Cognitive-Behavioral Coaching
Bijlage 9. Prestatienormtabel voor coaching
Coaching deels gebaseerd op protocollen uit de cognitieve gedragstherapie en systemisch werken.
Deze vorm van coaching is actief-directief. Dit wil zeggen dat de coach de methode met de beste evidentie voor werkzaamheid aanreikt, maar toch de keuze van de coachee respecteert.
STERK AANWEZIG 4. ZEER STERK AANWEZIG
2. MATIG
1. NIET AANWEZIG (negatieve score)
0. ALARMNIVEAU (negatieve score)
• kan zeer goed oordeelsvrij luisteren en vragen stellen, los van het eigen waardenkader.
2
• toont warme empathie voor de positie of de beleving van de coachee.
• De coach treedt assertief op bij het aanvaarden (of niet) van coachingopdrachten indien aangebracht door hr of hiërarchische overste van potentiële coachee. 6
7
• slaagt erin om strategische aansluiting te vinden, ook bij coachees die blijk geven van een agressieve interpersoonlijke stijl.
• is uitermate transparant tegenover de coachee.
• kan een uitgebreid scala aan hypotheses voor mogelijke oorzaken formuleren.
• schoolt zich voortdurend bij en vertrouwt daarbij op hoog aangeschreven wetenschappelijke bronnen.
• gaat na of een driehoeksgesprek nodig is of suggereert er zelf een als dit kan helpen eigenaarschap te bevorderen.
• doet een voorgesprek met de coachee vooraleer een driehoeksgesprek aan te gaan.
• Als een driehoeksgesprek plaatsvindt, waakt de coach over realistische doelen en observeerbare criteria.
• De coach kan de oorzaken van een gedragstendens uitleggen (aanleg + leergeschiedenis).
• heeft kennis over de automatische gedachten bij vormen van angst of boosheid.
• heeft veel aandacht voor een goede relatie met de gecoachte.
• kent de 'stappen' naar een gedragswijziging.
• beheerst de gespreksvoering nog onvoldoende.
• kan nog onvoldoende helder de schema's van emoties of de grote lijnen van de coachingaanpak uitleggen.
• De coach heeft nog te weinig kennis over emoties, motivatie, hersenwerking, aanpakken…
• slaagt er niet in om aan psycho-educatie in eenvoudige taal te doen.
• De toon is te weinig empathisch en te zakelijk of rationeel.
• spreekt regelmatig een oordeel over de persoon uit.
• De coach kent niet het onderscheid tussen kennis, vaardigheid en vormen van sociale angst.
• heeft te weinig kennis over emoties.
• gaat ervan uit dat iedereen hetzelfde moet kunnen.
• gaat ervan uit dat iedereen even snel en op dezelfde manier leert.
• trekt te snel conclusies.
• gaat over tot suggestieve vraagstelling (gevaar!). 1
380 Cognitieve gedragscoaching
2. MATIG AANWEZIG 3. STERK AANWEZIG 4. ZEER STERK AANWEZIG
1. NIET AANWEZIG (negatieve score)
0. ALARMNIVEAU (negatieve score)
• bewaakt zeer goed de eigen grenzen (competentie, wegblijven van zaken die strikt zijn voorbehouden voor gezondheidswerkers, zoals artsen of klinisch psychologen) en verwijst door waar nodig.
• helpt de coachee om keuzes te maken. 8
• houdt sterk in de gaten of een coachee begrijpt, akkoord is dan wel weerstand toont …
• gebruikt de protocollen als een handleiding waarbij professioneel wordt ingeschat of en hoelang elke stap uit het protocol nodig is bij de betroffen coachee (>< rigide gebruik).
• De coach participeert in de coachingacties door rollenspelen, rolomkering, begeleiding van imaginaire blootstelling (angst), aanwezigheid bij de eerste blootstelling (angst)…
• (indien van toepassing): waakt over de doelen en meetbare criteria uit het driehoeksgesprek tijdens de sessies.
• creëert zeer snel vertrouwen bij de coachee 2 :
• * door groot luistervermogen: actief luisteren (o.a. samenvatten, doorvragen met open vragen, reageren op tekenen van aarzeling, gebruiken van constructieve stiltes…);
• door expertise te tonen over inhoud maar ook over de rationale van de voorgestelde aanpak;
• door de doelen van de coaching samen met de coachee helder te krijgen;
• komt te snel met eigen oplossingen.
• daagt de overtuigingen van de coachee te snel uit.
• de coachingegesprekken zijn nog te chaotisch en/of de coach geeft geen blijk van metabewustzijn ('Waarom doe ik dit nu in deze fase?').
• heeft theoretische kennis over volgende specifieke aanpakken:
• protocol bij angstgerelateerde problemen;
• protocol bij boosheid of dominantiegerelateerde problemen;
• de kapstok 'ruggenwervelmodel' bij malaise of professionele heroriëntatiewens;
• de kapstok interpersoonlijk circumplex om interpersoonlijke vaardigheden te verbeteren.
• geeft 'lekenadviezen' over hoe de coachee zich zou moeten gedragen (bv. 'Blijf toch gewoon kalm', 'Wees niet bang').
• is loslippig over wie en over welk thema hij/zij iemand coacht.
• door gecodeerde communicatie van de coach krijgt de coachee het gevoel dat de coach hem/haar dom voelt of afkeurt.
4. ZEER STERK AANWEZIG
• slaagt erin om op een zeer bevattelijke manier aan psycho-educatie te doen (waar komt variatie tussen mensen vandaan, wat is de functie van onprettige emoties zoals angst, boosheid of teleurstelling, waar komen eventueel disfunctionele gedragstendensen vandaan…)
• Indien de situatie/ toestand van de coachee dit vereist, gaat de coach over tot 'cognitief herstructureren'.
• De coach zet een breed scala aan technieken in om cognitief herstructureren te realiseren: socratische dialoog, pro-contradiscussies, rolomkering, psychoeducatie over automatische gedachten, bespreken van negatieve middellangeen langetermijngevolgen, keuzediagram…) 9
• door positieve verwachtingen over de voorgestelde aanpak te creëeren (onder andere door zelf vertrouwen in de voorgestelde aanpak te etaleren). 3
• bewaart absolute geheimhouding, tenzij in gevallen die de wet voorziet.
• formuleert oorzakelijke hypotheses en bespreekt die met de coachee. 4
• om oorzaken te achterhalen gebruikt de coach de gepaste methodes die binnen het eigen competentiedomein liggen:
• de functieen betekenisanalyse opstellen;
• het laten registreren tussentijds;
• eventueel gebruikmaken van niet-klinische vragenlijsten zoals
NEO-PI-3 (OCEANmodel) of HEXACO CBS360, CLS360, ... 5
2. MATIG
1. NIET AANWEZIG (negatieve score)
0. ALARMNIVEAU (negatieve score)
382 Cognitieve gedragscoaching
2. MATIG AANWEZIG 3. STERK AANWEZIG 4. ZEER STERK AANWEZIG
1. NIET AANWEZIG (negatieve score)
0. ALARMNIVEAU (negatieve score)
• spreekt duidelijk de start en frequentie af met de coachee met betrekking tot huistaken zoals gedragsexperimenten.
• voert een eindgesprek met de coachee:
• ingeval van driehoeksgesprek: zijn de doelen gehaald en zichtbaar in de criteria?
• bespreekt terugval preventieacties;
• bereidt de reintegratie voor (Pygmalion);
• bereidt de coachee voor op mogelijke onverwachte reacties uit de omgeving.
max = 16, min = 12, met uitsluiting 6
• De coach geeft heldere pedagogische uitleg en/ of maakt schetsen op een rustige manier.
• gaat actief op zoek naar signalen die de stemming bij de gecoachte aangeven (bijvoorbeeld gelaatsexpressies, gebaren, lichaamshouding...) en stelt controlevragen om te zien of het juist geïnterpreteerd is.
• De coach maakt wanneer nodig gebruik van metacommunicatie om een moeilijk lopend coachinggesprek vlot te krijgen.
• geeft tussentijdse 'huistaken' en volgt deze op.
max = 13, min = 8, met uitsluiting 5
negatiefmax5 max = 10, min = 6, met uitsluiting 3
negatiefmax8, 1 juridisch
Enkele noten ter verklaring
1Zie de geheugenonderzoeken van onder meer Elisabeth Loftus over de gevaren van suggestie (mensen kunnen dit snel gaan geloven, ook al is het onterecht).
2Diverse meta-analyses hebben aangetoond dat de 'bond' of alliantie tussen therapeut en patiënt enorm belangrijk is (effect size d = 0,57) en dat dit uitsluitend bij de therapeut ligt. Wij kunnen ervan uitgaan dat dit bij een coach-coacheerelatie even belangrijk is.
3Er is een klein statistisch effect (effect size d = 0.24) gevonden, maar studies naar placebo-effecten tonen aan dat positieve verwachtingen hebben belangrijk is.
4De meeste coachees hebben zelf een hypothese over de oorzaken van hun problemen, maar die is vaak fout en leidt vooral niet tot oplossingen (o.a. Wampold, 2015).
5Gelet op het feit dat CBC een wetenschappelijk verantwoorde aanpak is, werkt een CBC-coach ook enkel met wetenschappelijk gevalideerde vragenlijsten.
6De coach gebruikt eventueel het organogram als visueel model om heden en voorgeschiedenis van de context/situatie/systeem van de coach in kaart te brengen en te oordelen of individuele coaching wel de meest geschikte aanpak is. Soms zijn conflictbemiddeling of het aanpakken van problemen binnen de organisatie (bv. aanpakken van stressbronnen) meer aangewezen.
7Binnen psychotherapie werd het effect van empathie nagegaan in meta-analyses. Het effect is relatief groot (effect size d = 0.63).
8Empirisch onderzoek toont aan dat zelfs mensen die met een munttos tot keuzes komen zich na 2 en 6 maanden gelukkiger voelen dan mensen die niet tot een keuze kwamen (Levitt, 2021). Het komen tot een (versnelde) keuze is het einddoel wanneer het ruggenwervelmodel wordt gebruikt.
9Cognitief herstructureren kan helpen indien andere technieken geen soelaas brengen (bv. de coachee durft geen gedragsexperimenten aan te vatten): ze kunnen helpen om genuanceerder te denken (boosheid) of om herwaardering/herinterpretatie (cognitive reappraisal) van situaties te maken (dus anders, positiever leren denken over situaties).
Gebruik van de score
In de smalle kolom voor elk prestatieniveau vult u een '1' in wanneer aan dit criterium is voldaan en een '0' indien niet is voldaan; in kolommen 0 en 1 is dit een negatieve score (-).
Dit is een uitsluitingscriterium: dit moet dus zeker aanwezig zijn om van dit competentieniveau te kunnen spreken. Indien niet aanwezig is het vorige niveau het maximum dat ingeschaald kan worden.
Tel onderaan alle 1'en samen: kijk of het minimumaantal criteria is behaald.
Download hier de prestatienormtabel voor coaching.
384 Cognitieve gedragscoaching