Wereldwijzer

2

Deel 9

Deel 1

1

Noteer de naam van de gemeente waarover je omgevingsboek gaat.

2

Noteer de postcode van de gemeente.

3

Heeft de gemeente een wapenschild of een vlag? Teken ze.

4

Kruis de gemeente aan op de kaart van België.

1

Omgevingsboek

het wapenschild

Een dier uit de

Zoek in je omgeving iets van vroeger. Kleef een foto op of teken het. Plaats voor een foto of een tekening

de vlag

Teken hier je eigen omgeving.

Deel 14

Sporen uit het verleden in mijn omgeving

De gemeente van mijn omgevingsboek

2

3

Welke soort bron is het? Kleur het juiste vak.

een foto

een geschreven bron

een gebouw

een monument

een kaart

een plattegrond

een persoon

een voorwerp

Wat vertelt de bron over vroeger? Noteer.

de kaart

4

16

Wereldwijzer

Deel 1: De gemeente van mijn omgevingsboek

Deel 9: Sporen uit het verleden in mijn omgeving

17

omgeving

Plak hier een foto Naam van het dier: hier 1 KiesPlak van jeeen een dier. dier uitfoto je omgeving.Naam het dier: Vul devan Plakvan dier.foto weetk hierjeeen aan. Naam van hetaart dier: dier. Plakvan hierjeeen foto Naam van het dier: van je dier. Plak hier een foto Naam van het dier: dier. Plakvan hierjeeen foto Naam van het dier: Waar woon t het van dier? je dier. Waar woont het Wat eet het dier? dier? Wat eet het dier? Waar woont het dier? Wat eet het dier? Waar woont het dier? Wat eet het dier? Waar woont het dier? Wat eet het dier? Waar woont het dier? Bij welke groep Wat eet het dier? Bij welke groep hoort het dier? Hoeveel poten hoort het dier? heef Hoeveel poten Bij welke groep heeft hoort het dier? Hoeve el poten heeft Bij welke groep hoort het dier? Hoevehet Heeft el poten dier vleug heeft Bij welke groep Heeft het dier vleug e hoort het dier? Hoeve ja el poten heefte Bij welke groep Heeft ja het dier vleuge dieren met hoort het dier? Hoevehet dieren zonder Heeft el poten dier een dieren heeft Heeft werve met sta ja het dier lkolom dieren vleug Heeft zonder e wervelkolom het dier een werve sta lkolom dieren ja met wervelkolom dieren ja Heeft zonder een sta wervelkolom ja het dier vleug e dieren met werve dieren lkolom Heeft zonde het ja r dier vleug een sta el lkolom Bij werve welke diergr werve oep dieren lkolom hoort met het dier? Bij welke diergr dieren zonde ja het dier Heeft een sta Hetwerve het dier?r dier is lkolom oep hoort dieren wervelkolom Bij welke met oep dieren Het dier diergr Heeft hoort het zonde ja het dier een sta r dier? werveis lkolom wervelkolom Bij welke Het dier isdiergroep hoort ja het dier? Hetwelke dier Bij Teken deishuidb diergredekk oep hoort ing. het dier? Teken de huidb Hoe krijgt het dier Bij welke ing. Het dier diergredekk oep hoort Hoe krijgt het dier een Teken deishuidb edekking. het dier? een Het dier een ei Hoeuit krijgt het Teken deishuidb uit een ei dier een edekking. uit de buik Hoeuit krijgt een het ei dier een Teken de huidb uit de buik edekking. Het dier is een Hoeuit eenbuik de krijgt ei dier een Teken het de huidb… j edekking. Het dier is een … Hoeuit krijgt de buik het een ei dier een j Het vleese dier ister een … planteneter vleese ter planteneter eenbuik uit de ei alleseter. dier vleese 24Het een Deel ter 14: is alleseter. Een dier … uit de omgeving planteneter uit de buik alleseter. Het vleese dier ister een … planteneter Het vleese alleseter. dier ister een … planteneter vleeseter alleseter. planteneter alleseter.


jaarplanning Themaoverzicht leerjaar 2 In leerjaar 2 komen acht gefocuste thema’s aan bod. Daarnaast is er het Omgevingsboek, waarin leerlingen eerder opgebouwde kennis toepassen op hun eigen gemeente en leefomgeving. Themavolgorde Wereldwijzer

Vakdiscipline

Naam thema

Thema 1

Wetenschap levende natuur

De natuur onder de loep

Thema 2

Aardrijkskunde

Mijn buurt op de kaart

Omgevingsboek*

Multidisciplinair

Omgevingsboek

Thema 3

Wetenschap niet-levende natuur

Op onderzoek

Thema 4

Geschiedenis

Heel lang geleden

Thema 5

Aardrijkskunde

Ontdek de aarde

Thema 6

Techniek

Sterk door techniek

Thema 7

Geschiedenis

Zo gaat het verder

Thema 8

Wetenschap levende natuur

Over mijn lijf

* Tijdens de periode van het derde thema van Taaltoer 2, Spellen en spelen, kun je werken met het Omgevingsboek, verkeer of actualiteit. Dit taalthema heeft namelijk geen rechtstreekse inhoudelijke koppeling met Wereldwijzer.

Wereldwijzer 2: het Omgevingsboek In leerjaar 2 werken de leerlingen met acht themaschriften en een afzonderlijk Omgevingsboek. Het Omgevingsboek krijgt een plaats na de eerste twee thema’s van Wereldwijzer 2. Op dat moment beschikken de leerlingen over voldoende voorkennis over hun regio en gemeente, kaarten en ligging, fauna en flora, biotopen en bronnen uit het verleden.

ft het dier? t het dier? t het dier?

tels? het dier? els? t het nee els? dier? nee

het dier? aart? els? nee aart? nee nee aart? els? nee aart? ls? nee

nee aart?

aart? nee

. . .

nee

n jong? jong? jong?

.

jong?

.

.

jong?

jong?

Weetkaart Weetkaart Weetkaart Weetkaart

25 25 25 25

Weetkaart

25

Weetkaart

25

Met het Omgevingsboek maken de leerlingen hun eigen boek over de omgeving waarin ze wonen en naar school gaan. Ze verzamelen informatie, ontdekken hun omgeving en verwerken hun kennis in een persoonlijk eindproduct. In het Omgevingsboek komen verschillende disciplines aan bod. Tijdens het werken aan het Omgevingsboek zetten de leerlingen ook hun taalvaardigheid in. Het Omgevingsboek vormt zo een brug tussen de eerste thema’s van Wereldwijzer 2 en de verdere geografische verdieping in Wereldwijzer 3 (uitbreiding naar België). 17


5

Een haalbare jaarplanning

Themaoverzicht leerjaar 3 In leerjaar 3 komen de verschillende disciplines in een doordachte volgorde aan bod. De thema’s bouwen verder op de voorkennis uit de eerste graad en verbreden de blik van de eigen omgeving naar België, de wereld en historische samenlevingen. Themavolgorde Wereldwijzer

Vakdiscipline

Naam thema

Thema 1

Aardrijkskunde

Dwars door België

Thema 2

Niet-levende natuur

Op onderzoek

Thema 3

Geschiedenis

Over de Romeinen

Thema 4

Levende natuur

De natuur vol leven

Thema 5

Aardrijkskunde

De wereld rond

Thema 6

Techniek

Bouwen aan techniek

Thema 7

Geschiedenis

Over de middeleeuwen

Thema 8

Levende natuur

Sterk en gezond

Themaoverzicht leerjaar 4 In leerjaar 4 komen de verschillende disciplines in een doordachte volgorde aan bod. De thema’s bouwen verder op de voorkennis uit leerjaar 1, 2 en 3 en verbreden de blik van de eigen omgeving naar België, de wereld en historische samenlevingen. Themavolgorde Wereldwijzer

Vakdiscipline

Naam thema

Thema 1

Aardrijkskunde

Op de kaart

Thema 2

Niet-levende natuur

Op onderzoek

Thema 3

Geschiedenis

Over de middeleeuwen

Thema 4

Levende natuur

Wat een leven

Thema 5

Aardrijkskunde

De aarde draait door

Thema 6

Techniek

Slim gemaakt

Thema 7

Geschiedenis

Over de vroegmoderne tijd

Thema 8

Levende natuur

Zo werkt mijn lichaam

Wereldwijzer in de hogere leerjaren De thema’s voor leerjaar 5 en leerjaar 6 zullen later bekend gemaakt worden. VAN IN kiest bewust voor een stapsgewijze uitrol. De leermiddelen vormen immers één doordachte leerlijn van het eerste tot en met het zesde leerjaar, waarbij kennis telkens wordt opgebouwd, herhaald en verdiept. Leerlingen hebben de voorkennis uit eerdere leerjaren nodig om nieuwe leerstof goed te kunnen begrijpen. Zo bewaken we zowel de samenhang als de kwaliteit doorheen de volledige basisschool.

18

Wereldwijzer


6

Een herkenbare thema-opbouw

De leerroute Aan het begin van elk thema krijgen de leerlingen een visuele leerroute. Die toont welke lessen aan bod komen, wat de centrale startvraag is en hoe de lessen samen naar een antwoord leiden. De leerroute keert tijdens het thema terug om achteruit en vooruit te blikken. Via QR-codes op de leerroute vinden leerlingen er ook kennisclips: om de leerstof te herhalen van een les, zijn er in Wereldwijzer korte filmpjes (kennisclips) gemaakt die focussen op kennis. De woordenschat die aan bod kwam in de lessen wordt visueel voorgesteld met een kennisschema en bijhorende auditieve ondersteuning. De startles: voorkennis activeren en nieuwsgierigheid wekken De leerlingen maken kennis met het thema en de centrale startvraag. Ze verkennen wat ze al weten, formuleren waar ze benieuwd naar zijn en denken na over wat ze willen ontdekken.

De basislessen: kennis stapsgewijs opbouwen Elke basisles volgt de principes van expliciete directe instructie en heeft een vaste opbouw. In de startfase activeer je relevante schoolse voorkennis en benoem je het lesdoel. In de kern bouw je de nieuwe leerstof stap voor stap op door voor te doen en samen te oefenen. In de afronding blik je terug op het lesdoel en de leerroute. Tijdens elke fase controleer je of alle leerlingen mee zijn.

overal leven les 3: de delen van de plant

les 1: wat leeft er allemaal om ons heen?

les 4: zelf een plant zaaien

les 2: waar planten en dieren leven

les 7: dieren en hun voeding

les 6: dieren en hun jongen

les 5: dieren in groepen verdelen

actua: wij helpen dieren

les 10: wat leeft er allemaal om ons heen? les 8: mensen en hun voeding

4

thema 3 – leerroute

De aparte actua-les gebruikt kennis om het heden te begrijpen De leerlingen verbinden de opgebouwde kennis met de wereld van vandaag en leren actuele situaties in context te plaatsen. Je kunt eigen filmpjes, artikels en voorbeelden gebruiken; Wereldwijzer biedt kijkvragen, aanknopingspunten en suggesties die bij het thema aansluiten.

les 9: uitstap: op zoek naar dieren en planten

op stap

thema 3 – leerroute

5

De les ‘leren leren’: kennis ordenen en bewaren De leerlingen keren in de laatste les van een thema terug naar de startvraag, de leerroute, begrippen en kennisschema’s en formuleren een onderbouwd antwoord op de startvraag. 19


7

Wereldwijzer en Taaltoer

Taaltoer

Wereldwijzer

Wereldwijzer en Taaltoer blijven afzonderlijke leermiddelen, maar zijn inhoudelijk en thematisch sterk op elkaar afgestemd.

Samenhang op vier niveaus •

verticaal: kennis en taal bouwen op van de kleuterklas tot en met leerjaar 6;

•

horizontaal: de thema’s van Wereldwijzer en Taaltoer binnen een leerjaar zijn inhoudelijk op elkaar afgestemd en vertrekken vanuit één en dezelfde vakdiscipline;

•

•

20

diagonaal: Taaltoer activeert voorkennis uit Wereldwijzer van eerdere leerjaren, terwijl Wereldwijzer ook met de taalvaardigheden uit het vorige leerjaar aan de slag gaat; spiraalsgewijs: door de combinatie van horizontale, verticale en diagonale samenhang wordt kennis herhaald, verdiept en steeds complexer ingezet.

Wereldwijzer

L6 L5 L4 L3 L2 L1

Taaltoer

Wereldwijzer


versterken elkaar Thematische afstemming van Taaltoer en Wereldwijzer Voorbeeld uit het tweede leerjaar: Taaltoer

vakdiscipline

Herhaling vorig schooljaar

Wereldwijzer De natuur onder de loep

De natuur onder de loep

Wetenschap levende natuur

De natuur onder de loep

Mijn buurt op de kaart

Aardrijkskunde

Mijn buurt op de kaart

Spellen en spelen

Multidisciplinair

Omgevingsboek

Op onderzoek

Wetenschap niet-levende natuur

Op onderzoek

Heel lang geleden

Geschiedenis

Heel lang geleden

Ontdek de aarde

Aardrijkskunde

Ontdek de aarde

Sterk door techniek

Techniek

Sterk door techniek

Zo gaat het verder

Geschiedenis

Zo gaat het verder

Over mijn lijf

Wetenschap levende natuur

Over mijn lijf

Startvraag en startzin Taaltoer werkt met een startzin. Wereldwijzer werkt met een startvraag. In Taaltoer bouwen leerlingen kennis, woordenschat en taalvaardigheden op om de startzin aan het einde van het thema te verklaren, te verdiepen of te nuanceren. In Wereldwijzer onderzoeken leerlingen de startvraag en formuleren ze op het einde van het thema een antwoord op basis van wat ze geleerd hebben. Voorbeeld: • Startzin in Taaltoer: Een boom is meer dan gewoon een stam met bladeren. • Startvraag in Wereldwijzer: Waarom zien niet alle dieren en planten er hetzelfde uit? Zo groeien taal en kennis samen. Leerlingen lezen, luisteren, spreken en schrijven over betekenisvolle thema’s. Ze bouwen woordenschat op, gebruiken voorkennis uit eerdere leerjaren en passen taalvaardigheden toe in de verschillende vakdisciplines.

21


7

Wereldwijzer en Taaltoer

Themafiche

Themafiche – De natuur onder de loep

De themafiche helpt je om die samenhang snel te zien. Je ontdekt welke voorkennis je activeert, welke woorden centraal staan en hoe de lessen van Taaltoer aansluiten bij Wereldwijzer.

Samenhang met Wereldwijzer In lijn met het kennisrijke curriculum zijn Taaltoer en Wereldwijzer inhoudelijk op elkaar afgestemd. In de volgende tabel vind je kansen om taal en de zaakvakken doelgericht met elkaar te verbinden. Daarnaast word je daarin ook op deze manieren ondersteund: • Op Bingel vind je de thematekst uit De boom die een wereld was (Yorick Goldewijk) en Blaadjesboek (Maartje Kouwen en Evy Van Guyse). • In deze themafiche vind je een mogelijk ontwerp voor de woordmuur. Wil je een woord toevoegen waarvoor geen woordkaart bestaat? Gebruik dan de lege woordkaarten op Bingel. • In de handleiding worden linken gelegd met andere leergebieden. Je vindt er ook extra tips rond wetenschap en techniek.

Per les zie je duidelijk welke lessen van Wereldwijzer bij de lessen Taaltoer aansluiten, welke woordenschat in Wereldwijzer aan bod komt en of er kennisclips zijn die je ook in de taalles kunt gebruiken.

Les in Taaltoer

Link met Wereldwijzer

Les 1

Wat: In de startles van Taaltoer bespreken de leerlingen bomen en planten aan de hand van enkele denkvragen. Daarbij komen begrippen aan bod zoals de flora, de stam, de tak, de wortel, de kruin, de bladeren, de naalden, de stengel en de vruchten. In les 1 van Wereldwijzer frissen de leerlingen hun voorkennis over de dieren (fauna), de planten (flora) en de biotopen op. In les 7 verdiepen ze zich verder in de onderverdeling van planten in bomen, struiken, grassen en mossen en leren ze het onderscheid tussen naald- en loofbomen. Waar in Wereldwijzer? les 1 en 7 en de bijpassende kennisclip Woordenschat: de planten (de flora), de dieren (de fauna), de wortel, de stam, de tak, het blad, de vrucht, het zaad, de boom, de naaldboom, het naaldbos, de loofboom, het loofbos

Les 3

Wat: De leerlingen bestuderen enkele macrofoto’s van een boom. Ze zien het blad, de stam en de wortel. Wanneer de leerlingen het fragment uit de thematekst De boom die een wereld was lezen, moeten ze aan de hand van macrofoto’s een kruisspin en een vlieg herkennen. In les 3 van Wereldwijzer herhalen de leerlingen het verschil tussen insecten en spinnen aan de hand van uiterlijke kenmerken. In les 3, 4 en 5 verdiepen ze zich verder in het dierenrijk en de onderverdeling ervan: zoogdieren, vogels, vissen, insecten en spinnen. In les 7 van Wereldwijzer staan de leerlingen stil bij de onderverdeling van het plantenrijk. Daarbij herhalen ze woordenschat om planten te beschrijven op basis van waarneembare eigenschappen en leren ze het onderscheid tussen naald- en loofbomen.

De woordmuur

De woordenschat die aan bod komt bij de macrofoto’s in Taaltoer is daardoor grotendeels al gekend.

de biotopen

Waar in Wereldwijzer? les 3, 4, 5 en 7 en de bijpassende kennisclip

het grasland

nieuw leven

het bos

de heide

de kust

Woordenschat: de planten (de flora), de wortel, de stam, de tak, het blad, de boom, de dieren (de fauna), de insecten, de spinnen, de vleugel, de poot, het oog (het facetoog), de vlieg, de kruisspin

de stad

de schuilplaats de prooi

kronkelen / spartelen

opvreten

een jong uit de buik

de voedselketen

een jong uit het ei

de voedselpiramide

2

Wereldwijzer 2 – De natuur onder de loep – Themafiche

Boekentips

Fictie

De natuur onder de loep Tim de kleine bosw achter. De baas van het bos – Jan Paul Schutten & Emanuel Wiem ans

de dieren de zoogdieren

de planten

de fauna

de boom

de vogels de vissen

de spinnen

de flora

de naaldboom

Toen rups een vlind er werd: versjes en verhalen over beestjes in de tuin – Bette Westera, Naomi Tieman, Djen né Fila

het gras het mos

de kruisspin

de bouw de kop

de voelspriet

de antenne

het oog

het facetoog

de wortel

het borststuk de poot de vleugel

Het lied van de spree uw – Octavie Wolters

de loofboom

de struik

de insecten

Sonja’s kippen – Phoebe Wahl & Nicolette Hoek meijer

de stengel

het blad de bloem de vrucht

De gewervelde diere n– Wonderlijke feiten en ware verzinsels – Hans en Griet De Wolf

Vandaag houd ik

mijn spreekbeurt over de anaconda – Bibi Dumon Tak & Annemarie van Haeringen

Non-fictie

de stam

het achterlijf

vet: woordenschat uit Taaltoer niet vet: woordenschat uit Wereldwijzer

4

vet en onderlijnd: gedeelde woordenschat

Wereldwijzer 2 – De natuur onder de loep – Themafiche

In de themafiche krijg je ook een suggestie voor de opbouw van de gezamenlijke woordmuur.

Het grote buitenboe k– Judith Drews & Lilli Baltzer

Je krijgt suggesties voor fictie- en non-fictieboeken die aansluiten bij het thema.

Naturama: de mag ische wereld van dieren en plan ten – Rachel Williams & Carnovsky

Het bosboek – Sara

h Devos

Soortenschat: kinde rcanon van de natuur in de Lage Landen – Geert-Jan Roebers & Pieter Fannes

Wereldwijzer 2 –

22

Wereldwijzer

Het bijzondere bees

tjesboek – Yuval Zommer

Het dikke boek van onze bijzonder natu ur – Ben Hoare

De natuur onde

r de loep – Them

afiche

5


versterken elkaar

het platteland Taaltoer en Wereldwijzer = samen bouwen platteland: een gebied buiten de stad met veel weiden en weinig aan woordenschat en kennis het gebouwen Overal leven, les 2

het agrarisch landschap

Het grasland vind je vaak op het platteland.

Per thema zijn er woord- en beeldkaarten om nieuwe woordenschat zichtbaar te maken op de woordmuur of de thematafel. De begrippenkaartjes bieden dezelfde woordenschat in klein formaat en zijn geschikt voor sorteer-, koppel- en herhalingsoefeningen. Overal leven, les 2

het agrarisch landschap: een landschap dat mensen gebruiken voor landbouw

Voorbeeld woordkaarten

het bos

In het agrarisch landschap laat de landbouwer planten groeien.

de fauna

de flor

Overal leven, les 2

het bos: een plek waar veel bomen dicht bij elkaar groeien

de heide

In het bos leeft de eekhoorn, de uil en de haas.

het grasl

het platteland

IN

Wereldwijzer 1 – Thema 3 – Woordkaarten

© Uitgeverij VAN IN

de heide: een zanderige plek met lage planten en paarse bloemen © Uitgeverij VAN

Wereldwijzer 1 – Thema 3 – Beeldkaarten

de biotoop Overal leven, les 2

Voorbeeld beeldkaarten

Op de heide kun je ver kijken.

het bos

het platteland

Wereldwijzer 1 – Thema 3 – Woordkaarten

© Uitgeverij VAN IN

het agrarisch la

ndschap

© Uitgeverij VAN IN

Taaltoer themabib De Taaltoer themabib bevat authentieke boeken die een link hebben met de thema’s van Wereldwijzer en waaruit fragmenten geselecteerd zijn voor de taalvaardigheidslessen. Stuk voor stuk prachtige hardcover boeken met rijke teksten om je klasbib mee te verrijken.

de heide

Wereldwijzer 1 – Thema 3 – Beeldka arten

Voorbeeld begrippenkaartjes

het bos

het agrarisch la

de heid

Wereldwijzer 1 – Thema 3 – Begrippenkaartjes

23


8

De handleiding en

De handleiding Voor elk thema is er een aparte handleiding die je helpt om elke les vlot voor te bereiden en doelgericht te geven. Taal is sterk geïntegreerd in elk thema. De handleiding van elk thema begint dan ook met een themafiche met daarin een overzicht van de samenhang met de lessen Taaltoer, een woordmuur met te kennen woordenschat uit zowel Wereldwijzer als Taaltoer, en talrijke boekentips.

Bovenaan elke les krijg je meteen houvast, je ziet: • de lesduur; • het lesnummer en de lestitel; • het domein en het subdomein. Zo weet je in één oogopslag welk soort les je geeft, waar die past in het thema en hoeveel tijd je nodig hebt.

50'

In lijn met het kennisrijke curriculum zijn Taaltoer en Wereldwijzer inhoudelijk op elkaar afgestemd. In de volgende tabel vind je kansen om taal en de zaakvakken doelgericht met elkaar te verbinden. Daarnaast word je daarin ook op deze manieren ondersteund: • Op Bingel vind je de thematekst uit Spoorloos van Frederik Bosmans en Jane Catteeuw. • In deze themafiche vind je een mogelijk ontwerp voor de woordmuur. Wil je een woord toevoegen waarvoor geen woordkaart bestaat? Gebruik dan de lege woordkaarten op Bingel. • In de handleiding worden linken gelegd met de leergebieden aardrijkskunde en mens en maatschappij. Voor muzische vorming wordt verwezen naar de opdracht waarbij de leerlingen samen een tramroute in 3D bouwen. Les in Taaltoer

Link met Wereldwijzer

Les 1

Wat: In de les in Taaltoer wordt voorkennis over de stad en het platteland geactiveerd aan de hand van een strip met de spilfiguren Mai en Ward en geprojecteerde beelden uit de bordles. De leerlingen onderzoeken welke elementen bij een stad of een landelijke omgeving passen en komen zo tot het verschil tussen de stad en het platteland (bv. meer/minder gebouwen, verkeer en groen). In Wereldwijzer staan de leerlingen stil bij het verschil tussen de stad, het dorp en het platteland in les 1 en les 4. Als voorbereiding op de tekst Spoorloos van Frederik Bosmans en Jane Catteeuw verkennen de leerlingen hoe je je binnen en tussen buurten verplaatst. Ze herkennen en benoemen typische kenmerken van een tram en maken kennis met de kusttram als langste ononderbroken tramlijn ter wereld. Daarnaast herkennen ze verschillende gebouwen, als voorbereiding op de verdere verdieping in de volgende taalvaardigheidslessen.

Per les vind je de lesdoelen en de koppeling aan de minimumdoelen (digitaal wordt er via de lesfiches gekoppeld aan de leerplandoelen).

Ligt er een tramlijn in de buurt van de school? Ga dan samen met de leerlingen op verkenning. Observeer de tram, de halte en de omliggende gebouwen en maak eventueel foto’s als voorbereiding op de komende taalvaardigheidslessen. De kernzin van dit thema is ‘Een fijne buurt heeft meer nodig dan alleen huizen’.

De leerlingen: • kennen het verschil tussen een stad, een dorp en h • kunnen voor hen bekende plaatsen in de omgeving • kunnen gebouwen en infrastructuur in hun buurt e (MD 4.2.5); • kennen de begrippen de snelweg, het kanaal, de (lu de entertainmentfaciliteit (MD 4.2.5).

Voorbereiding •

Woordenschat: de gemeente, de stad, het dorp, de wijk, het platteland, de buurt, de omgeving, wonen, werken, ontspannen, het verkeer, de spoorweg, het spoor

de stad

Wat: In deze les ligt de focus op de verwerking van de thematekst. De leerlingen weten dat een verhaal zich afspeelt op een bepaalde plaats en kunnen vertrouwde plaatsen ook herkennen en benoemen (KO + L1). De tram volgt een bepaalde route en rijdt langs verschillende gebouwen (zie ook themawoorden Taaltoer). De gebouwen en de verplaatsing door de stad staan centraal. In dit thema komen veel woorden aan bod die te maken hebben met de schoolomgeving, de buurt en de stad. De woordenschat ondersteunt het begrip en de verwoording van ruimtelijke informatie, bijvoorbeeld op een plattegrond of luchtfoto. De leerlingen werken in Wereldwijzer bij les 4 eerst met een luchtfoto van hun buurt. In les 5 en 6 leren ze werken met een kaart.

werken

het platteland

2

de fabriek

het gemeentehuis

de gemeente

het dorp

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Themafiche

het gemeentehuis

de buurt

de haven

de wijk

de luchthaven het ziekenhuis Tip Hier kun je foto’s van (plaatselijke) gebouwen en hun naam hangen.

Per les is er een overzicht van het benodigde materiaal en andere voorbereiding.

• •

• • •

oriënteren op de kaart

de bibliotheek

de luchtfoto

de kaart

de legende

de feestzaal

het symbool

de sporthal

de windroos

het zwembad

Per les is er een overzicht van de te kennen woordenschat.

het noorden

Tip het westen

Hier kun je foto’s van (plaatselijke) gebouwen en hun naam hangen.

het oosten

Boekentips het zuiden

Fictie

het verkeer de spoorweg

het verkeersbord

het kanaal

het verkeerslicht

de brug

het kruispunt

de luchthaven

het zebrapad

de haven de snelweg de route

de stoeprand Treinen verdwalen niet – Winny Ang, Marijn Brouckaert, Eleni Debo

de bestemming

vet: woordenschat uit Taaltoer niet vet: woordenschat uit Wereldwijzer

4

het bevel

De grote emotieb us – Louise Marie Leuwer s, Steven Gielis

Die dag – Joke Van

Leeuwen

vet en onderlijnd: gedeelde woordenschat

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Themafiche

Klein in de grote stad – Sydney Smith

Geroezemoes – Yelena Schmitz, Nina Claes, Ruth De Jaeger

Voorzie een luchtfoto van de schoolbuurt die je kun Zorg ervoor dat de luchtfoto duidelijk de gebouwen een afdruk per duo of per groep. Kopieerblad 1 heb je nodig voor klassikaal gebruik Kopieerblad 2 heb je nodig per duo of groep.

Materiaal

Mijn buurt op de kaart ontspannen

Les 4 v

Lesdoelen

Waar in Wereldwijzer? les 1 en 4

wonen

Subdomein: Topografie

aardrijkskundige bronnen en vaardigheden

Themafiche – Mijn buurt op de kaart

De woordmuur

Mijn buurt vanui

Domein: Aardrijkskunde

Samenhang met Wereldwijzer

Les 3

LES 4

werkschrift p. 8, 9 en 10 kopieerblad 1 en 2 samenvatting voor de leerling

Woordensc • • • • •

de gem de sta het do de wijk het pla

• •

de buu de om

• • • •

wonen werken ontspa het ve

• • • • • • •

het ple de ma de win het sp de spo de bin het zw

Spoorloos – Frederi

k Bosmans, Jane Catteeuw

Non-fictie

20 Ga je mee naar buiten? – Peter Wohlleben

24

Wereldwijzer

Dit boek gaat over België – Wannes Deleu

Het verkeer – Sanne Ramakers, Merel de Vink, Thoma s van Oostrum

Welkom in de stad!

– Julie Mercier

Hier wonen wij –

Labyrinten – Théo

Signe Torp

Guignard

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 4


het klasmateriaal

Per les vind je een rubriek met transferdoelen naar taal en wiskunde.

e – Landschappen: natuurlijke en menselijke aspecten/

Wat is nieuw? In het eerste leerjaar maakten de leerlingen kennis met hun omgeving. Ze kennen het verschil tussen de stad en het dorp. Ze leerden het begrip ‘het platteland’. Ze benoemden eenvoudige functies van een buurt: wonen, werken en ontspannen. In deze les bouw je daarop verder. Jullie bekijken de buurt van bovenaf op een luchtfoto. Aan de hand van luchtfoto’s verankeren de leerlingen het verschil tussen de stad en het dorp. Ze maken kennis met het begrip ‘de wijk’ en ze herhalen het begrip ‘het platteland’.

van 9

het platteland (MD 4.2.5); g herkennen op een luchtfoto (MD 4.3.1); en schoolgemeente herkennen en benoemen

ucht)haven, het sportterrein,

De leerlingen herkennen en benoemen gebouwen en andere belangrijke plekken in de buurt, zoals het plein, het sportterrein, de bibliotheek, het kanaal … Ze benoemen de functies van die plekken als wonen, werken, ontspannen of het verkeer. Wat met de moeilijke woordenschat? Het begrip ‘de entertainmentfaciliteit’ uit het leerplan Katholiek Onderwijs Vlaanderen wordt in dit thema concreter gemaakt aan de hand van plekken die relevant en herkenbaar zijn voor de leerlingen van het tweede leerjaar: de binnenspeeltuin, het zwembad en de bioscoop.

Transferdoel taal en wiskunde

nt tonen op het bord (zie Achtergrondinformatie). n en de infrastructuur van de buurt toont. Maak ook

k.

De leerlingen: • kunnen basiswoordenschat hanteren binnen een betekenisvolle context (buurt, gebouwen, functies) (MD 1.4.5); • kunnen zich oriënteren in de ruimte en verwoorden wat ze zien vanuit een ander gezichtspunt (MD 2.4.10).

Thematafel

chat

n n annen erkeer

• • • • • • • • • • • • •

ein arkt nkelstraat portterrein orthal nnenspeeltuin wembad

Deze begrippen worden herhaald: • het gebouw • het huis (het rijhuis, het vrijstaand huis) • het appartement • de school

urt mgeving

Per les is er inzicht in de leerlijn die voorafging en die volgt.

Achtergrondinformatie

it de lucht

meente ad orp k atteland

Per les is er een overzicht van de voorkennis, de nieuwe leerstof en bijkomende achtergrondinformatie.

de bioscoop de bibliotheek de kerk de moskee de synagoge de spoorweg, het spoor het kanaal de brug de luchthaven de haven de winkel de fabriek de snelweg

Leg luchtfoto’s van de schoolbuurt op de thematafel. Leg er foto’s bij van plekken en gebouwen uit de schoolbuurt.

Per les zijn tips voorzien voor je thematafel zoals relevante en inspirerende voorwerpen, afbeeldingen en kaarten, prikkelende boeken, natuurlijke en historische bronnen.

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 4

21

25


8

De handleiding en

Per les vind je een gedetailleerd uitgewerkt lesverloop: Start: activeren van (schoolse) voorkennis en het expliciet formuleren van het lesdoel, ondersteund door de bordles.

Start Voorkennis activeren Lees de titel van het thema: ‘Mijn buurt op de kaart’. Denk terug aan de startvraag: Waarvoor gebruiken mensen de buurt om zich heen? Lees de titel van deze les en van de volgende lessen. Daarin komt het begrip ‘mijn buurt’ terug. In de vorige lessen oefenden we met een plattegrond in de school. In de volgende lessen verbreden we onze blik en kijken we buiten het schoolgebouw. We gaan aan de slag met de buurt of de omgeving rond de school. Toon de luchtfoto op het bord. Dit is een foto van een buurt in de stad Namen, een stad in België. Het is een luchtfoto: een foto die van bovenaf is gemaakt. • • •

Wat zie je als je van bovenaf naar een buurt kijkt? (gebouwen, huizen, een rivier, wegen …) Wat zie je vanuit de lucht beter dan vanop de grond? (hoeveel huizen er zijn, waar een gebouw staat, hoe groot iets is, waar er natuur, water, wegen zijn …) Welke gebouwen of plekken herken je op de luchtfoto? (huis, rivier, sportterrein, spoorlijn, brug …)

Als je van bovenaf kijkt, zie je de buurt (de omgeving) anders dan wanneer je erin rondloopt. Zo kun je beter zien waar alle gebouwen en wegen liggen en hoe mensen de buurt om zich heen gebruiken. Lesdoel formuleren Formuleer het lesdoel: In deze les leer je wat een stad, een dorp en het platteland is. Je leert ook plekken en gebouwen in een buurt benoemen en zeggen waarvoor ze gebruikt worden: wonen, werken, ontspannen of het verkeer. Daarna kijk je naar een luchtfoto van jouw schoolbuurt. Je vertelt wat je ziet: een stad, een dorp of het platteland. Welke plekken en gebouwen van deze les zie je in jouw buurt? Toon de lesdoelen op het bord en lees ze voor. • • •

Ik ken een stad, een dorp en het platteland. Ik kan gebouwen en plekken in de buurt benoemen. Ik kan vertellen waarvoor plekken in de buurt dienen: wonen, werken, ontspannen, het verkeer.

De kaders met het paperclipicoon In het kort vatten de belangrijkste informatie beknopt samen. Zodra je de methode goed kent, helpen die kaders je om een les snel voor te bereiden.

22

26

Wereldwijzer

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 4

In het kort • •

Activeer de voorkennis: toon de luchtfoto op het bord en activeer de woordenschat rond gebouwen en infrastructuur in een buurt. Formuleer het lesdoel.


het klasmateriaal Kern: duidelijke instructie, begeleide inoefening en zelfstandige verwerking, uitgewerkt volgens EDI.

Kern De stad, het dorp, het platteland In het eerste leerjaar maakten de leerlingen kennis met de begrippen de stad, het dorp en het platteland. Toon de foto’s op het bord. De leerlingen vertellen waar ze aan denken wanneer ze de foto’s zien: veel/weinig gebouwen, veel/weinig huizen, veel/weinig verkeer, veel/weinig natuur, druk/rustig, winkels, wegen, weiden, open ruimte …

•

•

• Noteer enkele kenmerken onder de foto’s. Stel dan gerichte vragen: • Waar wonen veel mensen? Waar wonen minder • mensen? • Waar zie je veel gebouwen? • Waar zie je veel natuur? • Waar is er druk/rustig verkeer? • Op welke foto zie je een stad, een dorp, het platteland?

Veranker de begrippen ‘de stad’, ‘het dorp’ en ‘het platteland’. Gebruik de luchtfoto’s in de bordles. Leg ook uit wat een gemeente en een wijk zijn. Benoem verschillende plekken en gebouwen die je vaak in een gemeente tegenkomt. Categoriseer ze onder wonen, werken, ontspannen en het verkeer aan de hand van kopieerblad 1. De leerlingen duiden op de luchtfoto van de schoolbuurt de plekken en gebouwen van kopieerblad 2 aan en categoriseren ze. De leerlingen maken oefeningen 1 t.e.m. 6 in het werkschrift.

Geef uitleg bij de begrippen. Leg eerst uit wat een gemeente is. De gemeente is een gebied met gebouwen (zoals huizen, een school, een gemeentehuis, een bibliotheek), wegen en andere plekken (zoals een park, een plein). Er is vaak een gemeentehuis, waar de burgemeester met andere mensen samenwerkt om te beslissen hoe alles in de gemeente verloopt. Een gemeente kan een stad of een dorp zijn.

Ter info Je hoeft nog niet te diep in te gaan op het verschil tussen een gemeente en een stad/dorp. Een gemeente is een bestuurlijk begrip, terwijl een stad en een dorp eerder ruimtelijkhistorische begrippen zijn.

De stad is een grote plek waar mensen samenleven, met veel huizen, winkels en scholen, veel straten en veel verkeer. Het is er vaak drukker. Het dorp is een kleinere plek waar mensen samenleven, met minder huizen, winkels en scholen, minder straten en minder verkeer. Het is er vaak rustiger. Op het platteland is er veel ruimte. Je vindt er natuur en weiden. Je ziet er boerderijen en dieren zoals koeien, schapen en paarden. Schrijf de stad, het dorp en het platteland bij de juiste afbeelding op het bord. Schrijf bij de stad en het dorp ook het begrip ‘de gemeente’. Leg ook uit wat een wijk is. Teken een wijk af op een van de foto’s op het bord. De wijk is een stukje van een stad of een dorp: een paar straten en de gebouwen die erbij horen. Oefen het verschil tussen de stad, het dorp en het platteland in met de volgende reeks foto’s op het bord. • Zie je een stad, een dorp of het platteland? • Waarom denk je dat? Wat zie je?

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 4 Afronding

Afronding: terugkoppelen naar het lesdoel en controle van begrip.

23

Reflectie Houd een korte reflectie. • Welke woorden van deze les vond je moeilijk? • Welke woorden kende je al? Welke waren nieuw? • Ontdekte je iets bijzonders op de luchtfoto van de schoolbuurt? Terugkoppeling naar de lesdoelen en de leerroute Koppel terug naar de lesdoelen en blik vooruit aan de hand van de leerroute. Koppel ook terug naar de startvraag: Waarvoor gebruiken mensen de buurt om zich heen? Welk antwoord kunnen de leerlingen geven na deze les?

• •

Houd een korte reflectie. Koppel terug naar de lesdoelen en de leerroute en blik vooruit. Keer ook even terug naar de startvraag.

27


8

De handleiding en

Als je dit icoontje ziet, betekent het dat er een bordles bij dat lesonderdeel hoort.

Samenvatting voor de leerling: les 4

Samenvatting voor de leerling In dit thema gaan de leerlingen aan de slag met een boomschema als graphic organizer: de woordparaplu.

Onthoud

Ga in de bordles aan de slag met de woordparaplu. Laat de leerlingen op hun afgedrukte samenvatting zelf de nieuwe begrippen aanvullen in de lege vakken: de snelweg, de haven, het sportterrein … Schrijf mee op het bord.

Dit icoontje staat voor een bijhorende kennisclip.

Bij deze samenvatting hoort ook een kennisclip. Zet die in om de lesinhoud verder te verankeren.

de buurt

wonen

werken

ontspannen

het verkeer

het appartement

de markt

de sporthal

het kanaal

het huis

de winkelstraat

de bibliotheek

de luchthaven

Les 4

Mijn buurt vanuit de lucht Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 4

Oefening 1 en 2 Hoe zien de leerlingen dat het om een stad, een dorp of het platteland gaat? Laat hen de kenmerken en de verschillen benoemen.

© Uitgeverij VAN IN

Wat zie je: de stad, het dorp of het platteland? Noteer.

1

Samenvatting voor de leerling: les 4 d Onthou het platteland

de gemeente

het dorp

de stad

de stad

het dorp

Lees de zinnen. Zijn ze waar of niet waar? Kruis aan.

2

In de stad wonen veel mensen.

de wijk

waar

niet waar

x

Op het platteland zijn veel winkels.

x

België is een dorp.

x

Een dorp is vaak kleiner dan een stad.

8

Oefening 3 Laat de leerlingen aan de hand van de derde foto in hun eigen woorden uitleggen wat het verschil is tussen een rivier en een kanaal.

Ook de oefeningen en antwoorden werden overzichtelijk geïntegreerd met een verkleinde weergave van het werkschrift. Tevens kunnen hierbij suggesties worden gegeven tot differentiatie.

28

x

Les 4: Mijn buurt vanuit de lucht

3

Op welke luchtfoto zie je een kerk, een haven of een brug? Noteer. Antwerpen

Brugge

Temse

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 4

Ik zie

een haven. Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 4

Oefening 4 De leerlingen lezen zelf de zinnen in de tekstballonnen. Trek het gesprek open: groenten en kleding kun je zowel op de markt als in de winkelstraat kopen.

het platteland

4

© Uitgeverij VAN IN

Ik zie

Ik zie

een kerk.

een brug.

Lees de zinnen. Waar ga je heen? Verbind.

Ik wil een boek lenen. de sporthal

Ik ga sporten. de winkelstraat

Ik wil verse groenten kopen. de bibliotheek

Ik heb nieuwe kleren nodig. de markt Les 4: Mijn buurt vanuit de lucht

24

28

Wereldwijzer

Wereldwijzer 2 – Mijn buurt op de kaart – Les 4

9


het klasmateriaal Woordkaarten, beeldkaarten en begrippenkaartjes Per thema zijn er woord- en beeldkaarten om nieuwe woordenschat zichtbaar te maken op de woordmuur of de thematafel. Op de achterkant van de woordkaarten staan de woordverklaring en een contextzin; de beeldkaarten geven visuele steun. De begrippenkaartjes bieden dezelfde woordenschat in klein formaat en zijn geschikt voor sorteer-, koppel- en herhalingsoefeningen. Je vindt nog meer info hierover op pg.23. Meer weten? Bekijk de clip: hoe wordt woordenschat verankerd in Wereldwijzer?

De tijdband De tijdband is drie meter lang en toont de historische periodes en jaartallen met de aanduidingen V.O.T. (voor onze tijd) en O.T. (onze tijd). Er staan bewust geen afbeeldingen op. Zo kun je de tijdlijn samen met je leerlingen opbouwen met woordkaarten en eigen beeldmateriaal. Bij de hierboven vermelde woord- en beeldkaarten voorzien we kaarten van personen, gebeurtenissen en historische begrippen. Die kan je ook op deze tijdband vastmaken. Wereldwijzer

PREHISTORIE ca. 3,5 miljoen v.o.t.

ISBN 978-94-651-4758-1

VROEGMODERNE TIJD

MIDDELEEUWEN

OUDHEID

ca. 3500 v.o.t.

v.o.t. 1 o.t.

612488

ca. 500

HEDEN­ DAAGSE TIJD

MODERNE TIJD

ca. 1500

ca. 1800

ca. 1945

De atlas Vanaf de tweede graad gebruiken leerlingen een atlas wanneer ze zelfstandig met kaarten werken. Specifieke kaarten, zoals historische kaarten, staan rechtstreeks in het werkschrift of bronnenboek. De concrete invulling van de atlas wordt nog verder uitgewerkt.

Kaarten

De kaart van België BELGlË lN EUROPA

NEDERLAND BaarleHertog

Essen

We

Noordzee

rsch

Ravels

Hoogstraten

Wuustwezel

elde

Kalmthout

Merksplas

Rijkevorsel

Stabroek

Brecht Arendonk Kapellen Beerse Turnhout Ouda Ma Malle Vosselaar Turnhout Brasschaat Retie Zoersel ANTWERPEN HamontSchilde Lille Achel Dessel Lommel Kasterlee Wijnegem Zandhoven Vorselaar Pelt Wommelgem Mol Bocholt Herentals Mortsel Ranst Grobbendonk Geel Boechout Edegem Balen Kinrooi HechtelOlen Nijlen Peer Aartselaar Hove Eksel Bree Herenthout Meerhout Kontich Lint Lier Maaseik Leopoldsburg Niel Duffel Berlaar Heist-op- Westerlo Aalter Oudsbergen Rumst den-Berg Koekelare TessenderloHamme Bornem Boom Torhout Sint-KatelijneLaakdal Ham Veurne Wingene Zele Destelbergen Waver PuursGent Hulshout Herselt Beringen DilsenHouthalenWillebroek WEST-VLAANDEREN SintPutte Stokkem Helchteren Dendermonde Sint-Amands Laarne MartensBonheiden Diksmuide Mechelen Berlare Kortemark Begijnendijk Alveringem Latem MerelbekeLichtervelde HeusdenAs Keerbergen Buggenhout Melle Zolder ScherpenheuvelZonhoven Pittem KapelleWichelen Tielt Londerzeel Wetteren Hooglede Diest Deinze NazarethTremelo Zichem Lebbeke op-den-Bos Zemst Lo-Reninge Lummen Maasmechelen Genk Opwijk Houthulst Dentergem Aarschot De Pinte OOST-VLAANDEREN Lede Ardooie Boortmeerbeek Staden HerkMeise Haacht Rotselaar Oosterzele Bekkevoort Langemark- Roeselare Ingelmunster Merchtem Zulte LIMBURG de-Stad Tielt-Winge Erpe- Aalst Halen Gavere Kampenhout Poelkapelle Oostrozebeke Grimbergen Vilvoorde Vleteren Zutendaal Sint-LievensMere Diepenbeek Hasselt Izegem Holsbeek Kortenaken Steenokkerzeel Herent Kruisem Wielsbeke Houtem Wemmel Affligem Asse Moorslede Machelen Haaltert Lanaken Lendelede Geetbets VLAAMS-BRABANT Kortenberg Waregem Herzele Zwalm Alken Zaventem Lubbeek WortegemDenderleeuw Ternat Ledegem Poperinge Harelbeke Bertem Ieper Zonnebeke Petegem Kraainem BilzenLeuven Glabbeek Nieuwerkerken Liedekerke Kuurne Zottegem Oudenaarde Wellen Hoeselt WezembeekOudDilbeek Deerlijk Zoutleeuw e Oppem Boutersem Heverlee Roosdaal Kortrijk Horebeke Anzegem el d Riemst Ninove Tienen Linter SintTervuren Lennik Bierbeek Sc h Menen TongerenZwevegem Truiden Wevelgem Lierde Maarkedal Brakel Huldenberg Wervik Borgloon Bassenge Drogenbos Sint-PietersHoegaarden Mesen Kluisbergen Beauvechain Geraardsbergen (Bitsingen) Heuvelland Voeren Avelgem Leeuw Hoeilaart Overijse (Bevekom) Landen Linkebeek Heers CominesRonse Oreye Pepingen Gingelom Beersel Sint-Genesius- La Hulpe Flobecq Warneton Mouscron Grez-Doiceau Dalhem (Oerle) Herstappe Hélécine Pajottegem SpiereOupeye La Calamine Plombières Lincent (Vloesberg) Rode (Komen-Waasten) (Moeskroen) Helkijn Mont-de(Graven) Visé (Terhulpen) Waremme (Kelmis) Enghien Ellezelles Halle Waterloo Rixensart (Lijsem) Juprelle l’Enclus Bever (Wezet) (Borgworm) Crisnée Jodoigne Chaumont(Edingen) (Elzele) Aubel Celles Lessines Tubize Raeren Braine-le-Château Lasne Fexhe-le-Haut(Geldenaken) Orp-Jauche Berloz Wavre Gistoux (Lessen) Estaimpuis (Tubeke) Thimister- Welkenraedt Ans Liège Herstal (Kasteelbrakel) OttigniesClocher Incourt Remicourt Pecq Frasnes-lezGeer Silly Hannut (Waver) Clermont Lontzen (Luik) LouvainAnvaing (Opzullik) Awans (Hannuit) Ittre Braine-l’Alleud Ath MontBeyne- Blegny Faimes Perwez Ramillies Rebecq (Itter) la-Neuve Herve Baelen Grâce(Aat) St-Guibert (Perwijs) (Eigenbrakel) Heusay Donceel Eupen CourtTournai Hollogne Soumagne Dison Braives St-Nicolas Braine-le-Comte WAALS-BRABANTSt-Etienne Leuze-enWasseiges Walhain (Doornik) Limbourg Verlaine Fléron Flémalle Seraing Brugelette (’s Gravenbrakel) Hainaut Chastre Nivelles Genappe Olne Verviers (Limburg) St-Georges-sur-Meuse (Nijvel) Chaudfontaine (Genepiën) Eghezée Burdinne Chièvres Engis Antoing Villers-la-Ville Gembloux Trooz Soignies Villers-le-Bouillet Pepinster Lens Ecaussinnes Jalhay (Zinnik) Amay Neupré Wanze Esneux Fernelmont Rumes Les Bons Seneffe Pont-àHéron HENEGOUWEN Jurbise Huy Theux Sombreffe Brunehaut Villers Celles Sprimont Nandrin Péruwelz (Jurbeke) LUIK (Hoei) La Bruyère Le Roeulx Beloeil Namur Manage Chapelle-lezSaintAnthisnes Marchin Mons JemeppeSpa La Ghislain (Namen) Tinlot Fleurus Herlaimont Andenne Bernissart sur-Sambre Louvière Modave (Bergen) Comblain- Aywaille Courcelles Butgenbach au-Pont Ouffet Morlanwelz Sambreville Malmedy (Bütgenbach) Ohey Hensies Boussu Farciennes FontaineQuaregnon Stoumont Hamoir Floreffe l’Evêque Charleroi Binche Bullange Gesves Stavelot Waimes Colfontaine AiseauClavier Frameries (Büllingen) Châtelet Presles (Weismes) Quiévrain FossesFerrières Anderlues Dour Profondeville Assesse la-Ville Estinnes Havelange TroisMontignyQuévy Durbuy Amblève Ponts le-Tilleul Merbes-le- Lobbes Gerpinnes (Amel) Honnelles Château Thuin Yvoir Hamois lde Ham-sur-HeureAnhée Mettet Erezée he Vielsalm Lierneux c Saint-Vith Erquelinnes S Nalinnes Ciney Somme(Sankt Vith) Manhay NAMEN Dinant Hotton Leuze Walcourt Onhaye Florennes BurgRendeux Gouvy Beaumont Marche-enReuland Hastière Famenne La Roche-enHouyet Philippeville Ardenne SivryCerfontaine Rance Rochefort Houffalize Nassogne Froidchapelle Doische Tenneville Beauraing Tellin Wellin Viroinval LUXEMBURG Chimay SaintCouvin Hubert Bastogne Sainte(Bastenaken) Momignies Ode Daverdisse Gedinne Libin

s

KnokkeHeist

Blankenberge

De Haan

Oostkamp

Assenede

Kaprijke

Evergem

Lievegem

Antwerpen

Sint-Niklaas

Temse Hemiksem Schelle Waasmunster

Lokeren

Lochristi

S Schoten Beveren- che l de KruibekeZwijndrecht

Sint-GillisWaas

Stekene

Zelzate

VLAAMS GEWEST

Beernem

Zedelgem

Ichtegem

Eeklo

Maldegem

Jabbeke

Gistel

IJzer

Nieuwpoort

SintLaureins

Brugge

Oudenburg Middelkerke

Koksijde

Damme

Zuienkerke

Bredene

Oostende

De Panne

ste

M aa

s

BRUSSEL

FRANKRlJK DE GEMEENSCHAPPEN

VLAAMSE GEMEENSCHAP

DUlTSTALlGE GEMEENSCHAP

BRUSSELS HOOFDSTEDELlJK GEWEST

Sint-JansMolenbeek

Sint-Joostten-Node

Elsene

Sint-Gillis

Etterbeek

Vorst

20 0 40 km Schaal 1 : 2 200 000

2 0 4 km Schaal 1 : 240 000

wereldwijzer.vanin.be

De wereld

0

1000 2000 km Schaal 1 : 80 000 000

wereldwijzer.vanin.be

Santa Cruz de Tenerife Las Palmas de Gran Canaria

Canarische Eilanden (Spanje)

MAROKKO

Lo

Botn isch eG olf

a

LUXEMBURG

sjora Pe t

Orenburg l ra Oe

on a

Soe ch Belgorod

Soemy Charkov

Kiev D

KAZACHSTAN

Oral

Don Wolgograd

Don et

Atıraw Wol g

OEZBEKISTAN

a

Neurenberg

Straatsburg

s Dou b

SPANJE

Guad 1000 2000 km Schaal 1 : 80 000 000

Z

Stuttgart

München

Granada

VATICAANSTAD

Valencia

Córdoba Guadalq uivir

Málaga

Ceuta (Spanje)

O

W 800 km 1 cm

Tsjernihiv Rivne

Magnitogorsk

Sterlitamak

Samara

Saratov

TURKMENISTAN

Proet

de irrigatielandbouw

de Kelten

Oefa Naberezjnye Tsjelny

Koejbysjevstuwmeer Oeljanovsk

Penza

Voronezj

Koersk

Prypjat

Brest

Lublin

Łódź

Izjevsk

Kazan

Nizjni Novgorod

Lipetsk

Brjansk

eg

het drieslagstelsel

de floresmens

Lucy

Warschau

isł

h

de neanderthaler

de Nijl

Carthago

POLEN

Wrocław

WIT-RUSLAND Homel

isc

0

Mesopotamië

Pompeii

Athene

Dijon

Tiber

Ta a g

a ian Sevilla

Funchal

Rome

Egypte (Gizeh)

O

Kirov

RUSLAND

Ivanovo

Rjazan

Ok a Toela

Mahiljow

Minsk

Hrodna

Wolga

Vladimir

Moskou

Smolensk

Vilnius

Kaunas

Vologda

Tver

Vitebsk

LITOUWEN

iat

O Z

Poznań

Dresden

Tsjerepovets

Stuwmeer Veliki Novgorod van Rybinsk Jaroslavl

Pskov

Riga

Klaipėda

Białystok

A dr

800 km 1 cm

Berlijn

Leipzig

Sint-Petersburg

Tallinn Peipusmeer

Golf v. Riga

LETLAND

Kaliningrad

o

de stad de bergtop de rivier de bergketen

Çatalhöyuk

N

N W

DE LEGENDE

s

Perm

Ebr

Lissabon

Madeira (Portugal)

DE LEGENDE

ZUIDELIJKE OCEAAN

ne on

Douro

Ga

Vigo Porto Coimbra

PORTUGAL

Oo

der

Lo

ire

A Coruña

Riftvallei

Keulen

Luxemburg DUITSLAND Frankfurt

ne Sei

des

OCEANIË

Düsseldorf

BELGIË Maas

Parijs

Tours

FRANKRIJK

Canberra

Brussel

Reims

Bornholm

Gdańsk Szczecin Bydgoszcz

Berezniki

s Katowice W Loehansk nje Praag Stuwmeer pr Lviv van Tsimljansk Astrachan Tsjerkasy Ostrava Krakau Pilsen Dnipro Donetsk Dn TSJECHIË je s Do Vinnytsja Zu tr na Brno i de OEKRAÏNE Zaporizja u SLOWAKIJE li jke B Kryvy Rostov aan de Don o Košice Rih Marioepol Linz Wenen Bratislava Tisza Golf van LIECHTENSTEIN Salzburg MOLDAVIË Mykolajiv Bern Zürich Biskaje Debrecen Chisinau Clermontn Stavropol OOSTENRIJK Boedapest eba Ferrand ClujGenève Ko Iași Zee v. Azov ZWITSERLAND Graz D or Napoca Krasnodar Machatsjkala dog ne Grozny HONGARIJE Odessa Bordeaux Lyon Gijón SLOVENIË Kaspische Dr Pécs Szeged Mureș Vladikavkaz Milaan Novorossiejsk Bilbao ROEMENIË au r Simferopol Verona Galați Ljubljana Turijn Zee Po Novi Timișoara Brașov Zagreb Toulouse Venetië Sad Sotsji Sebastopol Genua Montpellier Sava Valladolid Pamplona Belgrado Boekarest GEORGIË KROATIË BOSNIË EN Nice Bologna Constanța Craiova Zwarte Zee MONACO SAN Marseille AZERBEIDZJAN ANDORRA HERZEGOVINA SERVIË D o nau Florence MARINO Split Varna Madrid Zaragoza Sarajevo Niš Corsica ARMENIË BULGARIJE Perugia eZ Sofia Barcelona MONTENEGRO Pristina e Boergas

Rennes

Kaapstad

Rijsel

Malmö

Syktyvkar

Ladogameer

Golf Finse

ESTLAND

Saaremaa Gotland

Öland

Seeland

Rostock

Hannover

r ze

Le Havre

Hamburg Bremen

Helsinki

Stockholm

Linköping

Kiel

Rotterdam

Het Kanaal

Jersey (VK)

Nantes

ZUIDAT L A N T I S C H E OCEAAN

ANTARCTICA

da tsjeg Vy lij ke D vin a

Ka

Petrozavodsk

Tampere

Turku Uppsala

Göteborg

Aarhus

Amsterdam

e Elb

Guernsey (VK) Brest

ak g er

Aalborg

Kopenhagen

NEDERLAND

We

Nijl

INDISCHE OCEAAN

Skag

DENEMARKEN

Noordzee

Nottingham

Londen

Sundsvall

Örebro Vänermeer

Kristiansand

Newcastle upon Tyne

Leeds GrootLiverpool Brittannië Manchester

Southampton

ZWEDEN

Oslo Stavanger

Edinburgh

VERENIGD KONINKRIJK

Man (VK)

Birmingham Cardiff Bristol

orde

Onegameer

D esna

Ni

Dublin

Cork

Wellington

Zuidpoolcirkel

Archangelsk No

Kuopio

ee

Glasgow Belfast

IERLAND

Tigris Eufraat

Kinshasa

An Buenos Aires

Witte Zee

Oulu

FINLAND

ja Bela

H

GROTE OCEAAN

Plymouth

ZUIDAMERIKA Brasilia

Steenbokskeerkring

Orkneyeilanden Aberdeen

AT L A N T I S C H E OCEAAN

y a

Keltische Zee

zo Ama ne

NOORWEGEN Bergen

Maasvallei Tokio

Mount Everest

a l a

rälven Kla

s

im

ma

in

New Delhi

G lom

ta

Peking Teheran

tz

AZIË

Shetlandeilanden

ma

un

Jeruzalem jl

Europa

Mezen

Rovaniemi

ke Luleå lle ft e

Umeå

Inda lsä

n lve

Mo

Nicosia Caïro

Moermansk

Torn e

Bodø

Trondheim

Ankara

Valletta

de hoofdstad de provinciehoofdstad de gemeente de landsgrens de gewestgrens de provinciegrens de gemeentegrens de rivier

Kolgoejev

Tromsø

en fot

Noorse Zee

Faeröer (Denemarken) Tórshavn

AFRIKA

DE LEGENDE

an nulm eridia

irk el

IJSLAND

Rijn

ijn

y

Zagreb Sofia Athene

Rome

Rabat

Mexico-Stad

GROTE OCEAAN

GROOTHERTOGDOM LUXEMBURG

Messancy Aubange

10 20 km Schaal 1 : 850 000

De kaart van Europa No or dp oo lc Reykjavik

Moskou

Dona Boekarest u

Kreeftskeerkring

evenaar

Arlon (Aarlen)

SaintLéger

Musson

Z

8,5 km 1 cm 0

wereldwijzer.vanin.be

de hoofdstad de stad de landsgrens de rivier

EUROPA

Stockholm Vilnius

Warschau Wenen

Etalle

Virton Rouvroy

O eral

Helsinki

Berlijn

pen

Attert

Habay

Tintigny Meix-devantVirton

O

Rhôn e

ck

Pyreneeën

Madrid Lissabon

Washington D.C.

R

Brussel

Seine A l

Martelange Léglise

Chiny

N W

WatermaalBosvoorde

S

R

Londen Parijs

Fauvillers

Herbeumont

Florenville

Maas

Sint-PietersWoluwe

Oudergem Ukkel

Neufchâteau

Bertrix Bouillon

Sint-LambrechtsWoluwe

Brussel

Anderlecht

2,4 km 1 cm

EUROPA IN DE WERELD

Kopenhagen

Dublin

NOORDAT L A N T I S C H E OCEAAN

Ottawa

België

Vauxsur-Sûre

Paliseul

Evere

Schaarbeek Koekelberg

Sint-Agatha-Berchem

DE LEGENDE

NOORDELIJKE IJSZEE

Oslo

NOORDAMERIKA

LibramontChevigny

Bièvre

Vresse-surSemois

Jette

Ganshoren

FRANSE GEMEENSCHAP

22 km 1 cm

Noordpoolcirkel

o

DUlTSLAND

WAALS GEWEST

De kaart van de wereld - geschiedenis (eerste graad)

De kaart van de wereld nulmeridiaan

er I Jz

as Ma

Wereldwijzer biedt met een set van 4 kaarten tot slot ook de nodige ruimtekaders aan om plaatsen en gebeurtenissen te situeren. De kaarten staan op het online leerplatform Bingel en worden tevens gedrukt op een A2 posterformaat.

Palma Murcia

Alicante

Balea

Gibraltar (VK)

ALGERIJE

Rome

Cagliari

i d

TUNESIË

Podgorica

Bari

Tyrreense Zee

d

Palermo

e

KOSOVO

Tirana

Napels

Sardinië

e

ITALIË

Sassari

ren

M

Melilla (Spanje)

Skopje

Valletta

Catanië

s

Thessaloniki

Ionische Eilanden Ionische Zee

Plovdiv

NOORD-MACEDONIË

ALBANIË

Larisa Messina

Sicilië

l l a n MALTA d

Patras

Istanboel

Zee van Marmara

Z e e

TURKIJE

Egeïsche Zee

IRAN

Athene

N

GRIEKENLAND Rhodos

e

Iraklion

Kreta

CYPRUS

Dhekelia (VK)

Akrotiri (VK)

LIBANON ISRAËL

SYRIË

O

W

IRAK

150 km 1 cm 0

JORDANIË

KOEWEIT

Z

200 400 km Schaal 1 : 15 000 000

wereldwijzer.vanin.be

De wereld – geschiedenis 29


9

Het leerlingenm

Werkschriften en kopieerbladen in de eerste graad De werkschriften vormen de basis van het leerlingenmateriaal. Ze brengen de opdrachten, de leerroute, de lesdoelen en de kennisondersteuning samen. In de eerste graad zitten opdrachten, teksten, kaarten, visualisaties en samenvattingen nog samen in één werkschrift. In leerjaar 1 en 2 staan de bronnen hoofdzakelijk op kopieerbladen.

les 6

de seizoenen

1

wat hoort bij elk seizoen? geef elke cirkel de juiste kleur.

de winter

de lente

de zomer

de herfst

samenvatting bij les 9 het landschap

de natuur 2

de herfst

14

de winter

de zomer

het land

de rivier

de boerderij

de bus

het water

de zee

de fabriek

de tram

de lucht

de oceaan

de winkel

de trein

de grond

de berg

de markt

de weg

de rots

de heuvel

de bank

het spoor

de lente

thema 5 – les 6: de seizoenen

22

30

de mens

zet de seizoenen in de juiste volgorde. nummer van 1 tot 4.

Wereldwijzer

thema 5 – samenvatting bij les

9


nmateriaal Werkschriften en bronnenboeken in de tweede en derde graad Vanaf het derde leerjaar werken leerlingen met een werkschrift én een bronnenboek. In de eerste graad zitten opdrachten, teksten, kaarten en visualisaties nog samen in één werkschrift. Vanaf de tweede graad wordt dat opgesplitst – en dat is een bewuste keuze. • In het werkschrift gaan leerlingen actief aan de slag: oefeningen maken, markeren, verwerken. • In het bronnenboek vinden ze: teksten, bronnen, kaarten en andere visualisaties. Dat levert meer overzicht op voor je leerlingen. Ze leren gerichter werken met informatie en bouwen stap voor stap studievaardigheden op. Bij alle disciplines behalve techniek zal er met een bronnenboek gewerkt worden.

Opbouw van een bronnenboek De natuur onder de loep Les 3: Insecten en spinnen

Les 4: Vogels en zoogdieren

p. 10-11 Les 2: Waar leven dieren en planten?

Les 1: Waarom zien niet alle dieren en planten er hetzelfde uit?

p. 8-9

Les 6: Wat eten dieren?

Les 5: Dieren in groepen verdelen

Actua: Vogels tellen

Les 7: Planten in groepen verdelen

p. 6-7

Je ziet op de leerroute paginanummers bij de lessen die je kan vinden in het bronnenboek.

Les 8: Paddenstoelen leren kennen

Les 10: Waarom zien niet alle dieren en planten er hetzelfde uit?

Les 9: Wat doe je met afval?

p. 12-13

Samenvatting p. 14-20

2

De leerroute met een overzicht van alle lessen staat zowel in het bronnenboek als in het werkschrift.

3

Op de leerroute staan QR-codes naar kennisclips.

Hier vind je een directe verwijzing naar de samenvatting op het einde van het bronnenboek.

Dit ontwerp van een bronnenboek werd gemaakt met leerinhouden van Wereldwijzer 2. Zo kunnen we je al een goed beeld geven van hoe een bronnenboek er vanaf Wereldwijzer 3 zal gaan uitzien. De auteurs werken intussen hard verder aan alle materialen van de tweede graad.

31


9

Het leerlingenm

Opbouw van een bronnenboek Samenvatting van het vorige thema

Wat is nieuw? De fauna verdeel je in twee groepen: dieren met en dieren zonder wervelkolom.

Binnen de levende natuur leer je een nieuwe groep kennen: de schimmels.

de fauna

de dieren (fauna)

de planten (flora)

de biotopen

de zoogdieren

de boom

het grasland

de vogels

de struik

het bos

de levende natuur

de fauna dieren met wervelkolom

de flora

Bij de flora leer je een nieuwe groep kennen: het mos.

De bomen verdeel je in twee groepen: de loofbomen en de naaldbomen.

de flora de vissen

het gras

de boom

de heide

de boom de insecten

de schimmels

dieren zonder wervelkolom

de struik

het gras

het mos

de loofboom

de naaldboom

de kust Je leert dit … en nog veel meer! • Welke dieren hebben een jong uit een ei of uit de buik?

de spinnen

de stad

• Wat eten dieren? • Wat doe je met afval?

4

5

Na de leerroute volgt een spread met de samenvatting van een vorig thema. Dat schema wordt aangevuld met elementen die leerlingen in het nieuwe thema zullen leren. Zo wordt relevante voorkennis zichtbaar. Daarna volgen bronnenpagina’s met authentieke en eigen bronnen die soms gedeeld worden met Taaltoer.

De vogel

Vogels zijn dieren met een wervelkolom.

de bek het oog

de vleugel Meer lezen? Blaadjesboek. Maartje Kouwen en Evy Van Guyse. de staart

6

7

De voortplanting Bij de vogel komt het jong uit een ei. Dat noem je eierleggend.

de poot

Dit ontwerp van een bronnenboek werd gemaakt met leerinhouden van Wereldwijzer 2. Zo kunnen we je al een goed beeld geven van hoe een bronnenboek er vanaf Wereldwijzer 3 zal gaan uitzien. De auteurs werken intussen hard verder aan alle materialen van de tweede graad.

de veer

Waarvoor gebruikt de vogel elk lichaamsdeel?

De vogel gebruikt de bek om te eten.

De vogel gebruikt de staart om te sturen. De vleugels dienen om te vliegen.

De lijster legt blauwe eieren.

Van het ei tot het volwassen dier

Met de veren houdt de vogel zich warm en droog. het ei

10

32

Wereldwijzer

uitkomen

het kuiken

de kip

11


nmateriaal

Woordenschat

de biotoop

een plek waar planten en dieren samenleven

de begroeiing

alles wat op een plek groeit, zoals planten, bomen, struiken en gras

de rij botjes in de rug van een mens of dier

het skelet

de botten van een lichaam van een mens of een dier

de kop

het hoofd van een dier

het borststuk

het middelste deel van het lichaam van een insect

het achterlijf

het achterste deel van het lichaam van een insect

de huidbedekking

wat het lichaam van een dier bedekt, zoals de haren, de veren of de schubben

eierleggend

wanneer het jong van een dier uit het ei komt

levendbarend

wanneer het jong van een dier niet uit een ei komt, maar meteen uit de buik

16

de wervelkolom

Er is een aan het einde van het bronnenboek een overzicht voorzien van de vakbegrippen uit het thema, die ook kunnen helpen om de bronnen bij Taaltoer (beter) te begrijpen.

de biotoop

Tot slot zijn er nog de samenvattingen, gebundeld per les van het nieuwe thema. Ook deze zijn helpend bij het taalthema.

het grasland

het bos

de heide

de kust

de stad

de open plek

veel bomen

de arme grond

veel wind

veel gebouwen

veel licht

schaduwrijk

de lage planten

het losse zand

weinig planten

Samenvatting bij les 2

Onthoud

14

33


10

Herhalen, evalueren

Herhalen en leren leren

samenvatting

Kennisschema’s Kennisschema’s maken relaties tussen begrippen zichtbaar. Ze helpen leerlingen vergelijken, ordenen, oorzaken en gevolgen verbinden en processen in stappen plaatsen.

Kennisclips De kennisclips herhalen de belangrijkste leerstof stap voor stap en in de juiste vaktaal. Je vindt ze in het bordboek, via de QR-codes op de leerroute en bij de kopieerbladen met de Onthoudkaders. Ze zijn bruikbaar tijdens instructie, verwerking, herhaling en thuis. Bekijk hier een voorbeeld van een kennisclip:

de dieren (fauna)

de planten (flora)

de biotopen

de zoogdieren

de boom

het grasland

de vogels

de struik

het bos

de vissen

het gras

de heide

de insecten

de kust

de spinnen

de stad thema 3 – samenvatting

25

Bekend – Benieuwd – Bewaard Dit principe maakt zichtbaar welke kennis leerlingen al hebben, welke vragen ze willen onderzoeken en welke nieuwe kennis ze willen bewaren. Dit helpt leerlingen bewust stil te staan bij hun leerproces. WAAROM WILLEN MENSEN HET ONBEKENDE VERKENNEN? Overleg met een klasgenoot of in een groepje. BEWAARD Vul in het groen aan wat je nog weet, maar niet had opgeschreven. Wat onthoud ik van dit thema?

BEKEND

Over ontwikkelingen:

Wat weet ik nog over de vroegmoderne tijd uit vorige leerjaren? Over ontwikkelingen:

BENIEUWD

Over plaatsen:

Op welke vragen wil ik een antwoord krijgen? Over plaatsen:

Over personen en groepen:

Over personen en groepen: Over gebeurtenissen:

Over gebeurtenissen:

12

34

Wereldwijzer

Geschiedenis – Bekend, benieuwd, bewaard

13


en differentiëren Evaluatie en opvolging In Wereldwijzer is evaluatie geen los moment aan het einde van een thema. Je volgt de ontwikkeling van je leerlingen doorheen het volledige leerproces. Daarbij combineert de methode formatieve evaluatie tijdens de lessen met summatieve evaluatie op het einde van een thema. naam: .............................................................................................. nr.: ........................... datum: ...........................

Voortdurend zicht op het leren Bij de start activeer je voorkennis. Tijdens de kern controleer je het begrip met vragen, korte opdrachten en klasgesprekken. In de afronding keren leerlingen terug naar de lesdoelen.

toets thema 2: op onderzoek

... / 20

1 licht

... / 7

a zet een kruisje bij de natuurlijke lichtbronnen.

de zon

Thematoetsen voor kennis en inzicht Aan het einde van elk thema is er een thematoets. De toetsen peilen naar kennis, inzicht, toepassing en correct gebruik van vaktaal. Ze worden op Bingel in een bewerkbaar formaat aangeboden, zodat je ze kunt aanpassen aan de noden van je klas.

de zaklamp

de ster

b omcirkel alle lichtbronnen op de prent.

Gericht voorbereiden Onthoudkaders, de rubriek ‘Wat heb ik geleerd?’, evaluatiewijzers, kennisschema’s en de lessen leren leren helpen leerlingen gericht studeren.

Oefenen en herhalen op het digitale leerplatform Bingel

naam: .................................

................. nr.: ...........

................ datum: ...........

................

... / 4 a welk geluid is hoog? welk

geluid is laag? trek een lijn.

Wereldwijzer 1 – toets thema 2

 Uitgeverij VAN IN

Thematoets

Je stelt zelf taken samen uit oefenreeksen. Er zijn oefeningen die de concepten herhalen en voorbereiden op de toets en er zijn specifieke oefeningen rond woordenschat. Elke leerling kan zelfstandig aan de slag op het Bingeleiland met oefeningen, kennisclips en ontdekplaten. Bij geschiedenis kunnen de leerlingen de verhalen uit de lessen herbeluisteren.

Evaluatie geeft richting

............................................

2 geluid

1

hoog

laag

b welk geluid is hard? zet

de ziekenwagen

een kruisje.

lopen

de mixer

De resultaten helpen je bepalen welke begrippen opnieuw moeten worden uitgelegd en welke leerlingen extra ondersteuning of uitdaging nodig hebben. Wereldwijzer 1 – toets thema

2

 Uitgeverij VAN IN

2

35


10

de vijver

Herhalen, evalueren en differentiëren de zee

Differentiatie Wereldwijzer biedt tal van mogelijkheden tot differentiatie. De leerkrachten herkennen uitbreidingsoefeningen in het werkschrift aan het taakpictogram. de plas 4

welk water is zoet water? teken er een druppel bij.

7

thema 3 – les 2: waar planten en dieren leven

In de handleiding naast de verkleinde weergave van het werkschrift wordt in de instructies (waar het passend is) een suggestie gegeven tot differentiatie. Die suggesties komen ook voor in tips in de handleiding. Af en toe is er ook een voorstel in het lesverloop van de handleiding hoe je verder kunt verdiepen. Een aantal materialen kunnen ook helpen bij het differentiëren. Zo zijn de woord- en beeldkaarten handig ter ondersteuning voor kinderen die het talig moeilijk hebben (of voor beelddenkers). Via de ontdekplaat en de kennisclips kun je verlengde instructie geven. Tot slot zijn er ook nog Boemerang-oefeningen op het online leerplatform Bingel voor het verder vastzetten van de woordenschat waarbij er echt oefeningen op maat van de leerling worden gecreëerd.

Les 6

Wat eten dieren?

Oefening 1 Zet de betekenis van de begrippen ‘de vleeseter’, ‘de planteneter’ en ‘de alleseter’ vast. Laat de leerlingen een aantal dieren van elke soort opsommen.

Wereldwijzer

Dit dier eet enkel andere dieren: de

vissen

Oefening 3 Denk samen na over voedselketens. De leerlingen kunnen teruggrijpen naar de voedselketens uit de les. Probeer hen ook wat breder te laten nadenken. Voorbeelden: de wortel à het konijn à de vos het fruit à de vlieg à de spin de bes à de sprinkhaan à de kikker

de

fruit en zaden

Dit dier eet andere dieren en planten:

planten eter

de

alles eter

gras

kleine dieren en groenten

Bekijk de foto’s. Wat eten deze dieren? Verbind. Bij welke groep horen ze dus? Verbind.

2

16

Dit dier eet enkel planten:

vleeseter

Oefening 2 Bespreek klassikaal welke voeding de dieren eten. De meeste leerlingen weten dat een koe gras eet en een haai vissen. Maar kennen ze ook de voeding van een lieveheersbeestje en een mees? De foto’s kunnen helpen, maar verfijn zelf de antwoorden. De leerlingen bepalen aan de hand van de voeding in de tweede kolom of de dieren vleeseters, planteneters of alleseters zijn.

Les 6: Wat eten dieren?

3

Noteer drie voedselketens.

4

Zet een voedselketen van oefening 3 om in een voedselpiramide.

Oefening 4 De leerlingen zetten een van de voedselketens van oefening 3 om in een voedselpiramide. Bespreek welke dieren vleeseters en planteneters zijn. Leerlingen die wat meer uitdaging kunnen gebruiken, duiden aan welke dieren van oefening 3 en 4 dierlijk voedsel eten en welke plantaardig voedsel. Welke dieren in oefening 3 en 4 eten dierlijk voedsel? Omcirkel ze met blauw. Welke dieren eten plantaardig voedsel? Omcirkel ze met geel.

Wat heb ik geleerd? • Ik kan een voedselpiramide van drie lagen maken. • Ik kan uitleggen wat vleeseters, planteneters en alleseters zijn. Les 6: Wat eten dieren?

52

36

Lees wat deze dieren eten. Hoe noem je die groep dieren? Noteer.

1

Wereldwijzer 2 – De natuur onder de loep – Les 6

17


11

Maximaal digitaal ondersteund met Bingel

Oefeningen klaarzetten of snel je handleidingen en bordboeken raadplegen? Dat doe je met Bingel. Dankzij ons digitaal leerplatform til je je lessen naar een nog hoger niveau.

Voor de leerkracht •

Bordboek en bordlessen om de les klassikaal te ondersteunen, met lesdoelen, instructiestappen, oefeningen en kennisclips.

•

Handleidingen en lesfiches

•

Correctiesleutels

•

Downloads zoals kopieerbladen, posters, woord-, beeld- en begrippenkaarten.

•

Kennisclips die je klassikaal kunt inzetten of die leerlingen individueel opnieuw kunnen bekijken.

Voor de leerling •

Digitale oefeningen die aansluiten bij de leerstof uit de themaschriften.

•

Kennisclips waarmee leerlingen instructie opnieuw kunnen bekijken of leerstof kunnen opfrissen

•

Boemerangtaken* voor automatiseren en onderhouden (verder vastzetten van de woordenschat).

•

Interactieve ontdekplaten: De ontdekplaten ondersteunen elk thema visueel en inhoudelijk. Via interactieve iconen krijgen de leerlingen extra visuele of auditieve ondersteuning bij de begrippen uit de lessen.

•

Verhalen die werden ingelezen bij de ontdekplaten van geschiedenis. Via storytelling herhalen de leerlingen verschillende concepten en begrippen.

* Met de Boemerangtaken in Bingel werk je aan automatisatie op maat van elke leerling. Wanneer een leerling oefeningen met het Boemerang-icoon maakt, registreert Bingel welke onderdelen al vlot verlopen en waar nog moeilijkheden zijn. Op basis daarvan stelt Bingel een dagelijkse taak samen met tien oefeningen. Oefeningen die goed gaan, keren minder vaak terug. Oefeningen die nog moeilijk zijn, worden vaker aangeboden.

Ontdek Bingel op bingel.vanin.be 37


12

Overzicht materialen

Kleuteronderwijs Leerkrachtenmateriaal

Klasmateriaal

• •

•

Inspiratiekatern Bingel

Kleuterencyclopedie

Lager onderwijs Leerjaar 1

Leerjaar 2

Leerjaar 3 t/m 6

• • •

8 werkschriften Omgevingsboek Bingel

• • • •

8 werkschriften 7 bronnenboeken Atlas Bingel

• • • •

8 handleidingen 8 correctiesleutels Handleiding omgevingsboek Bingel

• • •

8 handleidingen 8 correctiesleutels Bingel

• • •

Woord- en beeldkaartenset Tijdband Posterset aardrijkskunde

• • •

Woord- en beeldkaartenset Tijdband Posterset aardrijkskunde

Leerlingenmateriaal • •

7 werkschriften Bingel

Leerkrachtenmateriaal • 7 handleidingen • 7 correctiesleutels • Bingel

Klasmateriaal • • • •

38

Woord- en beeldkaartenset Tijdband Kleuterencyclopedie Posterset aardrijkskunde / geschiedenis

Wereldwijzer


13

Starten met Wereldwijzer

Start je met Wereldwijzer? Dan sta je er niet alleen voor. Je krijgt ondersteuning via: •

de online startsessie waar je de methode tot in het detail op je eigen tempo kunt verkennen.

•

de help- en FAQ-pagina

•

de mailbox wereldwijzer@vanin.be

•

de Facebookgroepen voor Wereldwijzer (per leerjaar)

Zo kun je stap voor stap en goed voorbereid met Wereldwijzer aan de slag.

Maak jij je leerlingen Wereldwijzer? De wereld is complex. Om haar te begrijpen, hebben leerlingen meer nodig dan losse weetjes. Wereldwijzer helpt je om een stevige kennisbasis op te bouwen, verbanden zichtbaar te maken en leerlingen de taal te geven om te verwoorden wat ze zien, ontdekken en leren.

39


14

Quickscan voor leermiddelen:

Bij de ontwikkeling van Wereldwijzer werd het Kwaliteitskader voor leermiddelen van Leerpunt gebruikt als reflectiekader. Dit overzicht is een leeswijzer en vormt geen beoordeling of kwaliteitslabel door Leerpunt. De Quickscan onderscheidt drie fases. Op de volgende pagina’s zie je per fase welke aandachtspunten centraal staan en waar je die kenmerken terugvindt in Wereldwijzer.

Fase 1 | Focus op doel, inhoud en structuur In deze fase kijk je naar de fundamenten van het leermiddel: zijn de doelen duidelijk, is de leerstof logisch opgebouwd, wordt aangesloten bij voorkennis en is helder wat tot de basis behoort en wat extra verdieping biedt?

40

Quickscanaandachtspunt

Waar vind je dit terug in de methodewijzer?

Concrete aansluiting in Wereldwijzer

Doel en visie

Nieuwe minimumdoelen en leerplannen (pg. 4); Visie en didactische uitgangspunten (pg. 5-11); De leerroute (pg. 19); De handleiding (pg. 24-29).

Wereldwijzer werkt met expliciete lesdoelen, gekoppeld aan de minimumdoelen en leerplannen. De leerroute en de startvraag tonen leerlingen waar een thema naartoe werkt. De handleiding licht de didactische keuzes en leerlijnen toe.

Basis versus uitbreiding

Nieuwe minimumdoelen en leerplannen (pg. 4); De handleiding (pg. 24-29); Differentiëren (pg. 34).

De basislessen bouwen de leerstof stapsgewijs op volgens het EDI principe. De handleiding koppelt lesdoelen aan de minimumdoelen en biedt herhaling, verdieping en uitdaging. In het werkschrift staan de oefeningen voor extra uitdaging met een pictogram aangeduid. Extra klasmaterialen en Bingel oefeningen maken differentiatie mogelijk.

Structuur en flexibiliteit

Doorlopende leerlijn, vakdisciplines en samenhang (pg. 12-13); Een haalbare jaarplanning (pg. 16-18); Een herkenbare themaopbouw (pg. 19).

Elk schooljaar heeft een duidelijke jaarplanning en ieder thema een herkenbare opbouw. Voor elk thema zijn vier lesweken voorzien, met ruimte voor herhaling, uitdaging en evaluatie. Bufferweken geven de mogelijkheid tot uitloop, uitstappen en andere eigen keuzes.

Voorkennis

Visie en didactische uitgangspunten (pg. 5-11); Doorlopende leerlijn, vakdisciplines en samenhang (pg. 12-13); De handleiding (pg. 24-29); De leerroute (pg. 19).

Nieuwe leerstof bouwt voort op eerdere lessen, thema’s en leerjaren. De startles en elke basisles activeren relevante voorkennis. De handleiding toont wat leerlingen al kennen en welke volgende stap wordt gezet.

Wereldwijzer


aansluiting met Wereldwijzer Correctheid

Nieuwe minimumdoelen en leerplannen (pg. 4); Visie en didactische uitgangspunten (pg. 5-11); Wereldwijzer verbindt met de actualiteit (pg. 7); De handleiding (pg. 24-29).

Wereldwijzer is ontwikkeld in lijn met de nieuwe minimumdoelen en leerplannen en de handleiding beschrijft hoe verschillen tussen de leerplannen worden opgevangen. Achtergrondinformatie en de verbinding met de actualiteit ondersteunen een correcte en actuele uitwerking. De methode wordt nagelezen door vakexperten in aardrijkskunde, geschiedenis en wetenschap.

Fase 2 | Focus op didactiek, taal, denken en differentiatie In deze fase staat het concrete leerproces centraal: hoe helpt het leermiddel leerlingen om leerstof te begrijpen, actief na te denken, taal correct te gebruiken, kennis toe te passen en zelfstandig te leren? Quickscanaandachtspunt

Waar vind je dit terug in de methodewijzer? Concrete aansluiting in Wereldwijzer

Taal en begrippen

Samenhang als fundament (pg. 11); De handleiding en het klasmateriaal (pg. 24-29); Wereldwijzer en Taaltoer versterken elkaar (pg. 20-23); Maximaal ondersteund met Bingel (pg. 37).

Nieuwe vaktaal wordt doelgericht opgebouwd. Woordkaarten geven de woordverklaring en een contextzin, beeldkaarten bieden visuele steun en begrippenkaartjes ondersteunen sorteer-, koppel- en herhalingsoefeningen. Begrippenkaders en de gedeelde woordmuur met Taaltoer laten belangrijke woorden terugkeren ; Met boemerang oefeningen op Bingel kunnen de leerlingen de woordenschat verder vastzetten.

Diepe verwerking

Visie en didactische uitgangspunten (pg. 5-11); De handleiding (pg. 26-28); Wereldwijzer verbindt met de actualiteit (pg. 7); Het Omgevingsboek (pg. 16-17).

Leerlingen verwerken kennis door te onderzoeken, waar te nemen, te bespreken, te ontwerpen en conclusies te formuleren. In de actua-les en het Omgevingsboek gebruiken ze die kennis bij actuele en levensechte vragen.

Transfer en variatie

Samenhang als fundament (pg. 11); De handleiding (pg. 25); Wereldwijzer verbindt met de actualiteit (pg. 7); Het Omgevingsboek (pg. 16-17).

In de handleiding geeft Wereldwijzer telkens aan waar er een link wordt gelegd met concepten en begrippen uit de andere disciplines enerzijds en met taal en wiskunde anderzijds. De opgebouwde taalvaardigheid wordt ingezet bij de verwerkingsopdrachten in Wereldwijzer. Transferdoelen herhalen reken- en taalvaardigheden in betekenisvolle context. De actua-les en het Omgevingsboek verbinden kennis met het heden en de eigen omgeving.

41


14

42

Quickscan voor leermiddelen:

Leren leren

Visie en didactische uitgangspunten (pg. 8-10); De leerroute (pg. 19); Het leerlingenmateriaal (pg. 3133); Herhalen, evalueren en differentiëren (pg. 34-36); Maximaal ondersteund met Bingel (pg. 37).

Vormgeving en media

Visie en didactische Themaschriften en bronnenboeken uitgangspunten (pg. 8-9); combineren tekst, beeld, bronnen, schema’s Het klasmateriaal (pg. 29); en opdrachten. Kennisclips, ingelezen Het leerlingenmateriaal verhalen voor geschiedenis en de interactieve (pg. 30-33); Herhalen en ontdekplaten bieden visuele en leren leren (pg 34); Maximaal auditieve ondersteuning. Via Bingel zijn de ondersteund met Bingel materialen inzetbaar bij instructie, verwerking (pg. 37); Overzicht materialen en herhaling, in de klas en thuis. (pg. 38).

De basis

Visie en didactische uitgangspunten (pg. 10); Doorlopende leerlijn, vakdisciplines en samenhang (pg. 12-13); Een herkenbare thema-opbouw (pg. 19); De handleiding en het klasmateriaal (pg. 24-29); Herhalen, evalueren en differentiëren (pg. 34-36); Maximaal ondersteund met Bingel (pg. 37).

De basislessen bouwen kennis stap voor stap op volgens expliciete directe instructie. Controle van begrip, modelleren, woorduitleg, herhalingsactiviteiten en digitale oefeningen ondersteunen de leerlingen.

Uitdaging

De handleiding (pg. 24-29); Herhalen, evalueren en differentiëren (pg. 34-36).

De handleiding biedt verdieping, uitdaging en flexibel inzetbare onderzoeksopdrachten. In de handleiding worden suggesties gegeven tot differentiatie. Uitbreidingsoefeningen in het werkschrift zijn herkenbaar aan het taakpictogram. Onderzoekend en ontwerpend leren daagt leerlingen uit om kennis toe te passen, verbanden te leggen en oplossingen te ontwikkelen.

Toegankelijkheid

Het leerlingenmateriaal (pg. 30-33); De handleiding en het klasmateriaal (pg. 24-29); Maximaal ondersteund met Bingel (pg. 37).

Papier en digitaal materiaal, visuele en auditieve ondersteuning en differentiatie komen tegemoet aan uiteenlopende onderwijsbehoeften.

Wereldwijzer

De leerroute, startvraag, kennisschema’s, kennisclips en de les leren leren helpen leerlingen vooruitblikken, kennis ordenen en terugkijken. Bekend – Benieuwd – Bewaard maakt zichtbaar wat ze al weten, willen ontdekken en bewaren.


aansluiting met Wereldwijzer Fase 3 | Focus op ondersteuning In deze fase kijk je naar de ondersteuning rond het leren en lesgeven: welke didactische houvast krijgt de leerkracht, hoe wordt de ontwikkeling van leerlingen opgevolgd en hoe zorgt het materiaal ervoor dat kennis op langere termijn behouden blijft? Quickscanaandachtspunt Didactische tips

Waar vind je dit terug in de methodewijzer?

Concrete aansluiting in Wereldwijzer

De handleiding en het klasmateriaal (pg. 24-29); Visie en didactische uitgangspunten (pg. 6-7); Maximaal ondersteund met Bingel (pg. 37).

De handleiding bundelt per thema doelen, voorkennis, achtergrondinformatie, voorbereiding, materialen en het lesverloop. Actualiteitssuggesties, boekentips en ideeën voor de thematafel geven extra inspiratie. Bingel vult dit aan met bordlessen, correctiesleutels en downloads.

Evaluatie en De handleiding (pg. 24-28); feedback Herhalen, evalueren en differentiëren (pg. 34-36).

Tijdens de lessen volgt de leerkracht het begrip via vragen, opdrachten en klasgesprekken. Aanpasbare thematoetsen peilen naar kennis, inzicht, toepassing en vaktaal. De resultaten sturen herhaling, ondersteuning en extra uitdaging.

Gespreide herhaling

Belangrijke kennis en begrippen keren terug in latere thema’s, leerjaren en nieuwe contexten. Kennisschema’s en kennisclips ondersteunen herhaling. Concepten en begrippen worden opgefrist via de interactieve ontdekplaten. Bingel biedt automatisch Boemerangtaken aan, waarbij minder beheerste leerstof vaker terugkomt.

Doorlopende leerlijn, vakdisciplines en samenhang (pg. 12-13); Visie en didactische uitgangspunten (pg. 5, 8, 9, 11); Een herkenbare thema-opbouw (pg. 19); De handleiding en het klasmateriaal (pg. 24-29); Herhalen, evalueren en differentiëren (pg. 34-36); Maximaal ondersteund met Bingel (pg. 37).

Bron: Leerpunt (2026), Quickscan bij het kwaliteitskader voor leermiddelen.

43


15

Vol vertrouwen voor de klas

Wie leerlingen de wereld wil laten ontdekken, heeft zelf een stevige kennisbasis nodig. Deze ondersteunende boeken helpen leerkrachten in het lager onderwijs om hun vakkennis over aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek te versterken, verbanden te zien en de nieuwe minimumdoelen doelgericht naar de klaspraktijk te vertalen. Meer weten? Scan de QR-code!

Kleine stappen, grote sprongen Effectieve aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek in de kleuterklas De nieuwe minimumdoelen vertellen je wat kleuters moeten leren. Maar hoe vertaal je die doelen naar je eigen klaspraktijk? Wat bied je aan bij de jongste kleuters en waarop bouw je verder bij de oudste kleuters? Welke kennis hebben kleuters eerst nodig om een volgende stap te kunnen zetten? En hoe zorg je ervoor dat je als team een duidelijke lijn volgt? Kleine stappen, grote sprongen helpt jou om die vertaalslag te maken voor aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek. •

Ontwikkeld vanuit de specifieke context van het kleuteronderwijs

•

Combineert vakinhoudelijke kennis met didactische handvatten en een concrete leerlijn

•

Visualiseert samenhang tussen aardrijkskunde, geschiedenis, wetenschap en techniek

•

Compact, overzichtelijk en praktisch inzetbaar

•

Werkt de minimumdoelen uit binnen een heldere, systematisch opgebouwde leerlijn

Verkrijgbaar vanaf april 2027.

Kenniswijzer geschiedenis voor het lager onderwijs Om met vertrouwen voor de klas te staan, heb je als leerkracht een sterke inhoudelijke basiskennis nodig. Omdat je in het lager onderwijs álle vakken geeft, is het alleen niet evident om voor elk onderwerp zelf de juiste informatie bij elkaar te zoeken. Kenniswijzer geschiedenis voor het lager onderwijs bundelt de basiskennis geschiedenis die je nodig hebt voor de zes leerjaren. De 16 hoofdstukken vertrekken telkens vanuit een historische vraag en brengen de leerstof per periode op een heldere manier, waarbij alle begrippen uit de nieuwe minimumdoelen vanuit hun historische context worden uitgelegd. Kaarten en bronnen helpen je om gebeurtenissen te situeren en verwijzingen doorheen het boek maken verbanden zichtbaar. 44

Wereldwijzer


met de juiste basiskennis Even iets opzoeken? Dankzij het alfabetisch register vind je vlot het juiste onderwerp. Bij elk lemma krijg je een korte beschrijving en een verwijzing naar de plek waar het onderwerp wordt uitgelegd. Zo heb je de nodige historische kennis binnen handbereik om vol vertrouwen voor de klas te staan. •

Richtinggevende woordenschat

•

Minimumdoelen in context

•

Met suggesties voor verhalen, verdieping en sprekende bronnen om je verder in te werken

Verkrijgbaar vanaf november 2026.

Kenniswijzer wetenschap & techniek voor het lager onderwijs Wetenschap en techniek uitleggen wordt makkelijker als je zelf begrijpt hoe begrippen en inzichten met elkaar samenhangen. Kenniswijzer wetenschap & techniek voor het lager onderwijs helpt je om de basiskennis voor de zes leerjaren op te bouwen en te verdiepen. Het boek vertrekt vanuit kernbegrippen en plaatst die telkens in hun ruimere context. Zo krijg je geen losse verzameling feiten, maar een samenhangend beeld van de kennis die je als leerkracht nodig hebt. Een alfabetisch register helpt je om begrippen snel terug te vinden en leidt je naar de plek waar ze in hun context worden uitgelegd. Zo heb je de kennis én de samenhang binnen handbereik om wetenschap en techniek met vertrouwen naar je klas te brengen, helemaal conform de nieuwe minimumdoelen. •

Rijk geïllustreerd

•

In toegankelijke taal geschreven om meteen met de kennis aan de slag te gaan

•

Rubriek ‘Op weg naar meer kennis’ per hoofdstuk om je verder te verdiepen

Verkrijgbaar vanaf april 2027.

45


15

Vol vertrouwen voor de klas met de juiste basiskennis

Kenniswijzer aardrijkskunde voor het lager onderwijs Hoe ontstaat een rivier? Waarom komen aardbevingen vooral op bepaalde plaatsen voor? En hoe komt het dat we verschillende seizoenen kennen? Aardrijkskunde helpt leerlingen om de wereld rondom hen beter te begrijpen. Maar om die wereld helder uit te leggen, heb je als leerkracht zelf een stevige basiskennis nodig. Kenniswijzer aardrijkskunde voor het lager onderwijs brengt de essentiële aardrijkskundige kennis voor de zes leerjaren samen in een overzichtelijk naslagwerk. De belangrijkste begrippen uit de nieuwe minimumdoelen worden helder uitgelegd en in context geplaatst. Zo leer je niet alleen wat bepaalde verschijnselen betekenen, maar ook hoe ze ontstaan en met elkaar samenhangen. Wil je een begrip opfrissen of snel iets terugvinden? Het alfabetische register wijst je de weg naar de juiste uitleg, zodat je gericht de informatie vindt die je nodig hebt. Met Kenniswijzer aardrijkskunde voor het lager onderwijs heb je de nodige kennis en inzichten binnen handbereik om je leerlingen met vertrouwen de wereld te laten ontdekken. •

Rijk geïllustreerd

•

Meer dan losse feiten en begrippen

•

Helemaal afgestemd op de nieuwe minimumdoelen

Verkrijgbaar vanaf november 2027.

46

Wereldwijzer


613812 - Versie 1, 2026

Uitgeverij VAN IN Nijverheidsstraat 92 2160 Wommelgem

wereldwijzer@vanin.be wereldwijzer.vanin.be


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Methodewijzer Wereldwijzer by VAN IN - Issuu