ΤΟΠΙΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ…
Από το αρχείο του Νίκου Καραΐσκου και την εφημερίδα “Λιβάδι Ολύμπου”.
Ηλεκτρονική επιμέλεια: Γιάννης Γαζέτης
ΤΟΠΙΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ…
Όποιαν ανηφόρα και κατηφόρα πάρεις στο Λιβάδι, το μάτι δε χορταίνει με τίποτα. Μεθάει μόνο. Κι αν έχεις την τύχη να βρεθείς κάτω από το Σάλτσι θα ακούσεις τις Μούσες κι ίσως μελωδίες από τη λύρα του Απόλλωνα. Με το μάτι θα αγκαλιάσεις ολόκληρο το Λιβάδι, τον Όλυμπο, την αρχαία Περραιβία, την Πίνδο, την Τσούκα. Και καθώς έρχεσαι στο Λιβάδι δεν αποφεύγεις να μπεις στον Πολέζο. Εδώ θα ακούσεις πουλιά και θα δεις σκίουρους. Μετά μπαίνεις στο χωριό. Δεξιά και αριστερά σπίτια με πέτρες, το καθένα με ξεχωριστή προσωπικότητα και αρχοντιά. Κάθε λίγο και λιγάκι συναντάς εκπροσώπους
των
περήφανων
γηρατειών
και
κουρασμένους
αγωγιάτες με μουλάρια και γαϊδούρια. Παρά τα λίγα πρόσωπα που βλέπεις η μυρωδιά της μοναξιάς είναι δυνατή και απλώνεται παντού. Κάποτε σε αυτά τα σημεία εκατοντάδες παιδιά και νέοι γέμιζαν τον ουρανό του Λιβαδίου με παιχνιδιάρικες φωνές. Ήταν η εποχή, που η ιστορική κωμόπολη είχε 4000 κατοίκους, χιλιάδες αιγοπρόβατα με όλα τα βουνά γεμάτα με πατατοπαραγωγούς.
Πλησιάζοντας προς το κέντρο περνούμε από την εκκλησία της Παναγίας και τον κουρασμένο πλάτανο που βρίσκεται απέναντι και λίγο πιο πέρα το εγκαταλελειμμένο νηπιαγωγείο.
Μπροστά σου ανοίγονται δυο δρόμοι, ο κατηφορικός που οδηγεί στο Χοροστάσι και ο ίσος που σε φέρνει στην πλατεία. Προτιμώ τον κατηφορικό. Ο δρόμος που ήταν κάποτε πίστα σκι. Εδώ μάθαμε να
γλιστράμε στους πάγους. Σε λίγο αντικρίζεις το σπίτι του Καρανίκα. Κάποτε ήταν αρχοντικό τώρα ένας σωρός από κεραμίδια και τσιμέντα. Η πλατεία των Αγίων Αναργύρων δε θυμίζει τίποτα από την παλιά αρχοντιά της. Ησυχία, ερημιά και τσιμέντα παντού. Το μόνο που σώζεται εδώ είναι ο Πύργος (καμπαναριό). Η ιστορική εκκλησία των Αγίων Αναργύρων ανανεωμένη με καινούργια έπιπλα μοιάζει φτωχή. Τα παλιά ψαλτήρια εξαφανίστηκαν, οι ωραίες μεγάλες
πέτρες
του
πατώματος
κατηφορικό μάλιστα τρόπο.
σκεπάστηκαν
με
μπετόν,
με
Θυμίζει αίθουσα
bowling. Έμαθα και πως στις άλλες εκκλησίες έγιναν τέτοιου είδους «ανανεώσεις»!! Συνέχισα το δρόμο στην άκρη του χωριού δίπλα από τους παλιούς μπαξέδες. Ο κόσμος εδώ είναι πιο ωραίος όπως και τα σπίτια. Σε λίγο φτάνεις στη Βολόγκα. Και τι δε μου θυμίζει αυτός ο χώρος… Τα περίφημα θέατρα της Αποκριάς, μεγάλες καρυδιές που χάθηκαν, τη γιαγιά μου τη «μαϊα ντι νβουλουαγκ΄α» κλπ. Συνέχισα το δρόμο μέχρι τις αποθήκες του συνεταιρισμού. Από εδώ πήρα τον ανήφορο και έφτασα στο γήπεδο του Κιόσκι. Κι εδώ η κακοποίηση. Η ασχήμια. Η βλακεία. Αυτό σημαίνει το γήπεδο, τα κακόγουστα καφενεία και ξενοδοχεία που στήθηκαν εκεί και πολλά άλλα για τα οποία μιλήσαμε παλιότερα στην εφημερίδα «Λιβάδι Ολύμπου».
Κουράστηκα με αυτές τις σκέψεις. Στάθηκα σε ένα παγκάκι να ακούσω τα πουλιά και να απολαύσω το περπάτημα του σκίουρου. Μετά το κιόσκι πήγα στην πλατεία. Ο πλάτανος ήτανε εδώ. Εδώ ήταν και ο Ζιάκας με την τράπουλα στο χέρι πάντα. Φυσικά το νέκταρ του Λιβαδίου που λέγεται τσίπουρο ήταν πάνω σε όλα τα τραπέζια. Παραδίπλα έπαιζαν και τα κλαρίνα και τραγουδούσε ο Σωτήρης. Τελικά το Λιβάδι παρά την ερημιά του, τις κακοποιήσεις που υπέστη
εκπέμπει πάντα ένα υπέροχο άρωμα που φτάνει στα πέρατα όλης της γης.
ΟΙ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΥΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΛΙΒΑΔΙΟΥ (Αλφαβητική σειρά)
ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ: Η περιοχή που βρίσκεται το ιστορικό μοναστήρι της Αγίας Τριάδας το οποίο κτίστηκε περίπου το 1300 μ.Χ. σύμφωνα με επιγραφή που σώζεται ή στα μέσα του 18ου αιώνα. Από το μοναστήρι αυτό ξεκίνησε η Επανάσταση του Ολύμπου του 1878. Το Μοναστήρι έπαιξε σημαντικό ρόλο στον ξεσηκωμό των Ελλήνων κατά των Τούρκων κατακτητών. ΑΓΡΙΔΙΑ: Κτηνοτροφική περιοχή κοντά στην Τσούκα. Υπάρχουν κι εδώ υπολείμματα αρχαίου ρωμαϊκού οικισμού. Βρέθηκαν μάλιστα και τάφοι. ΑΓΟΡΑΣΤΗ: Στην περιοχή «ΚΟΝΤΟΥΡΟΥ ΜΑΡΕ» βλέπουμε ένα εικονοστάσι. Πίσω από το εικονοστάσι βρίσκεται η περιοχή ΑΓΟΡΑΣΤΗ. Υπάρχουν εδώ πολλά πατατοχώραφα. Το όνομα προέρχεται από κάποιον ιδιοκτήτη πατατοχώραφου. ΒΑΡΝΑΣ: Περιοχή μετά από τη «ΜΙΡΜΙΤΣΑ» και καθώς πηγαίνουμε προς Σάπκα. Εδώ υπάρχουν πολλές πηγές νερού οι οποίες τροφοδοτούν το Λιβάδι ακόμη και σήμερα. ΒΕΝΙΑ: Περιοχή κάτω από το Καλαμάρι με αμφιθεατρικό
σχήμα. Εδώ σώζονται ερείπια παλιού οικισμού και νεκροταφείου. ΒΟΛΟΓΚΑ: Σημαίνει ανοιχτό μέρος χωρίς δέντρα. ΒΡΥΚΟΛΑΚΕΣ: Μια τοποθεσία σε δασώδη περιοχή των Πιερίων. Λόγω των πολλών και ψηλών δέντρων και του λάκκου με νερό που υπάρχουν εκεί, δημιουργείται μια ατμόσφαιρα φόβου. ΓΚΑΓΚΑΡΑΣ: Βρίσκεται αριστερά από το Παλιοχώρι και είναι καλή κτηνοτροφική περιοχή μια που φυλάγεται από τους δυνατούς ανέμους. Το όνομα «Γκαγκαράς» συνδέεται με τα περιττώματα των αιγοπροβάτων. ΓΚΑΡΝΤΙΤΣΑ: Πήρε το όνομα από τους πολλούς μπαξέδες (γκάρντουρι) που υπήρχαν και υπάρχουν ακόμη εκεί. ΓΚΟΥΒΑ ΑΛΙ ΒΟΥΛΠΙ: Σημαίνει «η τρύπα της αλεπούς». Πράγματι στο σημείο αυτό, που βρίσκεται πάνω από την «Γκουλεβράγκα», υπάρχει μια μεγάλη τρύπα μέσα σε βράχο. Η τρύπα είναι δυσπρόσιτη για τον άνθρωπο, αλλά ιδανική για μια αλεπού. ΓΚΟΥΓΚΟΥΛΑ: Το ρέμα που βρίσκεται λίγο πριν από το Σάλτσι. Λέγεται έτσι γιατί εκεί αυτοκτόνησε (ή σκοτώθηκε) κάποιος φτωχός Λιβαδιώτης ονόματι Γκουγκούλας. ΓΚΟΥΛΙΒΡΑΓΚΑ: Ανοιχτή τοποθεσία (βολόγκα) που βρίσκεται λίγο πιο πέρα από τις Τρεις Βρύσες. Η λέξη προέρχεται από λατινικό GULIVRAGA (μικρό ίσιωμα με νερό). Σήμερα η τοποθεσία είναι δεντροφυτεμένη και έχει πολλές πηγές νερού. ΓΚΟΥΛΟΥΓΚΑΝΙ: Λόφος ΝΑ του «Πούρνου». Στην περιοχή
σώζονται ερείπια από αρχαία τείχη και άλλες κατασκευές. Παρόμοια ερείπια σώζονται και στην κοντινή περιοχή ΝΤΡΑΤΖΟΥΒΑ. Τα τοπωνύμια είναι μάλλον ονόματα Τούρκων. ΓΚΟΥΝΤΑ: Εκεί είχε το λημέρι του ο λήσταρχος Γκούντας. Απόγονοι του Γκούντα υπάρχουν στον Τύρναβο. ΓΚΟΥΝΤΗ: Κάτω από τα αμπελοχώραφα του Λιβαδίου υπάρχει η κτηνοτροφική περιοχή ΓΚΟΥΝΤΗ ή ΜΗΤΩΝΑ. Κι εδώ σώζονται ερείπια παλιού οικισμού. ΓΟΥΡΝΙΤΣΑ: Μια βρύση που υπήρχε κάτω από τον Πολέζο, μέσα σε μια γούρνα. Λέγεται πως εκεί έβγαινε το καλύτερο νερό του Λιβαδίου. ΓΥΦΤΑ: Περιοχή στη Σάπκα. Εκεί βρέθηκε κάποτε νεκρή από το κρύο μια τσιγγάνα (γύφτα). ΔΗΜΟΚΑ: Ανατολικά των «Πύργων» και πάνω από το χωριό Άγιος Δημήτριος υπάρχουν οι περιοχές «ΔΗΜΟΚΑ» και «ΜΗΤΣΑΝΙ». Πατατοπεριοχές κι αυτές. Τα ονόματα αποδίδονται σε ιδιοκτήτες με αυτό το όνομα. Εδώ βρίσκεται και μια βρύση με το όνομα «ΦΙΝΤΙΝΑ ΑΛΟΥ ΠΑΓΚΟΥ» από παρατσούκλι Λιβαδιώτη. ΚΑΛΑΜΑΡΙ: Ψηλή κορυφή του Τιτάριου (1723 μ) που έχει το σχήμα του μελανοδοχείου. ΚΑΡΑΪΣΚΟΥ: Δεξιά από το Παλιόκαστρο βρίσκεται η περιοχή «ΚΑΡΑΪΣΚΟΥ». Ανήκε στους Καραϊσκαίους. ΚΑΣΤΡΙ: Περιοχή στον κάμπο του Λιβαδίου. Στα παλιά χρόνια υπήρχε ένα κάστρο εκεί. Στην πραγματικότητα το κάστρο αυτό ήταν μέρος τειχών αρχαίας πόλης της Περραιβίας. Στην περιοχή βρέθηκαν αρκετά στοιχεία που επιβεβαιώνουν την άποψη. Ο χώρος είναι χαρακτηρισμένος αρχαιολογικός.
ΚΙΑΤΡΑ ΑΛΙ ΑΡΙΝΑΚΑ: Η πέτρα της Αρινάκως. Όταν οι κλέφτες του Νταβέλη απήγαγαν την κόρη του άρχοντα Δημητρού Αρινάκω, την μετέφεραν σ΄ αυτήν την πέτρα, μέχρις ότου πάρουν τα λύτρα που ζήτησαν. ΚΙΑΤΡΑ ΤΣΙΑ ΠΙΤΡΟΥΜΤΑ (ΠΕΤΡΑ «ΦΑΓΩΜΕΝΗ»): Σημείο στην περιοχή Κιτραμάνο που έχει μεγάλες πέτρες με φυσικές οπές. ΚΙΟΣΚΙ: Λατινική λέξη που σημαίνει περίπτερο. Υπήρχε εδώ ένα πέτρινο περίπτερο που λειτουργούσε προπολεμικά σαν καφεζαχαροπλαστείο. Η τοποθεσία λέγεται και ΑΛΣΟΣ ΓΚΟΥΤΖΑΜΑΝΗ από το όνομα του δάσκαλου Γκουτζαμάνη που φύτεψε τα δέντρα και διαμόρφωσε το χώρο. ΚΙΣΑΤΣ: Σημαίνει ούρα. Εδώ σταματούσαν τα ζώα για να ουρήσουν.. ΚΙΤΡΑΜΑΝΟ: Το «ύψωμα» που συνεχίζεται ΒΔ του Λιβαδίου. ΄Ηταν μια πετρώδης περιοχή (σήμερα έχει καλυφθεί η περισσότερη με πεύκα) από την οποία οι Λιβαδιώτες προμηθεύονταν πέτρα για το κτίσιμο των σπιτιών. Το όνομα «Κιτραμάνο» θα πρέπει να ερμηνευτεί σαν « μάνα από πέτρες» ή σαν «πέτρα που μπορεί να μεταφερθεί και με τα χέρια, επειδή είναι κοντά». ΚΟΝΤΟΥΡΟΥ ΜΑΡΕ: Πηγαίνοντας προς Κατερίνη, συναντούμε αριστερά μας μια διασταύρωση που οδηγεί προς τις περιοχές Δημόκα, Πύργοι κλπ. καθώς και προς Προφήτη Ηλία, παλιότερα. (Σήμερα προτιμάται ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος Πολέζου-Προφήτη Ηλία). Όλη αυτή η πλαγιά λέγεται ΚΟΝΤΟΥΡΟΥ ΜΑΡΕ που σημαίνει «μεγάλη μερίδα» ή ακριβέστερα «μεγάλο κομμάτι πίτας». ΚΟΥΛΙΑ: Κάτω από το ΠΑΛΙΟΚΑΣΤΡΟ απλώνεται η μεγάλη πεδιάδα της ΚΟΥΛΙΑΣ Το όνομα συνδέεται με παλιά ιδιοκτήτρια πολλών χωραφιών.
ΚΟΥΡΙΑ: Χώρος που κούρευαν τα κοπάδια. ΚΟΥΤΟΥΡΙΑΝΟΙ: Η περιοχή μεταξύ Αγίου Γεωργίου και Βολόγκας, νότια του Λιβαδίου. Λέγεται ότι εδώ είχαν εγκατασταθεί διάφοροι τεχνίτες και μαστόροι από τα Κούτουρα της Ηπείρου. ΚΩΣΤΑΒΕΛΛΙ: Τοποθεσία στην περιοχή ΜΑΡΟΥΛΙ. Ανήκε κάποτε στον Κώστα Βέλλα. ΛΑ ΝΤ΄ΙΜΠΟΥΡΕ: Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ δάσους και Σάπκας. ΛΙΑΓΚΑΝΟΥ: Ορεινή περιοχή του Τιτάριου που πήρε αυτό το όνομα επειδή έχει σχήμα κούνιας. ΛΙΒΑΔΟΧΩΡΙ: Βρίσκεται μετά τα ΣΤΟΥΡΝΑΡΙΑ. Σώζονται κι εδώ ερείπια παλιού οικισμού. Οι κάτοικοι και του οικισμού αυτού μεταφέρθηκαν στο Λιβάδι. ΜΑΝΤΑΝΙΑ: Περιοχή με πολύ νερό. Εδώ επεξεργάζονταν τις φλοκάτες και άλλα μάλλινα είδη. ΜΑΡΟΪΟΥ: Σημείο που βρίσκεται λίγο πιο πέρα από τις Τρεις Βρύσες, πάνω από το παλιό μύλο του «Γκουτζαμάνη». Υπάρχει μια βρύση εκεί με το όνομα αυτό. «Φ΄ιντ΄ίνα αλ μαρόιου». Η βρύση αυτή είχε και έχει το καλύτερο νερό του Λιβαδίου. Το όνομα «μαρόιου» (γάτος) πρέπει να δόθηκε γιατί κάποτε είχε ψοφήσει στην πηγή της βρύσης ένας γάτος και είχε μείνει εκεί για πολύ καιρό. ΜΑΡΟΥΛΙ: Στην περιοχή αυτή πρωτοφυτεύτηκε το μαρούλι. Υπήρχαν εδώ πολλοί μπαξέδες με ζαρζαβατικά. ΜΙΝΤΡΙΜΕΛΙΟΥ: Εδώ είχε τα μαντριά ο Μέλλιος. Απόγονοι
του Μέλλιου σώζονται σήμερα στα Σέρβια Κοζάνης. ΜΙΡΜΙΤΣΑ: Το μικρό οροπέδιο (ράχες) μετά τον Προφήτη Ηλία καθώς ανεβαίνουμε προς το Χαϊδάρι. Αρχίζει εκεί που τελειώνει η περιοχή ΝΤΟΥΡΛΟΥ και φτάνει μέχρι την περιοχήΠαλιοχώρι. Η λέξη σημαίνει πτώματα, υπαίθριο νεκροταφείο. Σύμφωνα με διηγήσεις παλιών Λιβαδιωτών, περί τα τέλη του 19ου αιώνα, έγινε μια φοβερή μάχη εδώ μεταξύ Τούρκων και Αρβανιτών με πάρα πολλούς νεκρούς. « Όλη η περιοχή ΜΙΡΜΙΤΣΑ ήταν γεμάτη με στοιβαγμένα πτώματα, που έμοιαζαν με ξυλοθήκη». Αξίζει να σημειωθεί πως τα πτώματα αυτά δε θάφτηκαν. ΜΠΑΛΑΦΑ: Γεωργική περιοχή μετά την «ΠΛΟΥΑΤΣΑ». Ανήκε κάποτε σε κάποιον Μπαλάφα. ΜΠΙΣΤΙΡΓΙΕΣ: Τοποθεσία με μεγάλες πέτρες κοντά στον Προφήτη Ηλία. ΜΠΟΥΒΟΥΛΑ: Λόφος ψηλός του Τιτάριου, πριν από τη Σάπκα. Μοιάζει με βουβάλι γι αυτό και αποδόθηκε η ονομασία αυτή. ΝΤΟΥΡΛΟΥ: Η περιοχή που απλώνεται ΒΔ του προφήτη Ηλία, μέχρι τη θέση «Μιρμίτσα». Είναι άγνωστο από που προέρχεται η λέξη. ΠΑΝΤΙΑΜΑΡΙ: Μεγάλο ίσιωμα, ξέφωτο στην περιοχή Σάπκα. Η λέξη σημαίνει αυτό ακριβώς. ΠΑΛΙΟΔΕΡΒΕΝΑ: Το σημείο που ενώνεται ο Όλυμπος με το Τιτάριο όρος. Εδώ διαχωρίζεται ο νομός Πιερίας και Λάρισας. ΠΑΛΙΟΚΑΣΤΡΟ: Μετά την έκταση «ΜΠΑΛΑΦΑ» συναντούμε την περιοχή «Παλιόκαστρο» όπου υπήρχε αρχαίος οικισμός, ερείπια του οποίου σώζονται.
ΠΑΛΙΟΧΩΡΙ: Μετά από τη ΜΙΡΜΙΤΣΑ και καθώς ανεβαίνουμε προς Χαϊδάρι, συναντούμε την περιοχή ΠΑΛΙΟΧΩΡΙ. Εδώ υπήρχε παλιότερα οικισμός. Δεν αποκλείεται μάλιστα οιΠαλιοχωρίτες να είναι οι πρώτοι κάτοικοι του Λιβαδίου, οι οποίοι αναγκάστηκαν από τις δύσκολες καιρικές συνθήκες του χωριού να «μετακομίσουν» παρακάτω, στο σημερινό Λιβάδι. ΠΑΠΑΚΟΥΡΤΗ: Πήρε το όνομα από τον παπά της Αγίας Τριάδας Παπα-Κούρτη, ο οποίος είχε χωράφι σ΄ αυτό το μέρος. ΠΙΠΙΚΑ: Ο μεγαλέμπορας του Λιβαδίου Χατζηνικόλας έφερε από τη Σμύρνη για την κόρη του Πιπίκα ένα ωραίο και μοντέρνο φόρεμα. Το φόρεμα αυτό όμως «σόκαρε» την κοινωνία του Λιβαδίου. Συνήλθαν τότε οι δημογέροντες και αποφάσισαν να κάψουν το φόρεμα δημοσίως. Το έκαψαν στην τοποθεσία που φέρει αυτό το όνομα. Υπάρχουν και άλλες εκδοχές για το όνομα αυτό. (Βλέπε και σχετικό διήγημα του Νίκου Καραϊσκου). ΠΛΟΥΑΤΣΑ: Έκταση μετά τη «ΤΣΟΥΜΑ». Το όνομα αποδίδεται στις μεγάλες πέτρινες πλάκες που υπήρχαν εδώ και που ήταν ερείπια κάποιου οικισμού. ΠΟΛΕΖΟΣ: Δεν υπάρχουν στοιχεία για το πώς προέκυψε το όνομα αυτό. Κατά μία εκδοχή από το όνομα κάποιου ξένου Πολέζου ή Πολύζου που υπηρετούσε με κάποια ιδιότητα (χωροφύλακας, δάσκαλος ή κάτι άλλο). Ο άνθρωπος αυτός βοήθησε να διαμορφωθεί αυτός ο χώρος στον οποίο κάποτε υπήρχε βρύση. ΠΟΥΡΝΑΡΑ. Το οριακό σημείο που φυτρώνουν τα πουρνάρια. Από δω και πέρα δεν υπάρχουν πουρνάρια λόγω υψομέτρου. ΠΟΥΡΝΟΥ: Θαμνώδης περιοχή, απέναντι από την Αγία Τριάδα. Το όνομα «Πούρνου» από τα πολλά πουρνάρια που υπάρχουν.
ΠΥΡΓΟΙ: Περνώντας το δρόμο του ΚΟΝΤΟΥΡΟΥ ΜΑΡΕ συναντούμε μια διασταύρωση. Αριστερά συνεχίζεται ο παλιός δρόμος προς Προφήτη Ηλία. Δεξιά ακολουθούμε ένα δρόμο σε μια μεγάλη ράχη ακριβώς απέναντι από τον Όλυμπο. Η θέα του Ολύμπου από την περιοχή αυτή είναι καταπληκτική. Παλιότερα υπήρχαν εδώ «πύργοι», πιθανόν υπολείμματα τειχών ή άλλης κατασκευής. Σώζονται ακόμη «σημάδια» και πέτρες από τους «πύργους». Οι «πύργοι» δεν είναι άσχετοι από την έντονη παρουσία του Ολύμπου. Δυτικά από τους «πύργους» απλώνονται τα «ΛΙΒΑΔΙΑ». Μια μεγάλη ομαλή έκταση με πολλά πατατοχώραφα. ΡΟΥΣΑ: Περιοχή μετά το Παλιοχώρι που έχει κόκκινο χώμα. Το όνομα έχει σχέση με το χώμα αυτό. ΣΑΛΤΣΙ: Η λέξη προέρχεται από το λατινικό ΣΕΛΙΞ και το ιταλικό ΣΕΛΙΣΕ που σημαίνει ιτιά. Επομένως στο χώρο αυτό υπήρχαν ιτιές που σήμερα δεν υπάρχουν. ΣΑΜΑΡΙ: Κορυφή του Τιτάριου που έχει το σχήμα σαμαριού. ΣΑΠΚΑ: Πήρε το όνομα από τη γαλλική λέξη SHAPEAU που σημαίνει καπέλο. Κάποτε έμειναν Γάλλοι στρατιώτες εκεί. Υπάρχουν κι άλλες εκδοχές. ΣΑΡΟΪΛΙΟΥ: Μεγάλη γούρνα που συγκεντρώνει πολύ νερό λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω από το ΜΑΡΟΥΛΙ. Εδώ πνίγηκε κάποιος Σαρρός από άγνωστο κοντινό χωριό. Στην ίδια γούρνα λέγεται ότι πνίχτηκαν κι άλλοι. ΣΤΟΥΡΝΑΡΙΑ: Μια θαυμάσια περιοχή κοντά στο Χαϊδάρι με πανύψηλες οξιές, εξαιρετικό νερό, ποικίλη βλάστηση και ονειρώδη «ξέφωτα». Στην περιοχή αυτή συναντάει κανείς το σπάνιο φυτό «ύπνος», που υπήρχε παλιότερα σε κάθε Λιβαδιώτικο σπίτι μέσα σε βάζα. Το όνομα «Στουρνάρια» οφείλεται στα πολλά στουρνάρια (μάρμαρα) που υπάρχουν εδώ.
ΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΤΖΩΡΤΖΗ: Ονομάζεται έτσι γιατί στη στροφή αυτή έπεσε το αυτοκίνητο του Τζώρτζη Χατζηγωγίδη. ΤΑΓΑΝΙ Ή ΤΗΓΑΝΙ: Περιοχή δίπλα από το Λιβαδοχώρι. Κι εδώ σώζονται ερείπια παλιού οικισμού. ΤΡΕΙΣ ΒΡΥΣΕΣ: Ονομαστή περιοχή του Λιβαδίου με μεγάλη παράδοση. Βρίσκεται στο ρέμα κάτω από την Αγία Παρασκευή. Είχε και έχει πολλά νερά. Εκεί οι γυναίκες έπλεναν τις φλοκάτες, τα κιλίμια, τα προικιά, τα πάντα σχεδόν. Υπήρχε μάλιστα και πέτρινο στέγαστρο, που προφύλαγε τις γυναίκες , αλλά και τους διαβάτες από την κακοκαιρία. Το πλύσιμο των μάλλινων εδώ γίνονταν ομαδικά. Φυσικά προσλάμβανε χαρακτήρα «πανηγυριού», συζήτησης, κουτσομπολιού, επίδειξης προίκας και κάθε νέου μάλλινου υφάσματος. Το περίφημο στέγαστρο έχει καταστραφεί. Σώζονται μόνο ερείπια των τοίχων. ΤΣΑΡΑ ΑΛΜΠΑ: Είναι λίγο πιο πάνω από το Λιβάδι, καθώς ανεβαίνουμε στον Προφήτη Ηλία. Το όνομα «Τσαρα ΄Αλμπα» (λευκό χώμα) οφείλεται στο άσπρο χώμα που υπάρχει εκεί, το οποίο προέρχεται από ασβεστολιθικά πετρώματα. ΤΣΟΥΜΑ: Λόφος δυτικά από το ΜΑΡΟΥΛΙ. Κτηνοτροφική περιοχή με αγκαθιές και πουρνάρια πάνω στα οποία τα πρόβατα άφηναν τούφες από μαλλί. ΄Ετσι εξηγείται η ονομασία. ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ: Η ψηλότερη κορυφή του Τιτάριου (1838 μ). Φλάμπουρο σημαίνει ψηλή κορυφή. ΧΑΪΔΑΡΙ: Δασώδης περιοχή με νερά. Είναι ένα σημείο στο οποίο πηγαίνουν τακτικά οι Λιβαδιώτες και οι φίλοι του Λιβαδίου εκδρομές. ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ: Χώρος για χορούς. Από δω ξεκίνησε το Λιβάδι.
Είναι η μοναδική τοποθεσία η οποία έχει τις πιο πολλές πηγές νερού, ώστε να αντλείται και από πηγάδια, εκτός από τις βρύσες που ως σήμερα υπάρχουν στο Παζάρι, Χοροστάσι, Γουρνίτσα, Κιούγκι, Πολέζο, Σάλτσι, Φωστήρα με αυτά τα ονόματα και εξωτερικές, όπως η Πεπίκα, Δεβηλέγκα, Μαρόιου, Μπαμπαλιάρη, Χαϊδάρι, Φουρίτσου, Μπουλίτσα, Τζέτα, Ψαροφάϊ, Σόπουτο, Χαβούζι, Γκούσια, Μαντζάρα.
ΧΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΒΡΥΣΕΣ... Οι βρύσες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων και αποτελούν ένα ενδιαφέρον «κομμάτι» της ελληνικής μας ιστορίας και παράδοσης. Τραγουδήθηκαν, ζωγραφίστηκαν, εξυμνήθηκαν. Παράλληλα τα ονόματά τους αποτελούν μια πολύ καλή ...πηγή πληροφοριών. Στο Λιβάδι, (μέσα και γύρω από αυτό) , λόγω της φύσεως του εδάφους, υπήρχαν και υπάρχουν πολλές βρύσες. Ο ...πολιτισμός του τσιμέντου εξαφάνισε τις πιο ονομαστές. Οι βρύσες του Λιβαδίου δεν ξεδίψαγαν μόνο τους ανθρώπους και τα ζώα. Πολλές απ΄ αυτές αποτελούσαν ένα μόνιμο τόπο συνάντησης, συζήτησης, σχολιασμού, ανθρώπινης επικοινωνίας γενικά. Θα αναφέρουμε τις περίφημες «Τρεις Βρύσες» όπου οι Λιβαδιώτισσες έπλεναν τις φλοκάτες, τα κιλίμια, ρουχισμό κλπ. Ο χώρος μεταβάλλονταν σε ...πανηγύρι δουλειάς, ανταλλαγής πληροφοριών (πέστε το και κουτσομπολιό), επίδειξη προικών, γέλιου και άλλων ευχάριστων καταστάσεων ιδιαίτερα για την εποχή εκείνη. Παρόμοιο ρόλο έπαιξε η βρύση του Πολέζου. Και οι δύο αυτές ιστορικές βρύσες δε «λειτουργούν». Στον Πολέζο εξαφανίστηκε, ενώ από τις Τρεις Βρύσες έμειναν μόνο χαλάσματα. Από τις άλλες κοντινές στο χωριό βρύσες αναφέρουμε: - Τη βρύση στο Σάλτσι. Με πολύ κρύο νερό, αλλά με πολλά οξέα (σύμφωνα με μελέτη επιστημόνων). - Την ονομαστή για το θαυμάσιο χωνευτικό νερό βρύση της Γουρνίτσας, κάτω από τον Πολέζο. Δυστυχώς η περιοχή αυτή έχει
μεταβληθεί σε σκουπιδότοπο του σύγχρονου υπερκαταναλωτισμού. - Του «Μαρόιου» (γάτου), δίπλα από τις «Τρεις Βρύσες». Υπέροχο νερό που υπάρχει ακόμη. - «Φ’αιντίνα αλ Ζιώζη». Λίγο πιο πέρα από το Σάλτσι, κάτω από δρόμο προς Κατερίνη. Κάποτε είχε χαθεί ο Ζιώσης (γνωστός γραφικός τύπος) και τον βρήκαν να κοιμάται στη βρύση αυτή. Λέγεται και «Φ’ ντινίκα». - Την πηγή (ίσβουλου) στην «Γκουλεβράγκα» που σήμερα είναι βρύση. - Τις βρύσες της Αγίας Τριάδας με πολύ καλό νερό. - Τη βρύση του «Γιαννίκη», λίγο πιο πέρα από τον Αγιο Χαράλαμπο. Στη βρύση αυτή πλένονταν οι Λιβαδιώτες και Λιβαδιώτισσες την ημέρα της Ανάληψης. - Τη βρύση του «Αγοράστη». - Την ονομαστή βρύση στην «Πιπίκα» που χάθηκε. - Τη βρύση του «Αδάμου». - Τη βρύση του «Νάκα» στους μπαξέδες του Ράπτη. - Τη βρύση που συναντάμε στο σημείο « Ασπρα Χώματα» στον ανηφορικό δρόμο προς Προφήτη Ηλία. - Τη βρύση του Προφήτη Ηλία. Στην περιοχή των αμπελιών του Λιβαδίου είχαμε τις ξακουστές βρύσες «Τζέτα», «Φουρίτσου», «Τσούμου» και στην περιοχή Καστρί τη βρύση «Μπουλίτσα». Στη βόρεια μεριά υπήρχαν και υπάρχουν οι βρύσες στο Χαϊδάρι, τα Στουρνάρια, «Βαρνά», «Δημόκα» και άλλες. Μέσα στο χωριό παλιότερα,ιδιαίτερα πριν μπει το δίκτυο νερού, συναντούσαμε πολλές βρύσες, πηγές και πηγάδια. Αναφέρουμε τις πιο γνωστές: - « Αλ Κιούγκου», ψηλά, κοντά στο Κιτραμάνο. - Του Ρέχα. - Την «Μπρίκα». - Του Αγ. Κων/νου, εκεί που σήμερα είναι το περίπτερο. -Του «Ψαλίδα», κάτω από το αρχοντικό του Ταζέ.
- Το «πηγάδι του Κουρκουμπέτη» στο μέρος που σήμερα βρίσκεται η προτομή του Ανθιμου. - «Ισβουλου λα Κατσίκι» (πηγή στην καρυδιά του Κατσίκη). - «Φ’ αντίνα τσια νουάουα» (νέα βρύση), πίσω από την εκκλησία της Παναγίας. - Του «Ρέχα». – Της «Βολόγκας» κλπ. ΤΡΕΙΣ ΒΡΥΣΕΣ: ΜΙΑ ΠΑΛΙΑ ΟΜΟΡΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Κατηφορίζοντας προς Αγία Τριάδα, λίγο πιο κάτω από την Αγία Παρασκευή, συναντούμε τις περίφημες «Τρεις Βρύσες». Όχι όπως τις θυμούνται οι κάπως μεγαλύτεροι, βέβαια. Σήμερα έχει αναπαλαιωθεί το όλο «οίκημα» των «Τριών Βρυσών» και η όλη «φυσιογνωμία του τοπίου έχει αλλοιωθεί. Χάθηκε η πανέμορφη πέτρινη γέφυρα στο ρέμα λίγο πριν από τις βρύσες, ο νερόμυλος του Γκουτζαμάνη και πολλά άλλα. Παλιότερα, οι Τρεις Βρύσες ήταν το «δημόσιο πλυντήριο» των Λιβαδιωτών. Και για να ακριβολογήσουμε των Λιβαδιωτισσών. Εδώ πλένονταν τα ρούχα, οι φλοκάτες, τα κιλίμια κλπ. Ζέσταναν νερό στις «μπουργκάτσες» και με τον κόπανο προσπαθούσαν να καθαρίσουν τη βρωμιά των ρούχων. «Απορρυπαντικό» είχαν τη στάχτη. (Αλσίβα). Το αποτέλεσμα ήταν πάντα καλό. Παρότι που η πρόσβαση στο χώρο αυτό ήταν δύσκολη (μακριά απ΄ το χωριό, ανηφόρες και κατηφόρες), όλες σχεδόν οι Λιβαδιώτισσες έρχονταν εδώ γιατί υπήρχε μπόλικο και κατάλληλο νερό, προστασία από βροχή, πολλές μεγάλες πέτρες κ.ά. Τις ανοιξιάτικες και καλοκαιρινές μέρες ο χώρος του δημόσιου πλυντηρίου των «Τριών Βρυσών» έσφυζε από ζωή. Στήνονταν καθημερινά ένα «πανηγύρι». Φυσικά εδώ αναλύονταν όλα τρέχοντα γεγονότα, ανακοινώνονταν αληθινές ή φανταστικές κοινωνικές ειδήσεις, ενώ το κουτσομπολιό έδινε και έπαιρνε. Αναφέρονται πολλές ιστορίες που έχουν σαν φόντο την ιστορική αυτή τοποθεσία. Θα σας αναφέρω μία από αυτές. Κάποτε ένας ξένος κυνηγός έρχονταν τρέχοντας από την περιοχή της Αγίας Τριάδας και συνάντησε στις Τρεις Βρύσες δύο μεσόκοπες γυναίκες, που έπλεναν τα ρούχα.
- Συγγνώμη, κυρίες μου, μήπως πέρασε πριν από λίγο κάποιος κυνηγός από δω; Ρώτησε ο ξένος. Οι δύο Λιβαδιώτισσες τον κοίταξαν περίεργα. Δεν κατάλαβαν τη ερώτηση γιατί απλά δεν τα πήγαιναν καθόλου καλά με τα ελληνικά. Ωστόσο η μία κάτι είπε: - Μήτε ξέρω, μήτε είδα, μάν΄ μου… - Μα πρέπει να πέρασε, επέμενε ο κυνηγός. - Μήτε ξέρω, μήτε είδα, μάν΄ μου…, επανέλαβε η Λιβαδιώτισσα. Ο ξένος κατάλαβε κι έφυγε. Η άλλη Λιβαδιώτισσα, που δεν μίλησε, γύρισε προς τη φίλη της και της είπε στα βλάχικα: - Χαρά σε σένα Αννέτω που ξέρεις τη γλώσσα και απαντάς σε όλο τον κόσμο!
ΤΟΠΙΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ…
Από το αρχείο του Νίκου Καραΐσκου και την εφημερίδα “Λιβάδι Ολύμπου”.
Ηλεκτρονική επιμέλεια: Γιάννης Γαζέτης