5
Camino
©
VA
N
IN
Handleiding Terrein: Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Terreinfiche – Allerheiligen: Leven vanuit idealen Transversaal terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Verdeling terreinen Eerste graad
Tweede graad
Derde graad
Allerheiligen Licht zijn voor anderen
Allerheiligen Bruggen bouwen
Allerheiligen Leven vanuit idealen
Camino 1
Camino 3
Camino 5
Camino 2
Camino 4
Camino 6
Terreintekst Je vindt de terreintekst in het leerplan op p. 181 of via Thomas op https://www.kuleuven.be/thomas/page/leerplan-lager/terrein/39/
Terreindoelen L2
1 Verschillende verhalen van heiligen als mensen die 'leven vanuit een ideaal' onderzoeken in verhalen/Bijbelverhalen, getuigenissen, de actualiteit en het eigen leven
X
X
2 Uitdrukken hoe mensen in christelijke tradities en andere levensbeschouwingen leven vanuit hun idealen
X
X
X
X
3 Reflecteren over de spanning(en) tussen werkelijkheid en ideaal
IN
L1
N
4 Theologiseren hoe heiligen mensen vandaag kunnen inspireren in het kiezen en beleven van hun idealen 5 De eigen visie op 'leven vanuit een ideaal' verbeelden, geïnspireerd door voorbeelden uit de eigen leefwereld, de actualiteit, de christelijke tradities en andere levensbeschouwingen
©
VA
6 Een ritueel rond 'leven vanuit idealen' mee vormgeven en beleven
2
Camino 5 – Terreinfiche Allerheiligen: leven vanuit idealen
Ingrediënten Pluraliteit/Context
Christelijk geloof/Traditie
Identiteit/Leerling
433 Hedendaagse idealen Diversiteit aan opvattingen, (denk)beelden over wat het beste, mooiste of meest waardevolle is.
435 Heiligen en hun idealen Mensen die consequent de weg van Jezus teneinde toe volgen en laten zien wie God voor ons kan zijn. Radicale en tegendraadse levenskeuzes van sommige heiligen.
437 Eigen idealen Eigen ideeën over wat nastrevenswaardig of het meest waardevol is. Denkbeelden die richting geven aan het eigen handelen. Kompas om de toekomst vorm te geven.
434 Levensbeschouwelijke idealen Veelheid aan levensbeschouwelijke visies op wat het meest waardevol is. Brede waaier aan manieren waarop mensen door hun levensbeschouwing een ideaal opbouwen en dit nastreven.
436 Christelijke idealen Levenswijze geïnspireerd door Jezus. De hoop en de droom van het Rijk Gods. Sociale rechtvaardigheid, naastenliefde, zorgzaamheid, dienstbaarheid ...
438 Idealisme en ontgoocheling Idealisme: zich sterk laten leiden door eigen idealen. Ontgoocheling: teleurstelling wanneer idealen niet bereikt worden.
Ingrediënten
L1
L2
433
X
X X
434 435
X
436 437
X
X
©
VA
N
IN
438
Camino 5 – Terreinfiche Allerheiligen: leven vanuit idealen
3
50'
LES 1
Was ik maar...
Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Allerheiligen: leven vanuit idealen
Les 1 van 2
Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken wat een ‘leven vanuit een ideaal’ betekent op basis van voorbeelden uit het prentenboek Was ik maar en de eigen leefwereld (TD1); • drukken uit dat idealen van mensen kunnen verschillen en dat deze idealen ontstaan binnen een omgeving van voorbeelden en verwachtingen (TD2); • verbeelden of verwoorden één ideaal dat voor hen betekenisvol is (TD5).
Voorbereiding • • •
Lees de getuigenissen van de verschillende jongeren. Voorzie voor elke leerling een getuigenis van kopieerblad 1. Voorzie voor elke leerling een zaadje uit kopieerblad 2 voor het einde van de les.
Materiaal • • •
Ingrediënten
werkschrift p. 6-8 kopieerblad 1, 2, 3 prentenboek Was ik maar van Mies van Hout
• • •
433 Hedendaagse idealen 435 Heiligen en hun idealen 437 Eigen idealen
©
VA
N
IN
Zelf te voorzien • pot om de zaadjes van kopieerblad 2 in te verzamelen • wisbord voor elk duo
4
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1
Achtergrondinformatie Sint-Martinus als lichtbrenger In het eerste leerjaar leerden de leerlingen dat Sint-Martinus na een lange, zware tocht vanuit Rome te paard door de sneeuw aankwam in Amiens. Toen hij bij de stadspoort aankwam, zat er een naakte man die om hulp smeekte. Martinus sneed met zijn zwaard zijn mantel in twee en gaf de helft aan de man. In zijn droom zag hij daarna Jezus verschijnen met het stuk mantel dat hij had weggeschonken over zijn schouders. De leerlingen leerden heiligen kennen als lichtbrengers, omdat ze vaak zorgen voor een licht in het leven van mensen. Carlo Acutis als bruggenbouwer In het derde leerjaar leerden de leerlingen Carlo Acutis kennen. Hij was een Italiaanse tiener die bekend werd om zijn diepe geloof en zijn talent voor computertechnologie. Hij gebruikte het internet om katholieke wonderen (vooral eucharistische wonderen) te documenteren en bekend te maken. Carlo leefde een eenvoudig maar sterk gelovig leven en hielp graag anderen, vooral armen en daklozen. Hij stierf op jonge leeftijd aan leukemie, werd in 2020 zalig en in 2025 heilig verklaard door de katholieke kerk. Veel mensen zien hem als een voorbeeld voor jongeren en noemen hem de ‘cyberapostel van de Eucharistie’. De leerlingen leerden heiligen kennen als bruggenbouwers, omdat ze vaak zorgen voor een brug, voor verbinding met mensen wanneer het moeilijk gaat.
Tips voor de godsdiensthoek en rituelen
IN N
•
VA
•
In de godsdiensthoek ligt een wit doek dat fungeert als liturgisch tafellaken. De liturgische kleur voor Allerheiligen is namelijk wit, wat staat voor zuiverheid, verrijzenis, feest. Verzamel de teksten die de leerlingen op het zaadje van kopieerblad 2 schreven in een pot. Zet de pot in de godsdiensthoek en verwijs er verschillende keren naar doorheen de komende week. Na deze week kun je de pot er opnieuw bijnemen om de leerlingen zichzelf en elkaar te laten evalueren. Als je het volledige boek wilt lezen, kun je Was ik maar (van Mies van Hout, uitgeverij Hoogland & Van Klaveren, 2020) ontlenen bij jouw plaatselijke bibliotheek.
©
•
Allerheiligen: leven vanuit idealen
5
Opdracht 1 De leerlingen markeren of noteren wat ze willen onthouden uit het verhaal van Romero of wat ze willen bespreken.
Allerheiligen LES 1
Was ik maar ...
Opdracht 2 en 3 De leerlingen beantwoorden vragen over de getuigenis die ze gelezen hebben.
1
Beluister het fragment over Óscar Romero. a
Vul de mindmap aan. Gebruik kernwoorden.
b
Markeer in je mindmap drie begrippen of woorden die je wilt onthouden, waarover je een vraag wilt stellen of iets wilt vertellen. Verandering met grote impact?
Opdracht 4 De leerlingen verwoorden hun eigen idealen. Afkomstig uit?
Verzet zich tegen ...?
Hoe is hij gestorven? Óscar Romero Hoe verzet hij zich?
6
2
4
Lees de getuigenis die je van je leerkracht krijgt. Vink aan over wie je zult lezen.
Hoe zit het met jouw idealen? a
Lucas
Noah
Sara
Amin
Tenzin
Anjali
Welke idealen vind jij belangrijk?
IN
3
Allerheiligen: leven vanuit idealen
Beantwoord de vragen over de getuigenis in deze mindmap.
Wij lezen de getuigenis van: .
b
c
N
Welke idealen heeft deze leeftijdsgenoot? Wat vindt die dus belangrijk? Hoe probeert die de eigen idealen waar te maken? Geef een voorbeeld.
VA
a
Is het gemakkelijk om die idealen na te streven? Wat vertelt je leeftijdsgenoot erover? Waar vindt deze leeftijdsgenoot inspiratie om zich in te zetten voor die idealen?
Waar vind je inspiratie om je idealen na te streven?
c
Wie helpt je daarbij?
©
d
b
Allerheiligen: leven vanuit idealen
6
7
8
Allerheiligen: leven vanuit idealen
Camino 5 – Terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1
Start Heiligen als lichtbrengers en bruggenbouwers Toon de afbeelding van Sint-Martinus. Laat de leerlingen vertellen wat ze over hem weten en waarom er ook een afbeelding van licht bij staat. Als de leerlingen het niet weten, vertel je zelf kort het verhaal van Sint-Martinus en laat je hen opnieuw ontdekken waarom hij een lichtbrenger was (zie achtergrondinformatie). Toon de afbeelding van Carlo Acutis. Laat de leerlingen vertellen wat ze over hem weten en waarom er ook een afbeelding van een brug bij staat. Als de leerlingen het niet weten, vertel je zelf kort het verhaal van Carlo Acutis en laat je hen opnieuw ontdekken waarom hij een bruggenbouwer was (zie achtergrondinformatie). Bespreek waarin Sint-Martinus en Carlo Acutis hun drijfveer vonden om zich in te zetten voor anderen. Kom ertoe dat idealen mensen energie geven om zich ergens voor in te zetten. Bespreek ook de afbeelding van het kompas als lesbeeld: idealen In het kort geven mensen een richting om hun route verder • Toon de afbeeldingen van Sint-Martinus en uit te stippelen. Verwijs daarbij ook naar het Carlo Acutis. Activeer de voorkennis bij de terrein Profeten: ook daar kwam ter sprake dat leerlingen. profeten idealen voor ogen hebben en dat ze • Bespreek de rol van heiligen als lichtbrengers daar energie uit putten. en bruggenbouwers.
Kern • • •
•
• •
©
VA
•
Bekijk en bespreek de prenten uit het prentenboek in de bordles. Laat het audiofragment over Óscar Romero beluisteren (bordles; kopieerblad 3; werkschrift, opdracht 1a). Laat de leerlingen in duo’s drie woorden of begrippen markeren die ze willen onthouden, waar ze nog een vraag over hebben of iets over willen vertellen (werkschrift, opdracht 1b). Laat de leerlingen in zes groepen de getuigenissen van leeftijdsgenoten lezen en de vragen beantwoorden (werkschrift, opdracht 2-3). Bespreek kort de zes personen, beantwoord de vragen en bespreek klassikaal. Maak het stil in de klas. Laat de leerlingen met gesloten ogen nadenken over hun eigen idealen. De leerlingen beantwoorden de vragen (werkschrift, opdracht 4). Bespreek klassikaal.
IN
Toon de prenten uit het prentenboek Was ik maar (van Mies van Hout) in de bordles. Laat de leerlingen de tekst lezen en de prenten bekijken. Bespreek. • Wat wil het kindje graag? • Wat wil de vlinder? • Wat wil de wandelende tak? • Zo gaat het verhaal een hele tijd door met allemaal dieren die een ander dier willen zijn. Uiteindelijk komen we bij de libelle. Wat wil die? • Waarom wil elk dier niet zichzelf, maar liever een ander dier zijn? • Wat vinden ze van hun eigen bijzonderheden? • Wat zegt dat over hun idealen?
N
Was ik maar ...
Allerheiligen: leven vanuit idealen
7
De idealen van een heilige – Óscar Romero Toon de afbeelding van Óscar Romero. Tip Introduceer hem als een heilige met idealen. Beluister het audiofragment over het De tekst van het audiofragment kun je levensverhaal van Óscar Romero. terugvinden op kopieerblad 3. Bespreek: • In welk land leefde Óscar Romero? • Aanvankelijk stond hij bekend als een voorzichtige aartsbisschop die zich niet bezighield met politiek. Welke gebeurtenis heeft dat veranderd? • Waartegen verzette hij zich? • Op welke manier verzette hij zich daartegen? • Hoe stierf Óscar Romero? • Wat gebeurde er na zijn dood? (Hij werd zalig en heilig verklaard door de paus.) Verdeel de klas in duo’s. Vertel aan de leerlingen dat ze een tweede keer naar het fragment zullen luisteren. Na die luisterbeurt vullen ze de mindmap aan met kernwoorden en markeren ze in duo’s drie woorden of begrippen die ze willen onthouden of bespreken bij opdracht 1 in het werkschrift op p. 6. Laat enkele duo’s aan het woord en noteer zelf minstens drie goede begrippen op het bord. Bespreek welke idealen Óscar Romero zelf had en hoe hard hij zich daarvoor inzette (een samenleving waarin er rechtvaardigheid en geweldloosheid is voor iedereen). Hedendaagse idealen Verdeel de klas in zes groepen. Bezorg elke groep een getuigenis (kopieerblad 1). Laat elke groep die lezen bij opdracht 2 in het werkschrift op p. 7. Geef de groepen een tiental minuten de tijd. Toon de afbeeldingen van de jongeren in de bordles. Laat bij elke afbeelding de groepen de antwoorden op de vragen bij opdracht 3 in het werkschrift op p. 7 noteren. Bespreek: • Welke idealen hoorde je vaak in de getuigenissen? • Hoe komt het dat die idealen zo vaak terugkomen? • Waar halen die jongeren hun inspiratie? Eigen idealen
Werk je aan die idealen? Wanneer deed je voor de laatste keer iets waar je trots op was?
VA
• •
N
We hebben al de idealen van verschillende mensen besproken. • Maar wat zijn jouw idealen? • Wat vind jij belangrijk? • Wat wil jij dat mensen zien als een eigenschap van jou? Geef de leerlingen tijd om daarover na te denken.
IN
Maak het stil in de klas en laat de leerlingen de ogen sluiten. Zet rustgevende muziek op (bv. ‘River flows in you’ van Yiruma) en neem de tijd om de rust te laten binnenkomen bij de leerlingen.
©
Laat de leerlingen hun antwoorden noteren bij opdracht 4 in het werkschrift op p. 8. Laat de leerlingen die dat willen hun antwoorden hardop geven. Bespreek. • Waar haal je inspiratie voor jouw idealen? Wie van jullie vindt er misschien inspiratie in zijn geloof? • Hoe uit zich dat? Wat doe je om die idealen na te leven? • Heeft iedereen dezelfde idealen? Hoe komt dat?
8
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1
Afronding Het idealen-zaadje Bezorg elke leerling een idealen-zaadje (kopieerblad 2). Daarnet noteerde je in je werkschrift welke idealen voor jou belangrijk zijn. Kies uit die idealen eentje uit waarvoor je de komende week actief je best wilt doen. Denk even na hoe je dat kunt aanpakken. Geef eventueel enkele voorbeelden: een afwezige klasgenoot de dag erna helpen, meer geduld hebben, een compliment geven ...
©
VA
N
IN
Laat de leerlingen op het zaadje noteren wat zij willen doen om concreet aan dat ideaal te werken. Daarna plooien ze het zaadje dicht. Verzamel alle zaadjes in de pot die je in de godsdiensthoek plaatst. Verwijs er tijdens de komende dagen telkens opnieuw naar. • Laat elke leerling op een papieren zaadje noteren wat die de komende week wil doen Organiseer binnen enkele dagen een klasgesprek om actief aan een ideaal te werken waarbij de leerlingen vertellen of ze opgemerkt (kopieerblad 2). hebben aan welk ideaal iemand werkte en hoe ze • Verzamel de dichtgeplooide zaadjes in een pot dat gemerkt hebben. die je in de godsdiensthoek plaatst.
Allerheiligen: leven vanuit idealen
9
Kopieerblad 1 – Getuigenissen
Hallo, ik ben Lucas en ik ben elf jaar. Ik ben christen. Heel belangrijk voor christenen is lief zijn voor andere mensen. In de Bijbel zegt Jezus dat je van anderen moet houden zoals je van jezelf houdt. Maar eerlijk: dat vind ik soms moeilijk. Als iemand mij plaagt of boos maakt, wil ik eigenlijk gewoon terugroepen. Soms doe ik dat zelfs. Maar ik probeer er daarna over na te denken en het de volgende keer beter te doen.
IN
Ik vind het ook belangrijk om te kunnen vergeven. Als iemand sorry zegt, wil ik leren om dat echt te aanvaarden, net zoals God ons vergeeft. Op school lukt dat niet altijd meteen, maar ik probeer er wel over na te denken en erover te bidden.
N
Ook wil ik helpen waar ik kan. Dat kan iets kleins zijn, zoals iemand helpen met huiswerk of mijn oma helpen met boodschappen dragen. Jezus hielp ook mensen die ziek of arm waren, en dat wil ik ook doen, zelfs al ben ik nog jong.
VA
Daarnaast wil ik eerlijk zijn. Ik probeer de waarheid te zeggen, ook als ik bang ben voor een straf. Mijn ouders zeggen dat God liever heeft dat je eerlijk bent dan dat je perfect bent.
©
Ik probeer elke dag een beetje meer te worden zoals Jezus, maar ik ben zeker niet perfect. Ik probeer gewoon vriendelijk te zijn, te delen, vertrouwen te hebben en goed te doen voor anderen. En wanneer ik fouten maak, geloof ik dat God mij helpt om opnieuw te beginnen.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 1
Kopieerblad 1 – Getuigenissen (vervolg)
Hallo, ik ben Amin en ik ben twaalf jaar. Ik ben moslim en mijn geloof is belangrijk voor mij, omdat het mij helpt om te weten wat goed en slecht is en hoe ik met andere mensen moet omgaan. Een van onze belangrijkste idealen is respect hebben: voor mijn ouders, mijn leerkrachten en voor andere mensen. In de islam leren we dat je goed moet zijn voor je ouders en naar hen moet luisteren. Ik probeer hen te helpen in huis en beleefd te blijven, ook als ik het ergens niet mee eens ben.
IN
Ik vind eerlijkheid ook heel belangrijk. Mijn mama zegt vaak dat Allah alles ziet, dus zelfs als niemand anders het merkt, moet je toch eerlijk zijn. Op school probeer ik niet te liegen of vals te spelen, ook al is dat soms moeilijk.
N
Een ander ideaal van mij is helpen en delen. In de islam leren we dat we moeten zorgen voor de mensen die het moeilijk hebben. Dat kan door te delen, vriendelijk te zijn of iemand te steunen die verdrietig is. Ik vind het fijn als ik iemand kan helpen en zie dat die zich beter voelt.
VA
Ook geduld is een ideaal dat ik probeer te oefenen. Soms word ik snel boos op mijn broer of op vriendinnen, maar ik leer dat geduld belangrijk is en dat Allah van mensen houdt die rustig blijven en nadenken voor ze reageren.
©
Mijn ideaal is om een goed mens te zijn en te leven zoals Allah het graag ziet: met een zuiver hart, respect voor anderen en vertrouwen in Hem. Ik weet dat ik nog moet groeien en veel moet leren, maar ik doe elke dag mijn best.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 1
Kopieerblad 1 – Getuigenissen (vervolg)
Hallo, ik heet Sara en ik ben negen jaar. Ik ben joods en thuis praten we vaak over ons geloof en over hoe we goed kunnen leven.
IN
Mijn belangrijkste ideaal is goed doen voor andere mensen. In het jodendom leren we dat je rechtvaardig moet zijn en dat je anderen moet helpen. Dat betekent dat je deelt en zorgt voor mensen die het nodig hebben. Ik probeer dat te doen door lief te zijn en soms mijn speelgoed of mijn tijd te delen.
N
Ik vind eerlijk zijn ook heel belangrijk. Mijn papa zegt dat God wil dat we eerlijk zijn in alles wat we doen, ook in kleine dingen. Op school probeer ik altijd de waarheid te zeggen, zelfs als ik bang ben dat ik straf krijg.
VA
Ook wil ik respect hebben voor mijn familie en voor andere mensen. We leren dat iedereen belangrijk is en dat je niemand mag buitensluiten. Als iemand alleen staat op de speelplaats, probeer ik die soms te vragen om mee te spelen.
©
Mijn ideaal is om de wereld een klein beetje beter te maken. Mijn ouders zeggen dat dat tikkoen olam heet: de wereld herstellen. Ik ben nog klein, maar ik geloof dat kleine goede dingen ook tellen.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 1
Kopieerblad 1 – Getuigenissen (vervolg)
Hallo, ik ben Anjali en ik ben twaalf jaar. Ik ben hindoe en mijn geloof helpt mij om te begrijpen hoe ik goed kan leven en hoe ik met andere mensen moet omgaan. Een van mijn belangrijkste idealen is goed handelen. Dat betekent dat je probeert het juiste te doen, eerlijk te zijn en respect te hebben voor anderen, zoals je familie, je leerkrachten en je vrienden.
VA
N
Ook geloof ik dat wat je doet gevolgen heeft. Daarom probeer ik goede dingen te doen, zoals helpen in huis, vriendelijk zijn op school en zorg dragen voor dieren en de natuur.
IN
Ik vind geweldloosheid ook heel belangrijk. Ik probeer niemand pijn te doen met woorden of daden. Als ik boos ben, probeer ik rustig te blijven en eerst na te denken.
Een ander ideaal van mij is respect hebben voor alles wat leeft. Mijn ouders zeggen dat alles met elkaar verbonden is. Daarom wil ik zuinig zijn met de natuur en dankbaar zijn voor wat ik heb.
©
Mijn ideaal is om elke dag een beetje te groeien als mens en dichter te komen bij innerlijke rust. Ik weet dat ik soms fouten maak, maar ik probeer te leren en beter te worden, stap voor stap.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 1
Kopieerblad 1 – Getuigenissen (vervolg)
Hallo, ik ben Tenzin en ik ben elf jaar. Ik ben boeddhist en thuis leren we hoe we rustig en vriendelijk kunnen leven. Mijn belangrijkste ideaal is vriendelijk zijn voor anderen. In het boeddhisme leren we dat iedereen gevoelens heeft, net zoals wijzelf. Daarom wil ik niemand pijn doen, niet met mijn handen en ook niet met mijn woorden. Als iemand boos is, probeer ik te begrijpen waarom.
IN
Ik vind rustig blijven ook heel belangrijk. Soms word ik snel boos of ongeduldig, vooral op school. Dan probeer ik even diep adem te halen of stil te worden. Dat helpt mij om beter na te denken voor ik iets zeg of doe.
N
Een ander ideaal van mij is mededogen hebben. Dat betekent dat je meevoelt met anderen als ze verdrietig zijn of het moeilijk hebben. Als een klasgenoot zich niet goed voelt, probeer ik te luisteren of te helpen, ook al is dat maar iets kleins.
VA
We leren ook dat alles verandert en dat je niet te hard moet vasthouden aan dingen. Als iets niet lukt of als ik verlies bij een spel, probeer ik dat te aanvaarden en niet boos te blijven.
©
Mijn ideaal is om een goede en rustige persoon te worden, die anderen helpt en zelf ook gelukkig kan zijn. Ik weet dat dat oefenen is, elke dag opnieuw, maar ik doe mijn best.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 1
Kopieerblad 1 – Getuigenissen (vervolg)
Hallo, hallo, ik ben Noah en ik ben elf jaar. Ik geloof niet in een god, maar ik vind het wel belangrijk om na te denken over hoe ik een goed mens kan zijn. Mijn belangrijkste ideaal is eerlijk zijn. Ik vind dat je de waarheid moet zeggen en verantwoordelijkheid moet nemen voor wat je doet. Als ik iets fout doe, probeer ik dat toe te geven en het goed te maken, ook al is dat soms moeilijk.
IN
Ik vind respect voor andere mensen ook heel belangrijk. Iedereen is anders en denkt anders, en dat mag. Ik wil niemand buitensluiten of pesten omdat die anders is dan ik.
VA
N
Een ander ideaal van mij is zorgen voor de wereld. Omdat we maar één aarde hebben, vind ik dat we er goed voor moeten zorgen. Dat betekent geen afval op de grond gooien, zuinig zijn met spullen en respect hebben voor dieren en natuur.
Mijn ideaal is om een goede en eerlijke persoon te zijn, die nadenkt over zijn keuzes en probeert de wereld een beetje beter te maken.
©
Die waarden en idealen heb ik vooral van mijn ouders meegekregen, maar ook van andere belangrijke mensen rondom mij. Ik vind het niet altijd gemakkelijk om het goede te doen, maar mijn mama en papa zeggen altijd dat het belangrijker is om eerlijk te zijn dan om perfect te zijn.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 1
Kopieerblad 2 – Idealen-zaadje
©
VA
N
IN
✁
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 1
Kopieerblad 3 - Tekst audiofragment Óscar Romero
Ik ben Óscar Romero. Ik ben geboren in 1917 en ik was een katholieke aartsbisschop die uitgroeide tot een wereldwijd symbool van gerechtigheid en mensenrechten. Ik werd geboren in een eenvoudig gezin in El Salvador en werd priester in 1942. Lange tijd stond ik bekend als voorzichtig, traditioneel en weinig politiek. In 1977 werd ik benoemd tot aartsbisschop van San Salvador. Door voor mij te kiezen, waren de machthebbers gerustgesteld. Dat veranderde abrupt toen kort na mijn benoeming mijn goede vriend, priester Rutilio Grande, werd vermoord vanwege zijn inzet voor arme boeren. Die gebeurtenis was een kantelpunt. Als aartsbisschop begon ik me openlijk uit te spreken tegen extreme armoede, militair geweld en geweld in het algemeen. Via mijn preken – die wekelijks via de radio werden uitgezonden – gaf ik namen en feiten, en werd ik de enige publieke stem voor duizenden onderdrukte Salvadoranen. Ik riep soldaten zelfs op om onrechtmatige bevelen te weigeren.
©
VA
N
Tientallen jaren later werd hij internationaal erkend. In 2015 werd hij door de paus zalig verklaard en in 2018 heilig. Hij was en blijft een belangrijke bron van inspiratie voor vele mensen.
IN
Op 24 maart 1980 werd Óscar Romero vermoord tijdens een mis, terwijl hij aan het altaar stond. Zijn dood choqueerde de wereld.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 1
50'
LES 2
Wat telt er echt?
Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Allerheiligen: leven vanuit idealen
Les 2 van 2
Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken het ideaal dat centraal staat in een aantal voorbeelden van levensverhalen (TD1); • drukken uit hoe idealen verschillen tussen mensen en vergelijken hoe context en leefomgeving deze idealen mee vormen (TD2); • verbeelden wat ‘leven vanuit een ideaal’ volgens hen kan betekenen voor mensen vandaag (TD5).
Voorbereiding • • •
Voorzie laptops of Chromebooks. Als je ervoor kiest om de posters op papier te laten maken, voorzie dan grote vellen papier en een afgedrukte foto van de persoon waarrond elke groep werkt. Voorzie voor elke leerling een wegwijzer (kopieerblad 3).
Materiaal • • •
werkschrift p. 9-10 kopieerblad 1 (per groep), 2, 3 podcast per leerling
Ingrediënten • • •
433 Hedendaagse idealen 434 Levensbeschouwelijke idealen 437 Eigen idealen
IN
Zelf te voorzien • laptops of Chromebooks, eventueel met koptelefoon • eventueel grote vellen papier • lint
Tips rond diversiteit
©
VA
N
In deze les komen de idealen van drie personen met een katholieke levensbeschouwing en een persoon met een islamitische achtergrond aan bod. Je kunt de leerlingen met een verschillende levensbeschouwing laten vertellen op welke manier de idealen van die personen ook in hun leefwereld terug te vinden zijn.
18
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 2
Achtergrondinformatie Nelson Mandela Nelson Mandela was vanaf 1944 betrokken bij de strijd van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika. Als leider van de militaire tak van het ANC werd hij in 1963 opgepakt en kreeg hij een levenslange gevangenisstraf. In 1990 kwam hij vrij en werd het ANC gelegaliseerd. Mandela en president F.W. de Klerk kregen in 1993 samen de Nobelprijs voor de Vrede voor ‘hun inspanningen voor het vreedzame einde van het apartheidsregime en het leggen van de funderingen voor een nieuw democratisch Zuid-Afrika’. Bij de eerste vrije, niet-raciale verkiezingen in 1994 werd de op dat moment 75-jarige Mandela verkozen tot president van de Republiek Zuid-Afrika. In 1999 trad hij af. In Zuid-Afrika wordt hij beschouwd als de ‘vader des vaderlands’. Naar: Wikipedia Pier Giorgio Frassati Pier Giorgio werd geboren in een welgestelde Italiaanse familie. Zijn moeder was een bekende schilderes en zijn vader was de invloedrijke oprichter en directeur van de krant La Stampa, en tevens senator en ambassadeur. Al op jonge leeftijd toonde Pier Giorgio zijn medeleven met anderen; zo gaf hij eens zijn schoenen weg aan een arm kind en huilde hij toen zijn vader weigerde een arme, dronken man te helpen. Hij ontwikkelde een diepe spiritualiteit en ontving dagelijks de communie. Frassati was zich als scholier al zeer bewust van de maatschappelijke ongelijkheid. Hij was een tegenstander van het opkomende fascisme en werd in 1921 gearresteerd tijdens een demonstratie. Maar hij durfde zich, indien nodig, ook uit te spreken tegen zijn eigen politieke leider. Hij zei vaak: ‘Liefdadigheid is niet genoeg; we hebben sociale hervormingen nodig.’ Naar: kerknet.be Abdul Sattar Edhi Abdul Sattar Edhi (1928–2016) was een Pakistaanse filantroop, asceet en humanitair werker die bekend stond als de ‘Engel der Barmhartigheid’. De liefdadigheidsactiviteiten van Edhi namen in 1957 sterk toe toen een griepepidemie Pakistan en de rest van de wereld teisterde. Dankzij donaties kon hij datzelfde jaar zijn eerste ambulance kopen. Later breidde hij zijn liefdadigheidsnetwerk uit met de hulp van zijn vrouw. Gedurende zijn leven groeide de Edhi Foundation, volledig gefinancierd door particuliere donaties van Pakistaanse burgers uit alle lagen van de bevolking, en werd onder andere een netwerk van 1 800 ambulances opgezet. Tegen de tijd van zijn overlijden stond Edhi geregistreerd als ouder of voogd van bijna 20 000 geadopteerde kinderen. Na zijn dood nam zijn zoon de leiding van de Edhi Foundation over. Naar: Wikipedia
N
IN
Wangari Maathai Wangari Maathai werd geboren op 1 april 1940 in Kenia. Ze groeide op in een landelijke omgeving waar ze leerde hoe belangrijk de natuur en de landbouw zijn voor mensenlevens. Ze kreeg de kans om in de Verenigde Staten te studeren en behaalde later als eerste vrouw in Oost-Afrika een doctoraat. Terug in Kenia merkte ze dat ontbossing zorgde voor armoede, droogte en voedseltekorten. In 1977 richtte ze de Green Belt Movement op. Met die beweging plantten vrouwen miljoenen bomen. Zo hielpen ze de natuur herstellen, armoede bestrijden, vrouwen sterker maken. Wangari Maathai kwam ook op voor de democratie en de mensenrechten. Daarom kreeg ze soms tegenkanting en ze werd zelfs gearresteerd. Toch bleef ze vreedzaam strijden voor haar idealen.
VA
In 2004 kreeg ze de Nobelprijs voor de Vrede. Ze was de eerste Afrikaanse vrouw die die prijs ontving. Ze overleed in 2011, maar haar werk leeft verder. Haar leven toont dat zorg voor de aarde en zorg voor mensen samenhoren. Naar: oneworld.nl
©
Tips voor de godsdiensthoek en rituelen
Geef de posters van de leerlingen een plaats in de godsdiensthoek. Verwijs eventueel naar de pot met de idealen-zaadjes uit de vorige les en ga na of de leerlingen al de mogelijkheid hebben gehad om aan hun ideaal te werken. Allerheiligen: leven vanuit idealen
19
Allerheiligen LES 2
Wat telt er echt?
1
Over wie ga je het verhaal beluisteren en een poster maken? Kruis aan.
Nelson Mandela
2
Opdracht 2 De leerlingen beantwoorden vragen over de getuigenis die ze beluisterd hebben.
Pier Giorgio Frassati
Abdul Sattar Edhi
Wangari Maathai
Beantwoord de vragen over die persoon. a
In welk land werd die persoon geboren?
b
Welk geloof had die persoon?
c
Welke problemen waren er in het land waar die persoon leefde?
d
Voor welke idealen kwam die persoon op?
e
Hoe kwam die persoon op voor zijn/haar idealen? Wat deed die?
Allerheiligen: leven vanuit idealen
Opdracht 4 De leerlingen blikken terug op de les aan de hand van twee prikkelende vragen.
g
Waar haalde die persoon moed uit?
h
Op welke manier?
IN
Maak een poster over die persoon. Stap 1
Verwerk alle antwoorden op de vragen van opdracht 2.
Stap 2
Geef je poster een opvallende, korte titel.
Stap 3
Denk na over de vormgeving van de poster.
Stap 4
Gebruik opvallende kleuren en een goed leesbaar lettertype.
Stap 5
Zorg voor een goed evenwicht tussen beeld en tekst.
VA
Opdracht 3 De leerlingen verwerken hun antwoorden uit opdracht 2 in een poster. Daarna stellen ze die voor aan de andere groepen.
Waarom was dat geen gemakkelijke strijd? Geef twee voorbeelden uit de tekst.
N
3
f
4
Blik terug aan de hand van de vragen.
Heeft iets in de getuigenissen jou aangesproken? Wat dan?
©
Zou jij voor je idealen blijven strijden als je veel tegenwerking krijgt? Waarom (niet)?
10
20
9
Allerheiligen: leven vanuit idealen
Camino 5 – Terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 2
Start Journalisten en hun idealen Lees samen met de leerlingen het eerste krantenartikel. Bespreek. • Waarom krijgt Ulviyya Guliyeva die persprijs? • Waarvan wordt ze beschuldigd? • Als ze vals beschuldigd wordt, heeft ze dat dus niet gedaan. Waarom zit ze dan in de gevangenis? • Is het een gemakkelijke of moeilijke strijd die Guliyeva levert? • Voor welk ideaal komt ze op? Lees het tweede krantenartikel. Bespreek. • Wat staat er in het jaarverslag van RSF? • Waarom denk je dat bepaalde legers journalisten gevangennemen of vermoorden? • Wat vind je ervan dat dat gebeurt omwille van hun beroep? • Waarom denk je dat die journalisten naar die gebieden gaan, hoewel ze weten dat het er niet veilig is? Bespreek de afbeelding bij het artikel: het is het internationale symbool voor de vrijheid van de In het kort pers. • •
Lees samen de twee krantenartikels (bordles). Bespreek beide artikels.
•
Verdeel de klas in 8 groepen en wijs elke groep een persoon toe om rond te werken (kopieerblad 1). De groepen beluisteren de podcast (bordles) en beantwoorden de vragen (werkschrift, opdracht 1-2). Daarna maken ze een poster over de persoon waarrond ze werken (werkschrift, opdracht 3). Zet telkens vier groepen samen en laat ze hun poster aan elkaar presenteren. Daarna lossen de leerlingen de vragen op (werkschrift, opdracht 4). Bespreek de presentaties. Ga dieper in op de moeilijkheden die mensen kunnen ondervinden in de strijd voor hun idealen.
Kern Een poster maken rond idealen Verdeel de klas in acht groepen. Elke groep krijgt een van de vier personen toegewezen om daarover een poster te maken. Zorg ervoor dat elke groep twee Chromebooks of laptops heeft en het kopieerblad met de tekst van de persoon waarrond ze werken (kopieerblad 1). Jullie zijn journalisten van een internationaal tijdschrift. Jullie krijgen de kans om een van de personen te interviewen die hun leven wijdden aan een ideaal. Op basis van jullie onderzoek maken jullie een poster die dat interview samenvat.
• • • •
©
VA
N
IN
Leg de opdracht stap voor stap uit: • • De groepen beluisteren eerst de podcastaflevering van de persoon waarrond ze werken (bordles). • Daarna lossen ze bij opdracht 1 en 2 in het werkschrift op p. 9-10 de vragen bij het fragment op. De correctiesleutel vind je op kopieerblad 2. Ze overleggen en komen samen tot een consensus. • Vervolgens duiden ze in de tekst (kopieerblad 1) de zaken aan die ze willen vermelden op hun poster. • Bij opdracht 3 in het werkschrift op p. 10 maken de leerlingen een digitale poster. Ze kunnen daarvoor bijvoorbeeld werken met Canva.
Allerheiligen: leven vanuit idealen
21
Tip • •
Als je ervoor kiest om de leerlingen de poster op papier te laten maken, zorg dan voor een afbeelding van de persoon waarrond ze werken en voor grote vellen papier. Je kunt er ook voor kiezen om de leerlingen een filmpje te laten maken in plaats van een poster. Laat ze de filmpjes opnemen en bekijk ze achteraf klassikaal.
De poster presenteren Zet telkens vier groepen samen. Laat de groepen hun poster aan elkaar presenteren. Laat de leerlingen na de presentaties opdracht 4 in het werkschrift op p. 10 oplossen. Bespreek: • Welke moeilijkheden ondervonden de vier personen toen ze opkwamen voor hun idealen? • Hoe zou jij reageren als je zoveel tegenwerking kreeg terwijl je iets goeds wilt doen? Zou je (niet) doorzetten? Waarom (niet)? • Wat vind je ervan dat die mensen voor hun idealen blijven strijden? • Zijn je idealen het waard om bijvoorbeeld in de gevangenis te belanden? Waarom (niet)?
Afronding De wegwijzers
• • •
De leerlingen noteren op hun wegwijzer (kopieerblad 3) wat ze van de les van vandaag willen onthouden. Laat enkele leerlingen aan het woord. Verzamel de wegwijzers in de godsdiensthoek.
©
VA
N
IN
Bezorg elke leerling een wegwijzer (kopieerblad 3). De leerlingen noteren daarin wat ze willen onthouden of meenemen van de personen die moeilijkheden ervaarden op de weg naar hun idealen. Laat enkele leerlingen aan het woord en verzamel de wegwijzers. Niet ze aan een lint en hang dat in de godsdiensthoek.
22
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 2
Kopieerblad 1 – Getuigenissen over idealen Nelson Mandela werd geboren in 1918 in Zuid-Afrika. Hij groeide uit tot een belangrijke leider die streed voor gelijkheid en vrijheid. Van 1994 tot 1999 was hij de eerste zwarte president van ZuidAfrika. In Zuid-Afrika bestond vroeger apartheid. Dat was een systeem waarbij zwarte en witte mensen niet gelijk behandeld werden. Zwarte mensen mochten niet overal wonen, mochten niet stemmen en kregen minder kansen op school en werk.
Nelson Mandela
Nelson Mandela vond dat oneerlijk. Hij wilde dat alle mensen, ongeacht hun huidskleur, gelijke rechten kregen. Omdat hij zich verzette tegen de apartheid, werd Mandela gearresteerd. Hij zat 27 jaar in de gevangenis, onder andere op Robbeneiland. Toch gaf hij zijn ideaal niet op. Hij bleef geloven in vrijheid, verzoening en vrede.
IN
Nelson Mandela was een christen. Zijn geloof hielp hem om te blijven hopen, om anderen te vergeven en om te geloven in liefde en gerechtigheid. Na zijn vrijlating koos hij niet voor wraak, maar voor verzoening tussen zwarte en witte Zuid-Afrikanen. Dat past bij de christelijke waarde van vergeving.
©
Naar: Wikipedia
VA
N
In 1994 mocht iedereen in Zuid-Afrika voor het eerst samen stemmen. Nelson Mandela werd president. Hij kreeg ook de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn inzet voor vrede en gelijkheid.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Kopieerblad 1 – Getuigenissen over idealen (vervolg) Pier Giorgio Frassati werd geboren in 1901 in Italië. Hij groeide op in een rijk gezin, maar koos ervoor om zijn leven in te zetten voor arme en zieke mensen. Zijn ouders begrepen die keuze niet. Ze vonden dat hij zijn toekomst verspilde. Pier Giorgio wilde leven zoals Jezus. Zijn ideaal was: anderen helpen en God liefhebben. Hij bezocht arme gezinnen, bracht voedsel en medicijnen, gaf zijn eigen geld weg en kwam op voor rechtvaardigheid. Hij vond dat geloof niet alleen uit woorden bestaat, maar ook uit daden.
Pier Giorgio Frassati
Pier Giorgio was een diepgelovig christen. Hij bad veel en ging vaak naar de mis. Andere jongeren vonden dat soms ouderwets, lachten hem uit en namen hem niet serieus. Zijn geloof gaf hem de kracht om anderen te helpen, moed om eerlijk te blijven en vreugde, zelfs in moeilijke tijden. Hij zei ooit: ‘Leven zonder geloof is niet leven, maar gewoon bestaan.’
IN
Pier Giorgio hield van bergwandelen, skiën en lachen en plezier maken met vrienden.
VA
N
Hij liet zien dat je gelovig én vrolijk kunt zijn. Heilig zijn betekent niet dat je saai bent. Hij werd maar 24 jaar oud, maar wordt vandaag nog altijd herinnerd als een voorbeeld van vreugde en geloof.
Naar: ebaf.edu
© Uitgeverij VAN IN
©
Omdat hij zo’n mooi voorbeeld was van het christelijke leven, werd hij in 1990 zalig verklaard door Paus Johannes Paulus II. Veel jongeren zien hem vandaag als een inspirerend voorbeeld.
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Kopieerblad 1 – Getuigenissen over idealen (vervolg) Abdul Sattar Edhi werd geboren in 1928 in Pakistan. Hij werd bekend als een man met een heel groot hart voor arme en zieke mensen. Hij leefde zelf heel eenvoudig, ook al hielp hij miljoenen mensen. Het ideaal van Abdul Sattar Edhi was: iedereen helpen die hulp nodig heeft, zonder onderscheid. Hij hielp armen, zieken, weeskinderen, ouderen zonder familie en slachtoffers van rampen. Hij vond dat elke mens evenveel Abdul Sattar Edhi waard is. In het begin kreeg Abdul Sattar Edhi veel kritiek en weinig steun. Vele mensen vonden dat armen en zieken geen hulp verdienden. Hij kreeg ook bedreigingen van criminelen en kritiek van politici die niet blij waren met zijn werk. Toch bleef hij achter zijn idealen staan en ging hij verder met zijn werk.
IN
Hij richtte de Edhi Foundation op. Die organisatie heeft een van de grootste ambulancediensten ter wereld, bouwt weeshuizen en ziekenhuizen en zorgt voor opvang van daklozen. De ambulances rijden dag en nacht om mensen te redden.
VA ©
Naar: confinity.com
N
Abdul Sattar Edhi was een moslim. Zijn geloof leerde hem dat je moet zorgen voor arme en kwetsbare mensen. Hij geloofde dat helpen belangrijker is dan rijk zijn, dat je goed moet doen voor iedereen en dat liefde en medelijden sterker zijn dan haat. Zijn geloof gaf hem de kracht om zijn hele leven in dienst van anderen te stellen.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Kopieerblad 1 – Getuigenissen over idealen (vervolg) Wangari Maathai werd op 1 april 1940 geboren in Kenia. Ze zag dat er in haar land veel bomen werden gekapt. Daardoor ontstonden problemen: minder voedsel, droge grond en armoede. Haar ideaal was: zorg dragen voor de aarde én voor de mensen. Ze zei dat als je goed zorgt voor de natuur, je ook zorgt voor de toekomst van kinderen. Ze richtte de organisatie Green Belt Movement op. Samen met vele vrouwen plantte ze met die organisatie miljoenen bomen in Kenia. Zo hielp ze de natuur herstellen, de vrouwen werk en een inkomen geven en de dorpen sterker maken.
Wangari Maathai
Wangari Maathai was een christen. Haar geloof leerde haar dat de schepping waardevol is, dat mensen verantwoordelijk zijn voor de aarde en dat de zorg voor de natuur ook de zorg voor elkaar is. Ze geloofde dat God de wereld heeft geschapen en dat de mensen die moeten beschermen.
IN
Niet iedereen was blij met haar werk. Sommige politici probeerden haar tegen te houden. Ze werd soms uitgelachen of zelfs gearresteerd. Maar ze gaf haar ideaal niet op.
©
VA
N
Naar: britannica.com
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Kopieerblad 2 – Correctiesleutel groepswerk Nelson Mandela a
In welk land werd die persoon geboren? Zuid-Afrika
b
Tot welke levensbeschouwing behoorde die persoon? het christendom
c
Welke problemen waren er in het land waar die persoon leefde? Er bestond apartheid: zwarte en witte mensen werden niet gelijk behandeld.
d
Voor welke idealen kwam die persoon op? Gelijke rechten voor iedereen Vrede en verzoening Vrijheid
e
Hoe kwam die persoon op voor zijn idealen? Wat deed die? Hij kwam op voor gelijkheid, ook als hij in de gevangenis zat. Achteraf koos hij niet voor wraak, maar voor verzoening.
f
Waarom was dat geen gemakkelijke strijd? Geef twee voorbeelden uit de tekst. Hij werd gearresteerd.
g
Waar haalde die persoon moed uit? Persoonlijk antwoord
h
Op welke manier?
IN
Hij zat 27 jaar in de gevangenis.
Zijn geloof hielp hem om te blijven hopen, om anderen te vergeven en om te geloven in liefde en
©
VA
N
gerechtigheid.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Kopieerblad 2 – Correctiesleutel groepswerk (vervolg) Pier Giorgio Frassati a
In welk land werd die persoon geboren? Italië
b
Tot welke levensbeschouwing behoorde die persoon? het christendom
c
Wat was het probleem in het land waar die persoon leefde? Er waren veel arme en zieke mensen.
d
Voor welke idealen kwam die persoon op? Anderen helpen en God liefhebben
e
Hoe kwam die persoon op voor zijn idealen? Wat deed die? Hij bezocht arme gezinnen, bracht voedsel en medicijnen, gaf zijn eigen geld weg en kwam op voor rechtvaardigheid.
f
Waarom was dat geen gemakkelijke strijd? Geef twee voorbeelden uit de tekst. Andere jongeren vonden hem soms ouderwets. Hij werd uitgelachen.
g
Waar haalde die persoon moed uit? Persoonlijk antwoord
h
Op welke manier? Zijn geloof gaf hem kracht om anderen te helpen, moed om eerlijk te blijven en vreugde, zelfs
©
VA
N
IN
in moeilijke tijden.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Kopieerblad 2 – Correctiesleutel groepswerk (vervolg) Abdul Sattar Edhi a
In welk land werd die persoon geboren? Pakistan
b
Tot welke levensbeschouwing behoorde die persoon? de islam
c
Wat was het probleem in het land waar die persoon leefde? Er waren veel armen en zieken, weeskinderen, ouderen zonder familie en slachtoffers van rampen.
d
Voor welke idealen kwam die persoon op? Iedereen helpen die hulp nodig heeft
e
Hoe kwam die persoon op voor zijn idealen? Wat deed die? Hij richtte de Edhi Foundation op. Die organisatie heeft een van de grootste ambulancediensten ter wereld, bouwt weeshuizen en ziekenhuizen en zorgt voor opvang van daklozen. De ambulances rijden dag en nacht om mensen te redden.
f
Waarom was dat geen gemakkelijke strijd? Geef twee voorbeelden uit de tekst. Hij kreeg bedreigingen van criminelen. Veel mensen vonden dat die steun niet nodig was. Waar haalde die persoon moed uit? Persoonlijk antwoord
h
Op welke manier?
IN
g
©
VA
N
Zijn geloof gaf hem kracht om zijn hele leven in dienst van anderen te stellen.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Kopieerblad 2 – Correctiesleutel groepswerk (vervolg) Wangari Maathai a
In welk land werd die persoon geboren? Kenia
b
Tot welke levensbeschouwing behoorde die persoon? het christendom
c
Wat was het probleem in het land waar die persoon leefde? Er werden veel bomen gekapt. Dat zorgde voor minder voedsel, droge grond en armoede.
d
Voor welke idealen kwam die persoon op? Zorg dragen voor de aarde én voor de mensen
e
Hoe kwam die persoon op voor zijn idealen? Wat deed die? Ze richtte de organisatie Green Belt Movement op. Samen met veel vrouwen plantte ze in die organisatie miljoenen bomen in Kenia. Zo hielp ze de natuur herstellen, de vrouwen werk en een inkomen geven en de dorpen sterker maken.
f
Waarom was dat geen gemakkelijke strijd? Geef twee voorbeelden uit de tekst. Sommige politici probeerden haar tegen te houden. Ze werd soms uitgelachen of gearresteerd. Waar haalde die persoon moed uit? Persoonlijk antwoord
h
Op welke manier?
IN
g
Haar geloof leerde haar dat de schepping waardevol is, dat mensen verantwoordelijk zijn voor
©
VA
N
de aarde en dat de zorg voor de natuur ook de zorg voor elkaar is.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Kopieerblad 3 – Wegwijzers
©
VA
N
IN
✁
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerheiligen – Les 2
Terreinfiche – Allerzielen: Voorbij de dood Transversaal terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Verdeling terreinen Eerste graad
Tweede graad
Derde graad
Allerzielen Van leven naar dood Van dood naar leven
Allerzielen Her-inneren
Allerzielen Voorbij de dood
Camino 1
Camino 3
Camino 5
Camino 2
Camino 4
Camino 6
Terreintekst Je vindt de terreintekst in het leerplan op p. 185 of via Thomas op https://www.kuleuven.be/thomas/page/leerplan-lager/terrein/40/
Terreindoelen L1 en L2
X
2 Uitdrukken hoe mensen vanuit christelijke en andere levensbeschouwelijke tradities hun 'mee-leven' kunnen betuigen
X
IN
1 Verschillende vormen van omgaan met rouw en verlies onderzoeken in verhalen/ Bijbelverhalen, getuigenissen, de actualiteit en het eigen leven
3 Reflecteren over de verschillende visies rond 'voorbij de dood'
X
5 De eigen visie op 'voorbij de dood' verbeelden, geïnspireerd door voorbeelden uit de eigen leefwereld, de actualiteit, de christelijke tradities en andere levensbeschouwingen
X
6 Een ritueel bij Allerzielen mee vormgeven en beleven
X
©
VA
N
4 Theologiseren over wat verrijzenisgeloof voor christenen kan betekenen
32
Camino 5 – Terreinfiche Allerzielen: voorbij de dood
Ingrediënten Pluraliteit/Context
Christelijk geloof/Traditie
Identiteit/Leerling
439 Omgaan met rouw en verlies Beeldvorming in de maatschappij rond afscheid nemen en rouw. Diverse manieren en initiatieven om met rouw en verlies om te gaan. Bv. Reveilconcerten, troostplekken, verliesmonumenten, herinneringsbomen, troostwandelingen ...
441 Pastorale en palliatieve zorg Christelijk geïnspireerde zorg voor zieken en stervenden en hun familie.
443 Eigen rouw- en verlieservaringen Ervaringen van rouw en verlies, gevoelens rond afscheid nemen, eigen vragen over dood en leven ...
440 Visies op 'Voorbij de dood' Brede waaier aan visies van mensen en tradities op wat er na de dood gebeurt.
442 Verrijzenisgeloof Kernboodschap van het evangelie: leven, lijden, sterven en verrijzenis. Dood en onrecht hebben voor christenen niet het laatste woord.
444 Mee-leven betuigen Steun betuigen, het medeleven delen ...
Ingrediënten
L1 en L2
439
X
440
X
X
444
X
N
443
VA
X
©
442
IN
441
Camino 5 – Terreinfiche Allerzielen: voorbij de dood
33
100'
LES 1 EN 2
Wat blijft wanneer iemand er niet meer is?
Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Allerzielen: voorbij de dood
Les 1 en 2 van 2
Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken verschillende manieren waarop mensen omgaan met rouw en verlies uit verhalen, getuigenissen en de eigen leefwereld (TD1); • drukken uit hoe mensen vanuit christelijke en andere levensbeschouwelijke tradities hun ‘mee-leven’ kunnen betuigen (TD2); • theologiseren vanuit getuigenissen en verhalen over wat het verrijzenisgeloof voor christenen kan betekenen (TD4); • verbeelden eigen ervaringen of gedachten rond verlies of rouw (TD5); • geven vorm aan een ritueel bij Allerzielen en drukken daarin medeleven, troost of hoop uit (TD6).
ILC-doelen De leerlingen: • vergelijken manieren hoe men in diverse culturen en religies omgaat met de dood en ontdekken wat hen verbindt en onderscheidt (ILC 10); • bekijken en beluisteren respectvol de getuigenissen van leeftijdsgenoten uit verschillende culturen en religies (ILC 14).
Voorbereiding
werkschrift p. 11-15 kopieerblad 1 poster kerkelijk jaar Bingel: Allerzielen, les 1 en 2
Zelf te voorzien • LED-lichtje • Bijbel • kruisbeeld • paars doek, tafelkleed • groot blad
34
• • • • •
N
• • • •
Ingrediënten
439 Omgaan met rouw en verlies 440 Visies op ‘voorbij de dood’ 442 Verrijzenisgeloof 443 Eigen rouw- en verlieservaringen 444 Mee-leven betuigen
VA
Materiaal
IN
Bekijk de verschillende ‘deuren van verdriet’ op de ontdekplaat. Voorzie de afbeelding van de deur (kopieerblad 1) voor de godsdiensthoek en voor elke leerling. Bekijk zelf hoe je deze les wilt aanpakken. Je kunt kiezen of je er één les van 100 minuten van maakt of twee lessen van 50 minuten. Als je ervoor kiest om de les te splitsen, bedenk dan welke deuren je in les 1 en welke deuren je in les 2 aan bod laat komen.
©
• • •
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1 en 2
Tips rond diversiteit Christenen geloven dat verzoening en vergeving belangrijk zijn in het leven. Het sacrament van de verzoening helpt gelovigen om opnieuw te beginnen en zich toe te vertrouwen aan Gods barmhartigheid, ook in het perspectief van leven en dood. In deze les komt het geloof in het leven na de dood vanuit het christendom aan bod. In andere levensbeschouwingen kan de visie op het leven na de dood verschillen. Zo geloven moslims dat Allah de mens na de dood beoordeelt. Dat oordeel houdt rekening met iemands daden, intenties en geloof, en gebeurt binnen het kader van Allahs rechtvaardigheid en barmhartigheid. Joden wikkelen het lichaam van een overledene in witte doeken. Ze plaatsen het lichaam in een eenvoudige houten kist om het te begraven. Na de uitvaart begint de sjiwe, een week van rouw waarin vrienden en familieleden langsgaan bij de familie van de overledene. Hindoes geloven dat de ziel na de dood het lichaam verlaat en verder op reis gaat. Het lichaam blijft dan achter als een leeg omhulsel en wordt gecremeerd. De hindoes geloven dat het vuur de ziel helpt om het lichaam sneller te verlaten. De ziel kan later opnieuw geboren worden. De meeste humanisten geloven niet in de hemel of een leven na de dood. Ze vinden het leven hier en nu belangrijk.
Achtergrondinformatie Pietà van Michelangelo Het beeld geeft het moment weer waarop Christus van het kruis gehaald is en op de schoot van Maria ligt. Maria’s rechterarm en rechterhand ondersteunen het bovenlichaam, terwijl haar linkerhand het lichaam als het ware presenteert aan de toeschouwer en hem oproept tot verering. Daarbij houdt ze de ogen terneergeslagen, wat een directe dialoog met de kijker onmogelijk maakt. Bron: historiek.net
IN
Treurend ouderpaar (Trauerndes Elternpaar) De kunstenares Käthe Kollwitz ontwierp het werk als graf- en herinneringsmonument voor haar zoon Peter die aan het begin van de Eerste Wereldoorlog sneuvelde in Diksmuide. We zien een vader en een moeder die treuren om de dood van hun zoon en bij uitbreiding om alle gesneuvelde soldaten en om een verloren generatie. Bron: artinflanders.be
Tips voor de godsdiensthoek en rituelen
• •
In de godsdiensthoek ligt een paars doek dat fungeert als een liturgisch tafellaken. Op Allerzielen verandert de liturgische kleur naar paars, de kleur van inkeer en rouw. De kleur van het tafellaken verandert mee met de periode doorheen het Kerkelijk jaar. De hoek wordt verder aangekleed met een bijbel, een kruisbeeld en een brandend LED-kaarsje. Op het einde van deze les worden drie verschillende deuren (kopieerblad 1) in de hoek toegevoegd, waarop de leerlingen hun deurhanger hebben gekleefd.
©
•
VA
N
’t Stekske In 2012 is een herdenkingsmonument in Lommel opgericht ter nagedachtenis van de slachtoffers van de busramp in Sierre (Zwitserland), waarbij 22 kinderen en 6 volwassenen om het leven kwamen. Het monument, ontworpen door de Lommelse kunstenaar Marcel Haccuria, bestaat uit 17 hemelwaarts gerichte palen met glazen blokjes. Die symboliseren de 15 overleden leerlingen en hun 2 begeleiders van de Lommelse basisschool 't Stekske. Daarnaast zijn er 11 stenen in het grindbed, die de 7 kinderen en hun 2 begeleiders uit de basisschool van Heverlee en de 2 buschauffeurs herdenken. Naar: nos.nl
Allerzielen: voorbij de dood
35
Allerzielen LES 1 EN 2
Wat blijft wanneer iemand er niet meer is?
Opdracht 1 De leerlingen vinden achter elke ‘deur’ op de ontdekplaat een andere invulling van verdriet en rouwen. Ze lossen de bijbehorende vragen op.
1
Bekijk de verschillende deuren van verdriet.
Wanneer zie ik jou terug? a
Zou jij troost uit dit lied kunnen halen? Waarom (niet)? 1
b
Geloof jij dat mensen na hun dood ‘naar de hemel’ gaan? Waarom (niet)?
Het verhaal van Jezus c
Waarom halen christenen troost uit het idee dat een overledene niet weg is, maar ergens anders mag thuiskomen?
Allerzielen: voorbij de dood
Het leven na de dood in het christendom
e
Rouwen in het jodendom i
Christenen geloven in een leven na de dood. Geloof jij daarin? Waarom (niet)?
Op welke manier zoeken joden troost?
3
Hoe stel je je het leven na de dood voor?
6
j
Welke twee gemeenschappelijke gebruiken hebben joden en moslims?
De dood vieren f
11
Rouwen in het hindoeïsme
Wat vind jij ervan dat mensen feestvieren om hun overledenen te herdenken? Zou jij dat ook willen doen?
4
k
IN
d
2
Wat geloven hindoes dat er gebeurt als iemand sterft?
Rouwen in de islam
Rouwen in het humanisme
Op welke manier zoeken moslims troost bij elkaar? 5
12
Amir vertelt dat hij zijn opa vaak mist, vooral wanneer hij thuiskomt van school. • Heb jij iemand die je soms mist? Wie is dat? • Wanneer mis je die persoon het meest?
Allerzielen: voorbij de dood
36
De meeste humanisten geloven niet in het leven na de dood, maar richten zich op het leven hier en nu. • Kijk jij op dezelfde manier daarnaar? Waarom (niet)?
8
• Humanisten geloven wel dat je op een andere manier kunt ‘voortleven’ na de dood. Hoe?
©
h
l
VA
g
N
7
Camino 5 – Terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1 en 2
Allerzielen: voorbij de dood
13
Start Wanneer verdriet op bezoek komt Verzamel de leerlingen in een kring. Zet in het midden een LED-kaarsje en steek het aan. Doof de lichten, maak het stil en zorg voor een ingetogen sfeer. Stel de vragen, laat de leerlingen eerst even nadenken en laat dan wie wil aan het woord: • Iedereen voelt zich soms eens verdrietig. Wanneer merk je dat iemand verdrietig is? • Bestaat verdriet volgens jou maar op één manier, of kan verdriet er ook verschillend uitzien? • Kun je verdriet altijd meteen onder woorden brengen of is dat soms moeilijk? • Denk je dat je verdriet altijd moet wegduwen, of mag het er ook even zijn? • Wat gebeurt er volgens jou als iemand zijn verdriet helemaal alleen probeert te dragen? Lees het verhaal Milo en Droef uit de bordles voor en toon de prenten. Laat de leerlingen de ogen sluiten en geef hen even tijd om het verhaal te laten bezinken. Vraag hen om terug te denken aan een moment waarop ze zelf verdriet hadden. Bespreek de fragmenten uit het verhaal. Maak een selectie uit de volgende vragen. • Wat voor iets of iemand is Droef in dit verhaal? • Hoe wordt verdriet in het verhaal voorgesteld? • Wat valt je op aan hoe verdriet zich gedraagt? • Hoe zou jij je verdriet voorstellen? • Wat doet het personage wanneer Droef er is? Wat helpt (niet)? • Herken je iets in je eigen leven uit de getoonde voorbeelden? • Wat verandert er in het verhaal wanneer verdriet er mag zijn? • Wat zou dat volgens jou kunnen betekenen? • Wat zou het verhaal volgens jou willen vertellen over verdriet? • Wat helpt jou om troost te vinden wanneer je verdriet hebt? Wat doe jij dan?
©
VA
N
IN
Vertel aan de leerlingen dat we in het kerkelijk jaar zijn aangekomen bij een periode waarin mensen stilstaan bij verdriet. Projecteer de poster van het kerkelijk jaar en laat een leerling aanduiden waar we ons nu bevinden. De leerlingen vinden de poster van het kerkelijk In het kort jaar in het werkschrift op p. 27. • Verzamel de leerlingen in een kring. • Welk symbool staat er bij Allerzielen? Bespreek de ideeën van de leerlingen rond • Wat herdenken christenen met Allerzielen? verdriet. • Wat doen de mensen vaak op die dag? • Lees het verhaal voor (bordles) en bespreek. • Wie is er al eens naar een begraafplaats • Laat de leerlingen op de poster van het geweest? Wanneer was dat? Hoe voel je je kerkelijk jaar (werkschrift; Bingel, daarbij? ontdekplaat en algemene downloads) • Is er iemand van jullie die liever niet op een aanduiden waar we ons nu bevinden. begraafplaats komt? Waarom? • Bespreek het feest van Allerzielen.
Allerzielen: voorbij de dood
37
Kunstwerken over rouw m
Spreekt er een kunstwerk jou aan? Zet er een kruisje bij.
n
Waarom spreekt dat werk je aan? 9
Pietà – Michelangelo
Treurend echtpaar – Käthe Kollwitz
’t Stekske – Marcel Haccuria
14
Allerzielen: voorbij de dood
2
In welke levensbeschouwing komen deze gebruiken voor?
N
Zet een kruisje in de passende kolom(men).
X
(X)
X
(X)
X
X
X
X
X
(X)
(X)
X
X
X
christendom a
in witte lijkdoeken wikkelen
islam
jodendom
X
X
VA
Opdracht 2 De leerlingen linken de gebruiken aan de verschillende levensbeschouwingen.
Als jij een kunstwerk zou mogen maken om troost te brengen, hoe zou dat eruitzien? Maak een schets.
IN
o
cremeren
c
zo snel mogelijk begraven
d
een week rouwen
e
troost zoeken bij elkaar
X
X
f
geloven in het leven na de dood
X
samen bidden
X
©
b
g
38
X
Camino 5 – Terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1 en 2
hindoeïsme humanisme
X X
Allerzielen: voorbij de dood
15
Kern Omgaan met rouw en verdriet Projecteer de ontdekplaat. Vertel aan de leerlingen dat jullie samen gaan ontdekken op welke manieren de mensen over de hele wereld met verdriet omgaan als iemand overlijdt. Laat telkens een leerling naar voren komen om een deur te openen. Na elke ontdekking en bespreking beantwoorden de leerlingen de vragen van opdracht 1 in het werkschrift op p. 11-15. Laat de leerlingen die dat willen hun antwoord hardop geven.
• • • •
Laat de verschillende deuren op de ontdekplaat (bordles) openen en bespreek de filmpjes, teksten en afbeeldingen. De leerlingen beantwoorden de vragen (werkschrift, opdracht 1). Vul samen de tabel in (werkschrift, opdracht 2). Bespreek de verschillen en de gelijkenissen tussen de levensbeschouwingen.
Deur 1 – Wanneer zie ik jou terug? (lied) Bespreek: • Waarover gaat het lied? • Wat zegt het lied over verdriet? • Wat denk jij over die uitspraak? • Hoe wordt de overledene hier voorgesteld? • Wat gebeurt er volgens het lied met mensen die sterven? • In het lied hoor je iemand die iemand mist. Wat voel je volgens jou wanneer je iemand graag ziet, maar die er niet is? • Heb je zelf al iemand verloren? Hoe was dat? Waar vond je troost? Deur 2 – Het verhaal van Jezus (tekst) Bespreek: • Op welke manier komt de tekst overeen met het lied dat we zonet beluisterden? • Jezus zegt dat hij vooruitgaat om een plaats voor hen klaar te maken. Wat zou Hij daarmee bedoelen? • De vrienden van Jezus zijn verdrietig omdat hij weggaat. Welke gevoelens hoor je ook in het lied ‘Wanneer zie ik jou terug’? • Denk je dat die woorden van Jezus mensen kunnen helpen wanneer ze verdriet hebben? Wat zou er dan kunnen helpen? Waarom halen mensen daar troost uit, denk je? • Wat is die plaats volgens jou? Geloof jij daarin? • Waarom halen christenen daar troost uit, denk je?
VA
©
Deur 4 – De dood vieren (filmpje) Bespreek: • Waar wordt Día de los Muertos gevierd? • Wat geloven vele Mexicanen dan? • Hoe vieren ze die dag? • Wat vind je van die manier van herdenken? • Geloven zij in een leven na de dood?
N
IN
Deur 3 – Het leven na de dood in het christendom (filmpje) Laat de leerlingen het filmpje bekijken. Bespreek: • Wat geloven katholieken dat er na de dood gebeurt volgens dit fragment? • Welke woorden hoor je, die iets zeggen over hoe het leven na de dood wordt voorgesteld? • Wat betekent volgens jou ‘goed geleefd hebben’ in het fragment? • Hoe zou die uitleg mensen kunnen helpen wanneer ze verdriet hebben om iemand die gestorven is?
Allerzielen: voorbij de dood
39
Deur 5 – Rouwen in de islam (tekst) Laat de leerlingen de afbeelding bekijken en de tekst lezen. Bespreek: • Wat sprak je aan in het dagboekfragment? • Herken je iets in het verhaal? Wat dan? • Waarin geloven moslims wanneer iemand sterft? • Lijkt dat op wat christenen geloven? • Op welke manier kan het steun bieden dat je gelooft in het hiernamaals? Deur 6 – Rouwen in het jodendom (tekst) Bespreek: • Wat geloven joden dat er gebeurt als iemand sterft? • Waarom wordt het lichaam met zoveel respect behandeld? • Waarom wikkelen joden het lichaam in een witte doek? • Wat helpt joden tijdens een begrafenis om troost te vinden? • Wat gebeurt er na de begrafenis? • Met welke levensbeschouwing zie je overeenkomsten? Deur 7 – Rouwen in het hindoeïsme (geluidsfragment) Bespreek: • Wat geloven hindoes dat er gebeurt als iemand sterft? • Waarin wikkelen ze het lichaam van een overledene? • Waarom cremeren hindoes het lichaam van een overledene? • Wat doen hindoes na de crematie? • De mensen die troost zoeken bij elkaar, nemen die het verdriet van Arjun dan weg?
Deur 9 – Kunstwerken over rouw Laat de leerlingen de verschillende afbeeldingen bekijken en de teksten lezen. Bespreek: • Ken je een van deze kunstwerken? • Welk kunstwerk spreekt je het meest aan? Waarom? • Welk kunstwerk spreekt je het minst aan? Waarom? • Waarom hebben de kunstenaars die werken gemaakt? • Als jij een kunstwerk zou mogen maken om troost te brengen, hoe zou dat eruitzien?
N
De verschillende levensbeschouwingen vergelijken
IN
Deur 8 – Rouwen in het humanisme (tekst) Lees het dagboekfragment voor. Bespreek: • Waarin geloven de meeste humanisten niet? • Wat vinden ze wel belangrijk? • Hoe verliep de begrafenis van Noah? • Hoe zoeken humanisten troost?
©
Eindbespreking
VA
De leerlingen lossen in duo’s opdracht 2 in het werkschrift op p. 15 op. Bespreek de oplossingen klassikaal. • Op welke manier vinden mensen troost in hun levensbeschouwing? • Waar zoeken mensen verder nog troost? • Op welke manieren tonen mensen hun medeleven aan elkaar? • Ik vraag me af of dat invloed heeft op het verdriet van mensen?
Vertel aan de leerlingen dat er verschillende manieren aan bod kwamen waarop mensen met verdriet en rouw omgaan.
40
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1 en 2
Afronding Een gang van troost Toon de afbeelding van de open en de gesloten deur en de deur op een kier. Vertel aan de leerlingen dat ze hebben gezien dat verdriet soms komt aankloppen, maar dat je verschillende manieren hebt om er mee om te gaan. Soms houd je de deur gesloten en laat je het verdriet niet toe. Soms zet je de deur open en laat je het verdriet binnen. Soms zet je de deur op een kier en laat je het verdriet wel toe, maar je wilt het eigenlijk liever wegduwen of doen alsof het er niet is. Geef de leerlingen de tijd om na te denken over welke van die drie deuren voor hen meestal van toepassing is. Zet rustige achtergrondmuziek op, bijvoorbeeld het muziekfragment uit de bordles van Ludovico Einaudi. Geef elke leerling een deur (kopieerblad 1).
©
VA
N
IN
Noteer of teken op je deur: • Wat kan jou helpen als verdriet bij jou aanklopt? Wat geeft je troost? • Wat is er nodig om je deur open te krijgen als je verdrietig bent? De leerlingen die dat willen, mogen hun deur • Bespreek de afbeelding van de drie deuren toelichten. (bordles). Verzamel alle deuren en maak er samen een • Laat elke leerling op een deur (kopieerblad 1) ‘gang van troost’ van (op een groot blad, aan een tekenen of noteren wat hen helpt bij verdriet. muur of in de godsdiensthoek). • Maak een gang van troost en kleef de deuren op een groot blad.
Allerzielen: voorbij de dood
41
Kopieerblad 1 – Deuren
©
VA
N
IN
✁
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Allerzielen – Les 1 en 2
Notities
©
VA
N
IN
Deze ideeën of bedenkingen wil ik vasthouden (voor het volgende schooljaar):
Terreinfiche – Kerstkring: God in/als het kwetsbare Transversaal terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Verdeling terreinen Eerste graad
Tweede graad
Derde graad
Kerstkring Licht en donker
Kerstkring Open en gesloten deuren
Kerstkring God in/als het kwetsbare
Camino 1
Camino 3
Camino 5
Camino 2
Camino 4
Camino 6
Terreintekst Je vindt de terreintekst in het leerplan op p. 189 of via Thomas op https://www.kuleuven.be/thomas/page/leerplan-lager/terrein/41/
Terreindoelen
2 Uitdrukken welke betekenis Kerstmis heeft in het leven van mensen binnen en buiten de christelijke tradities 3 Reflecteren over wat 'mens worden' kan betekenen
L2
L3
X
X
X X
X
X
N
4 Theologiseren hoe mensen God al dan niet in het kwetsbare op het spoor kunnen komen
VA
5 De eigen visie op 'mens worden' verbeelden, geïnspireerd door voorbeelden uit de eigen leefwereld, de actualiteit, de christelijke tradities en andere levensbeschouwingen
©
6 Een ritueel rond Kerstmis mee vormgeven en beleven waarbij de aandacht gaat naar het kleine en het kwetsbare
44
Camino 5 – Terreinfiche Kerstkring: God in/als het kwetsbare
L4
IN
1 Verschillende belevingen van de advent als een 'periode van waakzaamheid' onderzoeken in verhalen/Bijbelverhalen, getuigenissen, de actualiteit en het eigen leven
L1
X
X
X
X
X
Ingrediënten Pluraliteit/Context
Christelijk geloof/Traditie
Identiteit/Leerling
449 Uitkijken naar vrede Het verlangen naar en meewerken aan Gods beloftevolle toekomst.
453 Uitkijken naar, verwachting Verlangen naar, zich voorbereiden op, dromen van, hopen op, toekomst zien (of niet zien). Wisselwerking tussen de ervaring dat iets ‘nabij komt’ en/ of ‘nog ver af is’.
446 Kwetsbaarheid en onderbreking Kwetsbaarheid: Hoe mensen en levensbeschouwingen omgaan met kwetsbare mensen. Onderbreking: Bereidheid om stil te staan bij wat kwetsbaar is.
450 Menswording Hoe Jezus God tot uitdrukking brengt. God herkennen in Jezus.
454 Gevoeligheid voor wat klein, kwetsbaar, weerloos is Zich laten raken door wat teder is, door de pijn en/of het kwetsbare in mensen. Mens worden in relatie tot anderen.
447 Zorgzaamheid Diversiteit aan uitingen van empathie, verantwoordelijkheid, verbondenheid, solidariteit... met mensen veraf en dichtbij.
451 Advent als periode van waakzaamheid Zich oefenen om God in het kwetsbare te zien. Adventsfiguren: Johannes de Doper, Jesaja, Maria.
455 Appèl van de ander Geraakt worden door de kwetsbaarheid van de ander. In die ervaring de gans Ander op het spoor komen.
448 Geactualiseerde kerststallen Hedendaagse weergaves van het kerstgebeuren.
452 Actuele geloofsgetuigenissen rond Kerstmis Verschillende betekenissen die christenen aan Kerstmis geven. Hoe de beleving van Kerstmis doorwerkt in het dagelijkse leven.
456 Eigen beleving van Kerstmis Bewustwording van de eigen betekenis(sen) die men aan het kerstgebeuren geeft. Manier waarop Kerstmis in het eigen leven doorwerkt.
L2
L3
L4
X X
N
X X
449 450 451 452
X
453 454 455 456
X
X X
X
X
X
VA
445 446 447 448
L1
©
Ingrediënten
IN
445 Initiatieven in de kerstperiode Creëren van kerstsfeer, commerciële activiteiten, initiatieven van zorgzaamheid, solidariteitsacties ...
X
X
Camino 5 – Terreinfiche Kerstkring: God in/als het kwetsbare
45
50'
LES 1
Als de woestijn begint te bloeien
Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
Les 1 van 4
Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken het hoopvolle visioen in het Bijbelverhaal van Jesaja (Jes 35,1-10) en wat dit zegt over Gods beloftevolle toekomst (TD1); • reflecteren over de spanning tussen wat is en wat nog niet is tussen de wereld van vandaag en het hoopvolle visioen uit Jesaja (TD3); • verbeelden of en hoe een hernieuwde wereld hen kan inspireren voor hun eigen leven of voor de wereld vandaag aan de hand van het visioen van Jesaja (TD5).
Voorbereiding
•
Steek het Bijbelverhaal (kopieerblad 1) tussen je (klas)Bijbel of geef die bijbel een prominente plek terwijl je het Bijbelverhaal vertelt. Druk de kaarten (kopieerblad 2) voor de afrondingsfase op voorhand af.
Materiaal • • • • •
Ingrediënten
werkschrift p. 16-19 kopieerblad 1, 2 poster kerkelijk jaar Bingel: terrein Kerkelijk jaar, Kerstkring les 1 eventueel tekst adventslied (les 4, kopieerblad 3)
• • • •
446 Kwetsbaarheid en onderbreking 449 Uitkijken naar vrede 451 Advent als periode van waakzaamheid 453 Uitkijken naar, verwachting
IN
•
VA
Tips rond diversiteit
N
Zelf te voorzien • wit A4-blad • groen rietje of draad • adventskrans • eerste LED-lichtje • paars doek
De leerlingen kunnen thuis, bij familie, op school ... met kwetsbaarheid worden geconfronteerd. Zorg voor een veilig klasklimaat zodat de leerlingen in de klas kwetsbare informatie met elkaar kunnen delen.
©
Vertel aan de leerlingen dat ze alles kunnen delen, maar dat dat zeker niet verplicht is.
46
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1
Achtergrondinformatie Het adventslied De lessen rond advent starten met een adventslied. Je kunt starten door één strofe te zingen samen met de leerlingen. Ondertussen kun je een leerling het eerste LED-lichtje laten aansteken. De werken van Banksy Banksy plaatst in zijn werk vaak kwetsbare figuren (zoals kinderen) in omgevingen die grijs, vervallen of uitzichtloos aanvoelen. Die tegenstelling roept vragen op: waarom kiest hij net voor zo’n onschuldige figuren in zo’n harde context? Je kunt de leerlingen laten observeren hoe het kind in het kunstwerk opvalt, en wat dat doet met de sfeer van het beeld. Het kan hen helpen om te ontdekken dat Banksy via die kwetsbaarheid ook iets anders zichtbaar maakt: een mogelijke sprankel hoop, zachtheid of menselijkheid midden in het donkere. Van daaruit kunnen de leerlingen nadenken over bredere vragen: • Kan er in moeilijke omstandigheden toch iets nieuws ontstaan? • Waar zien mensen vandaag tekenen van hoop of goedheid, zelfs wanneer het leven zwaar is? • Zou iemand in dat kunstwerk sporen van God of geloof kunnen zien? Waar of wat precies? Het verhaal van Jesaja Het is belangrijk om het verhaal in de tijd en de ruimte te schetsen. Jesaja, de zoon van Amos, wordt in de Bijbel voorgesteld als een profeet die optreedt in Juda en Jeruzalem in de tijd van de koningen Uzzia, Jotam, Achaz en Hizkia. Hij observeert het leven van het volk en spreekt kritische woorden wanneer mensen volgens hem verkeerde keuzes maken. In verschillende teksten klaagt Jesaja het onrecht en de huichelarij aan. Hij waarschuwt dat rituelen en offers geen betekenis hebben wanneer mensen tegelijkertijd onrecht plegen. Hij roept het volk op om opnieuw rechtvaardig te handelen, aandacht te hebben voor de kwetsbare mensen en eerlijk recht te spreken. Naast die waarschuwingen bevat het boek Jesaja ook hoopvolle visioenen. Zulke teksten verbeelden een toekomst waarin leven en herstel mogelijk zijn, zelfs wanneer de situatie uitzichtloos lijkt. Een voorbeeld daarvan is het visioen uit Jesaja 35, waarin de woestijn tot bloei komt en de mensen opnieuw hoop vinden.
Naar: De Samenleesbijbel, Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap, 2020
IN
Dat visioen kun je lezen als een hoopvol perspectief te midden van moeilijke tijden. In de christelijke traditie wordt die tekst vaak verbonden met de adventstijd, een periode waarin gelovigen uitkijken naar nieuw leven en hoop.
VA
N
De betekenis van het sneeuwklokje Het sneeuwklokje is een van de eerste bloemen die na de winter bloeien. De bloeimaanden zijn januari, februari, maart en april. Wanneer het nog koud is, wanneer er soms zelfs nog sneeuw ligt, steekt het zijn kleine witte bloem voorzichtig boven de grond uit. Het sneeuwklokje groeit dus niet wanneer dat gemakkelijk is omdat het warm is. Het groeit net wanneer het nog koud en donker is.
©
De witte kleur staat voor zuiverheid, licht en een nieuw begin. Na een lange winter kondigt het sneeuwklokje aan dat de lente eraan komt. Het zegt als het ware: de winter is niet het einde. Wat dood leek, komt weer tot leven. Het sneeuwklokje is klein en kwetsbaar, maar toch sterk genoeg om door bevroren grond heen te breken. Dat herinnert ons eraan dat hoop niet altijd groot of luid is. Soms is hoop klein en stil, maar ze heeft een enorme kracht. Wanneer we wanhoop voelen, kan het lijken alsof het altijd winter (wanhoop) zal blijven. Het sneeuwklokje leert ons dat onder de koude grond al nieuw leven groeit, ook al zien we dat nog niet. Een sneeuwklokje is dus een teken van hoop: ook na de moeilijkste periode kan er opnieuw licht komen. Kerstkring: God in/als het kwetsbare
47
Tips voor de godsdiensthoek en rituelen •
©
VA
N
IN
•
De advent omvat vier zondagen waarop naar de geboorte van Jezus wordt uitgezien. In de advent staat de kleur paars voor bezinning en boete, vergelijkbaar met de Veertigdagentijd, maar tijdens de advent is die meer gericht op de verwachting van de komst van de Heer. Voorzie in de godsdiensthoek een adventskrans met de eerste LED-kaars en een paarse doek. Sluit de les af met het ritueel rond het sneeuwklokje. Als het kan, kun je enkele ‘echte’ sneeuwklokjes in de godsdiensthoek zetten.
48
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1
Start De advent Vertel aan de leerlingen dat we in het kerkelijk jaar zijn aangekomen bij een periode die symbool staat voor wachten en bewust stilstaan bij hoe mensen, elk op hun eigen manier, zoeken naar warmte, solidariteit en hoop in de wereld. Projecteer de poster van het kerkelijk jaar en laat een leerling aanduiden waar we ons nu bevinden. De leerlingen vinden de poster van het kerkelijk jaar in het werkschrift op p. 27. Leer de eerste strofe van het adventslied aan (les 4, kopieerblad 3) en laat een leerling de eerste LEDkaars van de adventskrans aansteken. Kwetsbaarheid herkennen Projecteer de twee kunstwerken van Banksy. Geef de leerlingen even de tijd om ze te bekijken. Stap 1 – observeren • Wat zie je precies op dit kunstwerk? • Wie of wat staat centraal? • Welke kleuren vallen je op? Wat is eerder donker of grijs? Stap 2 – sfeer en gevoel verkennen • Welke sfeer hangt er volgens jou in dit kunstwerk? • Hoe zou het kind zich kunnen voelen? • Wat denk je dat er net gebeurd is of gaat gebeuren? Stap 3 – contrasten ontdekken • Wat is het verschil tussen de figuur en de omgeving errond? • Waarom zou Banksy een kind op zo’n plek plaatsen? • Wat maakt de figuur opvallend of bijzonder in dit beeld? Stap 4 – betekenis laten groeien • Wat denk jij dat dit beeld bij mensen of bij jou kan oproepen? • Zie je iets zachts of moois in een omgeving die eerder donker of hard is? Stap 5 – het thema benoemen Deze stap is optioneel als de leerlingen niet tot het begrip kwetsbaarheid komen.
IN
Als de leerlingen het kunstwerk voldoende hebben waargenomen, kun je het begrip ‘kwetsbaarheid’ aanreiken: Sommige mensen noemen dit kwetsbaarheid: iets kleins, breekbaars of zachts dat zichtbaar wordt in een moeilijke omgeving. • Zie jij iets kwetsbaars in dit kunstwerk? • Waarom is dat volgens jou kwetsbaar? • Zie jij nog iets anders in dit kunstwerk?
•
Laat de leerlingen op de poster van het kerkelijk jaar (werkschrift; Bingel, ontdekplaat en algemene downloads) aanduiden waar we ons nu bevinden. Bespreek de twee kunstwerken van Banksy (bordles) aan de hand van het stappenplan. De leerlingen beschrijven de kwetsbaarheid en de hoop (werkschrift, opdracht 1).
©
Na de bespreking van stap 5 en 6 noteren de leerlingen hun antwoorden bij opdracht 1 in het werkschrift op p. 16: • in het donkere deel van de illustratie wat ze als kwetsbaar herkennen; • in het lichte deel van de illustratie wat ze als hoop herkennen.
VA
N
Stap 6 – Hoop en verdieping openen • Zie jij iets hoopgevends in dit kunstwerk? Wat? • Zou iemand in dit kunstwerk ook een teken van hoop of vertrouwen kunnen zien? • Sommige mensen geloven dat God dichtbij is bij wie klein of kwetsbaar is. Ik vraag mij af of jij dat ook herkent? Waarom (niet)? In het kort
• •
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
49
2
Kerstkring LES 1
Als de woestijn begint te bloeien
Het visioen van Jesaja 1 2
1
3
Bekijk de kunstwerken van Banksy in een stad verwoest door oorlog. a
Herken je kwetsbaarheid in de werken? Beschrijf de kwetsbaarheid in het donkere deel van de graffitimuur.
b
Herken je hoop in de werken? Beschrijf de hoop in het kleurrijke deel van de graffitimuur.
4 5 6 7 8 9 10
1
2
11 12 13 14 15 16 17 18 19
Twee kinderen zitten op een metalen tankval alsof het een wipplank is.
Lees de tekst over Jesaja.
Een turnster doet haar routine boven een gapend gat in een verwoest gebouw.
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33
Jesaja zag hoe zwaar zijn volk het had. De koning dacht dat hij met geweld alles kon oplossen. De vijand stond al klaar om het land te veroveren. De mensen werden steeds armer. Ze werden ook steeds harder voor elkaar. Jesaja zag hoe slecht het zou aflopen, als ze zo zouden verder leven. Toch was hij er zeker van dat niet alles verloren was. Als de mensen hun hart wilden openen voor elkaar en voor God, dan was alles mogelijk! God zou hen nooit in de steek laten. Daarom sprak hij de mensen moed in met deze sterke droom: ‘Met God wordt het leven hier een feest. De dorre en droge woestijn zal onherkenbaar zijn. Er bloeien schitterende bloemen en er groeien sterke, grote bomen. De hele woestijn zal bloeien als een reuzengroot boeket. Door de droge woestijn stromen brede rivieren vol water. Er zijn beken en meren vol waterplanten. Zo groot is onze God, zo veel wordt er anders met Hem. Hou toch moed, mensen! Geef niet op! God laat jullie nooit in de steek. God staat aan jullie kant en Hij neemt alle pijn weg. Onze wereld wordt mooier en beter dan ooit: blinden zullen zien en doven zullen horen. Wie niet kon lopen, zal springen van geluk. Wie niet kon spreken, zal roepen en zingen. Iedereen hoort erbij. Alles wordt ongelooflijk goed en mooi. Er zal een weg lopen naar onze stad Jeruzalem. Een veilige weg voor iedereen die leeft met God in zijn hart. Op die weg zijn er geen leeuwen of roofdieren. Wie terugkomt naar Jeruzalem, zal stralen van blijdschap. Iedereen zal juichen en gelukkig zijn. Niemand zal nog verdrietig zijn of huilen.’ Bron: Kolet Janssen, naar Jesaja 35,1-10
16
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
3
17
Denk na over de betekenis die het visioen van Jesaja vandaag heeft. Welke dingen in onze wereld lijken soms op een woestijn?
Over de profeet Jesaja De profeet Jesaja leefde in de 8e eeuw v.Chr. in het land Juda. De naam Jesaja betekent in het Hebreeuws ‘God redt’. Zowel in het jodendom als in het christendom wordt Jesaja gezien als een belangrijke profeet.
IN
Wat geeft mensen hoop?
Volgens de Bijbel kreeg Jesaja visioenen en ontving hij daarin een boodschap van God. Hij vertelde aan de mensen om hem heen wat hij had gezien en begrepen. Met die boodschap wilde Jesaja de mensen waarschuwen, maar hen ook hoop geven en hen aanmoedigen om te werken aan een betere wereld.
Wat zou dit visioen zeggen over wat mensen diep vanbinnen hopen?
18
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
50
VA
Krijgen kunstenaars zoals Banksy hun ideeën ineens, of komen die door wat ze zien en meemaken?
Een visioen is in de Bijbel een bijzondere ervaring. Iemand ziet of beleeft iets heel sterk, alsof het in een droom gebeurt.
©
De teksten van Jesaja nodigen de mensen uit om te vertrouwen op God en om te blijven hopen op een goede en rechtvaardige wereld.
N
Later werden zijn woorden opgeschreven in gedichten en verhalen. Waarschijnlijk hebben verschillende schrijvers meegewerkt aan het boek Jesaja. Daarom denken sommige onderzoekers dat er in de Bijbel eigenlijk verschillende stemmen van Jesaja te horen zijn.
Vaak krijgen profeten zo’n visioen. In dat visioen lijkt het alsof God hun iets laat zien. Zo ontdekken ze een boodschap die ze aan andere mensen kunnen doorgeven. Soms gaat zo’n visioen over wat er in de toekomst kan gebeuren of over hoe de wereld er anders zou kunnen uitzien.
Camino 5 – Terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
19
Kern Een visioen Toon de zin: ‘Als ik aan de toekomst van de wereld denk, hoop ik …’
•
Laat de leerlingen die zin individueel aanvullen. Ze vertellen vervolgens in duo’s aan elkaar wat ze aanvulden of bespreek een aantal aanvullingen klassikaal.
• •
Verken (het woord) 'visioen' door de leerlingen de zin te laten aanvullen. ‘Als ik aan de toekomst van de wereld denk, hoop ik …’ Bespreek het visioen van de profeet Jesaja (kopieerblad 1; werkschrift, opdracht 2). De leerlingen beantwoorden bij elke stap een kernvraag (werkschrift, opdracht 3).
Vat daarna kort samen: We hebben nagedacht over ons toekomstbeeld van de wereld. Dat noemen we een voorspelling. Vervolgens vertel je dat de profeet Jesaja ook zo’n beeld voor de toekomst had. De profeet Jesaja kreeg een heel duidelijk beeld of visioen in zijn hoofd over hoe de wereld er toen moest uitzien. Vooraleer je de tekst analyseert, kunnen de leerlingen meer informatie vinden over Jesaja en het begrip visioen in het werkschrift op p. 18. Lees de tekst voor bij opdracht 2 van het werkschrift op p. 17 (kopieerblad 1). Stap 1 – Het vensterperspectief Toon het pictogram van het venster in de bordles. Ga samen met de leerlingen op zoek naar de woorden uit het Bijbelverhaal die de aandacht trekken, naar de beelden en naar de wereld van toen, zodat de leerlingen het verhaal beter begrijpen in die context. We luisterden naar een visioen van de profeet Jesaja. Het is een verhaal dat ons verbindt met de mensen van lang geleden. De Bijbeltekst opent een venster naar het verleden: naar hoe de mensen toen leefden, dachten en geloofden. Misschien is het niet allemaal letterlijk zo gebeurd, maar het werd verteld – en het wordt nog steeds verteld – omdat het mensen aan het denken zet. Daarom is het niet alleen een verhaal van vroeger, maar ook een verhaal van vandaag. Maak een keuze uit de volgende vragen. Gebruik ze als leidraad.
N
IN
Jesaja • Wie is Jesaja in deze tekst? (Jesaja is een profeet: iemand die woorden van hoop uitspreekt wanneer het volk het moeilijk heeft.) • Wat probeert Jesaja aan de mensen te vertellen? (Dat er een nieuwe toekomst mogelijk is, zelfs als alles nu donker lijkt.) • Waarom spreekt hij over een droombeeld van later? (Omdat de mensen moed nodig hebben om verder te gaan.)
VA
De woestijn (die weer bloeit) • Welke dingen in onze wereld lijken soms op ‘een woestijn’? • Wat betekent het dat een woestijn weer bloemen krijgt? (Een plek die dood en leeg was, wordt weer vol leven.) • Ik vraag me af waarom Jesaja zo'n beeld gebruikt? • Wat is er anders aan de wereld in het visioen dan aan het begin?
©
Mensen die bang of verdrietig zijn • Tegen wie zegt Jesaja: ‘Wees niet bang, houd moed’? • Waarom hebben mensen zulke woorden nodig? • Ken je situaties waarin mensen vandaag ook bang of moedeloos zijn? • Wanneer voelde jij je al eens onzeker of bang?
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
51
Water in de woestijn • Wat verandert er als er water begint te stromen in een droge woestijn? • Wat zou water kunnen betekenen voor mensen? • Waarom is water een krachtig symbool in dit visioen? Blinden die weer zien, doven die weer horen • Ken jij momenten waarop iemand zich niet gezien of gehoord voelt? • Wat zou het betekenen als mensen elkaar echt weer zouden zien en horen? De weg waarop niemand verdwaalt • Welke weg wordt hier beschreven? • Waarom is het bijzonder dat niemand daar kan verdwalen? • Heb jij al eens het gevoel gehad dat je niet goed wist welke richting je uit moest? • Wie helpt jou om je weg te vinden? • Waar zouden de mensen naartoe onderweg zijn? (naar veiligheid, naar thuis, naar vreugde) De wereld • Hoe beschrijft Jesaja de wereld aan het begin van het visioen? (als droogte, verdriet, angst) • Hoe beschrijft hij de wereld aan het einde? (als bloei, vreugde, veiligheid, geen tranen) • Wat is volgens jou het verschil tussen de wereld van angst en de wereld van hoop? Stap 2: Het spiegelperspectief Toon het pictogram van de spiegel. Maak de verbinding met het eigen leven van de leerlingen: Het visioen van Jesaja laat iets zien van wat mensen meemaken en voelen: verdriet, angst, maar ook verlangen naar hoop. In elk verhaal herken je gevoelens van mensen. Het doet misschien nadenken over onszelf, over de wereld van nu en misschien ook over God. Maak een keuze uit de volgende vragen. Gebruik ze als leidraad.
Persoonlijke vragen • Wanneer voelde jij je al eens als in een ‘woestijn’? • Wat helpt jou om weer moed te krijgen? • Wie zegt er soms tegen jou: ‘Wees niet bang, houd moed’? Stap 3 – Het perspectief van het glasraam
IN
Algemene vragen • Welk deel van dit visioen herken jij en welk deel vind je misschien opvallend? • Ik vraag mij af waarom mensen nood hebben aan dromen en toekomstbeelden? • Wat vind jij hoopgevend in dit visioen?
N
Toon het pictogram van het glasraam. Sta stil bij hoe het verhaal de leerlingen (al dan niet) raakt en hoe het hun manier van kijken misschien verandert.
•
52
Welk beeld uit het visioen blijft bij jou hangen? Waarom? Wat zou het visioen kunnen zeggen over wat mensen diep vanbinnen hopen? De christenen proberen in zulke teksten iets te herkennen van hoe God naar de wereld kijkt. Wat zou volgens jou een hoopvolle droom voor deze wereld kunnen zijn? Ontdek je iets in dit visioen dat je anders doet kijken naar kwetsbaarheid of hoop?
©
• • •
VA
Een visioen raakt iedereen op een andere manier. Soms voel je dat het iets in jou verandert, zoals wanneer zonlicht door een gekleurd raam valt en alles even anders lijkt. Sommige mensen geloven dat er in zulke woorden ook iets te ontdekken valt van wat God droomt voor mensen: een wereld zonder angst, zonder verdriet, met nieuwe kansen.
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 1
De leerlingen maken opdracht 3 in het werkschrift op p. 19. Ze beantwoorden één kernvraag bij de illustraties van het zaadje tot sneeuwklokje. Elke vraag staat voor een stap: Stap 1 – venster: Welke dingen in onze wereld lijken soms op een woestijn? Stap 2 – spiegel: Wat geeft mensen hoop? Stap 3 – glasraam: Wat zou dit visioen zeggen over wat mensen diep vanbinnen voelen en hopen? Stap 4 – De terugkeer naar het spiegelperspectief Toon opnieuw het pictogram van de spiegel. Laat de leerlingen opnieuw naar zichzelf kijken, deze keer geraakt door het visioen dat is blijven doorwerken. Als je opnieuw in de spiegel kijkt met de kleuren uit het glasraam die op jou zijn achtergelaten, dan kan het zijn dat dit visioen je aanzet om die kleuren te bewaren, om ook zelf iets van hoop toe te voegen aan de wereld. • • •
Herken jij iets van die droom in de wereld of in jouw leven? Stel je eens voor wat jij kunt doen om een klein stukje van die hoop waar te maken: hoe doe je dat dan? Heeft dit visioen jou aan het denken gezet? Wat wil je (al dan niet) ondernemen?
Afronding De leerlingen bekijken het filmpje over hoe ze een sneeuwklokje kunnen vouwen. Je kunt het lied ‘Lichtje branden’ van Suzan en Freek (of een ander rustig liedje naar keuze) zachtjes laten spelen terwijl ze aan het vouwen zijn. Lees de tekst voor: Hoop groeit vaak onzichtbaar. Onder de grond. In stilte. In de kou. En toch … breekt er iets door. Klein. Kwetsbaar. Maar levend.
Tip
N
Bekijk het filmpje over het sneeuwklokje dat onzichtbaar groeit onder de koude grond en symbool staat voor hoop (bordles). De leerlingen vervolledigen de zin ‘Ik vind onzichtbare hoop in …’ (kopieerblad 2).
•
©
Plak op het einde de papieren sneeuwvlokjes samen met de leerlingen op de kaart.
•
VA
Geef aan de leerlingen de kaart met de zin: ‘Ik vind onzichtbare hoop in …’ (kopieerblad 2) Laat de leerlingen even in stilte nadenken over hun antwoord. Daarna schrijven ze het op de kaart.
IN
Je kunt de kaarten verzamelen. Het is een mooi gebaar om ze op het einde van het schooljaar terug te geven aan de leerlingen. Zo kunnen ze opnieuw lezen waar ze ‘onzichtbare’ hoop vinden.
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
53
Kopieerblad 1 – Bijbelverhaal
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Jesaja zag hoe zwaar zijn volk het had. De koning dacht dat hij met geweld alles kon oplossen. De vijand stond al klaar om het land te veroveren. De mensen werden steeds armer. Ze werden ook steeds harder voor elkaar. Jesaja zag hoe slecht het zou aflopen, als ze zo zouden verder leven. Toch was hij er zeker van dat niet alles verloren was. Als de mensen hun hart wilden openen voor elkaar en voor God, dan was alles mogelijk! God zou hen nooit in de steek laten. Daarom sprak hij de mensen moed in met deze sterke droom:
12 13 14 15 16 17 18
‘Met God wordt het leven hier een feest. De dorre en droge woestijn zal onherkenbaar zijn. Er bloeien schitterende bloemen en er groeien sterke, grote bomen. De hele woestijn zal bloeien als een reuzengroot boeket. Door de droge woestijn stromen brede rivieren vol water. Er zijn beken en meren vol waterplanten. Zo groot is onze God, zo veel wordt er anders met Hem.
19 20 21 22 23 24 25 26 27
Hou toch moed, mensen! Geef niet op! God laat jullie nooit in de steek. God staat aan jullie kant en Hij neemt alle pijn weg. Onze wereld wordt mooier en beter dan ooit: blinden zullen zien en doven zullen horen. Wie niet kon lopen, zal springen van geluk. Wie niet kon spreken, zal roepen en zingen. Iedereen hoort erbij. Alles wordt ongelooflijk goed en mooi.
28 29 30 31 32 33
Er zal een weg lopen naar onze stad Jeruzalem. Een veilige weg voor iedereen die leeft met God in zijn hart. Op die weg zijn er geen leeuwen of roofdieren. Wie terugkomt naar Jeruzalem, zal stralen van blijdschap. Iedereen zal juichen en gelukkig zijn. Niemand zal nog verdrietig zijn of huilen.’
©
VA
N
Bron: Kolet Janssen, naar Jesaja 35,1-10
IN
Het visioen van Jesaja
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 1
©
VA
N
IN
Kopieerblad 1 – Bijbelverhaal (vertelplaat)
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 1
Kopieerblad 2 – Kaarten met hoop (recto)
©
VA
N
IN
✁
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 1
Kopieerblad 2 – Kaarten met hoop (verso)
are hoop in
htb Ik vind onzic
hoop in ...
©
VA
N
IN
htbare Ik vind onzic
...
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 1
50'
LES 2
Geraakt worden om te zorgen
Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
Les 2 van 4
Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken in hedendaagse initiatieven hoe mensen zorgdragen voor wie kwetsbaar is (TD1); • verwoorden wat kwetsbaarheid betekent in de wereld en hoe hierdoor het eigen leven onderbroken wordt (TD3); • drukken hun betrokkenheid i.v.m. het kwetsbare in de wereld uit in een ritueel moment (TD6).
Voorbereiding • •
Druk op voorhand het materiaal voor het groepswerk (kopieerblad 1) voor de leerlingen af. Je kunt per groep ook een rubric (kopieerblad 3) afdrukken om de presentaties te evalueren. Zet het tweede LED-lichtje voor de adventskrans klaar.
Materiaal • • •
Ingrediënten
kopieerblad 1, 2, 3 adventslied (les 4, kopieerblad 3) Bingel: terrein Kerkelijk jaar, kerstkring les 2
•
447 Zorgzaamheid 451 Advent als periode van waakzaamheid 455 Appèl van de ander
©
VA
N
IN
Zelf te voorzien • tweede LED-lichtje adventskrans • paars doek
• •
58
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 2
Tips rond diversiteit Het thema armoede zal voor een aantal leerlingen ongetwijfeld herkenbaar zijn. Vertel de verhalen met openheid en zorg voor de leerlingen. Via een getuigenis kun je het schaamtegevoel en de taboesfeer rond armoede bespreekbaar maken. Creëer een open sfeer waarbij de leerlingen voelen dat het kwetsbare zeker een plaats mag krijgen in de klas. Probeer aan te voelen of er leerlingen zijn voor wie die situaties herkenbaar zijn en geef aandacht aan de gevoelens van die leerlingen.
Achtergrondinformatie De lege boterhamdoos Bij de opstart van de les tonen we een reclamefilmpje van de Noorse televisie. De klasgenoten zien dat een jongen een lege brooddoos heeft en delen spontaan hun eten met hem. Het filmpje illustreert dat kwetsbaarheid dichtbij te herkennen is. Daarnaast toont het ook dat er veel hoop zit in kleine en warme daden. Onderzoek van de Hogeschool Gent bevestigt dat we het groeiende probleem van armoede meer en meer zien opduiken in onze scholen. Onderzoeker Katrien De Maegd van het EQUALITY/ResearchCollective vertelt: ‘Armoede in en rond de school is een reëel en groeiend probleem. We zien niet alleen lege brooddozen, maar ook een verslechterende kwaliteit van de inhoud ervan,’ legt ze uit. ‘Soms gaat het om restjes van de vorige dag, zoals koude pizza of frietjes, allesbehalve voedzaam en gezond.’ Bron: HOGENT Geraakt worden om aandacht te geven aan het kwetsbare Om de kern van de les te starten, werken we met het voorbeeld van Kristel Verbeke. Ze maakte in 2021 een tv-programma ‘Zorgen voor mama’, waarbij ze zes alleenstaande moeders met hun kinderen volgt die in een gezin moeten ‘overleven’. Met het programma toont Kristel de kwetsbaarheid van een eenoudergezin en helpt ze de gezinnen op weg naar een ‘betere’ toekomst.
©
VA
N
IN
Kristel wordt geraakt door die situaties vanwege de herkenbaarheid. Haar leven werd onderbroken toen ze 13 jaar was, na de scheiding van haar ouders. Het gezin moest op korte tijd verschillende tegenslagen verwerken, waardoor Kristel in een kwetsbare situatie is terechtgekomen. Door haar ervaring voelt ze zich geroepen om kwetsbare mensen te helpen en kan ze zich inleven in hun situatie. Ze maakt gebruik van haar bekendheid om bij politici aandacht te vragen voor die problematiek en zorgt voor herkenbaarheid voor kwetsbare mensen. Bron: vrt.be
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
59
Hedendaagse initiatieven De leerlingen krijgen een selectie van initiatieven die in de advent georganiseerd worden. Initiatief 1 – Welzijnszorg Vlaanderen Welzijnszorg Vlaanderen vraagt met haar adventscampagne onze aandacht voor personen en groepen, die op de een of andere wijze niet ten volle kunnen deelnemen aan het maatschappelijke leven: ‘Laten we hen met onze aandacht een sprankeltje licht geven, want elke mens is beeld van God en in de goddelijke wereld van gerechtigheid is er plaats voor iedereen.’ Initiatief 2 – Caritas Hulpbetoon Vlaanderen Caritas Hulpbetoon Vlaanderen wil Gods Blijde Boodschap van Naastenliefde uitdrukken en laat zich daarbij inspireren en leiden door de waardigheid van de menselijke persoon, en door de evangelische waarden van mededogen, rechtvaardigheid en solidariteit, eerbied voor de schepping en de voorkeuroptie voor de armen. De organisatie richt zich zowel op de katholieke gemeenschap als op de bredere samenleving en vindt daar partners voor de realisatie van haar doelstellingen. We bekijken in het bijzonder hun acties rond lege brooddozen. Bron: caritasvlaanderen.be Initiatief 3 – De Warmste Week De Warmste Week is een solidariteitsactie die veel media-aandacht krijgt en jaarlijks wordt georganiseerd in de week voor Kerstmis. Het zijn vooral jongeren die zich tot die actie aangetrokken voelen. Het fonds van De Warmste Week wordt beheerd door de Koning Boudewijnstichting en heeft als doel om al het geld dat tijdens de Warmste Week ingezameld wordt, te gebruiken om concrete projecten mogelijk te maken binnen het thema dat elk jaar varieert. De deelnemers kunnen zelf een actie opzetten waarmee ze geld kunnen inzamelen door te lopen, dansen, bakken, fietsen, enz. voor de Warmste Week. Initiatief 4 – Karama Solidarity Karama Solidarity heeft een duidelijke overtuiging: niemand zou hoeven te kiezen tussen eten en het behoud van de eigen waardigheid. Karama Solidarity organiseert tijdens de ramadan grootschalige voedselhulp, waaronder voedselpakketten en iftar-maaltijden voor wie het nodig heeft in onder andere Palestina (Gaza), Niger, Mali en Bangladesh. In het Arabisch betekent Karama ‘waardigheid’: datgene waar ieder van ons recht op heeft. Bron: karama-solidarity.be
IN
Tips voor de godsdiensthoek en rituelen
©
VA
N
In de godsdiensthoek ligt nog steeds een paars doek dat fungeert als liturgisch tafellaken. Tijdens de afrondingsfase steek je het tweede LED-lichtje aan en zing je samen met de leerlingen de tweede strofe van het adventslied.
60
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 2
Start Geraakt worden Bekijk het filmpje van de lege brooddoos. Maak een selectie uit deze vragen om de les te starten: • Herken je iets van kwetsbaarheid in het fragment? • Ik vraag me af of de omgeving iets merkt van die kwetsbaarheid? • Ik vraag me af wie er wordt geraakt door die kwetsbaarheid? • Herken je iets van onzichtbare hoop in het In het kort fragment? • Activeer de voorkennis van de leerlingen over • Herken je iets van het visioen van Jesaja in het kwetsbaarheid aan de hand van het filmpje ‘De fragment? lege brooddoos’ (bordles).
Kern Zorg dragen voor elkaar • Bespreek de getuigenis van Kristel Verbeke Verdeel de kopieerbladen voor het groepswerk (bordles). (kopieerblad 1) onder de leerlingen. • Bespreek de initiatieven in de adventsperiode Elk kopieerblad behandelt aan de hand van de (kopieerblad 1) aan de hand van de methode werkvorm ‘denken-delen-uitwisselen’ een van de ‘denken-delen-uitwisselen’. vier eerder besproken initiatieven (zie achtergrondinformatie). Vanaf stap 2 (‘delen’) moeten alle leerlingen met dezelfde figuur op hun kopieerblad en dus met hetzelfde initiatief, samen een groep vormen. In totaal zijn er dan vier groepen (of acht als je liever met kleinere groepen werkt). Stap 1 – Denken: de leerling denkt individueel na. In deze fase (de denkfase) bespreek je nog niets. Toon de titel en de foto van het artikel in de bordles. De leerlingen denken individueel na over welke twee woorden hun aandacht trekken wanneer ze de titel van het artikel lezen. Ze noteren die woorden op het kopieerblad.
N
IN
Bekijk vervolgens klassikaal het fragment van de getuigenis van Kristel. Op elk kopieerblad staat een andere vraag om nu verder na te denken over wat kwetsbaarheid betekent in de wereld en op welke manier kwetsbaarheid ons leven onderbreekt: • Groep 1 – Hoe laat Kristel zich op een kwetsbare manier zien? • Groep 2 – Welke gevoelens toont Kristel als ze over haar ‘kwetsbare’ herinneringen praat? • Groep 3 – Op welke manier werd het leven van Kristel onderbroken? • Groep 4 – Wat heeft ervoor gezorgd dat Kristel minder goede herinneringen heeft aan de Gasmeterstraat?
©
VA
Daarna lezen de leerlingen op hun kopieerblad een alinea uit het artikel over het fragment. Opnieuw staat er op elk kopieerblad een andere alinea en verwerkingsvraag. De leerlingen markeren in de tekst: • Groep 1 – Op welke manier wil Kristel zorg dragen voor wie kwetsbaar is? Tip • Groep 2 – Wat is er nodig om zorg te dragen Sommige leerlingen hebben misschien voor mensen in armoede? nood aan een ondersteunende steekkkaart • Groep 3 – Waarom kiest Kristel wanneer ze onderzoekend een tekst lezen eenoudergezinnen uit voor haar tv(kopieerblad 2). Op die manier oefenen ze programma? ook die leesstrategie in. • Groep 4 – Wat is een belangrijk inzicht voor de mensen die in dezelfde situatie als Kristel zitten?
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
61
Ten slotte krijgen de leerlingen per kopieerblad een organisatie met daarover een infofiche toegewezen: • Groep 1 – Welzijnszorg • Groep 2 – Caritas Hulpbetoon Vlaanderen • Groep 3 – De Warmste Week • Groep 4 – Karama Solidarity Stap 2 – Delen: de leerlingen delen hun denkoefening met elkaar In deze fase zitten de leerlingen met hetzelfde kopieerblad (met dezelfde figuur) samen en bespreken ze in groep de antwoorden. Moedig de leerlingen aan om iedereen aan het woord te laten, zodat ze samen tot een ‘volledig’ antwoord kunnen komen. Geef mee dat ze hun antwoord kunnen aanvullen op het kopieerblad. Controleer zeker bij elke groep of ze op de goede weg zijn. Stap 3 – Uitwisselen: de groepen wisselen hun antwoorden met elkaar uit De groepen geven om de beurt vooraan in de klas de info mee die ze hebben genoteerd op hun kopieerblad. Hier kun je als leerkracht controleren op volledigheid en juistheid. Gebruik daarvoor eventueel de rubric (kopieerblad 3). Je kunt in deze fase bijsturen als dat nodig is. Stap 4 – Reflecteren: iedere leerling denkt na over de informatie en koppelt terug naar de vorige les De leerlingen kijken terug naar opdracht 1 van Tip les 1 in het werkschrift op p. 16. Ze lezen de woorden die ze genoteerd hebben op de Dit is een persoonlijk reflectiemoment graffitimuur. waarbij de leerlingen nadenken over wat Welke woorden drukken je gevoel na deze les uit? de confrontatie met kwetsbaarheid doet • Zijn er woorden die je al genoteerd had die je met hen. Dit is persoonlijk, het is niet gevoel omschrijven? Markeer. nodig om dat te delen met de klas. • Zijn er woorden die je wilt toevoegen op de graffitimuur?
Afronding Samen zorgen
N
IN
De leerlingen hebben kennisgemaakt met enkele initiatieven tijdens de advent. Bedenk nu samen met de leerlingen een actie voor een organisatie die zich inzet voor Tip kwetsbare mensen. Of bedenk een lokale actie waardoor je zorg draagt voor kwetsbare mensen, Je kunt een ideeënbrievenbus vooraan in zoals een kerstkaart schrijven voor bewoners van de klas zetten waar de leerlingen een een zorgcentrum, voedselpakketten uitdelen … voorstel kunnen doen om een actie te Misschien steunt de school in de adventsperiode organiseren om geld in te zamelen. ook een organisatie of initiatief? In dat geval kun je die organisatie ook kaderen voor de leerlingen.
VA
Als afronding van deze les, steek je het tweede LED-lichtje aan in de godsdiensthoek en vertel je: De advent begint met de overgang van de herfst naar de winter. Het is een tijd van duisternis, waarin we uitzien naar het licht. De advent is ook een tijd van wakker worden en waakzaam zijn. Ondanks onze dagelijkse zorgen wordt ons gevraagd extra oog te hebben voor de mensen rondom ons, vooral voor kwetsbare personen, zoals degenen die door een tekort aan middelen in de armoede terecht zijn gekomen. •
Laat de leerlingen een actie bedenken voor een organisatie die zorg draagt voor kwetsbare mensen.
©
Zing daarna samen de tweede strofe van het adventslied (les 4, kopieerblad 3).
62
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven (recto) GROEP 1 Naam: Stap 1
Ik denk eerst zelf na.
Bron 1 – De titel van het krantenartikel • Lees de titel van het krantenartikel in de bordles. • Noteer twee woorden die je aandacht trekken. Bron 2 – De getuigenis van Kristel • Bekijk de getuigenis van Kristel. • Hoe laat Kristel zich op een kwetsbare manier zien? Bron 3 – Een fragment uit een krantenartikel • Lees de tekst uit het artikel van VRT NWS. • Markeer op welke manier Kristel zorg wil dragen voor wie kwetsbaar is.
Kristel Verbeke kennen we al lang niet meer alleen als ex-K3’tje. Vandaag is ze lid van het bestuurscomité van het Kinderarmoedefonds en heeft ze een missie: armoede bespreekbaar maken en op de politieke agenda zetten. In haar nieuwe reeks ‘Zorgen voor mama’ volgt Verbeke zes mama’s die in armoede leven en geeft ze hen samen met specialisten een duwtje in de rug.
Kristel Verbeke
Op welke manier draagt de organisatie zorg voor de kwetsbaren?
© Uitgeverij VAN IN
©
•
VA
N
Bron 4 – De infofiche over Welzijnszorg • Bekijk de infofiche. • Voor wie organiseert Welzijnszorg acties?
IN
‘Er was niet veel voor mij, ik zat heel veel alleen thuis.’
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven (verso)
Stap 2
Ik ga in gesprek met mijn teamgenoten. • Ga bij de andere ‘groene driehoeken’ van de klas zitten. • Bespreek jullie antwoorden bij Stap 1. • Vul eventueel je eigen antwoorden aan.
Stap 3
Ik stel de organisatie voor. Stel jullie organisatie voor aan de klas aan de hand van deze vragen: • Voor wie organiseert de organisatie acties? • Op welke manier draagt de organisatie zorg voor de kwetsbaren?
Stap 4
Herken je onzichtbare hoop?
©
VA
N
IN
• Bekijk opnieuw de woorden die je op de graffitimuur hebt genoteerd bij opdracht 1 van les 1 in je werkschrift op p. 16. • Kun je woorden toevoegen in verband met onzichtbare hoop? • Kun je woorden toevoegen in verband met kwetsbaarheid? • Welke woorden drukken je gevoel na deze les uit? • Zijn er woorden die je al genoteerd had die je gevoel omschrijven? Markeer. • Zijn er woorden die je wilt toevoegen op de graffitimuur?
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven GROEP 1 Infofiche Welzijnszorg
Welke acties? Welzijnszorg strijdt op vier manieren: • door armoedeorganisaties te ondersteunen; • door vorming te geven en educatief materiaal ter beschikking te stellen; • door campagne te voeren; • door de politiek mee te nemen in haar strijd.
IN
Wat doet Welzijnszorg? Welzijnszorg is een armoedebeweging in Vlaanderen en Brussel. We komen in actie omdat het onrecht dat mensen in armoedesituaties leven ons diep raakt, en omdat we geloven dat een rechtvaardige samenleving mogelijk is. Daarom strijden we samen tegen armoede.
©
Met wie werkt Welzijnszorg samen? Welzijnszorg strijdt niet alleen tegen armoede, maar doet dat samen met andere organisaties. Daarom maakt de organistatie deel uit van heel wat netwerken en samenwerkingen en werkt ze jaarlijks samen met een aantal campagnepartners, zoals vzw Krijt, Studio globo …
VA
Voor wie? voor mensen in armoedesituaties
N
Welzijnszorg heeft een duidelijke missie en een uitgesproken visie op armoede, armoedebestrijding, netwerking en ervaringsdeskundigheid.
Bron: welzijnszorg.be © Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven (recto) GROEP 2 Naam: Stap 1
Ik denk eerst zelf na.
Bron 1 – De titel van het krantenartikel • Lees de titel van het krantenartikel in de bordles. • Noteer twee woorden die je aandacht trekken. Bron 2 – De getuigenis van Kristel • Bekijk de getuigenis van Kristel. • Welke gevoelens toont Kristel als ze over haar ‘kwetsbare’ herinneringen praat? Bron 3 – Een fragment uit een krantenartikel • Lees de tekst uit het artikel van VRT NWS. • Markeer wat er zoal nodig is om zorg te dragen voor mensen in armoede.
‘Meer daadkracht nodig’ Om armoede te bestrijden is meer nodig dan alleen taboes doorbreken. ‘Ik denk dat het vooral, absoluut en altijd, op de agenda moet staan. Bij alle politici’, zegt Verbeke. ‘Er mag nog meer daadkracht zijn.’
‘Armoede moet vooral, absoluut en altijd, op de agenda staan. Bij alle politici’.’
IN
Kristel Verbeke
Op welke manier draagt de organisatie zorg voor de kwetsbaren?
© Uitgeverij VAN IN
©
•
VA
Bron 4 – De infofiche over Caritas Hulpbetoon Vlaanderen • Bekijk de infofiche. • Voor wie organiseert Caritas Hulpbetoon Vlaanderen acties?
N
Verbeke is lid van het bestuurscomité van het Kinderarmoedefonds en vindt het belangrijk om bij kinderen te beginnen. ‘We moeten kinderen tussen 0 en 3 jaar, die middenin de armoede zitten, naar de opvang krijgen. Daar worden kinderen echt opgevangen, wordt de ontwikkeling gestimuleerd en kunnen ook de mama’s hun verhaal eens kwijt.’
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven (verso)
Stap 2
Ik ga in gesprek met mijn teamgenoten. • Ga bij de andere ‘blauwe vierkanten’ van de klas zitten. • Bespreek jullie antwoorden bij Stap 1. • Vul eventueel je eigen antwoorden aan.
Stap 3
Ik stel de organisatie voor. Stel jullie organisatie voor aan de klas aan de hand van deze vragen: • Voor wie organiseert de organisatie acties? • Op welke manier draagt de organisatie zorg voor de kwetsbaren?
Stap 3
Herken je onzichtbare hoop?
©
VA
N
IN
• Bekijk opnieuw de woorden die je op de graffitimuur hebt genoteerd bij opdracht 1 van les 1 in je werkschrift op p. 16. • Kun je woorden toevoegen in verband met onzichtbare hoop? • Kun je woorden toevoegen in verband met kwetsbaarheid? • Welke woorden drukken je gevoel na deze les uit? • Zijn er woorden die je al genoteerd had die je gevoel omschrijven? Markeer. • Zijn er woorden die je wilt toevoegen op de graffitimuur?
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven GROEP 2 Infofiche Caritas Vlaanderen
Wat doet Caritas Vlaanderen? Caritas Vlaanderen wil bijdragen aan de bestrijding van kinderarmoede, door projecten van scholen rond lege brooddozen financieel te ondersteunen. Een school die een actie organiseert om lege brooddozen tegen te gaan, kan via een projectaanvraag bij Caritas Hulpbetoon op lokaal niveau middelen werven. Op die manier wilt de organistatie die acties stimuleren en er meer zichtbaarheid aan geven en bovendien de schenkers verzekeren dat hun geld goed besteed wordt. Voor wie? Caritas Vlaanderen probeert zoveel mogelijk mensen in de samenleving verder te helpen. Daarom werkt ze actief voor kinderen, maar ook voor gezinnen en oudere mensen. Met wie werkt Caritas Vlaanderen samen? Caritas Vlaanderen werkt niet alleen. De organisatie werkt samen met verschillende partners om lege brooddozen op school tegen te gaan: Scholen zelf organiseren projecten (zoals soep, ontbijt of maaltijden) en voeren die uit; Vzw’s en organisaties, zoals vzw Enchanté (Project Brooddoosnodig) werken mee; Lokale handelaars en de buurt, bv. winkels of bedrijven, helpen met eten of steun; Onderzoekers (zoals de Universiteit van Gent) helpen om het probleem beter te begrijpen en oplossingen te zoeken.
IN
• • • •
©
Bron: caritasvlaanderen.be/nl
VA
N
Caritas werkt dus samen met scholen, organisaties, lokale partners en onderzoekers om ervoor te zorgen dat kinderen niet met honger in de klas zitten.
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven (recto) GROEP 3 Naam: Stap 1
Ik denk eerst zelf na.
Bron 1 – De titel van het krantenartikel • Lees de titel van het krantenartikel in de bordles. • Noteer twee woorden die je aandacht trekken. Bron 2 – De getuigenis van Kristel • Bekijk de getuigenis van Kristel. • Op welke manier werd het leven van Kristel onderbroken? Bron 3 – Een fragment uit een krantenartikel • Lees de tekst uit het artikel van VRT NWS. • Markeer waarom Kristel eenoudergezinnen uitkiest.
'Heel herkenbaar voor veel alleenstaande ouders'
IN
Dat Verbekes programma focust op mama’s, is misschien geen toeval, want voor alleenstaande ouders zijn de cijfers nog meer alarmerend. Eenoudergezinnen lopen zo’n 40 procent kans om in de armoede terecht te komen. Ellen, een van de mama’s die Verbeke volgt, staat er helemaal alleen voor. ‘Ik heb helemaal niemand die mij opvangt. Ik ben alleen op deze aardbol’, vertelt ze. Ik moet mijn plan trekken, maar moet niet iedereen zijn shit zelf oplossen?’
Op welke manier draagt de organisatie zorg voor de kwetsbaren?
© Uitgeverij VAN IN
©
•
VA
Bron 4 – De infofiche over De Warmste Week • Bekijk de infofiche. • Voor wie organiseert De Warmste Week acties?
N
‘Ellen is zo’n straffe madam: echt een sterke alleenstaande mama’, reageert Verbeke. ‘Ze moet alles alleen oplossen, maar ze doet het wel. Ik denk dat dat heel herkenbaar zal zijn voor veel alleenstaande ouders.’
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven (verso)
Stap 2
Ik ga in gesprek met mijn teamgenoten. • Ga bij de andere ‘gele sterren’ van de klas zitten. • Bespreek jullie antwoorden bij Stap 1. • Vul eventueel je eigen antwoorden aan.
Stap 3
Ik stel de organisatie voor. Stel jullie organisatie voor aan de klas aan de hand van deze vragen: • Voor wie organiseert de organisatie acties? • Op welke manier draagt de organisatie zorg voor de kwetsbaren?
Stap 4
Herken je onzichtbare hoop?
©
VA
N
IN
• Bekijk opnieuw de woorden die je op de graffitimuur hebt genoteerd bij opdracht 1 van les 1 in je werkschrift op p. 16. • Kun je woorden toevoegen in verband met onzichtbare hoop? • Kun je woorden toevoegen in verband met kwetsbaarheid? • Welke woorden drukken je gevoel na deze les uit? • Zijn er woorden die je al genoteerd had die je gevoel omschrijven? Markeer. • Zijn er woorden die je wilt toevoegen op de graffitimuur?
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven GROEP 3 Infofiche De Warmste Week
Bron: vrt.be/nl/de-warmste-week
© Uitgeverij VAN IN
©
Met wie werkt De Warmste Week samen? Uiteraard met alle vrijwilligers die de actie steunen, maar ook de Koning Boudewijnstichting, het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk vzw, steden en gemeenten en bekende ambassadeurs zoals Eva De Roo of Manu Van Acker.
IN
Voor wie? Elk jaar kiest de VRT een ander thema. Enkele voorbeelden die de afgelopen jaren aan bod zijn geweest: mensen met een onzichtbare ziekte, eenzaamheid, mentale gezondheid, kansarmoede.
N
Elk jaar, in de periode vlak voor Kerstmis, zetten duizenden mensen zich in om geld in te zamelen voor goede doelen. Dat gebeurt met acties overal in het land.
Welke actie? Tijdens de actieweek is er een groot evenement met radio, televisie en activiteiten. De zender Studio Brussel speelt daarbij een belangrijke rol. Mensen uit heel Vlaanderen komen samen om acties te organiseren (bv. een wafelbak, sponsorloop, winterbar), geld te overhandigen, verhalen van hulp en solidariteit te delen. Het is een moment waarop veel mensen laten zien dat samen helpen echt een verschil kan maken.
VA
Wat doet De Warmste Week? De Warmste Week is een grote solidariteitsactie in België. De actie wordt georganiseerd door de Vlaamse openbare omroep VRT.
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven (recto) GROEP 4 Naam: Stap 1
Ik denk eerst zelf na.
Bron 1 – De titel van het krantenartikel • Lees de titel van het krantenartikel in de bordles. • Noteer twee woorden die je aandacht trekken. Bron 2 – De getuigenis van Kristel • Bekijk de getuigenis van Kristel. • Wat heeft ervoor gezorgd dat Kristel minder goede herinneringen heeft aan de Gasmeterstraat? Bron 3 – Een fragment uit een krantenartikel • Lees de tekst uit het artikel van VRT NWS. • Markeer een belangrijk inzicht voor mensen die in dezelfde situatie als Kristel zitten.
Schaamte is herkenbaar voor Kristel Verbeke. ‘Dat blijft gewoon heel moeilijk om te delen’, vertelt ze. ‘Het lijkt altijd alsof armoede je eigen schuld is. Alsof je er zelf iets kunt aan doen. Als je maar gaat werken, dan kom je er wel. Je moet zoveel als je er middenin zit. En soms lukt het echt niet.’
Op welke manier draagt de organisatie zorg voor de kwetsbaren?
© Uitgeverij VAN IN
©
•
VA
Bron 4 – De infofiche over Karama solidarity • Bekijk de infofiche. • Voor wie organiseert Karama Solidarity acties?
N
IN
Dankzij de zes mama’s in haar nieuwe reeks durft Verbeke nu ook te vertellen over haar eigen verleden. ‘Ik vind dat dat taboe weg mag in Vlaanderen. Er zijn mensen die het moeilijk hebben en dat is niet hun eigen fout. Niemand kiest ervoor om in armoede te leven.’
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven (verso)
Stap 2
Ik ga in gesprek met mijn teamgenoten. • Ga bij de andere ‘rode bollen’ van de klas zitten. • Bespreek jullie antwoorden bij Stap 1. • Vul eventueel je eigen antwoorden aan.
Stap 3
Ik stel de organisatie voor. • Stel jullie organisatie voor aan de klas aan de hand van deze vragen: • Voor wie organiseert de organisatie acties? • Op welke manier draagt de organisatie zorg voor de kwetsbaren?
Stap 4
Herken je onzichtbare hoop?
©
VA
N
IN
• Bekijk opnieuw de woorden die je op de graffitimuur hebt genoteerd bij opdracht 1 van les 1 in je werkschrift op p. 16. • Kun je woorden toevoegen in verband met onzichtbare hoop? • Kun je woorden toevoegen in verband met kwetsbaarheid? • Welke woorden drukken je gevoel na deze les uit? • Zijn er woorden die je al genoteerd had die je gevoel omschrijven? Markeer. • Zijn er woorden die je wilt toevoegen op de graffitimuur?
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 1 – Groepswerk zorginitiatieven GROEP 4 Infofiche Karama Solidarity
Daarnaast zijn ze ook actief in acht landen in Afrika en Azië: Palestina, Bangladesh, Mali, Kenya, Ethiopië, Marokko, de Democratische Republiek Congo en Niger.
Deze ramadan stelden ze zich een krachtig doel: 1.000 weeskinderen in Palestina, Marokko en Mali een sponsor geven, zodat ze hen een duurzame en veilige begeleiding kunnen garanderen.
Bron: karama-solidarity.be/nl
© Uitgeverij VAN IN
©
VA
Met wie werkt Karama Solidarity samen? De organisatie werkt samen met lokale gemeenschappen. Eerst en vooral omdat zij het beste inzicht hebben in de problemen waarmee ze te maken hebben. Maar ook omdat ze zich inzetten voor directe tewerkstelling van de mensen ter plaatse. Hun partners ter plaatse werken ook samen met de bewoners in de meest afgelegen gebieden.
IN
Voor wie? Karama Solidarity helpt alle mensen die het moeilijk hebben, maar vooral de mensen die in armoede leven of nieuw zijn in België. De organisatie wil een warme gemeenschap creëren waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, ondersteunen en sterker maken.
Welke actie? Tijdens de ramadan vertaalt hun inzet zich concreet in voedselpakketten voor gezinnen in zwaar getroffen landen (Niger, Kenia, Ethiopië, Bangladesh, Marokko, Mali en Palestina). Zo blijft de iftar een moment van verlichting, geen extra beproeving. Vorig jaar verdeelden ze meer dan 50.000 voedselpakketten. In Gaza zorgden ze bovendien voor drinkwater en 1.000 warme maaltijden per dag voor families.
N
Wat doet Karama Solidarity? Karama Solidarity helpt mensen in nood, zonder een onderscheid te maken op basis van levensbeschouwing, cultuur of geslacht. Het doel op lange termijn is om mensen uit de armoede te halen. In het Arabisch betekent Karama waardigheid: datgene waar ieder van ons recht op heeft.
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
Kopieerblad 2 – Steekkaart zoekend lezen
Leesstrategie
Zoekend lezen
Doel
gericht het antwoord zoeken op een of meerdere specifieke vragen
Werkwijze
1 Scan de tekst: ga op zoek naar welbepaalde informatie in de tekst. 2 Lees de titels en tussentitels van de tekst. 3 Ga in de tekst op zoek naar de kernwoorden en markeer ze. 4 Let op cijfers als je op zoek moet gaan naar een datum, een bedrag … 5 Let op hoofdletters: die leiden je naar eigennamen, plaatsen …
✁ Leesstrategie
Zoekend lezen
Doel
gericht het antwoord zoeken op een of meerdere specifieke vragen
Werkwijze
1 Scan de tekst: ga op zoek naar welbepaalde informatie in de tekst. 2 Lees de titels en tussentitels van de tekst. 3 Ga in de tekst op zoek naar de kernwoorden en markeer ze. 4 Let op cijfers als je op zoek moet gaan naar een datum, een bedrag …
IN
5 Let op hoofdletters: die leiden je naar eigennamen, plaatsen …
✁ Zoekend lezen
Doel
gericht het antwoord zoeken op een of meerdere specifieke vragen
Werkwijze
1 Scan de tekst: ga op zoek naar welbepaalde informatie in de tekst.
VA
N
Leesstrategie
2 Lees de titels en tussentitels van de tekst.
©
3 Ga in de tekst op zoek naar de kernwoorden en markeer ze.
4 Let op cijfers als je op zoek moet gaan naar een datum, een bedrag … 5 Let op hoofdletters: die leiden je naar eigennamen, plaatsen …
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
© Uitgeverij VAN IN
VA
/3
/3
/3
Ik reflecteer over kwetsbaarheid en zorg dragen.
/3
N
Ik denk na en ga op zoek naar antwoorden.
©
Ik deel de informatie.
Ik presenteer de organisatie.
IN
Je hebt een duidelijke link gelegd tussen kwetsbaarheid en zichtbare hoop uit les 1 met de info uit les 2. Je hebt aanvullingen gedaan op de graffitimuur. Je reflecteert over hoe jij naar kwetsbaarheid kijkt en wat dat met jouw leven doet
Je hebt zelfstandig de vragen opgelost. Je denkt na over de vragen. Je noteert en markeert de geselecteerde info. Je hebt concrete antwoorden geformuleerd.
Je hebt de opdracht volgens een duidelijke structuur uitgevoerd. Iedereen is aan het woord geweest wanneer jullie de antwoorden deelden. Je luisterde goed naar de antwoorden van de andere groepsleden. Je vult de informatie aan tijdens het deelmoment.
Je beschrijft het initiatief vanuit de twee vragen. Je vertelt het doel en de manier waarop de organisatie zorg draagt voor kwetsbare mensen. Je geeft persoonlijk aan wat je vindt van dat initiatief.
expert
Je begrijpt dat de woorden van les 1 aangevuld kunnen worden met de woorden uit les 2. Je noteert jouw eigen aanvulling in de graffitimuur. Je reflecteert over kwetsbaarheid, maar je persoonlijke aandeel is minimaal.
Je denkt zelf na, maar af en toe heb je nog hulp nodig om de antwoorden te vinden. Je hebt hulp nodig om de kern uit de tekst te halen.
Je hebt de antwoorden besproken in jullie groep. Naar elkaar luiteren ging niet altijd even vlot en spontaan. De leerkracht moest je aanpreken om de informatie aan te vullen en te bekijken.
Je beschrijft de organisatie / het initiatief vanuit de twee vragen. Je vertelt kort waarvoor de organisatie staat en op welke manier ze zorg draagt voor kwetsbare mensen.
bereikt
Je vindt het moeilijk om de link te leggen met de woorden uit les 1. Je geeft een aanvulling, maar er is geen link met jouw persoonlijke kijk.
Je vindt het moeilijk om zelfstandig aan de slag te gaan. Je had moeite om de juiste antwoorden te vinden.
De informatie delen verliep niet vlot. Je luisterde niet goed naar de andere leerlingen van je groep. De antwoorden waren beknopt en onvolledig.
Je geeft weinig informatie over de organisatie. Je hebt onvoldoende verteld op welke manier de organisatie zorg draagt voor kwetsbare mensen.
groeiend
Kopieerblad 3 – Evaluatierubric presentaties
Naam:
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
© Uitgeverij VAN IN
©
/3
/3
/3
N
VA
Standaardnederlands
Tempo
Houding
IN
Je drukt je vloeiend uit in de standaardtaal.
Je spreektempo ondersteunt de boodschap. Je aarzelt of hapert zelden.
Je ondersteunt je boodschap met duidelijke lichaamstaal. Je houding is gepast en rustig.
expert
Je gebruikt standaardtaal en spreektaal door elkaar.
Je hapert wel eens. Soms spreek je te snel (of te traag).
Je houding is soms niet gepast. Je krijgt je zenuwen maar niet onder controle.
bereikt
Je gebruikt geen standaardtaal.
Je hapert vaak. Je spreekt te snel (of te traag).
Je houding past niet bij de presentatie. Wanneer je spreekt, kom je onzeker en onrustig over.
groeiend
Kopieerblad 3 – Evaluatierubric presentaties (vervolg)
Naam:
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 2
50'
LES 3
God in … een voederbak
Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
Les 3 van 4
Lesdoelen De leerlingen: • beschrijven via het kerstverhaal hoe God zich toont in het kleine en kwetsbare (TD1); • theologiseren over hoe mensen vandaag God (al dan niet) kunnen herkennen in wat klein en weerloos is (TD4).
Voorbereiding • • • •
Voorzie de vertelplaat van het kerstverhaal. Steek kopieerblad 1 tussen je (klas)Bijbel of geef die bijbel een prominente plek terwijl je het Bijbelverhaal vertelt. Voorzie de derde strofe van het adventslied (les 4, kopieerblad 3). Zet het derde LED-lichtje voor de adventskrans klaar.
Materiaal • • • •
Ingrediënten
werkschrift p. 20-23 kopieerblad 1, 2 adventslied (les 4, kopieerblad 3) Bingel: terrein Kerkelijk jaar, kerstkring les 3
• • •
448 Geactualiseerde kerststallen 450 Menswording 456 Eigen beleving van Kerst
©
VA
N
IN
Zelf te voorzien • derde LED-lichtje adventskrans • wit doek
78
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 3
Achtergrondinformatie Het kerstverhaal Van de vier evangelisten schreven alleen Matteüs en Lucas over de geboorte van Jezus en de aankondiging ervan. We werken in deze les met een mengvorm van de beide geboorteverhalen. Matteüs
Lucas
Hoofdpersonage
Jozef
Maria
Aankondiging van de geboorte
in een droom
Een engel verschijnt, niet in een droom.
Plaats van het gebeuren
Bethlehem
Nazareth
Sfeer
droevig
vreugdevol
Bron: Bijbel in 1000 seconden Meer dan tweeduizend jaar geleden werd Jezus geboren. Het bekende kerstverhaal vertelt hoe Hij ter wereld kwam in een eenvoudige stal. Er was geen wieg voor Hem beschikbaar, alleen een voederbak die diende als wieg. Het kerstverhaal volgens Lucas laat zien dat Jezus juist zichtbaar wordt in de kwetsbaarheid van het mens-zijn. Voor christenen betekent Kerstmis dan ook de komst van Christus, die ze als de langverwachte Messias zien. De diepste betekenis van dat feest is dat God ervoor koos om zelf als mens naar de wereld te komen. Hij liet Jezus geboren worden midden in de gebrokenheid en kwetsbaarheid van het menselijke bestaan. Die kwetsbaarheid komt bij Lucas op verschillende manieren naar voren. Zo worden de herders, die in die tijd een lage sociale status hadden, als eersten aangesproken met de Blijde Boodschap. Daarnaast geven de reacties van verschillende mensen op de komst van Jezus opnieuw de kwetsbaarheid van de mens weer. Lucas toont namelijk impliciet dat de herbergiers ‘geen plaats hebben voor de komst van Jezus’. Door de verplichte volkstelling werd iedereen in Bethlehem verwacht. Het was letterlijk te druk, waardoor vele mensen de komst van Jezus niet opmerkten.
©
VA
N
IN
Hoewel er vast mensen waren die zelf een slaapplaats hadden, stond niemand zijn plek af aan Maria en Jozef. Iedereen was bezig met zijn eigen leven en daardoor ging de geboorte van Jezus aan hen voorbij. Zo vond een gebeurtenis van grote betekenis plaats aan de rand van de samenleving.
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
79
Geactualiseerde kerststallen Met hedendaagse voorstellingen van kerststallen kun je tonen hoe mensen van alle tijden steeds opnieuw betekenis vinden in het kerstverhaal. De kerststal op de Grote Markt in Brussel in 2025 Die kerststal heeft in 2025 veel reacties uitgelokt. De kunstenares Victoria-Maria had de kerststal in een nieuw jasje gestoken. Ze had ervoor gekozen om de beelden geen gezicht te geven en de aandacht te leggen op andere aspecten. In het artikel op VRT NWS reageert de kunstenares op de talloze reacties van mensen: “Het is helemaal geen ‘woke-kerststal’, zoals sommige mensen beweren. Het is een klassieke kerststal met Maria, Jozef en Jezus, maar dan vertaald naar textiel. Het is een knipoog naar het historische belang van de textielsector in België.” Maar anderen vinden het net wel leuk. “De kleding vind ik de max, die mix van kleuren en patronen vind ik echt heel tof”, reageert een vrouw. “Weg van het klassieke, maar leuk dat ze eens iets anders proberen.” Bron: vrt.be De kerststal voor het Vaticaan in Rome in 2016 In 2016 verschijnt deze kerststal voor het Vaticaan. In de kerststal herkennen we de levensgrote figuren van Jozef en Maria, de drie koningen en een engel. Naast de stal is een bontgekleurd vissersschip te zien. Het is een verwijzing naar de treurige en tragische realiteit van de migranten op weg naar Italië. ‘In de pijnlijke ervaringen van die broeders en zusters herkennen wij het kindje Jezus weer’, zei paus Franciscus. We zien ook een gevallen kruis en de overblijfselen van een zuil naast de kerststal, mogelijk een verwijzing naar oorlog en verwoesting.
IN
Weetje 1 De kerststaltraditie begon in 1223 met Franciscus van Assisi. In het Italiaanse dorp Greccio organiseerde hij de eerste levende kerststal. Hij plaatste een kribbe met hooi in een grot, bracht een os en een ezel mee, en liet de dorpsbewoners de rollen van Maria, Jozef en de herders vertolken. Franciscus wilde zo het kerstverhaal tastbaar maken voor de gewone mensen. Het was geen toneelstuk, maar een moment van gebed en verwondering bij de geboorte van Jezus. Bron: Otheo
Tips voor de godsdiensthoek en rituelen
VA
N
Weetje 2 Sommige huizen (in Betlehem) waren tegen een berg aan gebouwd, waardoor je dezelfde comfortabele kelderatmosfeer ook in een bergkamer had. Uiteraard waren die uitgehakte grotten ook de plek waar de dieren regelmatig verbleven. Huizen waarbij de dieren in aparte stallen of schuren naast het huis vertoefden, bestonden niet. Mens en dier deelden hetzelfde deel van het huis. [...] Baby Jezus werd niet geboren in een tochtige stal [...] (o.a. R.R. Hausoul, Zo leefde Jezus, Utrecht, KokBoekencentrum Uitgevers, 2025)
©
Tijdens deze les kun je tijd maken om een kerststal in de godsdiensthoek te plaatsen. De kerstfiguren mogen zeker een plaats krijgen in de kerststal. Daarnaast voeg je het derde LED-lichtje toe aan de adventskrans. De paarse doek kan vervangen worden door een witte. De gelovigen bereiden zich voor op de geboorte van Jezus. Als de kersttijd is aangebroken, staat de kleur wit centraal. Wit symboliseert de vreugde en het feest. Er komt licht en zuiverheid in onze wereld. Het drukt uit dat we de geboorte van Jezus Christus vieren.
80
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 3
Start Jezus wordt geboren in een voederbak Vertel het kerstverhaal aan de hand van de vertelplaat (kopieerblad 1). De leerlingen kunnen meevolgen bij opdracht 1 in het werkschrift op p. 20-21. Benadruk dat dit een verhaal is dat al eeuwen In het kort verteld wordt omdat het mensen laat nadenken over de zoektocht naar een thuis, veiligheid en welkom zijn.
•
Lees het kerstverhaal voor aan de hand van de vertelplaat (kopieerblad 1; werkschrift, opdracht 1).
•
De leerlingen verwoorden waar zij hoop of kwetsbaarheid terugvonden in het kerstverhaal (werkschrift, opdracht 2). Vergelijk de voorbeelden van de geactualiseerde kerststallen in het filmpje (bordles) met het kerstverhaal (kopieerblad 1; werkschrift, opdracht 3). De leerlingen geven vorm aan hun eigen visie van een kerststal vandaag (werkschrift, opdracht 3).
Kern Kunnen we God vinden in het kwetsbare? Laat de leerlingen eerst kwetsbaarheid en hoop aanduiden op de vertelplaat (Bingel) bij het kerstverhaal. Bespreek kort en laat de leerlingen hun antwoorden aanvullen bij opdracht 2 in het werkschrift op p. 21. • Waar zie je kwetsbaarheid? • Waar vind je hoop terug?
•
•
Laat de leerlingen aandachtig naar de twee geactualiseerde kerststallen kijken. Terwijl je de beelden toont, geef je duiding over de twee kerststallen (zie de achtergrondinfo).
Kunstenaars plaatsen soms oude verhalen in een nieuwe context. Dat kan vragen oproepen, maar het blijft altijd een interpretatie van een verhaal.
Verdiep ten slotte het gesprek met deze vragen. • Wat betekent het om ‘geen plaats’ te hebben? • Gaat dat alleen over geen bed of huis, of ook over iets anders? • Kun je ‘zonder plaats’ thuishoren in een klas of groep? Wanneer?
IN
Bespreek daarna samen: • Herken je hier iets van kwetsbaarheid? • Ik vraag me of je iets herkent van ‘er is geen plaats’ in de kerststallen van vandaag? • Wat lijkt hetzelfde of is net helemaal anders in het verhaal van toen en in de beelden van vandaag? • Ik vraag me af waarom kunstenaars het kerstverhaal altijd opnieuw op een andere manier afbeelden?
N
Die vragen blijven bewust heel open. Ze gaan over meer dan alleen vluchtelingen: ze gaan ook over eenzaamheid, armoede, pesten, ziek zijn, een nieuwkomer zijn in een klas …
VA
Maak daarna opdracht 3 in het werkschrift op p. 22.
©
Sluit het klasgesprek over het verhaal af. Laat de leerlingen er eerst rustig over nadenken. • Wat wil jij meenemen uit deze les? Een gedachte, een vraag, een gevoel ...?
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
81
Kerstkring LES 3
God in ... een voederbak
1
Lees het geboorteverhaal van Jezus.
De geboorte van Jezus Jozef tilde Maria van de ezel. Hij hield haar even dicht tegen zich aan. ‘Het valt niet mee om zo ver te reizen als ons kindje bijna geboren wordt, hè?’ zei hij. Maria knikte. Ze kon van vermoeidheid bijna niet meer op haar benen staan. ‘We moeten snel onderdak vinden’, zei ze. ‘Mijn buik doet pijn, ons kindje komt eraan.’ Jozef liet Maria achter op een hoop stro en ging van deur tot deur. Maar niemand had plaats. Er waren veel te veel mensen in Betlehem door de volkstelling. ‘Mijn vrouw krijgt een kindje, heeft u niet ergens een klein kamertje?’ drong Jozef aan bij de laatste herbergier. Maar die schudde zijn hoofd en sloot de deur.
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Een oude vrouw die langskwam had gehoord wat Jozef zei. ‘Even verderop is er een grot’, wees ze. ‘Misschien kunnen jullie daar wat rusten? Het is niet veel, maar het is toch wat warmer dan hier.’ Jozef haalde Maria op en samen gingen ze erheen. Er stond een os en er lag wat stro. Er was ook een voederbak. Maria ging op het stro liggen. Daar werd Jezus geboren. Ze wikkelde hem in doeken en legde hem in de voederbak. Ze was moe, maar tegelijk heel blij met Jezus. Maar hoe moest het nu verder?
10 11 12 13 14 15 16 17
Enige tijd later hoorde Jozef buiten wat gestommel. Hij ging kijken wat er aan de hand was. Hij kwam weer binnen met drie wijze mannen in dure kleren. Ze bogen en groetten de moeder en het kind. ‘Wij volgen een ster’, vertelde een van hen. Hij was al oud en had een witte baard. ‘Die zal ons laten zien waar de Messias geboren is.’ ‘We gingen eerst naar het paleis van koning Herodes’, zei de jongste wijze, met een glanzend zwart vel. ‘Maar die wist van niets. Hij vroeg ons om hem in te lichten als we de Messias gevonden zouden hebben.’ ‘De ster bleef stilstaan boven deze plek, zei de derde wijze. Hij had een lichtbruine huid en was een beetje ouder dan de zwarte wijze en een beetje jonger dan die met zijn baard. ‘Daarom weten we nu dat we de Messias gevonden hebben. We zijn zo blij!’
18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46
De drie wijzen bleven een hele tijd op hun knieën bij Jezus en Maria zitten. Ze haalden prachtige geschenken boven: goud, mirre en wierook. De wijzen gingen terug naar huis. Maar onderweg verwittigde God hen in een droom dat Herodes geen eerlijke bedoelingen had. Hij wou het kind laten doden, omdat hij bang was dat hij anders geen koning meer zou kunnen zijn. Daarom gingen de wijzen niet terug naar Herodes, maar reisden ze langs een andere weg terug naar huis. Die nacht droomde ook Jozef dat hij met Jezus en Maria naar Egypte moest vluchten, omdat koning Herodes het kind wilde doden. Daarom zette hij Maria en het kind opnieuw op hun ezel en vluchtte weg uit Betlehem. ‘Nu zijn we alweer onderweg en op de vlucht’, zei Jozef. ‘Altijd maar verder ...’ Maria wist niet hoelang ze zo nog zouden moeten leven. ‘We hebben tenminste elkaar’, zei ze.
IN
20
Toen Herodes niets meer hoorde van de wijzen en het kind Jezus niet vond, liet hij in Betlehem alle kinderen onder de twee jaar doden. Dan was Jezus er zeker bij, dacht hij.
2
Hoop en kwetsbaarheid a
Ik vraag me af hoe kwetsbaarheid in dit verhaal naar voren komt? Wat denk jij?
b
Ik vraag me af hoe hoop in dit verhaal zichtbaar wordt. Hoe zie jij dat?
©
Opdracht 2 De leerlingen vullen aan waar zij mogelijk hoop en kwetsbaarheid herkennen in het verhaal.
VA
N
Naar: Kolet Janssen, naar Matteüs 1-2, Lucas 2
82
Camino 5 – Terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 3
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
21
Afronding Een eigen ‘kerststal van vandaag’ tekenen De leerlingen tekenen een kerststal van vandaag bij opdracht 4 in het werkschrift op p. 23. Je kunt eventueel hun creatief proces begeleiden met deze vragen: • Wie krijgt een plaats in jouw kerststal? • Wat is er belangrijk in jouw tekening? • Welke sfeer of welk gevoel wil je laten zien? • Wie hoort erbij? • Waar is er plaats voor iets of iemand kwetsbaar? • Wat maakt jouw kerststal bijzonder vandaag? Afhankelijk van de klascontext kun je een van deze werkvormen inzetten: • een groepswerk: de leerlingen bedenken samen een kerststal van vandaag, iedereen tekent er een stukje van; • een duo-opdracht: de leerlingen werken per twee aan hun tekening; • een individuele opdracht: elke leerling maakt een eigen vertaalslag naar de kerststal van vandaag. Als hulpmiddel kun je het sjabloon van de kerststal meegeven aan de leerlingen (kopieerblad 2). Je kunt ervoor kiezen om de kerststallen op te hangen en de leerlingen te laten vertellen over hun inspiratie en creatie en waar ze inspiratie gehaald hebben.
•
Laat de leerlingen nadenken over een hedendaagse kerststal en er een tekening van maken (werkschrift, opdracht 4).
©
VA
N
IN
Sluit de les af door de leerlingen de derde strofe van het adventslied (les 4, kopieerblad 3) aan te leren en samen het lied te zingen. Steek samen met de leerlingen de derde LEDkaars aan.
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
83
Opdracht 3 De leerlingen beantwoorden vragen over de geactualiseerde kerststallen.
3
Het geboorteverhaal kun je vandaag nog altijd weergeven met een kerststal. Bekijk de twee hedendaagse voorbeelden van een kerststal.
Een kerststal met Maria, Jozef en Jezus, waar de focus op hun kleurrijke kledij ligt. De beelden hebben daarom ook geen gezicht gekregen.
Naast de levensgrote figuren van Jozef en Maria, de drie wijzen en een engel, is er bij de kerststal ook een bontgekleurd vissersschip te zien. In de kerststal zijn ook een gevallen kruis en de overblijfselen van een zuil te zien, mogelijk als symbool voor oorlog en verwoesting.
a
Herken je in de voorbeelden iets van kwetsbaarheid?
b
Lees de kernwoorden. • Markeer de kernwoorden die je kunt verbinden met het geboorteverhaal van Jezus. • Omcirkel de kernwoorden die je kunt verbinden met de hedendaagse kerststal.
Zorg dragen voor elkaar
Iedereen is welkom. Solidariteit 22
4
Teken hoe jij een kerststal van vandaag voor ogen ziet.
©
VA
N
IN
Opdracht 4 De leerlingen geven vorm aan hun eigen kerststal van vandaag.
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
84
Camino 5 – Terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 3
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
23
Kopieerblad 1 – Bijbelverhaal De geboorte van Jezus Jozef tilde Maria van de ezel. Hij hield haar even dicht tegen zich aan. ‘Het valt niet mee om zo ver te reizen als ons kindje bijna geboren wordt, hè?’ zei hij. Maria knikte. Ze kon van vermoeidheid bijna niet meer op haar benen staan. ‘We moeten snel onderdak vinden’, zei ze. ‘Mijn buik doet pijn, ons kindje komt eraan.’ Jozef liet Maria achter op een hoop stro en ging van deur tot deur. Maar niemand had plaats. Er waren veel te veel mensen in Betlehem door de volkstelling. ‘Mijn vrouw krijgt een kindje, heeft u niet ergens een klein kamertje?’ drong Jozef aan bij de laatste herbergier. Maar die schudde zijn hoofd en sloot de deur.
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19
Een oude vrouw die langskwam had gehoord wat Jozef zei. ‘Even verderop is er een grot’, wees ze. ‘Misschien kunnen jullie daar wat rusten? Het is niet veel, maar het is toch wat warmer dan hier.’ Jozef haalde Maria op en samen gingen ze erheen. Er stond een os en er lag wat stro. Er was ook een voederbak. Maria ging op het stro liggen. Daar werd Jezus geboren. Ze wikkelde hem in doeken en legde hem in de voederbak. Ze was moe, maar tegelijk heel blij met Jezus. Maar hoe moest het nu verder?
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
Enige tijd later hoorde Jozef buiten wat gestommel. Hij ging kijken wat er aan de hand was. Hij kwam weer binnen met drie wijze mannen in dure kleren. Ze bogen en groetten de moeder en het kind. ‘Wij volgen een ster’, vertelde een van hen. Hij was al oud en had een witte baard. ‘Die zal ons laten zien waar de Messias geboren is.’ ‘We gingen eerst naar het paleis van koning Herodes’, zei de jongste wijze, met een glanzend zwart vel. ‘Maar die wist van niets. Hij vroeg ons om hem in te lichten als we de Messias gevonden zouden hebben.’ ‘De ster bleef stilstaan boven deze plek’, zei de derde wijze. Hij had een lichtbruine huid en was een beetje ouder dan de zwarte wijze en een beetje jonger dan die met zijn baard. ‘Daarom weten we nu dat we de Messias gevonden hebben. We zijn zo blij!’ De drie wijzen bleven een hele tijd op hun knieën bij Jezus en Maria zitten. Ze haalden prachtige geschenken boven: goud, mirre en wierook.
33 34 35 36
De wijzen gingen terug naar huis. Maar onderweg verwittigde God hen in een droom dat Herodes geen eerlijke bedoelingen had. Hij wou het kind laten doden, omdat hij bang was dat hij anders geen koning meer zou kunnen zijn. Daarom gingen de wijzen niet terug naar Herodes, maar reisden ze langs een andere weg terug naar huis.
37 38 39 40 41
Die nacht droomde ook Jozef dat hij met Jezus en Maria naar Egypte moest vluchten, omdat koning Herodes het kind wilde doden. Daarom zette hij Maria en het kind opnieuw op hun ezel en vluchtte weg uit Betlehem. ‘Nu zijn we alweer onderweg en op de vlucht’, zei Jozef. ‘Altijd maar verder ...’ Maria wist niet hoelang ze zo nog zouden moeten leven. ‘We hebben tenminste elkaar’, zei ze.
42 43
Toen Herodes niets meer hoorde van de wijzen en het kind Jezus niet vond, liet hij in Betlehem alle kinderen onder de twee jaar doden. Dan was Jezus er zeker bij, dacht hij.
VA
N
IN
1 2 3 4 5 6 7 8 9
©
Bron: Kolet Janssen, naar Matteüs 1-2, Lucas 2
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 3
©
VA
N
IN
Kopieerblad 1 – Bijbelverhaal (vertelplaat)
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 3
©
VA
N
IN
Kopieerblad 2 – Sjabloon kerststal
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 3
50'
LES 4
Wanneer het echt Kerstmis wordt
Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
Les 4 van 4
Lesdoelen De leerlingen: • drukken uit hoe mensen vandaag Kerstmis beleven door aandacht te geven aan kwetsbare mensen (TD2); • denken na over hoe Kerstmis kan oproepen tot zorg en verbondenheid (TD3); • beleven een ritueel van licht en verbondenheid rond de betekenis van Kerstmis vandaag (TD6).
Voorbereiding •
Beslis op voorhand welk deel van de documentaire ‘Wij zijN mensen’ je laat zien (de ingekorte of de volledige versie).
Materiaal • • •
Ingrediënten
werkschrift p. 24-27 kopieerblad 1, 2, 3 Bingel: terrein Kerkelijk jaar, kerstkring les 4
• • •
447 Zorgzaamheid 450 Menswording 456 Eigen beleving van Kerstmis
©
VA
N
IN
Zelf te voorzien • vierde LED-lichtje adventskrans • wit doek
88
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 4
Tips rond diversiteit De les start met de documentaire ‘Wij zijN mensen’. Kinderen en jongeren vertellen over hun zoektocht naar een veilige thuis. Dat is een gevoelig thema, waar sommige leerlingen van de klas misschien ook al mee geconfronteerd werden. Zorg voor een veilige sfeer, waar elk verhaal een plaats krijgt en waar iedereen respect toont voor de zoektocht naar veiligheid.
Achtergrondinformatie De documentaire ‘Wij zijN mensen’ Nic Balthazar maakte het prachtige beeldverhaal 'Wij zijN mensen' (2017): een verhaal om stil van te worden. Het gaat om een reeks getuigenissen van kinderen en jongeren die op verschillende manieren als vluchteling in België terechtkwamen. Het gaat vaak om schrijnende verhalen van jongen mensen die met gevaar voor hun eigen leven en dat van hun familieleden België bereikten. Balthazar schetst op een pakkende manier hun tragische levensreis. Het resultaat is een serie portretten van ijzersterke kinderen met universele trekken, waardoor elke kijker zich er onmiddellijk mee kan vereenzelvigen. In een tijd waarin vluchtelingen al te vaak worden voorgesteld als een nummer, herinnert Nic Balthazar ons eraan dat het gaat om #AllemaalMensen. ‘Gewoon door deze jonge mensen aan het woord te laten, met hun hoop, hun angst, hun energie en hun verdriet komt er onmiddellijk begrip en empathie, daar waar al te vaak vooral angst en zenuwachtigheid heerst’, vindt Balthazar. Het aspect van onderweg te zijn, niet te weten wat er gaat komen en daar bang voor te zijn, komt duidelijk aan bod in de documentaire. Je kunt ervoor kiezen om het fragment te stoppen op 10:40. Daarna komen vooral de dromen van de jonge mensen aan bod. De documentaire schept een eerlijk verhaal over mensen die onderweg zijn en God vinden in het kwetsbare. Die getuigenissen activeren de voorkennis van de leerlingen, waardoor ze te zien krijgen waarom er ook vandaag kerststallen worden gemaakt die passen bij de huidige actualiteit en realiteit. Bron: welovecinema.be/nl/nic-balthazar-maakte-korte-docu-11-11-11
N
IN
Het gedicht ‘Er moeten mensen zijn’ van Toon Hermans Het kerstkind heeft mensen nodig die elkaar dragen en die voor elkaar een warme wereld creëren. Daarom eindigen we deze lessenreeks met het gedicht ‘Er moeten mensen zijn’ van Toon Hermans. Toon Hermans slaagt erin om op een ludieke, luchtige manier een oproep te doen aan de mens om een mooiere wereld te creëren. De leerlingen luisteren naar het gedicht en daarna moeten ze daaruit een actie kiezen die zij belangrijk vinden voor de mensheid. Zo worden ze uitgedaagd om na te denken over hoe mensen een mooiere wereld kunnen creëren.
Tips voor de godsdiensthoek en rituelen
©
VA
De godsdiensthoek rond Kerstmis is nu volledig. De adventskrans met de vier LED-lichtjes ligt op het witte doek. De kerststallen van de leerlingen hebben ook een plek gekregen in de godsdiensthoek. Maak tijd om samen het gedicht van Toon Hermans op te hangen en het adventslied nog eens samen te zingen als de vier LED-lichtjes branden.
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
89
Kerstkring LES 4
Wanneer het echt Kerstmis wordt
Opdracht 1 en 2 De leerlingen vullen het terreinbeeld aan met hun antwoorden op de vragen.
1
2
Bespreek eventueel de prikkelende vraag met de leerlingen.
Bekijk het terreinbeeld op de volgende pagina. a
Plaats een vraagteken waar jij kwetsbare situaties herkent.
b
Plaats een sterretje waar jij iets van verbondenheid, solidariteit of hoop herkent.
c
Doet iets op de prent jou aan Jezus of God denken? Omcirkel.
d
Teken jezelf ergens op het beeld.
e
Waarom heb je je daar getekend?
Noteer op het beeld één zin uit het gedicht die je raakt.
Wat merk je op als iemand het moeilijk heeft? Wat zou je op zo’n moment kunnen betekenen?
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
©
VA
N
IN
24
90
Camino 5 – Terrein Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 4
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
25
Start Wij zijN mensen Bekijk de documentaire ‘Wij zijN mensen’ van Nic Balthazar.
Tip
Je kunt ervoor kiezen om de documentaire volledig te laten zien of Maak een selectie van deze vragen voor de enkel een deel ervan (van 04:34 t.e.m. bespreking: 10:00). • Waarom zijn deze mensen onderweg? • Hoe is de reis van deze mensen verlopen? • Zie jij iets van kwetsbaarheid bij deze mensen? • Welke vraag stellen deze jongeren terwijl ze onderweg zijn? • Ik vraag me af of je iets van hoop ziet in dit fragment? • Waarom zou de documentairemaker de titel ‘Wij zijN mensen’ gekozen hebben? • Zou jij een andere titel kunnen bedenken? In het kort • Ik vraag me af of er iets van God terug te vinden • Bekijk samen met de leerlingen de is in een van deze beelden? documentaire ‘Wij zijN mensen’ (bordles).
Kern Op ontdekking …
N
IN
• Theologiseer over de gehele lessenreeks Het terreinbeeld staat zowel in de bordles als bij rond de advent en Kerstmis aan de hand van opdracht 1 in het werkschrift op p. 25. het terreinbeeld (bordles; kopieerblad 1; Op het terreinbeeld worden de verschillende werkschrift, opdracht 1). elementen van de hele lessenreeks over de advent en Kerstmis samengebracht: • de overgang van donker naar licht; • Banksy die een wieg heeft getekend op een herberg/verlaten gebouw; • sneeuwklokjes tussen het puin van vernielde gebouwen; • iemand die mondharmonica speelt tussen het puin; • een roeibootje met vluchtelingen waarbij de graffiti staat ‘we zitten allemaal in dezelfde boot’; • mensen die samenkomen bij een podium (zoals tijdens de warmste week); • mensen die een hart verven op het grijze asfalt; • kinderen die alleen staan op de speelplaats; • kinderen met een lege boterhamdoos; • een persoon met een visioen over een wereld waar iedereen welkom is; • een grote tafel waaraan je een alleenstaande mama met haar twee kinderen ziet; • een dakloze; • mensen die dansen, zorgen voor ouderen, mensen die voedsel delen …; • mensen die de zon ‘aansteken’ en confetti gooien.
VA
Stap 1 – Observatie Laat de leerlingen het terreinbeeld eerst aandachtig bekijken (kopieerblad 1 en werkschrift p. 25). Stap 2 – Analyse De leerlingen analyseren het beeld aan de hand van opdracht 1a-b in het werkschrift op p. 24: • Plaats een vraagteken bij wat voor jou ‘kwetsbare’ situaties weergeeft. • Plaats een sterretje bij wat voor jou verbondenheid, solidariteit of hoop betekent.
©
Stap 3 – Herkenning Geef de leerlingen de tijd om opdracht 1c-e in het werkschrift op p. 24 uit te voeren: • Waar herken je Jezus of God op de plaat? Omcirkel. • Teken jezelf op het beeld.
Kerstkring: God in/als het kwetsbare
91
Stap 4 – Theologiseren Theologiseer met de leerlingen: Veel christenen lezen het kerstverhaal als een verhaal waarin God heel dichtbij komt op de momenten waarop mensen kwetsbaar zijn. Soms moet je niet ver zoeken of hoog naar de hemel kijken maar gewoon rond je kijken, zoals je onder andere op de illustratie van het terreinbeeld ziet. Anderen lezen in het kerstverhaal misschien wel een oproep tot menselijkheid en gastvrijheid. Misschien lees jij er zelfs nog iets anders in? We zoeken samen welke vragen dit verhaal vandaag kan oproepen, zonder dat er één juist antwoord is. • Ik vraag me af wat het kerstverhaal vandaag kan betekenen? • Ik vraag me af of je iets van God herkent in het kerstverhaal? • Herken jij iets van het kerstverhaal in het fragment ‘We zijn MENsen’?
Afronding Het gedicht ‘Er moeten mensen zijn’ In deze vierde les ronden jullie de lessenreeks over Kerstmis af. Tijdens de advent hebben christenen uitgekeken naar Kerstmis. Dat is een tijd van verwachting, maar ook van waakzaam zijn: goed kijken naar wat er gebeurt in en rondom jou. In die periode komt er extra aandacht voor mensen in kwetsbare situaties. Het kerstverhaal vertelt hoe God mens wordt in een kwetsbaar kind. Voor christenen betekent dat dat God dichtbij komt, juist in wat klein, breekbaar of moeilijk is. • Misschien herken jij ook momenten waarop iemand kwetsbaar is, of waarop iets niet vanzelf gaat. Wat valt jou op? • En wat zou jij dan kunnen doen – of willen doen? Soms zijn het kleine dingen die al iets kunnen veranderen. Lees het gedicht ‘Er moeten mensen zijn’ van Toon Hermans voor aan de leerlingen (kopieerblad 2). Laat de leerlingen één zin uit het gedicht kiezen die hen op de een of andere manier raakt. Ze noteren die zin op het terreinbeeld bij opdracht 2 in hun werkschrift op p. 24-25. •
Lees het gedicht van Toon Hermans voor (kopieerblad 2).
©
VA
N
IN
Steek de laatste LED-kaars aan en zing het volledige adventslied (kopieerblad 3).
92
Camino 5 – Vieren, tussen het alledaagse en het bijzondere – Les 4
©
VA
N
IN
Kopieerblad 1 – Terreinbeeld
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 4
Kopieerblad 2 – Gedicht Toon Hermans Er moeten mensen zijn Er moeten mensen zijn die zonnen aansteken, voordat de wereld verregent. Mensen die zomervliegers oplaten als het ijzig wintert, en die confetti strooien tussen de sneeuwvlokken. Die mensen moeten er zijn.
Ja, er moeten mensen zijn met tranen als zilveren kralen die stralen in het donker en de morgen groeten als het daglicht binnenkomt op kousenvoeten
Er moeten mensen zijn, die op hun stoelen gaan staan, om sterren op te hangen in de mist. Die lente maken van gevallen bladeren, en van gevallen schaduw, licht. Er moeten mensen zijn, die ons verwarmen en die in een wolkeloze hemel toch in de wolken zijn zo hoog ze springen touwtje langs de regenboog als iemand heeft gezegd: kom maar in mijn armen
© Uitgeverij VAN IN
VA
Bij dát soort mensen wil ik horen die op het tuinfeest in de regen BLIJVEN dansen ook als de muzikanten al naar huis zijn gegaan de muziek gaat DOOR de muziek gaat DOOR en DOOR
©
Er moeten mensen zijn die op het grijze asfalt in grote witte letters LIEFDE verven Mensen die namen kerven in een boom vol rijpe vruchten omdat er zoveel anderen zijn die voor de vlinders vluchten en stenen gooien naar het eerste lenteblauw omdat ze bang zijn voor de bloemen en bang zijn voor: ik hou van jou
N
Bij dat soort mensen wil ik horen Die op het tuinfeest in de regen BLIJVEN dansen ook als de muzikanten al naar huis zijn gegaan
Weet je, er moeten mensen zijn, die bellen blazen en weten van geen tijd die zich kinderlijk verbazen over iets wat barst van mooiigheid Ze roepen van de daken dat er liefde is en wonder als al die anderen schreeuwen: alles heeft geen zin dan blijven zij roepen: neen, de wereld gaat niet onder en zij zien in ieder einde weer een nieuw begin Zij zijn een beetje clown, eerst het hart en dan het verstand en ze schrijven met hun paraplu i love you in het zand omdat ze zo gigantisch in het leven opgaan en vallen en vallen en vallen en OPSTAAN
IN
Er moeten mensen zijn die aan de uitgang van het kerkhof ijsjes verkopen, en op de puinhopen mondharmonica spelen.
Bron: Toon Hermans
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 4
Kopieerblad 3 – Adventslied Refrein
Strofe 4 – Advent week 4
Wij wachten op licht, een vonk in de nacht, een straal vol hoop, die op ons wacht. Wij wachten op licht, in iets heel klein misschien: een nieuw begin dat wij samen zien.
Maria maakte ruimte voor iets heel klein, iets dat in stilte kon groeien en zijn. Advent vraagt zachtjes aan jou en mij: ‘Wie laat jij toe? Wie hoort erbij?’
Strofe 1 – Advent week 1
En dan gebeurt het, niet groot, maar klein: een kind dat licht brengt en bij ons wil zijn. Het licht legt zich als een warm deken neer: geen macht, geen pracht, een nieuw verhaal, keer op keer.
Strofe 5 – Kerstmis
Soms wordt het donker, buiten en in jou. Dragen de mensen meer dan ik ooit zou. Brandt een eerste vlammetje, klein maar klaar, Het zegt: ‘Ik zal er zijn, jaar na jaar.’ Strofe 2 – Advent week 2
Bron: Colin De Pelsmaker, Jonas Detavernier
Er klinken stemmen, een roep in de tijd: ‘Maak rechte wegen, zoek gerechtigheid.’ Ze wijzen ons een ander spoor, een weg van vrede, steeds rechtdoor. Strofe 3 – Advent week 3
IN
Johannes riep: ‘Blijf wakker, sta klaar.’ Wees niet bang, maar zie elkaar. Want hoop wil groeien, stap voor stap, waar iemand kiest voor liefde, dus zet je schrap.
N
Tip
©
VA
De partituren van het lied vind je online (Bingel, extra downloads).
© Uitgeverij VAN IN
Camino 5 – Terrein Kerstkring – Les 4
Notities
©
VA
N
IN
Deze ideeën of bedenkingen wil ik vasthouden (voor het volgende schooljaar):