De Vlissingse opstand 1572

De Vlissingse

Opstand

15 72

15 72 15 72 Colofon Dit is een uitgave van Uitgeverij de Bode in samenwerking met gemeente Vlissingen Eindredactie: Joep Bremmers Redactie: Joep Bremmers, Peter van Druenen, Ellen de Vriend Redactiecommissie: Peter van Druenen, Jan Koopman, Gerard de Rijke, Willem ten Klooster Foto’s: Fons Wijnacke, Boy Sekewael

INHOUDSOPGAVE

Opmaak en layout: Jan Bastiaenen

MODE DAGEN specialisten aan het werk – talent gezocht

Vrijdag 8 en zaterdag 9 april 2022 Beide dagen vanaf 11.00 uur doorlopend shows.

Met live muziek, een hapje en een drankje!

Tot dan!

‘Al r 100 uim jaar ’

Pagina 5 Vlissingen was volgens Willem van Oranje de eerste stad die afrekende met de troepen van Alva Pagina 9 Michiel heeft herdenking Vlissings Verzet 1572 uitgevonden Pagina 10 Opstand van 1572 wordt groots herdacht op Paaszaterdag 16 april Pagina 12 ‘Leer kinderen de lokale geschiedenis kennen’ Pagina 15 Tentoonstelling ‘1572: ‘Vlissingen in verzet’ in het Zeeuws maritiem Muzeeum Pagina 16 Wie was de ‘Don’ Pacheco die werd opgehangen in Vlissingen?

BIG DEAL WEKEN PROFITEER NU VAN ONZEEXCLUSIEVE KORTINGEN Pagina 19 DAMESMODE

‘Er had wel eens

BIG DEAL WEKENeen steegje naar ze BIG DEAL WEKEN BIG DEAL WEKEN vernoemd mogen PROFITEER NUSteketee VAN ONZE KORTINGEN PROFITEER NU VAN ONZE KORTINGEN PROFITEER NU VAN ONZE KORTINGEN Lange Zelke 48 • 0118-412119 worden!’

BIG DEAL WEKEN www.exotech.nl - info@exotech.nl PROFITEER NU VAN ONZE KORTINGEN Damesmode

BIG DEAL BIG BIG DEAL WEKEN DEAL WEKEN WEKEN Lange Zelke 48 ONZE BIGsucces DEAL • NU PROFITEER NU VAN KORTINGEN Bij aanschaf aanschaf van screens: screens: Wegens succes verlengd:WEKEN bestel nu uw uwVAN BijONZE aanschaf van rolluiken: Bij van PROFITEER PROFITEER PROFITEER NU NU VAN VAN ONZE KORTINGEN ONZE KORTINGEN KORTINGEN Wegens verlengd: bestel nu Bij aanschaf van rolluiken: 4381 GA Vlissingen

100,00 KORTING KORTING per per screen screen knikarmscherm en en uu krijgt krijgt per per scherm scherm 100,00 KORTING KORTING €€ 100,00 knikarmscherm €€ 100,00 Bij screens: aanschaf van screens: (ook op zonne-energie) Wegens verlengd: Bij aanschaf van rolluiken: 250,00 KORTING KORTING plussucces verlengd: perbestel rolluik (ook opvannu (ook zonne-energie) €€ 250,00 plus per rolluik (ook op Bijop aanschaf van screens: Wegens bestel nu uw succes Bij nu aanschaf rolluiken: Bij aanschaf van Wegens succes verlengd: uw bestel Bijuw aanschaf van rolluiken: € 100,00 knikarmscherm en u krijgt per scherm € 100,00 KORTING GRATIS handzender handzender zonne-energie) € 100,00 KORTING per screen GRATIS knikarmscherm u krijgt per scherm € Bij 100,00 KORTING €van 100,00 KORTING perKORTING screen per screen € 100,00 KORTING knikarmscherm en u krijgt Bij aanschaf screens: Wegensen succes verlengd: bestel nuzonne-energie) uwper scherm aanschaf van rolluiken:

(ook op zonne-energie) per rolluik (ook € 250,00 KORTING per plus (ook opop zonne-energie) € 250,00knikarmscherm KORTING plus opper rolluik (ook €op 100,00 KORTING per screen en u KORTING krijgt per scherm €rolluik 100,00(ook KORTING (ook op zonne-energie) € 250,00 plus zonne-energie) GRATIS handzender (ook op zonne-energie) Maak snelGRATIS een afspraak en laat laat uu adviseren adviseren door onze specialisten! per rolluik (ookspecialisten! op € 250,00 KORTING plus en GRATIS handzender zonne-energie) Maak snel een afspraak door onze zonne-energie) handzender zonne-energie) GRATIS handzender Actie loopt t/m 30 april april 2022.

Kijk voor deBij actievoorwaarden op www.hogazon.nl Actie loopt 30 2022. de actievoorwaarden op www.hogazon.nl Bijafspraak aanschaf Bij aanschaf Bij aanschaf van screens: vanonze screens: Wegens succes Wegens verlengd: Wegens succes bestel succes verlengd: nu t/m uw verlengd: bestel bestel nu Bij uw aanschaf nuKijk uw voor van Bij rolluiken: aanschaf aanschaf van rolluiken: van Maak snelrolluiken: een envan laatscreens: u adviseren door specialisten!

Maak snel een afspraak en laat uafspraak adviseren door specialisten!

Maak snel een en laat uonze adviseren door onze specialisten! € 100,00 KORTING € 100,00 € per 100,00 KORTING screen KORTING per screen per screen knikarmscherm knikarmscherm en uknikarmscherm krijgt per en scherm u krijgt en uper krijgt scherm per €Maak scherm 100,00 KORTING € 100,00 € 100,00 KORTING KORTING snel een afspraak en laat u adviseren door onze specialisten!

Actie loopt t/m 30 april 2022.

Kijk voor de actievoorwaarden op www.hogazon.nl Actie loopt t/m 30 april de actievoorwaarden www.hogazon.nlop www.hogazon.nl Actie2022. looptKijk t/mvoor 30 april 2022. Kijk voor de op actievoorwaarden Maak snel een zonne-energie) (ook op(ook zonne-energie) op zonne-energie) € 250,00 KORTING € 250,00 €plus 250,00 KORTING KORTING plus plus Actieper rolluik (ook per op rolluik per (ook op(ook op (ook op loopt t/m 30 april 2022.

Kijk rolluik voor de actievoorwaarden op www.hogazon.nl afspraak en laat u GRATIS handzender GRATIS GRATIS handzender handzender zonne-energie)zonne-energie) zonne-energie) adviseren door Maak snel eenMaak afspraak snel Maaken een snel laat afspraak een u adviseren afspraak en laatdoor en u adviseren laat onze u adviseren specialisten! door onze doorspecialisten! onze specialisten! onze specialisten!

Actie loopt t/m Actie 30 april loopt Actie 2022. t/m loopt Kijk 30 voor t/m april30 de 2022. april actievoorwaarden Kijk 2022. voor Kijk devoor actievoorwaarden op dewww.hogazon.nl actievoorwaarden op www.hogazon.nl op www.hogazon.nl

Actie loopt t/m 30 april 2022 Kijk voor de actievoorwaarden op www.hogazon.nl

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

‘Hier mogen we als Vlissingers trots op zijn!’

Beste lezer, Graag wil ik de inhoud van deze bijzondere themakrant onder uw aandacht brengen.

Deze krant staat geheel in het teken van De Vlissingse Opstand in 1572. Dit jaar is het namelijk 450 jaar geleden dat de Vlissingse bevolking in opstand kwam tegen de Spaanse bezetting en zelf de Spanjaarden uit de stad verdreef. Vlissingen was de eerste stad in De Lage Landen die zichzelf bevrijdde en daarmee een belangrijke bijdrage leverde aan de geboorte van Nederland. Daar mogen we als Vlissingers best trots op zijn.

Het gemeentebestuur van Vlissingen heeft daarom besloten om van dit jaar een speciaal themajaar te maken, waarin volop aandacht wordt geschonken aan de belangrijke historische gebeurtenissen van 1572. Deze gebeurtenissen zijn niet alleen voor Vlissingen van grote betekenis geweest, maar voor heel Nederland. Om dit te vieren stellen we inwoners, verenigingen en ondernemers in de gelegenheid om herdenkingen, vieringen en andere feestelijkheden te organiseren.

Ik ben dan ook blij dat meerdere verenigingen, organisaties en vrijwilligers op allerlei manieren inhoud geven aan dit themajaar. U leest hier meer over in deze krant. Het gemeentebestuur ziet graag dat deze Vlissingse bevrijding ook in de volgende jaren op een feestelijke manier gevierd wordt. Ik zie uit naar het feest in de stad dat op zaterdag 16 april door Vlissingers wordt georganiseerd. Ik hoop u daar te ontmoeten. Het programma voor die dag leest u in deze krant.

Op woensdag 6 april 2022 organiseert het gemeentebestuur van Vlissingen een feestelijke herdenkingsbijeenkomst in de Sint Jacobskerk in Vlissingen. Graag nodig ik u van harte uit om deze bijeenkomst bij te wonen. Aanmelden kan via www.vlissingen.nl/1572. Het belooft een mooie middag te worden met muziek door Stichting Klassieke Muziek Vlissingen en boeiende sprekers zoals hoogleraren Herman Pleij, Judith Pollmann en historici Peter van Druenen en Raymond Fagel.

Er zal onder andere worden gesproken over de rol van Vlissingen in de Tachtigjarige Oorlog en over de belangrijke waarden (vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid en verscheidenheid) die toen bevochten werden.

Deze universele waarden zijn ook nu, in onze huidige samenleving, van groot belang.

Ik wens u veel plezier bij het lezen van deze mooie krant. Bewaar deze krant of geef hem door. We kunnen en mogen de belangrijke gebeurtenissen uit onze geschiedenis niet vergeten!

Bas van den Tillaar Burgemeester gemeente Vlissingen

15 72

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

Vlissingen was volgens Willem van Oranje de eerste stad die afrekende met de troepen van Alva

Had hij gelijk?

Het antwoord op deze vraag lijkt makkelijk, maar is het niet. Heel Nederland, inclusief Zeeland, krijgt met de paplepel ingegoten dat Den Briel de eerste was die zich bevrijdde van de Spaanse overheersing.

DOOR PETER VAN DRUENEN

was waarop de Vlissingse Opstand spontaan begon én succesvol werd

De tekst ‘Op 1 april verloor Alva zijn

afgerond is echter nog maar de

bril’ behoort bij de top van meest

vraag. Sterker nog: nieuw onderzoek

ingesleten nationale dichtregels. Daar

in het beschikbare bronnenmateriaal

staat tegenover dat er voldoende

wijst erop dat de gebeurtenissen al

aanwijzingen zijn die aantonen dat

ruim vóór de eerste week van april

niet Den Briel, maar Vlissingen de

waren voorbereid en dat de factie

eerste was. Dat is geen nieuws, want

rondom Willem van Oranje er veel

de belangrijkste bron hiervoor is al

eerder bij betrokken was.

langer bekend: de felicitatiebrief die Willem van Oranje op 7 mei 1572

6 april kan weliswaar in de boeken

schreef aan de Vlissingse bevolking:

blijven staan als de dag waarop de opstand eindigde, maar zeker niet als

‘U zal lof en eer oogsten van

de dag waarop hij begon. De enige

de andere landen, omdat u

Vlissinger van wie een document

de eerste bent geweest die

bewaard is gebleven, Joris de Raed,

het Vaderland zo’n goede en

in 1572 rector van de Latijnse school

trouwe dienst hebt bewezen

in de stad, noemt in zijn publicatie uit

in deze ongemakkelijke tijd. U

1594 over Calvijn expliciet woensdag

heeft daarbij een voorbeeld

2 april als de dag van de opstand,

gesteld voor alle anderen: ook

daarmee waarschijnlijk doelend op

zij kunnen, net als u, het juk van

het begin van de gebeurtenissen.

tirannie en slavernij van zich

Deze zienswijze past uitstekend in de

afwerpen.’

aanname dat de fundamenten van de Vlissingse Opstand al ver voor 1572 waren gelegd en wortelden in het

Geen andere stad was eerder

besef bij de politieke hoofdrolspe-

geweest, ook niet Den Briel, waar

lers van die tijd dat de stad een zeer

de Spanjaarden al waren vertrokken

strategische ligging had aan het diepe

voordat een groepje ongeregelde

vaarwater van de Schelde en de

watergeuzen op 1 april door de

Noordzee. Keizer Karel V had al eens

openstaande poorten zo naar binnen

gezegd dat Vlissingen, als ‘de sleutel

konden lopen.

van de Nederlanden en de doorgang

Vlissingen in één dag bevrijd?

voor de hele wereld’ een belangrijke rol kon spelen in de verdediging

Lang is aangenomen dat de gebeur-

van zijn enorme rijk waartoe ook de

tenissen in Vlissingen op zich zelf

Nederlanden behoorden. Op diens

stonden, slechts één dag duurden en

gezag werden al tussen 1545 en 1550

niet meer waren dan een spontane

Fort Rammekens en het Keizersbol-

opstand tegen de overlast die de

werk in Vlissingen gebouwd. Zijn zoon

Vlissingse bevolking ondervond van

en opvolger Philips II was dezelfde

de ingekwartierde troepen van Alva.

mening toegedaan en liet in 1567 door

Toen deze ook nog eens de funda-

de landvoogd Alva een plan maken

menten voor een citadel liet storten

voor het versterken van de stad tegen

op de plek waar eigenlijk een nieuwe

aanvallen van buitenaf.

haven was gepland en eind maart het bericht kwam dat er nog meer

In ongenade

soldaten gelegerd zouden gaan

Intussen was in 1568 de opstand uitge-

worden, barstte op eerste paasdag

broken onder leiding van Willem van

6 april 1572 de bom en slaagden de

Oranje die in ongenade was gevallen

Vlissingers erin om binnen één dag de

bij Philips II en vanuit zijn vluchtadres in

stad te bevrijden. Dat 6 april de dag

Duitsland het verzet organiseerde.

De brief die Willem van Oranje op 7 mei 1572 schreef aan de Vlissingers.

Lees verder op pagina 6 en 7

15 72 Vervolg van pagina 5

Situatiekaart van 6 april 1572

Hij maakte hiervoor met enige

met Spanje gaf ze hieraan gehoor,

tegenzin gebruik van de groeiende

waarna de rebellen begin maart 1572

groep watergeuzen die min of meer

op zoek moesten naar een nieuwe

autonoom opereerde vanuit Engeland

thuishavenstad. Alva ging ervanuit dat

en niet alleen Spaanse schepen

Vlissingen hiervoor de meest waar-

aanviel, maar ook gewone koopvaar-

schijnlijke kandidaat was en zette alles

dijschepen uit onder andere Zeeland.

in het werk om de stad te versterken.

In februari 1572 zette Alva de Engelse

De citadel was al in aanbouw, maar

koningin Elizabeth I onder druk de

hij besloot ook de kwaliteit van de in

Hollandse opstandelingen de toegang

Vlissingen gelegerde manschappen te

tot haar havens te ontzeggen. Omdat

verhogen. De ingekwartierde Waalse

Elizabeth weinig trek had in een oorlog

soldaten moesten plaats gaan maken voor een 1.000-tal Spaanse collega’s die afkomstig waren uit andere delen van de Nederlanden, waaronder hoogstwaarschijnlijk Den Briel. Nadat de voorbereidingen waren afgerond, zond hij vanuit Bergen-op-Zoom een vloot van 17 schepen naar Vlissingen, met aan boord de soldaten.

Opruien van de menigte Berichten over deze plannen bereikten al snel de stad en de kringen rond Willem van Oranje. Wanneer Alva zou slagen in zijn opzet was dat een belangrijke tegenslag voor de ontluikende Nederlandse Opstand. Vanuit Vlissingen kon de Schelde worden beheerst en daarmee een flink deel van het Brabantse en Vlaamse achterland. Er was dus geen tijd te verliezen en in allerhaast werd er een plan gemaakt. Onderdeel van dat plan was de komst van een van de volgelingen van Willem van Oranje naar Vlissingen: Johan van Kuyk, heer van Erpt. Het is zeker dat hij al op 2 april in de stad was, waarschijnlijk zelfs eerder. Van Kuyk had op de dag van de opstand zelf een belangrijke rol in het opruien van de menigte die zich op paasochtend voor het stadhuis van Vlissingen had gevormd om het vertrek van een groep Spaanse kwartiermakers te eisen. Ook de priester van Vlissingen kreeg een rol toebedeeld.

Hij leidde die ochtend de paasdienst in de Onze Lieve Vrouwekerk - de huidige Sint Jacobskerk - en hield een vlammende anti-Spaanse toespraak.

De rooms-katholieke gemeenschap van de stad maakte nog steeds de meerderheid uit van de bevolking en behoorde tot de meer welvarende klasse. Het was daarom belangrijk om hen bij de opstand te betrekken. Beide groepen smolten in de loop van de ochtend samen en togen, schouder aan schouder, onder leiding van Van Kuyk en waarschijnlijk ook de priester naar de zeedijk, waar de Spaanse vloot was gearriveerd.

De rest van het verhaal is overbekend: Van Kuyk loofde een beloning uit voor degene die een schot durfde te lossen op een van de schepen, waarna de Spaanse bevelhebber dacht dat er

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

een grootscheepse aanval op punt

Voordelen en privileges

van beginnen stond en een onder-

Willem van Oranje hield het niet bij

handelaar naar de dijk liet zwemmen.

alleen de lovende woorden in zijn

De uitkomst was dat de Spanjaarden

brief van 7 mei 1572. Hij beloonde de

beloofden te vertrekken, waarna

stad twee jaar later met een nieuwe

de menigte in een overwinningsroes

haven op de plaats waar Alva zijn

terugkeerde naar het stadhuis en daar

citadel had gepland, gebiedsuitbrei-

een toespraak aanhoorde van de

ding op Walcheren, belastingvoor-

stadhouder van Zeeland, Anthonie

delen en tal van hernieuwde maar

van Bourgondië. Deze hield zijn gehoor

ook nieuwe privileges. De stad was

voor dat er nog niets verloren was

naar zijn mening - ook twee jaar na

voor Vlissingen, dat iedereen naar huis

dato - onbetwist de eerste stad die

moest gaan en niemand hoefde te

afrekende met de troepen van Alva.

vrezen voor represailles. De menigte

En daarin had hij gelijk.

liet zich echter niet ompraten en werd steeds luidruchtiger. De stadhouder besloot daarop onmiddellijk de stad te verlaten en de kwartiermakers volgden hem. De overwinning van de Vlissingers was daarmee compleet: de vijandelijke schepen waren onschadelijk gemaakt en het Spaanse gezag gevlucht. Diezelfde middag nog trad het nieuwe stadsbestuur aan. De bestaande leden konden in meerderheid blijven zitten, maar dan wel onder toezicht van een comité van hoplieden, waarin vier vooraanstaande Vlissingers zitting hadden. Zij stonden klaar om de regie in handen te nemen, hetgeen kan worden gezien als een van de meest duidelijke aanwijzingen dat er sprake was van een van te voren uitgewerkt en doorgesproken plan voor de Vlissingse Opstand.

De artikel verscheen eerder in het tijdschrift Zeeuws Erfgoed.

Ets van Simon Fokke uit 1784. De Spaansche bezetting uit Vlissingen verdreven, 1572 Rijksmuseum, Amsterdam

15 72

€5 Lees het hele verhaal over de Vlissingse Opstand in 1572 en koop

VLISSINGEN WAS DE EERSTE! door Peter van Druenen

Verkrijgbaar bij Boekhandels ‘t Spui, Primera en Bruna in Vlissingen En ook bij de Drvkkery in Middelburg

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

Michiel heeft herdenking Vlissings Verzet 1572 uitgevonden “Ik heb de herdenking van het Vlissings Verzet uitgevonden. Daar word ik wel eens om uitgelachen, maar het is wél zo?” stelt niet-praktiserend apotheker Michiel Snoek. Hij voelt zich nog altijd erg betrokken bij die viering. Zeker nu het 450 jaar geleden is.

DOOR ELLEN DE VRIEND

Kanonnen Tijdens een ondernemersborrel in de

“Mijn vader was loods en vertelde

Gevangentoren in 1983 kwam ter

me vroeger dat er kanonnen van

sprake hoe de boulevard heringericht

Napoleon tussen het Jaagpad en

kon worden. Michiel opperde toen

het Kanaal door Walcheren stonden:

om er kanonnen op te zetten. Die

meerpalen met een witte bovenkant.

kwamen er bij onder andere de Oprit,

die het erg toevallig vindt. “De kleding

Veldkanon

Toen ik in 1982, na mijn studie farmacie

bij Michieltje en bij de Oranjemolen.

huurden we in Rotterdam, dat was

Michiel heeft het ook voor elkaar

in Leiden, terugkwam in Vlissingen kon

“Bij het beeld van Frans Naerebout

de grootste kostenpost. We hebben

gekregen om een veldkanon op

ik direct bij apotheek Van de Sande

staat een heel groot kanon afkomstig

besproken of we ook een fictieve

karrewielen te pakken te krijgen voor

aan de slag. Rond die tijd stond er

van Neeltje Jans,” weet Michiel, die ze

Pacheco op gingen hangen en daar

de herdenking. “Het stond in het oude

ergens een artikel over werkzaamhe-

persoonlijk heeft opgespoord.

werd wel een kandidaat voor aange-

stadhuis in Middelburg. Er kwam een

dragen: parkeerwachter Coppoolse,

preek - net zoals in 1572 - in de Sint

den bij de sluizen in Veere waar zo’n kanon werd verwijderd. Daar ben ik

Parkeerwachter

dat was wel de meest gehate man in

Jacobskerk en in 1991 schreef Doeke

toen naar gaan kijken. Het verhaal van

In 1987 is Stichting Vesting Vlissingen

Vlissingen. Het evenement groeide:

Roos Sr ‘Vlissingen in opstand tegen

mijn vader klopte dus.” Michiel heeft

opgericht met als doel het tot leven

ik benaderde de Vlissingse schietver-

de Spanjaarden’. Toen ik kort daarna

er nog altijd plezier om. “Ik heb het

brengen van het Vlissings vesting

eniging De Fles die het schieten voor

in het maatschap van Jaap van de

artikel uitgeknipt en ben dat blijven

verleden. De stichting organiseert elk

hun rekening nam en zo’n tien man

Sande stapte, had ik minder tijd voor

doen. Al veertig jaar.” Zijn woonkamer

jaar de viering van Vlissings Verzet

van de schutterij deed mee. Later

de stichting. Het jaarlijkse feest zakte

en bovenverdieping liggen vol met

1572. “Ik denk dat we twee jaar eerder

kwamen de zeeverkenners van de

toen een beetje in.” Hij vindt het

boeken, tijdschriften en heel veel kran-

al de eerste 6 april viering hebben

Buitenhaven naar het Kleine Zandje

geweldig dat de herdenking nu groots

tenknipsels. “Het huis en de collectie

gehouden. De laatste keer was in 1872.

gevaren en werden Spaanse HZ-stu-

gevierd wordt.

is van de Stichting Vlissinger Michiel,”

Initiator was toen burgemeester en

denten geregeld om gevangen te

legt hij uit.

apotheker Winkelman,” lacht Michiel,

nemen.”

Foto: Fons Wijnacker

15 72

Opstand van 1572 wo op Paaszaterdag 16 a De jaarlijkse herdenking van de Vlissingse opstand wordt gehouden op Paaszaterdag 16 april. De viering is dit jaar groter dan andere jaren.

“Omdat het 450 jaar geleden is pakken we dit jaar extra groot uit,” vertelt Marian Koolwijk van de Werkgroep Viering Vlissings Verzet 1572.

DOOR JOEP BREMMERS

Middeleeuwse markt

gespecialiseerd in oude Nederlandse,

De festiviteiten beginnnen op 16

Vlaamse en Franse liederen vanaf de

april al om 11 uur. Koolwijk: “Op de

Middeleeuwen. Op het Bellamypark

Oude Markt komt een Middeleeuwse

worden dingen voor kinderen

markt waar ambachten worden

georganiseerd. “Daar worden

nu echt groots aanpakken,” legt

getoond zoals het destijds ook echt

workshops Middeleeuws vechten

Koolwijk uit. Ze heeft haar eigen

werd gedaan. Op een podium

gegeven, er komt een stormbaan en

De Werkgroep Viering Vlissings Verzet

motivatie om zich in te zetten voor de

worden voorstellingen gespeeld

er zijn oud-Hollandse spelen.”

maakt deel uit van de Stichting

herdenkingen van de gebeurtenissen

door het Middeleeuws Genootschap

Vesting Vlissingen en spant zich al

in 1572. “Mijn schoonvader Doeke

uit Monnickendam. Ze laten

Kerkdienst

jaren in om de 6 april-viering uit te

Roos sr. heeft zich jarenlang ingezet

bijvoorbeeld zien hoe een dokter of

Uiteraard worden ook de

laten groeien tot een volksfeest. Dit

voor de 6 april-vieringen en na zijn

een tandarts destijds werkte en het

gebeurtenissen van 6 april 1572

jaar is de viering groter dan ooit.

overlijden in 2014 heb ik het stokje

publiek wordt er ook bij betrokken.”

weer nagespeeld. “Van 13 tot

“We hebben extra geld gekregen

min of meer overgenomen.”

Muziek is er van Gheselscap

14 uur is er in de Sint Jacobskerk

Goet ende Fyn dat zich heeft

een kerkdienst waar pastoor

van de gemeente en kunnen het

15 72

ordt groots herdacht april Derksen zijn donderpreek geeft. Er

binnenstad via het Bellamypark,

uur. “Voor ons zit het er dan op,”

Dutch Men en van 20.30 tot 21 uur

wordt dit jaar ook medewerking

de Nieuwstraat, Sint Jacobsstraat,

vertelt Koolwijk. “De Cultuurwerf heeft

treedt er nogmaals een DJ op. De

verleend door gospelkoor Glorify uit

Walstraat, Lange Zelke, Fonteijneplein

aansluitend op de Middeleeuwse

laatste band op de Oude Markt is

Middelburg.” Na de kerkdienst gaat

en weer terug naar het Bellamypark.

markt muziek geprogrammeerd op

Lace XL die van 21 tot 22 uur spelen.

het gezelschap in optocht naar het

Om 15.30 uur wordt voor Iguana op

het podium op de Oude Markt.” Van

Aansluitend worden de festivateiten

Bellamypark alwaar Jan van Cuijk

het Bellamypark de terechtstelling

17.30 tot 18 uur is er een DJ. Van 18

afgesloten in De Piek met een

de sleutel opeist van het tuighuis bij

van Hernando Pacheco nagespeeld.

tot 19 uur treden Ruben en Naomi

concert van de Spaanse band Lola’s

het voormalige stadhuis. “Dan gaan

Bij de blauwe steen met inscriptie

de Keijzer op met hun band. Vanaf

Dice. De entree is gratis.

we in optocht naar het Rondeel

‘1572’ is de Spanjaard destijds om het

19.30 uur is het de beurt aan The

waar schietsportvereniging De Fles

leven gebracht.

de kanonnen afschiet. Om 14.15 uur komt ook Hernando Pacheco

Muziek

daar aan land die gevangen

De Middeleeuwse

wordt genomen.” De stoet maakt

markt op de Oude

vervolgens een rondgang door de

Markt duurt tot 17

15 72

‘Leer kinderen de lokale geschiedenis kennen’ De Stichting Frans Naerebout Culturele Activiteiten heeft een lespakket over de Vlissingse opstand ontwikkeld voor de basisscholen. In het Muzeeum wordt een speciale escaperoom ingericht die door de deelnemende scholen bezocht kan worden. Tot nu toe hebben al vier basisscholen zich aangemeld voor het project. “Maar dat gaan er nog zeker meer worden,” vertelt Wim Meulmeester.

DOOR JOEP BREMMERS

en Kunsteducatie Walcheren. “Marije Berendsen zou het aanvankelijk

Meulmeester is voorzitter van de

allemaal gaan maken,” vertelt

Stichting Frans Naerebout Culturele

Meulmeester. “We hadden de finan-

Activiteiten en is bepaald geen

ciering rond en groen licht voor het

onbekende in het Vlissingse onder-

project en toen werd ik de volgende

wijsland. Zo was hij jarenlang directeur

dag gebeld door haar man dat ze

van de Theo Thijssenschool. De

plotseling was overleden.” Door deze

stichting heeft als doel om lespakketen

droevige gebeurtenis liep het project

voor de basisscholen te ontwikkelen

vertraging op. Uiteindelijk werd Eva

die inhaken op de lokale geschiedenis.

Bonheur bereid gevonden om het

“We hebben al een pakket gemaakt

project verder uit te voeren. Het

over Frans Naerebout, over de Slag om

lespakket is bedoeld voor de groepen

de Schelde en vorig jaar ‘Wim Hofman

6, 7 en 8 van de Vlissingse basisscho-

80 jaar’. En nu dus over de Vlissingse

len. De leerlingen krijgen op school les

opstand van 1572.”

over de gebeurtenissen in 1572 en in

Escaperoom

het Muzeeum wordt een escaperoom

15 april, dus dat sluit mooi aan bij de

was er zelfs veel belangstelling uit het land.”

ingericht. “Daar kunnen de kinderen

grote viering op Paaszaterdag 16

Het lespakket over de Vlissingse

klassikaal naar toe en door het

april.” De lespakketen van de Stichting

opstand in 1572 is ontwikkeld in samen-

oplossen van puzzels kunnen ze weer

Frans Naerebout Culturele Activitei-

Speurtocht

werking met Nicole Dieleman van

uit de escaperoom. Daarna wordt er

ten worden over het algemeen goed

De stichting heeft ook een speurtocht

de Frans Naereboutschool, illustrator

op school weer over nagepraat. De

ontvangen door de scholen. “Voor het

door de Vlissingse binnenstad

Agnes den Hartogh, het Muzeeum

escaperoom is er van 1 tot en met

lespakket over de Slag om de Schelde

gemaakt voor leerlingen uit de

Foto: Fons Wijnacker

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

midden- en bovenbouw. “Met als doel

haring en wittebrood hadden

om de kinderen op een speelse manier

gegeten en hij kende het hele

in aanraking te laten komen met de

verhaal. Dat kun je je hier in

geschiedenis van hun eigen stad,” legt

Vlissingen niet voorstellen,

Meulmeester uit. “De gebeurtenissen

maar daar zouden we wel

uit 1572 vormen toch een hoogtepunt

naartoe moeten.” Meulmees-

in de vaderlandse geschiedenis en

ter betreurt het dat men in

Vlissingen heeft sowieso een bewogen

Vlissingen niet trotser is op de

geschiedenis die het waard is om

eigen geschiedenis. “Ik denk

verteld te worden.” Op eveneens

dat er toch een soort nuchter-

speelse wijze wordt uiteraard ook het

heid is in Vlissingen die maakt

verhaal van de Vlissingse opstand op

dat we daar allemaal niet zo

6 april 1572 uit de doeken gedaan.

mee bezig zijn. In Leiden is het

Nuchterheid

een echt volksfeest. We moeten de mensen hier ook enthousiast maken

Meulmeester wijst op het belang van

voor zoiets en daarbij is educatie

kennis over de lokale geschiedenis.

van de kinderen natuurlijk een prima

“Ik was in oktober in Leiden toen

middel, maar voor de onderwijs-

het Leidens Ontzet werd gevierd en

inspectie hoeft dat allemaal niet,”

moest mijn kleinzoon van de basis-

weet Meulmeester. “Die zitten alleen

school halen,” vertelt Meulmeester.

te wachten op cijfers voor rekenen

“Hij vertelde me meteen dat ze

en taal.”

15 72 Kijk voor de activiteiten in andere steden op www.geboortevannederland.nl

‘Vier de Vlissingse Opstand groots’ ’Kwaad waren de bewoners van

misschien wel tot hun eigen verrassing,

verteld kunnen worden. Maar nu,

Vlissingen in het jaar 1572. Kwaad

had het succes. De vijandelijke

450 jaar na dato, zetten we het weer

omdat ze beroofd en misbruikt

soldaten en dwarsliggende

volop in de belangstelling die het

werden.

bestuurders werden de stad

verdient. We gaan het vieren, net als

Kwaad en bang omdat het nog erger

uitgejaagd. Het kreeg navolging in

vroeger, met spektakel, verhalen,

zou gaan worden als er nog meer

andere steden; ‘de bal’ bleef rollen en

herdenkingen en muziek.

vijandelijke soldaten in de stad

uiteindelijk leidde het tot de vorming

Het gaat weer leven, het gaat weer

gelegerd zouden worden.

van onze natie.

bruisen en we gaan ervan genieten.

Er was dan ook maar een klein duwtje

In vroeger jaren is het in onze stad

En…laten we het blijven vieren,

nodig om ze daadwerkelijk in opstand

vaak gevierd, groots gevierd zelfs; net

elk jaar weer!!

te laten komen.

als in veel andere steden, waar het

Wat mij persoonlijk betreft vooral

En dat kwamen ze, die burgers van

soms tot op de dag van vandaag nog

vieren dat een burgerij, schouder

Vlissingen, protestant en katholiek,

een jaarlijkse happening is.

aan schouder en samen optrekkend,

schouder aan schouder.

In Vlissingen, een frontstad door de

in staat is te winnen van tirannie en

Jan Koopman

Het werd een ware volksoploop,

eeuwen heen, werd het één van de

onderdrukking.

Voorzitter Regiegroep

er waren wat schermutselingen en

vele verhalen, één van de bijzondere

Een inspirerende en hoopgevende

‘De Vlissingse Opstand 1572

er klonken zelf enkele schoten en,

gebeurtenissen die over de stad

gedachte.

Wij leren op school in vrijheid en verbondenheid omgaan met onderlinge verschillen.

r a a j 450

vrijheid, verbondenheid, verdraagzaamheid en verscheidenheid.

Het Scheldemond College is verbonden met Vlissingen en draagt de kernwaarden uit naar haar leerlingen.

Weyevlietplein 7-13 4385 CH Vlissingen

info@scheldemondcollege.nl www.scheldemondcollege.nl

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

Tentoonstelling ‘1572: Vlissingen in verzet’ in het Zeeuws maritiem Muzeeum In het Muzeeum is vanaf 1 april de educatieve tentoonstelling ‘1572: Vlissingen in verzet’ te zien waarin het verhaal over de gebeurtenissen in 1572 wordt verteld. Tegelijkertijd staat in de hal van het stadhuis de tentoonstelling ‘Geboorte van Nederland’ waarin aan de hand van de thema’s vrijheid, verdraagzaamheid, verscheidenheid en verbondenheid paralellen worden gelegd tussen 1572 en 2022.

DOOR JOEP BREMMERS

De stormhoed van Hernando Pacheco

en maakt onderdeel uit van de vaste opstelling in het Muzeeum. Normaal staat hij wat minder prominent in een vitrinekastje op de zolder van het Muzeeum maar nu krijgt de helm een prominente plek in de tentoonstelling.”

het verhaal van de opstand verteld

Stadhuis

op grote panelen. In de tentoonstel-

Tegelijk met de tentoonstelling in

De tentoonstelling in het Muzeeum

ling wordt ook de brief getoond die

het Muzeeum is in het Stadhuis een

is voor een fors deel gebaseerd op

Willem van Oranje na de opstand van

tentoonstelling over de Geboorte

tekeningen van de Vlissingse illustrator

1572 aan het Vlissings stadsbestuur

van Nederland te zien. “Dat is de

Cees van der Burght (1931-2015). Van

stuurde. In de brief bedankt Willem van

landelijke tentoonstelling die in alle

der Burght maakte de tekeningen in

Oranje de Vlissingers en bovendien

42 gemeenten die dit jaar stilstaan bij

1991 als illustraties voor het boekje

krijgt de stad een aantal privileges.

1572 is te zien,” aldus Verbeeck. “In

‘Vlissingen in opstand tegen de Span-

“De brieven van Willem van Oranje die

die tentoonstelling wordt meer stil-

jaarden 1572’ van Doeke Roos sr. “Die

met de opstand van 1572 te maken

gestaan bij huidige thema’s die met

tekeningen vertellen op beeldende

hebben zijn onlangs hertaald tot

1572 te maken hebben.” Er is bewust

wijze het verhaal over het Vlissings

leesbaar Nederlands en daar is een

voor gekozen om de tentoonstelling

Er is niet alleen weinig bekend

verzet in 1572. En Cees van der Burght

boek van gemaakt. Ook de Vlissingse

‘Geboorte van Nederland’ in het

over de Spanjaard Hernando

is toch een grote naam voor wat

brief staat in het boek. Zowel de brief

stadhuis te tonen en het Vlissingse

Pacheco, die in Vlissingen

betreft het in beeld brengen van de

als de hertaling zijn in de tentoon-

verhaal in het Muzeeum verder uit te

noodlotting aan zijn einde

plaatselijke geschiedenis,” vertelt

stelling te zien en zodra het boek is

diepen. Verbeeck vindt het verhaal

kwam, er is ook weinig van

Pol Verbeeck, hoofd collecties en

verschenen is het ook in de winkel van

over de opstand van 1572 typerend

hem bewaard gebleven.

bedrijfsvoering van het Muzeeum. “We

het Muzeeum te koop.” Topstuk van

voor Vlissingen. “Het is echt een

Alleen zijn ‘stormhoed’ bestaat

hebben die tekeningen als uitgangs-

de tentoonstelling vormt de stormhoed

Vlissings verhaal. Door de strategische

nog. Deze stalen helm is

punt genomen en we willen zo ook

van Hernando Pacheco, de Spaanse

ligging heeft de stad vaker met bele-

eigendom van het Koninklijk

een jong publiek aanspreken.”

infanterie-kapitein die in 1572 werd

geringen te maken gehad. Vlissingen

opgehangen. “Die hebben we in

heeft altijd veel te verduren gehad

bruikleen van het Koninklijk Zeeuwsch

maar is er steeds weer bovenop

Genootschap der Wetenschappen

gekrabbeld.”

Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen en in bruikleen

Stormhoed

te bewonderen bij het Muzeeum.

In de kelder van het Muzeeum wordt

Na de berechting van de onfortuinlijke Hernando Pacheco op 8 mei 1572 werden zijn harnas en stormhoed als troffee bewaard. Ze kwamen uiteindelijk terecht in het stadhuis op de Grote Markt.

Tijdens de Engelse beschieting van 1809 brandde het stadhuis inclusief inboedel volledig af.

De stormhelm van Pacheco werd teruggevonden tussen de puinhopen van het stadhuis.

Na omzwervingen kwam de stormhelm via een handelaar in oud ijzer terecht bij het in 1769 in Vlissingen opgerichtte Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen. Het Genootschap heeft de helm van Pacheco in bruikleen gegeven aan het Muzeeum waar het artefact uit de zestiende eeuw in de vaste opstelling is opgenomen.

15 72 Wie was de ‘Don’ Pacheco die werd opgehangen in Vlissingen?

Over de Spanjaard Pacheco die tijdens de Vlissingse opstand gevangen werd genomen en een maand later werd berecht en publiekelijk werd opgehangen, doen al eeuwenlang de meest uiteenlopende verhalen de ronde. Raymond Fagel, historicus en universitair docent aan het Instituut voor Geschiedenis in Leiden, verdiepte zich uitvoerig in deze Pacheco en publiceerde een doorwrocht artikel in ‘Archief’, het periodiek van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen.

de hertog Alva zelf zijn geweest, bruutheden in Deventer hebben begaan en was in andere lezingen weer de opperbouwmeester die verantwoordelijk was voor de gehate citadel die in Vlissingen werd gebouwd

DOOR JOEP BREMMERS

en bovendien nog eens zou zijn gezonden om de ‘tiende penning’

Fagel raakte op het spoor van

te innen. Ook zou hij hier aan wal

Pacheco toen hij in 2018 betrokken

zijn gestapt met een dodenlijst op

was bij de samenstelling van een

zak waarop de namen stonden van

tentoonstelling over de Tachtigjarige

opstandelingen die op last van Alva

Oorlog in het Rijksmuseum. “Er is een

uit de weg moesten worden geruimd.

beroemde prent waarop te zien is hoe

De grote verspreider van de persoons-

Don Pacheco wordt opgehangen in

verwisseling blijkt niemand minder

Vlissingen en er was sprake van dat

dan schrijver, historicus en chroniquer

deze prent zou worden opgenomen

van de Tachtigjarige Oorlog P.C.

in de tentoonstelling,” vertelt Fagel.

Hooft. “Hij heeft eigenlijk zijn eigen

“Maar bij bestudering van de prent

verhaal verzonnen. Er is gekozen voor

vielen een aantal dingen op die

het mooiste verhaal en niet voor de

niet leken te kloppen. Allereerst is

waarheid. In bronnen uit 1572 werd

in het bijschrift de naam verkeerd

al gezegd dat de Pacheco die in

geschreven. ‘Don Pedro Pacieco’,

Vlissingen werd opgehangen familie

dat is helemaal geen Spaans.

was van Alva, dus dat speelde toen

Daarnaast wordt hij opperbouwmees-

al.” Na P.C. Hooft hebben historici

ter genoemd, maar toevallig had ik

elkaar vooral veelvuldig overgeschre-

dat al eens eerder uitgezocht. Er was

ven

inderdaad een Italiaanse bouwmeester met een vergelijkbare achternaam,

Brusselse bronnen

maar die was in april 1572 helemaal

Het was historica Clasien Rooze-

niet in Nederland. Er zijn dus verschil-

Stouthamer uit Ellewoutsdijk, die in

lende dingen door elkaar gehaald, het

2009 in haar boek ‘De opmaat tot de

kon gewoon niet kloppen en die prent

Opstand, Zeeland en het centraal

heeft de tentoonstelling in het Rijksmu-

gezag (1566-1572)’ de ware identiteit

seum dan ook niet gehaald.”

van de onfortuinlijke Pacheco prijsgaf.

Zij bestuurde in het Algemeen Rijksar-

P.C. Hooft

chief in Brussel de correspondentie van

Eeuwenlang is aangenomen dat het Don Pedro Pacheco was die in Vlissingen werd terechtgesteld.

Hij zou een neef van

gouverneur Anthonis van Bourgondië en de hertog Alva. Voorwaar geen sinecure, allereerst in 16e eeuws handschrift geschreven en ook nog eens in de archaïsche Franse taal uit dezelfde eeuw. Uit haar onderzoek kwam onomstotelijk vast te staan dat de in Vlissingen opgehangen Pacheco een zekere Hernando Pacheco was.

Een kapitein van een Spaanse tercio (infanterie regiment) die in Vlissingen arriveerde zonder te weten dat er een omwenteling had plaatsvonden.

Opmerkelijk is dat Rooze-Stouthamer de werkelijke identiteit van de op het huidige Bellamypark opgehangen Pacheco slechts terloops vermeldt en zichzelf niet op de borst slaat een eeuwenlang vraagstuk te hebben opgelost.

De steen voor Iguana op het Bellamypark die de plek markeert waar Pacheco is opgehangen.

Foto: Fons Wijnacker

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

Zoon?

Hij zou een schadevergoeding gehad

Raymond Fagel heeft er niet veel

hebben voor de terechtstelling van

moed op dat hij nog meer wetens-

zijn vader, dus dat moet in ieder geval

waardigheden over Hernando

ergens beschreven zijn. Ik had graag

Pacheco te weten zal komen.

geweten waar Hernando Pacheco

“Hij komt niet uit een belangrijke

vandaan kwam en wie zijn ouders

familie, is zeker niet van adellijke

waren, maar tot nu toe loopt elk

afkomst en dat maakt het moeilijk.

spoor dood.” Raymond Fagel is op

De enige hoop die er is, is dat hij

6 april één van de sprekers tijdens

kennelijk een zoon gehad zou hebben.

de herdenking in de Sint Jacobskerk

Mochten we daar een naam van

en zal daar vertellen over Hernando

weten dan kunnen we verder zoeken.

Pacheco.

NU VERKRIJGBAAR HET UNIEKE JAARBOEK VLISSINGEN 2021 € 19

,95

VRIEND VAN DE BODE Voor slechts € 10,- extra per jaar bent u Vriend van de Bode.

U ontvangt dan jaarlijks automatisch het jaarboek + attentie en profiteert bovendien van vele extra’s.

Meld u aan op

Ga naar www.bodeshop.nl of vul onderstaande bon in

www.vriendvandebode.nl

Ook te koop bij de volgende verkooppunten: Boekhandel ‘t Spui, Oude Markt 5, Vlissingen Bruna Vlissingen, Walstraat 101-103, Vlissingen

Ja! Ik koop het jaarboek Vlissingen 2021 Heer

Mevrouw

Voornaam:

Achternaam:

Straat:

Huisnummer:

Postcode:

Woonplaats:

Toevoeging:

Telefoonnummer: E-mail: Kruis 1 van onderstaande mogelijkheden aan:

Ik machtig Uitgeverij de Bode om het totaalbedrag van mijn rekening af te schrijven:

Ik haal het boek bij het afhaalpunt op (€ 19,95), informatie volgt via mail

IBANNR:

Het boek wordt mij thuisgestuurd na 21-02-2022 (€ 26,90)

Handtekening:

OF WORD VRIEND VAN DE BODE EN ONTVANG HET BOEK GRATIS! Ik word Vriend van de Bode en haal het boek op (€ 29,50 per jaar) Ik word Vriend van de Bode en ontvang het boek thuis (€ 36,45 per jaar)

Stuur deze bon in een ongefrankeerde envelop naar: De Bode ANTWOORDNUMMER 11006 4880 VC Zundert

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

‘Er had wel eens een steegje naar ze vernoemd mogen worden!’

John Brosens (76) is geboren en getogen in Vlissingen en woont in Barendrecht. Hij schreef al heel wat boeken over de Vlissingse geschiedenis. Volgende maand verschijnen er zelfs twee boeken van zijn hand: ‘Hoe Alva zijn fles verloor’ en het kinderboek ‘Het schot uit de donderbus’ gaan beide over de opstand uit 1572.

Brosens schrijft zowel thrillers, historische romans als spannende jeugdboeken. De voormalig docent Engels had pas toen hij met de VUT ging in 2022 tijd om zijn aantekeningen voor verhalen uit te werken.

Hij vertelt dat hij voor ‘Partizanen aan de Schelde’

DOOR ELLEN DE VRIEND

in 2019 onderzoek deed in het archief van Vlissingen en archivaris Ad Tramper hem wees op het feestjaar 2022 waarin herdacht zou worden dat Vlissingen zich 450 jaar geleden bevrijdde van de Spanjaarden. “Van Ad kreeg ik goede documentatie met elementen die steeds onderbelicht zijn gebleven. Het sprak me wel aan om met iets nieuws te komen.”

Geen steegje Tijdens het schrijven werd het Brosens steeds duidelijker wat zich in april 1572 in Vlissingen had voltrokken.

Vier kapiteins van de schutterij kwamen in opstand tegen de machtige Alva, die de stad namens koning Filips II van Spanje bestuurde. Toen in het arme Vlissingen weer een nieuwe belastingmaatregel werd afgekondigd brak er een opstand uit. Het gewone volk trok naar het Rondeel, waar een kanon werd geladen en een schot gelost op een van de zeven Spaanse schepen. “De vier kapiteins van de schutterij waren helden en staan centraal in ‘Hoe Alva zijn fles verloor’. Er had wel eens een steegje naar ze vernoemd mogen worden!” vindt de auteur.

Niet trots Het viel Brosens tijdens zijn research op hoeveel schrijvers van historische verhalen bronnen overschrijven. “Wie over de opstand van 1572 schreef begon steeds weer over Den Briel. Dat zou de eerste stad zijn geweest die zich openlijk aan de zijde van Willem van Oranje schaarde, met een heldenrol voor de Watergeuzen. Er klopt niets van! Vlissingen bevrijdde zichzelf juist als eerste stad van de Spaanse bezetting. Gelukkig hebben Peter van Druenen en Clasien Rooze een grondig onderzoek gedaan naar de gebeurtenissen.” Brosens beaamt dat er van het verhaal over de opgehangen Don Pacheco niet veel klopt. “Dat is ook weer zo’n voorbeeld hoe een historisch voorval mythische proporties krijgt. Deze kapitein van de Spaanse infanterie is aan de galg geëindigd omdat men dacht dat hij een neef was van Alva. Het was echter geen Don Pacheco maar Hernando Pacheco. Niet iets om trots op te zijn.”

Donderbus Het kinderboek ‘Het schot uit de donderbus’ is een eenvoudigere versie van dezelfde geschiedenis.

“Tijdens een lezing in Het Scheldemuseum vroegen Dinsdag 5 april presenteert John Brosens om 15.30 uur ‘Hoe Alva zijn fles verloor’ in

Doeke Roos en Marian Koolwijk mij om daar eens

boekhandel ’t Spui in Vlissingen. Het kinderboek wordt een dag later gepresenteerd

over na te denken. Hetzelfde verhaal op twee totaal

in de Sint Jacobskerk

verschillende manieren vertellen vond ik een mooie uitdaging.”

15 72

De Vlissingse Opstand, 1572

Tot ziens bij de herdenkingen op woensdag 6 april of zaterdag 16 april tijdens ‘De Vlissingse Opstand 1572’

Foto’s: Fons Wijnacker