Issuu

THYSSEN-BORNEMISZA MAURITSHUIS Een liefdesverhaal tussen twee musea

thyssen–bornemisza & mauritshuis

VOORWOORD

Martine Gosselink & Guillermo Solana

KORTE VERHALEN 18

Karin Amatmoekrim over Lucas Cranach de Oude

Hanna Bervoets over Palma Vecchio

Gershwin Bonevacia over El Greco

Sacha Bronwasser over Jan van Eyck

Rob van Essen over Agnolo Bronzino

Radna Fabias over Petrus Christus

Laura Ferrero over Pieter de Hooch

Espido Freire over Gerard ter Borch

Lieke Knijnenburg over Michael Sweerts

Tobi Lakmaker over Piero della Francesca

Sara Mesa over Pieter Claesz

Lara Moreno over Gerrit Dou

Antonio Muñoz Molina over Johannes Vermeer

Bert Natter over Sebastiano del Piombo

CATALOGUS 85

Tahrim Ramdjan over Hendrick ter Brugghen

Marta Sanz over Rembrandt

Juan Tallón over Hendrick Avercamp

100

Jesús Terrés over Adriaen Coorte

104

David Uclés over Jan Steen

109

Gabriela Wiener over Jan Brueghel de Oude en Peter Paul Rubens

117

Collectie Museo Nacional Thyssen-Bornemisza: 25 schilderijen

176

Collectie Mauritshuis: 25 schilderijen

stadsgezicht, volgens hem het ‘mooiste schilderij ter wereld’.

De beste ideeën schitteren vaak door eenvoud. Denk aan de paperclip. Of aan de koffer op wieltjes. Die uitvinding werd pas in 1970 gedaan. Je kunt je nauwelijks voorstellen dat we ooit zonder konden. Hoewel veel binnenstadbewoners het oorverdovende geratel graag zouden missen.

Liefde omarmt verschillen en opent je ogen voor wat je met elkaar gemeen hebt. Het Mauritshuis en Thyssen-Bornemisza zijn allebei relatief klein, maar hebben collecties van wereldklasse. Ze dragen zorg voor kunstwerken die het beste zijn van wat Europa heeft voortgebracht. En wat je liefhebt, wil je delen. Ik wens beide musea en hun bezoekers toe dat het zal knetteren van de vonken, in naam van de kunst en de liefde.

Die aantrekkelijke eenvoud kenmerkt ook het concept van de ruiltentoonstelling. De gelijktijdige uitwisseling van topwerken uit de collecties van twee fantastische musea. Wereldwijd een primeur. Vijfentwintig meesterwerken uit Spanje komen naar Nederland, 25 meesterwerken uit de Nederlandse rijkscollectie verblijven in dezelfde periode in Madrid. Een ingeving die opkwam toen twee musea elkaar diep in de ogen keken. Directeuren Guillermo Solana en Martine Gosselink beschrijven het als een vonk die oversloeg. Vandaar ook de passende naam van de tentoonstelling: Thyssen-Bornemisza ♥ Mauritshuis. Het is niets minder dan een love affair.

Rianne Letschert Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Het mooie aan liefde is dat ze niet opraakt als je haar deelt, maar zich juist vermenigvuldigt. Elke bezoeker in Den Haag en Madrid wordt deelgenoot van de liefde. In het Mauritshuis, oog in oog met meesterwerken van onder anderen Albrecht Dürer, Agnolo Bronzino en Piero della Francesca. Alleen deze namen doen je hart al sneller slaan. En wat gebeurt er met de bezoeker in Madrid die Johannes Vermeers Gezicht op Delft ziet? Voor Marcel Proust was de ontmoeting met dit werk in 1902 zo overweldigend dat hij besloot om een romanpersonage te laten sterven voor dit

De dialoog tussen musea werpt altijd vruchten af, zoals blijkt uit dit unieke tentoonstellingsproject, ontstaan uit de samenwerking tussen het Museo Nacional Thyssen-Bornemisza in Madrid en het Mauritshuis in Den Haag. De tentoonstelling is opgezet als een gelijktijdige uitwisseling van vijfentwintig werken tussen de beide instellingen. De tentoonstelling in Madrid presenteert een uitstekende selectie meesterwerken uit Nederland. De collectie Hollandse meesters uit de zeventiende eeuw in het Thyssen-Bornemisza wordt nu aangevuld met de bruiklenen uit het Mauritshuis in Den Haag. Er is gekozen voor een thematische presentatie van vier belangrijke genres uit de schilderkunst, stillevens, genrestukken, landschappen en portretten. De selectie omvat schilderijen van kunstenaars als Ambrosius Bosschaert, Frans Hals, Pieter Claesz, Rembrandt, Jan Steen en Jacob van Ruisdael. Een speciale vermelding verdient een uniek werk in deze tentoonstelling: Gezicht op Delft van Johannes Vermeer, geschilderd rond 1660, een doek dat slechts zelden het Mauritshuis verlaat. Graag wil ik de directeuren van de twee betrokken musea, Martine Gosselink en Guillermo Solana, hartelijk bedanken voor hun inzet bij deze culturele uitwisseling en voor hun bijdrage aan het welslagen aan dit project. Ook gaat mijn dank uit naar alle medewerkers van het Museo Nacional Thyssen-Bornemisza en Mauritshuis voor hun niet aflatende inspanningen, betrokkenheid en professionaliteit.

Ernest Urtasun Domènech Minister van Cultuur, Spanje

thyssen–bornemisza & mauritshuis

voorwoord thyssen-bornemisza mauritshuis een liefdesverhaal tussen twee musea

gingen uitpluizen, concludeerden we dat er met deze gelijktijdige uitwisseling in Madrid en Den Haag kunst getoond zou gaan worden die behoort tot het beste dat Europa heeft voortgebracht.

GUILLERMO SOLANA: Deze tentoonstelling is ontstaan na een telefoontje van jou, Martine. Je vroeg mij hoe ik het zou vinden als we tegelijkertijd een groot aantal topstukken uit onze collecties in het museum van de ander zouden laten zien, een voorstel dat enthousiast door mij werd ontvangen, want dit is wereldwijd nog nooit eerder gebeurd, zo ver ik weet. En al helemaal niet een uitwisseling tussen twee collecties van dit niveau.

GS: Precies! Maar er is nog meer wat ons met elkaar verbindt. Achter deze spontane samenloop van omstandigheden schuilt een lange geschiedenis. In 1919 vluchtte Heinrich Thyssen-Bornemisza met zijn Hongaarse vrouw barones Margit Bornemisza de Kászon et Impérfalva voor de Hongaarse revolutie naar Den Haag. Daar zou Heinrich de leiding over de familiebedrijven in Nederland overnemen. Hoewel het hart van de Thyssen-investeringen in Rotterdam lag, was Den Haag, als zetel van het koninklijk huis en de regering, de ideale stad voor de baronnen. Praktisch was deze locatie ook, er was een tramverbinding en iets later ook een treinverbinding tussen Rotterdam, via Scheveningen naar Wassenaar, een gevolg van al die Rotterdamse havenbaronnen die in de buitenlucht wilden wonen.

MARTINE GOSSELINK: Je reactie was inderdaad spontaan en positief. Ik had verwacht dat je er nog even over zou willen nadenken, maar feitelijk volgde er in dat eerste telefoongesprek meteen een yes, let’s do it van jouw kant. En ik dacht alleen maar: a match made in heaven. GS: Precies, want wanneer kunnen twee musea, in twee verschillende Europese landen – een in het noorden van Europa en de ander in het zuiden – op zo’n bijzondere manier samenwerken? Zoiets gebeurt alleen als ze elkaar blind vertrouwen en dezelfde grote liefde delen voor hun vak: de kunst.

Heinrich vestigde zich in Scheveningen in een prachtig drieverdiepingenhuis met een tennisbaan en veel bomen. Daar werd in 1921 het vierde en laatste kind, Hans Heinrich Thyssen-Bornemisza, geboren, ‘Heini’. In datzelfde jaar vestigde vader

MG: Bij de eerste bezoeken in Madrid en de vervolggesprekken daarna online werd dat blinde vertrouwen bij ons zeker zo ervaren. Toen we de samenwerking verder

thyssen–bornemisza & mauritshuis

Toen we alle 25 geselecteerde schilderijen uit jullie collectie achter elkaar op onze laptops voorbij zagen komen, was onze dankbaarheid bijna tastbaar. Daarom kwam al snel de gedachte op om het thema ‘liefde’ te verbinden aan dit project. Liefde voor de kunst van Europa. Liefde voor de instituten die deze topstukken tijdenlang, soms al eeuwenlang, bewaken en beschermen, koesteren en bestuderen, onderhouden en restaureren. Vanaf het prilste moment dat over deze uitwisseling tussen beide musea werd gesproken, ontstond er een vonk.

Heinrich zich in Den Haag als ‘kunstverzamelaar’. Zijn passie voor schilderkunst groeide door zijn frequente bezoeken aan het Mauritshuis, wat hem inspireerde tot zijn eerste aankopen bij de kunst- en antiekhandelaren Mulder en Hageraats & Zoon. Toen de eerste tentoonstelling van de Thyssen-Bornemisza-collectie in 1930 plaatsvond in de Neue Pinakothek in München, omvatte de catalogus 428 schilderijen, waarvan meer dan een derde (174) werken waren van Vlaamse en Nederlandse schilders, terwijl er slechts 79 Italiaanse en 58 Duitse schilderijen werden opgenomen. Bijna dertig jaar later, in 1959, was een aanzienlijk deel van de ThyssenBornemisza-collectie in Nederland te zien. Het Museum Boymans (nu Museum Boijmans Van Beuningen) in Rotterdam organiseerde een tentoonstelling met 110 Europese meesterwerken uit de kernverzameling die destijds was ondergebracht in Schloss Rohoncz te Rechnitz.

GS: Ja, die vonk sprong zeker over! We lijken ook wel een beetje op elkaar: relatief kleine musea met twee collecties van wereldformaat, voortgekomen uit de passie voor schilderijen van twee kunstverzamelaars. Jullie stadhouder Willem V in Den Haag en wij onze Heinrich Thyssen in Madrid. Beide privéverzamelingen! We vertrouwen elkaar onze oude en kwetsbare werken toe, gebaseerd op deze intense en gemeenschappelijke liefde voor de schilderijen. De liefde uit zich niet alleen in een vergaande verzorging voor de eeuwenoude werken, maar ook in het vergaren en delen van kennis erover. Met een spread the word – love is in the air! – gaan we van elkaars schilderijen genieten. Onze bezoekers kunnen als het ware verliefd worden op werken die ze in Den Haag of Madrid voor het eerst zien. Of, net zo goed denkbaar, die ze beleven als het weerzien van een oude vlam….

MG: De relatie van de familie Thyssen met Den Haag, Scheveningen en het Mauritshuis vraagt om een tripje naar hun voormalige huis. Als je hier weer eens bent, kunnen we er vast een keertje langs rijden. En ja, dan is er ook nog eens de liefde van de Thyssens voor de Nederlandse en Vlaamse meesters, precies dat wat wij in ons museum laten zien. Tijdens het uitwisselen van onze wensenlijstjes gebeurde er iets bijzonders. Vrijwel alles wat wij als Mauritshuis bij jullie als gewenst bruikleen aanwezen, werd door jullie gehonoreerd. En andersom ging het precies zo. Wij waren meer dan blij. En, te horen aan de reacties van de conservatoren aan de andere kant van het scherm, waren jullie dat ook.

MG: Aan de hand van het liefdesthema hoop ik dat we met deze wonderschone schilderijen niet alleen een dialoog starten tussen beide musea en beide landen, maar ook tussen de schilderijen en onze bezoekers, als individuen met allerlei

thyssen–bornemisza & mauritshuis

1 — Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid.

verschillende emoties. En dat is niet al te moeilijk, denk ik, want op elk schilderij zijn personen te zien: alleen, à deux of met meer. Ze zullen bij ieder persoon andere ideeën opwekken, want liefde is ongrijpbaar, kan vreugde brengen door verbinding, herkenning en intimiteit, maar het is ook tegenstrijdig: het innig verlangen dat pijn kan doen, het verdriet om verlies of verboden liefdes.

vanwege families en vriendschappen die uiteenvielen of de blijdschap van hen die weer samenkomen. Want liefde bestaat natuurlijk niet alleen in liefdesrelaties, liefde is er ook voor dieren, kinderen, ouders, vrienden, buren en collega’s. Of denk aan de liefde die mensen kunnen hebben voor materiële zaken: kleding, hobby’s, huizen, tuinen en dus ook voor schilderijen!

GS: Daarom vond ik het zo’n treffend idee van je om uit Nederland en Spanje elk tien auteurs te vragen om onze schilderijen te voorzien van hun liefdesverhalen. We lezen over een liefde die werd beantwoord, of juist werd afgewezen, over verwondering en geborgenheid, over jaloezie of onzekerheid over aantrekking tot hetzelfde geslacht, of over het verdriet

MG: We gaven de auteurs mee dat hun teksten bij de werken ook mochten gaan over de liefde van de schilder voor bepaalde materialen, kleuren, stofuitdrukking of thema's verbeeld in de schilderijen. Maar ze konden ook gaan over de liefde van de eigenaar van het werk voor het werk, of over het thema op het werk zelf.

thyssen–bornemisza & mauritshuis

2 — Mauritshuis, Den Haag.

Enfin, de twintig schrijvers zijn goed geslaagd in de opdracht. We zien een rijke verzameling liefdesteksten als resultaat, met onderwerpen als de voorbijgegane liefde voor een ex-geliefde, ben ik de liefde wel waard, jaloezie op een gelukkig stel, noem maar op. Ikzelf zie bij de kaartspelers van Lucas van Leyden (cat. 17) bijvoorbeeld de eeuwenoude liefde van de mens voor het spel: homo ludens. Er bestaat niets universelers dan dat.

GS: Jazeker, Hans Heinrich baron ThyssenBornemisza, die de kunstverzameling van zijn vader verder uitbreidde, zocht eind jaren tachtig van de vorige eeuw een definitieve plek voor zijn wereldberoemde privécollectie. Nederland was, samen met enkele andere landen, een serieuze kandidaat. Maar Spanje deed een beter bod. Uiteindelijk kocht de Spaanse staat in 1993 de 775 werken aan, waardoor het nu de kern van het Museo Nacional ThyssenBornemisza in Madrid vormt.

Maar nog even over jaloezie gesproken, wist je dat de collectie Thyssen-Bornemisza ooit aan Nederland te koop is aangeboden? Ik kan me voorstellen dat ik niet de enige Nederlander ben die jullie collectie graag hier gezien zou hebben.

MG: Het zij Spanje en Madrid zeer gegund, maar oh my, ik vind het toch wel jammer dat onze regering in Den Haag er niet in geslaagd is deze collectie te verwerven voor toekomstige generaties in Nederland en hun gasten. De keuze voor Nederland had historisch gezien ook best voor de hand gelegen, vanwege

thyssen–bornemisza & mauritshuis

3 — Willem van Haecht, Apelles schildert Campaspe, ca. 1630. Olieverf op paneel, 104,9 × 148,7. Mauritshuis.

kunstenaars die niet vertegenwoordigd zijn in Nederlandse musea. Dat geeft deze unieke, gelijktijdige uitwisseling tussen onze musea dan ook extra gewicht.

Thyssens geboorteplaats Scheveningen. Wist je trouwens dat de Thyssens de bankiers van de Nederlandse koningin Wilhelmina zijn geweest? Zij behoorde tot de clientèle van hun Bank voor Handel en Scheepvaart in Rotterdam. Het familiekapitaal ontstond rond 1900 door de ondernemingen van staalmagnaat en bankier August Thyssen, de verdere uitbouw van zijn imperium in de twintigste eeuw en daarmee ook de (handels) relatie van de familie met de nazi’s in de jaren dertig en veertig. Lange tijd had de Thyssen-Bornemisza Group, nog steeds een van de invloedrijkste multinationale ondernemingen van Duitsland, een vestiging in Nederland (Amstelveen).

Wat we trouwens nog niet benoemd hebben, is dat twee schilderijen uit jullie collectie en die van ons ook een wel heel diepgaande relatie hebben. De een komt voort uit de ander, zal ik maar zeggen. En dan heb ik het over onze Sebastiano del Piombo (cat. 20) die te zien is op het schilderij van jullie Van Haecht (afb. 3). De Antwerpenaar Willem van Haecht (1593–1637) was niet alleen schilder, maar ook conservator van de kunstcollectie van Cornelis van der Geest (1555–1638). We zien hier een aantal schilderijen uit zijn collectie. Maar in

GS: De collectie had inderdaad niet misstaan in Nederland, want de verzameling herbergt veel werken van

thyssen–bornemisza & mauritshuis

4 — Apelles schildert Campaspe, detail.

5 — Sebastiano del Piombo, Portret van Ferry Carondelet met zijn secretarissen (cat. 20).

deze kunstkamer zien we ook werken van Italiaanse schilders die zich zeker niet in Antwerpen bevonden. Het schilderij van Del Piombo, dat wel ooit in Antwerpen was, bevond zich echter niet in de collectie van Van der Geest. Het hing tot 1617/1618 in een Antwerpse verzameling, waarna de Engelse verzamelaar Thomas Howard het had verworven. Maar hoe dan ook is het natuurlijk geweldig dat ons schilderij op dat van jullie te zien is.

Wat ik nog aan je wilde vragen: wist je dat Baron Thyssen in belangrijke mate heeft bijgedragen aan de verwerving van twee van onze schilderijen: een bloemstilleven van Jan Davidszoon de Heem en een boslandschap van Meindert Hobbema? En, ook bijzonder, Baron Thyssen was erevoorzitter van de Stichting Vrienden van het Mauritshuis. Onze hoofdconservator Quentin Buvelot stuurde me het volgende tekstje uit het Mauritshuis Magazine van 1995:

MG: We gaan ze naast elkaar laten zien. Hoe bijzonder, een Sebastiano del Piombo in het Mauritshuis. Hij werd in zijn tijd vereerd als een groot meester, maar later herinnerde men zich vooral zijn tijdgenoten Titiaan, Rafaël en Michelangelo.

Op 31 maart jl. [1995] ontving Hans Heinrich baron Thyssen-Bornemisza van de Nederlandse ambassadeur in Madrid baron Bentinck van Schoonheten de versierselen als commandeur in de Orde van OranjeNassau voor zijn 'vele verdiensten voor Nederland op het gebied

thyssen–bornemisza & mauritshuis

6 — Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, zaal 9.

omdat dit werk al aan een ander museum was beloofd), Piero della Francesca’s Portret van een jongen (cat. 13) en van Michael Sweerts Jongen met tulband en een boeketje (cat. 23). Het is een oude wens van mij om dit werk ooit naast het Meisje met de parel van Vermeer te zien hangen. En dan kijken, kijken, kijken. Tot de vonk overslaat.

van handel en kunst'. Zo werd het Rotterdamse gemeentebestuur dit jaar in de gelegenheid gesteld de Delftse Poort te herbouwen met fondsen afkomstig van de baron. Het Mauritshuis ontving eveneens aanzienlijke bijdragen bij de verwerving van Hobbema's ‘Boslandschap met boerenhoeven’ en De Heems ‘Vaas met bloemen’.

GS: Haha, ik ben er vrijwel zeker van dat dat gebeurt. Maar je zei me dat jullie ze op de tentoonstelling niet naast elkaar gaan laten zien?

GS: Oh, nee dat wist ik niet. Zo zie je maar weer, de band tussen onze musea gaat veel verder dan we dachten!

MG: Klopt, we kunnen het Meisje met de parel helaas niet in de tentoonstellingsruimte hangen, dat kan ons gebouw niet aan wat betreft de bezoekersstromen. In plaats daarvan zullen we het 'meisje' virtueel met de 'jongen' in contact brengen.

Wat is eigenlijk jouw lievelingswerk uit onze collectie? MG: Oef. Heb je even? Jezus en de schriftgeleerden (cat. 9) van Dürer, De heilige Casilda van Francisco de Zurbarán (welke helaas niet kon komen

thyssen–bornemisza & mauritshuis

7 — Mauritshuis, zaal 15.

En wat is dan jouw lievelingswerk uit het Mauritshuis? GS: Het zal niemand verrassen als ik zeg dat mijn favoriet Vermeers Gezicht op Delft (cat. 49) is. De ervaring om oog in oog te staan met dit schilderij is niet met woorden te beschrijven. Maar als ik een tweede favoriet mag kiezen, dan is dat Het aardse paradijs met de zondeval van Adam en Eva (cat. 33) van Jan Brueghel en Rubens; absoluut een prachtig meesterwerk. Ik kan niet wachten deze schilderijen te verwelkomen in Madrid en het hier te zien hangen. Inderdaad, een match made in heaven…

thyssen-bornemisza & mauritshuis

Zonder de genereuze steun van de VriendenLoterij, NationaleNederlanden, Stichting de Johan Maurits Compagnie, onze Stichting Vrienden van het Mauritshuis, Turing Foundation en het Blockbusterfonds hadden we de tentoonstelling niet kunnen maken.

korte verhalen

Liefde is universeel, toch ervaart iedereen het anders. Het is ongrijpbaar, kan vreugde brengen door verbinding, herkenning en intimiteit, maar is ook tegenstrijdig: het verlangen dat pijn doet, het verdriet om verlies of verboden verlangen. Ter gelegenheid van deze bijzondere ruiltentoonstelling nodigden Museo Nacional Thyssen-Bornemisza en Mauritshuis elk tien auteurs om vanuit het thema liefde een verhaal te schrijven over een van de geselecteerde schilderijen. De Nederlandse auteurs kozen ieder een werk uit Madrid, terwijl de Spaanse schrijvers lieten zich inspireren door een schilderij uit het Mauritshuis. Het resultaat: twintig verhalen over liefde, vanuit de liefde voor de kunst, over liefde in al haar verschijningsvormen.

palma vecchio portret van een jonge vrouw bekend als ‘la bella’

chrissy hanna bervoets

Bruin haar dat goud leek wanneer de zon erop scheen. Grote ogen, roomwitte nek, een blik die het midden hield tussen wantrouwend en speels: ik vond de foto op Tinder. Ja, lieve Romy, ik beken, ik heb de foto gestolen, en gebruikte hem toen ik op Bumble een nieuw profiel aanmaakte. ‘Christina’, noemde ik mijn avatar, en ik gaf haar eenendertig jaar (want ziet ze er niet wat ouwelijk uit, met die pijpenkrullen van haar?). De afbeeldingen van haar lichaam kwamen van andere websites; dit gelooft toch niemand, dacht ik. Op haar portret zie je duidelijk dat Christina – ‘Chrissy’, zoals jij haar al gauw zou noemen – borsten heeft, dus waarom zou ze in haar lingeriekiekjes plots push ups nodig hebben? Wie erin trapte keek niet goed, en gaf niet echt om het meisje met wie ze converseerde. Dat is hoe ik mijn daad de weken daarna zou legitimeren. Ik voerde in dat Christina van hiken hield, en van verre reizen. Dat ze om het klimaat gaf en een kattenmens was. Jij, Romy, was haar eerste match, en ze nam je al snel in vertrouwen. Zo schreef ze je dat ze net uit een relatie kwam. Vijf jaar lang had ze een iets oudere vriendin gehad die haar elke dag opnieuw vroeg waar ze geweest was wanneer ze terugkwam van de supermarkt. Die vrouw geloofde haar niet wanneer ze zei dat ze het meisje waarmee ze tijdens dat feestje op het balkon had staan roken niet leuk vond – of nou ja, wel ‘leuk’ natuurlijk, maar niet op zo’n manier; als Christina dat zei ging haar geliefde alsnog door het lint, dan schreeuwde ze dat ze vast niet meer van haar hield en tegen het einde van hun relatie was dat nog waar ook. Wat verschrikkelijk voor je!, antwoordde jij na elk nieuw detail dat Christina met je deelde. En dat je het natuurlijk begreep dat ze het nu rustig aan wilde doen. De eerste keer dat Christina niet kwam opdagen reageerde je dan ook begripvol. Ze was al in paniek geraakt voor ze de lobby van haar appartementencomplex verlaten had, schreef ze je achteraf: wat als jullie haar ex tegenkwamen in het café waar jullie hadden afgesproken? Opeens wist ze zeker dat die daar aan een tafeltje zou zitten, zaterdagavond en hoeveel lesbische barretjes waren er nou helemaal? Jij Romy, schat die je was, verzekerde haar dat het niet erg was. Je had alsnog een leuke avond gehad, de barvrouw was prima gezelschap.

thyssen-bornemisza & mauritshuis

korte verhalen

Hopelijk niet té prima?, had Christina toen gevraagd (knipogende emoji, uiteraard). De tweede afspraak kon niet doorgaan omdat Christina’s kat ziek was. Ik heb je nog nooit over een kat gehoord, typte jij terug, plots kortaf. Ik schrok. Ik wilde je niet kwijt, besefte ik. Ik genoot van je berichtjes, ook al waren ze niet aan mij gericht, maar aan de vrouw op de gestolen foto. Ik was gaan hechten aan je lieve woorden en complimentjes. Aan de filmpjes die je Christina stuurde van twee huisbiggetjes uit Arizona die gewoon bij hun eigenaren in bed mochten slapen: dat zijn wij, schreef je erbij (ik weet nog altijd niet of je de biggetjes bedoelde of hun losgeslagen eigenaren). Ik besloot dat je meer eerlijkheid verdiende, dus liet ik Christina steeds uitvoeriger vertellen over die vorige geliefde. Over de vele ruzies, de tracker app, zelfs over het badkamerincident. Christina was die nacht bij een studiegenote blijven slapen omdat ze te veel wijn op had gehad om nog te rijden. Haar geliefde had haar niet geloofd, kon haar het schelen dat die studiegenote niet op vrouwen viel. Ze stonden op dat moment schouder aan schouder voor de wasbak hun tanden te poetsen en keken elkaar aan via de spiegel. Eerlijk was eerlijk, Christina vond die studiegenote best aantrekkelijk, dus zo vreemd was de suggestie van haar woedende vriendin nu ook weer niet: het spijt me, zei Christina, maar dat was een verkeerde beslissing. Met haar excuses zette ze haar lief compleet op het verkeerde been: zie je wel!, zei die voordat ze de badkamerdeur dichtsmeet. Het kastje kwam van de kringloop. Christina had het nooit handig gevonden dat het op de overloop stond, ze stootte zich iedere keer weer wanneer ze ’s nachts naar de wc moest. Nu haar vriendin het voor de badkamerdeur geschoven had vroeg ze zich heel even af of die het soms met voorbedachten rade op die onmogelijke plek neergezet had – maar nee, dat was natuurlijk onzin. Wat een vreselijk verhaal zeg!, antwoordde jij. Ja, schreef Christina, en terwijl zij jou vertelde over de nachtmerries, werd ik langzaam misselijk. De dagen daarna vroeg ik me af hoe het zou zijn om jou te ontmoeten, Romy. Ik zou je uitleggen hoe het met dat nepprofiel zat en mijn excuses aanbieden. Ik ben dan misschien niet zo knap als Christina, ik kan wel een geweldige runderstoof maken. Dus toen je, dit keer voorzichtig en in nogal omslachtige bewoordingen, aan Christina vroeg of ze dan misschien een keer met je zou willen wandelen in het park, liet ik haar instemmen. Dit was een test, begreep ik. Je had door dat je aan het lijntje werd gehouden en je vrienden waren ongetwijfeld over rode vlaggen begonnen toen je ze vertelde dat Chrissy gewoon niet hield van videobellen. Ga erheen, zei ik tegen mezelf. Dat is goed voor je. En even overwoog ik een jurk aan te trekken naar onze eerste ontmoeting, zo eentje als die van de vrouw op de foto; online bekeek ik alvast frivole exemplaren die de schouders bloot lieten.

korte verhalen

En toen stond mijn ex opeens voor me. Lara had gewoon bij me aangebeld. Geheel onverwachts, ze had me gezegd dat ze me niet meer wilde zien. Ze weet het, dacht ik. Mijn ex wist dat ik haar foto had gestolen, iemand in haar omgeving moest hem tegen zijn gekomen. Of misschien had ze hem zelf ontdekt, omdat ze naast Tinder nu ook Bumble had gedownload. De slet. Lara’s strenge gezicht verwarde me. Want hoe kon ze eigenlijk weten dat ík degene was die het nepprofiel bestierde, dat ik degene was die haar Christina genoemd had? Iedere gek kon haar beeltenis gekopieerd hebben, verweerde ik me in gedachten – je merkt, ik kon niet helder nadenken. Maar mijn ex bleek helemaal niets van de foto te weten. Ze kwam me een brief voorlezen die ze in het kader van haar therapie had geschreven: het was allemaal mijn schuld, dat was de strekking zo’n beetje. Mijn jaloezie, mijn achterdocht, mijn hechtingsstijl. Ze begon zelfs over de badkamer. Hoe bang ze geweest was, of ik wel wist hoe koud het daar werd ’s nachts. Er kwamen nog wat andere voorvallen voorbij, niets dat we destijds niet allang hadden uitgepraat, toch luisterde ik welwillend naar haar relaas. ‘Ik zag je foto op Tinder voorbijkomen’, merkte ik op. Het was nu wel lang genoeg over mij en mijn zogenaamde achterdocht gegaan. ‘Dat kan toch?’, hakkelde ze. ‘We zijn niet meer samen.’ ‘Ik vind het wel wat snel, om eerlijk te zijn.’ Lara klemde haar handen om haar theemok en sloeg haar ogen neer. ‘Dat jij mijn profiel hebt gezien betekent dat jij ook op die app zit’ – ze bracht haar reprimande bijna triomfantelijk, en meteen wist ik weer waarom ik me altijd zo onveilig had gevoeld bij haar. Altijd tegenspreken, altijd de rollen omdraaien. Ze deed het steeds weer lijken alsof ik compleet onredelijk was, terwijl ik niets anders van haar verlangde dan de dingen die ik háár bood: trouw, liefde, en een heel klein beetje loyaliteit – was dat dan zoveel gevraagd? ‘Ik zit niet op Tinder’, zei ik naar waarheid, en ik zag dat ze me niet geloofde (over achterdocht gesproken!). Toen Lara weg was voelde ik me compleet uitgeput. En in zekere zin was dat goed, het herinnerde me eraan waarom we niet meer samen waren. Ze was niet gezond voor me, mijn ex met haar grote ogen en roomwitte nek. En dus stond ik twee dagen later in het park, een paar meter van het bankje waar jij en Christina hadden afgesproken. Ik had geen jurk aangetrokken maar een van mijn wijdste spijkerbroeken – als wij iets zouden krijgen kon je me maar beter leren kennen zoals ik ben. Ik zag dat je iets op je telefoon deed. Misschien schreef je je vrienden dat Chrissy je weer had laten zitten (waar was je vertrouwen in haar?). Nu ik je zag wachten, onderuitgezakt op dat bankje, begreep ik waarom je haar

korte verhalen

nooit om een selfie gevraagd had. Dat sixpack op je derde profielfoto kon onmogelijk van jou zijn, Romy. En als Christina je meer foto’s gestuurd had, dan had zij jou óók om extra beeldmateriaal kunnen vragen. Ze zou hebben ontdekt dat je een overbeet had die op je profiel geheel ontbrak, en ik begon te vermoeden dat jij de vrouw op mijn profielfoto ook niet verwachtte die middag. In die zin had ik gewoon op je af kunnen stappen. We hadden samen om onze fysieke en morele onvolkomenheden kunnen lachen, misschien had ik kunnen leren houden van je wijnbuikje. Maar iets hield me tegen. De teleurstelling om hoe je eruitzag, dacht ik. Inmiddels besef ik dat het iets anders was. Als ik naar dat bankje gelopen was, jou die avond had gebeft in een hotelkamer, dan zou ik Christina kwijtgeraakt zijn. Mooie Chrissy met een hals zo gaaf dat ik er wel in zou willen bijten – jij niet? Op het moment dat ik de foto stal, dacht ik dat ik gewoonweg een slecht mens was. Ik vermoedde dat Lara misschien gelijk had gehad, de keer dat ze beweerde dat ik niet jaloers was op haar studiegenote maar op háár. Op hoe ze eruitzag, op het gemak waarmee ze aandacht vergaarde. Nu begrijp ik dat dat niet waar was. Ik ben geen slecht mens, ik zorgde slechts voor mezelf toen ik Christina’s profiel aanmaakte. Want anders dan Lara doet Christina precies wat ik wil. Ik hoef niet bang te zijn dat ze bij me weggaat, ze praat met andere vrouwen zolang ik dat toesta, en ik ervaar er geen enkele angst of paniek bij – hebben we niet allemaal recht op zo’n klein wonder op z’n tijd? Dus luister, lieve Romy. Dit is niet alleen een bekentenis, het is een afscheid. Na al die jaren onrust en onzekerheid verlang ik naar stabiliteit. Naar trouw, liefde. En een heel klein beetje loyaliteit.

Dit verhaal is geïnspireerd op Palma Vecchio, Portret van een jonge vrouw bekend als ‘La Bella’, zie cat. 19 p. 160.