Μιλούν οι πλάτανοι

Μιλούν οι πλάτανοι Α΄ βξαβείν ιανγξαθηθνύ δηαγσληζκνύ του Γεωργίου Μπίσμπα, υοιτητού

Δίλαη πξάγκαηη λα απνξεί θαλείο κε ηηο ιατθέο καο παξνηκίεο. Με ηε απιόηεηά ηνπο εθθξάδνπλ θαηαζηάζεηο θαη πόζε ζνθία θξύβνπλ. Αλάκεζα ηνπο δηαθξίλνπκε θαη ηηο εμήο δύν ελδηαθέξνπζεο παξνηκίεο: «ν πιάηαλνο ζέιεη λεξό θαη ε ιεύθα ζέιεη αγέξα», «όηαλ δεηο πιάηαλν θαη βάην ζα λαη θαη λεξό από θάηω». Σν «΢άιηζη», ε Αγία Σξηάδα, ε πιαηεία, νη Άγηνη Αλάξγπξνη θαη πνιιέο άιιεο ηνπνζεζίεο έξρνληαη λα απνδείμνπλ ηελ αιήζεηα ησλ παξαπάλσ παξνηκηώλ. Αλ πξνζέμνπκε ζα δνύκε πσο ζε όιεο απηέο ηηο ηνπνζεζίεο ηεο παηξίδαο καο ππάξρεη από κηα πεγή λεξνύ θαη δίπια έλαο ή δύν πιάηαλνη. Έηζη νη Ληβαδηώηεο γξήγνξα αγάπεζαλ ην ζπκπαζέζηαην απηό δέληξν. Η αγάπε όκσο κεγαιώλεη αθόκα πεξηζζόηεξν, όηαλ ζπλνδεύεηαη από έλα πιήζνο αλακλήζεσλ. Σνύην αθξηβώο ζπλέβε ζηνπο Ληβαδηώηεο κε ηνλ πιάηαλν ηεο πιαηείαο. Πόζα θαη πόζα δελ είδε θαη δελ άθνπζε ν ζπκπαζήο γεξνπιάηαλνο! Πνηνο μέξεη πόζα ζα είρε λα καο πεη αλ κπνξνύζακε λα ηνπ δώζνπκε ιαιηά. Ίζσο λα είλαη θάπσο ππεξβνιηθό, αιιά πνιινί είλαη απηνί πνπ ππνζηεξίδνπλ πσο αλ ε πιαηεία δελ είρε ηνλ πιάηαλν, ζα έραλε θάζε αμία θαη ίζσο ίζσο αθόκε θαη απηό ην Ληβάδη λα κελ άμηδε λα ππάξρεη. Αο είλαη ινηπόλ αησλία ε κλήκε ηνπ αλζξώπνπ πνπ καο έθαλε ην κεγάιν απηό δώξν. Γπζηπρώο όκσο ε παξάδνζε δε καο μεθαζαξίδεη νύηε ην πξόζσπν κνπ θύηεςε ηνλ πιάηαλν νύηε θαη ηελ ειηθία ηνπ. Καηά κία άπνςε (Γ.΢αιαβάηεο) ν πιάηαλνο ηεο πιαηείαο θπηεύηεθε από ηνλ Γεκήηξην Γεκεηξηάδε ή Γεκεηξό ην έηνο 1788. Μηα άιιε άπνςε (Διεπζέξηνο Γθνύκαο) δηαθσλεί θαη σο πξνο ηελ ειηθία ηνπ. Καηά ηελ άπνςε απηή σο παηέξαο αλαθέξεηαη ν παππνύο ηεο κεηέξαο ηνπ γλσζηνύ καο δαζθάινπ Διεπζεξίνπ Γθνύκα, νλόκαηη Κσλζηαληίλνο Γθνύκαο. Παιηόο λαπηηθόο ν Κσλζηαληίλνο Γθνύκαο όηαλ ήξζε ζην Ληβάδη άλνημε θαθελείν ζηε ζεκεξηλή πιαηεία θαη ζπγρξόλσο θύηεςε ηνλ πιάηαλν. ΋ια απηά ζπλέβεζαλ ην έηνο 1858. Δδώ ηα πξάγκαηα ζπγρένληαη θάπσο δηόηη ελώ θαηά ηελ πξώηε άπνςε ν Γεκεηξόο αλαθέξεηαη ζαλ απηόο πνπ θύηεςε ηνλ πιάηαλν ζηε δεύηεξε άπνςε ν Γεκεηξόο απιώο κλεκνλεύεηαη ζαλ δήκαξρνο Ληβαδίνπ. Έλαο ινηπόλ από ην δίδπκν ηνπ Γεκεηξνύ – Γθνύκα πξέπεη λα θαηαηαγεί ζηνπο επεξγέηεο ηνπ Ληβαδίνπ, αθνύ καο ράξηζε ηνλ ζπκπαζέζηαην πιάηαλν. ΋ηαλ θπηεύηεθε ν πιάηαλνο δελ θπηεύηεθε ζαλ έλα θισλάξη, αιιά θπηεύηεθε ζε δύν. Φαίλεηαη πσο νη ζπκπαηξηώηεο ζπκπάζεζαλ ηνλ λενγέλλεην πιάηαλν θαη ηνλ πόηηδαλ ηαθηηθά θαη ηνλ πξνθπιάγαλε από ηηο επηζέζεηο δηαθόξσλ δώσλ. Μάιηζηα αλαθέξεηαη πσο ν ηνύξθνο αζηπλόκνο πνπ ήηαλ ηελ επνρή εθείλε ζην Ληβάδη δηέηαμε λα ηνπνζεηεζνύλ γύξσ από ην δέληξν θάγθεια. Πξάγκα πνπ έγηλε. Αθόκε δε ιέγεηαη πσο ν αζηπλόκνο έπηλε ηνλ θαθέ ηνπ πάληνηε θάησ από ηνλ πιάηαλν. Έηζη ινηπόλ κε ηελ πξνζηαζία θαη ηελ επηκέιεηα πνπ είραλ ηα δύν κηθξά θισλαξάθηα άξρηζαλ λα κεγαιώλνπλ γξήγνξα. Αθνύ κεγάισζαλ αξθεηά ηα θισλάξηα έλσζαλ ηα θνξκηά ηνπο γηα λα καο δώζνπλ ην ζεκεξηλό ζεόξαην πιάηαλν. Έηζη ηα ρξόληα πεξλνύζαλ, ν πιάηαλνο κεγάισλε θαη νη Ληβαδηώηεο δέλνληαλ κε ρίιηεο δπν ζπγθηλήζεηο θαη αλακλήζεηο καδί ηνπ. Σνλ ιάηξεπαλ θαη θακάξσλαλ γη απηόλ. Ο παππνύο Ισάλλεο Αλησλίνπ κνπ αθεγήζεθε θαη ην εμήο πεξηζηαηηθό: ΢ηα ΢έξβηα ππήξρε έλαο πιάηαλνο από ηνλ θνύθην θνξκό ηνπ νπνίνπ έηξερε θξύν λεξό. Κάπνηνο Ληβαδηώηεο νλόκαηη Γθηνπιηάκαο πνπ επηζθέθηεθε ηνλ πιάηαλν απηόλ ζηελαρσξήζεθε πάξα πνιύ πνπ απηόο ππεξηεξνύζε από ηνλ πιάηαλν ηεο πιαηείαο καο. Μόιηο γύξηζε ζην Ληβάδη θξόληηζε κε δηθά ηνπ έμνδα λα γίλεη κία βξύζε δίπια ζηνλ θνξκό ηνπ πιάηαλνπ. Γπζηπρώο απηή ε βξύζε δε ζώδεηαη ζήκεξα γηα λα ζαπκάζνπκε πεξηζζόηεξν ην πλεύκα ηεο επγελνύο άκηιιαο θαη ηεο ππεξεθάλεηαο ηνπ δηέθξηλε ηνπο Ληβαδηώηεο πάξα απηό θαζαπηό ην έξγν. Οη Ληβαδηώηεο έδηλαλ κεγάιε ζεκαζία ζηελ καξηπξία ηνπ πιάηαλνπ. Δίλαη ραξαθηεξηζηηθέο νη θξάζεηο πνπ ιέγνληαη αθόκα θαη ζήκεξα «λα κε θξεκάζεη ζηνλ πιάηαλν», «λα κε θηύζεηο θάηω από ηνλ πιάηαλν» θαη ινηπά. Αθόκε έλα ραξαθηεξηζηηθό ηεο πξνζνρήο πνπ έδηλαλ νη Ληβαδηώηεο ζηνλ πιάηαλν, είλαη ην

γεγνλόο όηη νπνηαδήπνηε αλαθνίλσζε ηελ αλαξηνύζαλ ζ' απηόλ. Καη όκσο ηόζα θαη ηόζα ζεκεία ππήξραλ πνπ ζα κπνξνύζαλ λα αλαξηεζνύλ αλαθνηλώζεηο. Σν βιέκκα όκσο ηνπ Ληβαδηώηε ζα πέζεη πξώηα ζην γεξνπιάηαλν. Η παξάδνζε ιέεη πσο ηελ επνρή ησλ εθθαζαξηζηηθώλ επηρεηξήζεσλ ην έηνο 1878 νη Γθέγθεδεο, όηαλ θαηαδίθαδαλ θάπνηνλ ζε θξεκάια, ηνλ θξεκνύζαλ ζηνλ πιάηαλν ηεο πιαηείαο. Σελ απάλζξσπε απηή ζπλήζεηα δηαηήξεζαλ θαη νη Ιηαινί θαηαθηεηέο. ΋ηαλ απηνί ήζειαλ λα ηξνκνθξαηήζνπλ ηνπο θαηνίθνπο πνπ δελ έδηλαλ καιιί, γάια θαη ινηπά ηνπο θξεκνύζαλ ζηνλ πιάηαλν κέρξη πνπ απηνί λα ζπγθαηαηεζνύλ λα παξαδώζνπλ ηα πξντόληα ηνπο. Ο Διεπζέξηνο Γθνύκαο κνπ είπε πσο θάπνηε, γηα ηνπο γλσζηνύο ιόγνπο, είραλ θξεκάζεη ζηνλ πιάηαλν θάπνηνλ Γαιιία. Αιιά πξηλ αθόκα απηόο πληγεί ν Γθνύκαο ηνλ θαηέβαζε από ηελ θξεκάια, ηνπ έθαλε ηερλεηή αλαπλνή θαη ν άλζξσπνο ζώζεθε. ΋ηαλ όκσο ην έκαζαλ νη Ιηαινί πήγαλ ζην ζπίηη ηνπ, θαη πήξαλ ό,ηη θαγώζηκν δηέζεηε. Οη Ληβαδηώηεο δελ άθελαλ ακέηνρν ηνλ πιάηαλν αθόκα θαη ζηηο δηαζθεδάζεηο ηνπο. Έηζη ζε θάζε παλεγύξη νη Ληβαδηώηεο ελώ ρόξεπαλ κέζα ζηα θαθελεία έζεξλαλ ην ρώξν έμσ θαη ζπλέρηδαλ γύξσ από ηνλ πιάηαλν. Πνιινί θαη από ηνπο ζεκεξηλνύο Ληβαδηώηεο πξνζπαζνύλ κε αλάινγεο ελέξγεηεο λα ζώζνπλ ην παιηό απηό έζηκν. Αο ζεκεησζεί πσο από ην έηνο 1856 σο ην 1905 είρε θαζηεξσζεί ρνξόο γύξσ από ηνλ πιάηαλν. Μάιηζηα ν θύθινο ηνπ ρώξνπ πεξηειάκβαλε θαη ηε βξύζε. ΢ηνλ ρνξό απηό γύξσ από ηνλ πιάηαλν ζπκκεηείραλ λέεο θαη λένη ηνπ Ληβαδίνπ κε ηνπηθέο ελδπκαζίεο. Μεηαμύ όκσο απηώλ ππήξραλ θαη πνιινί ΢ακαξηλαίνη πνπ είραλ έξζεη ηόηε ζην Ληβάδη επεηδή ζηελ παηξίδα ηνπο γηλόηαλ ζηξαηησηηθέο επηρεηξήζεηο. Αλάινγε ζπλήζεηα επηθξαηνύζε κέρξη θαη ησλ εκεξώλ καο ζηελ ελνξία ησλ Αγίσλ Αλαξγύξσλ. Γπζηπρώο ζήκεξα δε ζώδεηαη θαλέλα από ηα σξαία απηά έζηκα ησλ πξνγόλσλ καο. ΋κσο νη Ληβαδηώηεο θαη πνιινί παξαζεξηζηέο δελ παύνπλ λα απνιακβάλνπλ ηώξα ην θαινθαίξη θαη δξνζηά ηνπ πιάηαλνπ παίδνληαο ην ηάβιη ηνπο, ηελ μεξή ή πίλνληαο ην ζξπιηθό ηζίπνπξν.

Αο ζεκεησζεί όηη ηα ηειεπηαία ρξόληα είρε ηνπνζεηεζεί πάλσ ζηνλ πιάηαλν θνπδνύλη (κλόπουτου) γηα λα ηξνκάδνπλ ηα δηάθνξα πνπιηά πνπ ζηακαηνύζαλ πάλσ ηνπ θαη λα απνθεύγεηαη ηπρόλ ιέξσκα ησλ ζακώλσλ ηεο πιαηείαο. Γίπια αθξηβώο από ηε ζεκεξηλή βξύζε ηεο πιαηείαο ππήξρε κέρξη ην 1926 κηα αζπξόιεπθα ηελ νπνία έθνςαλ νη Ληβαδηώηεο επεηδή θαηέζηξεθε ηηο πεγέο ηνπ λεξνύ. Πάλησο πεξηγξάθεηαη σο πάξα πνιύ πςειό θαη ηξνκεξά θνπλησηό δέληξν. Γπζηπρώο γηα ηνλ πιάηαλν ηεο πιαηείαο δελ κπνξνύκε λα ηνπ δώζνπκε ην πξνβάδηζκα θαη ζηελ ειηθία. Ώο αξραηόηεξνο όισλ παξνπζηάδεηαη ν πιάηαλνο ηεο Παλαγίαο. Πνιιά ινηπόλ ζα είρε λα καο πεη ε πξντζηνξία θαη απηνύ ηνπ δέληξνπ. ΋κσο δελ δηαζώζεθε ηίπνηε ην ζπγθεθξηκέλν νύηε σο πξνο ηελ ειηθία, νύηε σο πξνο ην άηνκν πνπ ην θύηεςε. Καηά κία άπνςε (Διεπζέξηνο Γθνύκαο, Γεκήηξηνο Γθξέθνο, Κσλζηαληίλνο Πηηζηάβαο) ηνλ πιάηαλν ηεο Παλαγίαο ηνλ θύηεςε θάπνηνο νλόκαηη Πέθνο, κεγάινο άξρνληαο ηνπ Ληβαδίνπ. Σν αξρνληόζπηηό ηνπ ην είρε ζηε ζέζε ηεο ζεκεξηλήο θαηνηθίαο ηνπ Γεκήηξε Φαξκαθηώηε (Γηαλλνπιάθα). Απηό κπνξεί λα γίλεη πεξηζζόηεξν πηζηεπηό αλ αλαινγηζηεί θαλέλαο όηη ην ζπίηη ηνπ άξρνληα Πέθνπ είλαη πάξα πνιύ θνληά ζηνλ πιάηαλν. Πάλησο ζ εθείλν πνπ ζπκθσλνύλ όινη είλαη πσο όηαλ θπηεύηεθε ν πιάηαλνο ηεο πιαηείαο απηόο ηεο Παλαγίαο ήηαλ όζν είλαη ζρεδόλ ζήκεξα. Πξάγκα πνπ ζεκαίλεη ηα δέληξα έρνπλ κεγάιε δηαθνξά ειηθίαο κε παιαηόηεξν πάληνηε απηόλ ηεο Παλαγίαο. Πνιύ πην μεθαζαξηζκέλα ηα πξάγκαηα είλαη γηα ηνλ πιάηαλν ησλ Αγίσλ Αλαξγύξσλ. Αξθεί λα ζθεθηεί θαλέλαο πσο ν άλζξσπνο πνπ ηνλ θύηεςε δεη θαη ζήκεξα. Ήηαλ 27 Φεβξνπαξίνπ ηνπ έηνπο 1924 όηαλ ν Αληώλεο Πάγγνο κεηέθεξε από ηνλ κύιν ηνπ Μεδίιε έλα βιαζηάξη πιάηαλνπ θαη ην παξέδσζε ζηνλ Λάδαξν Χαιθίδε. Απηόο κε ηε ζεηξά ηνπ ηνλ θύηεςε ζηε ζεκεξηλή ηνπ ζέζε. Πξηλ όκσο από ηνλ πιάηαλν θαη ζηελ ίδηα αθξηβώο ζέζε ππήξρε κηα ιεύθα (ζάιηζη) ε νπνία ρξεηάζηεθε λα βγεη πξνθεηκέλνπ λα θπηεπηεί ν πιάηαλνο. ΋ηαλ ν πιάηαλνο ησλ Αγίσλ Αλαξγύξσλ κεγάισζε αξθεηά θηλδύλεςε λα ζπάζεη. Αιιά ν Χαιθίδεο ηνλ έδεζε κε γεξό ζύξκα από ην θακπαλαξηό θαη ηνλ έζσζε (νη πιεξνθνξίεο είλαη ηνπ ίδηνπ ηνπ Λάδαξνπ ηνπ Χαιθίδε). Δδώ αμίδεη λα πεξηγξαθεί κηα σξαία ζπλήζεηα ησλ θαηνίθσλ ησλ Αγίσλ Αλαξγύξσλ (Κνπηνπξηάληνη) πνπ θαη απηή δπζηπρώο δελ κπνξέζακε λα ηε δηαηεξήζνπκε. Ώο γλσζηό θάζε ρξόλν ην απόγεπκα ηεο εκέξαο ηνπ Πάζρα ζηε ζέζε ηνπ ζεκεξηλνύ γεπέδνπ γηλόηαλ κεγάινο ρνξόο λέσλ ηνπ Ληβαδίνπ. Καηόπηλ νη λένη θαη νη λέεο ησλ Αγίσλ Αλαξγύξσλ κε ηε ζπλνδεία ηεο ηνπηθήο νξρήζηξαο (πιεξνθνξίεο από ηνλ Κσλζηαληίλν Μπαδνύθε) μαλάζηελαλ ηνλ ρνξό γύξσ από ηνλ πιάηαλν ηεο ελνξίαο. Αμίδεη λα αλαθεξζεί πσο γύξσ από ηνλ θνξκό ηνπ πιάηαλνπ είρε ρηηζηεί έλα πεδνύιη πάλσ ζην νπνίν αλέβαηλαλ νη νξγαλνπαίρηεο γηα λα αθνύγνληαη θαιύηεξα. Σν πεδνύιη όκσο απηό έρεη θαη άιιν ζθνπό. Θπκάκαη θη εγώ πσο εθεί βγαίλαλε θαη θαζόληνπζαλ νη γέξνη ηεο ελνξίαο. Μα όκσο Ληβαδηώηεο δε ζηακάηεζαλ εδώ. Θέιεζαλ λα έρνπλ ηελ παξνπζία ηνπ πιάηαλνπ θαη ζε άιιεο ηνπνζεζίεο έμσ από ην Ληβάδη. Αλ επηζθεθηεί θαλείο ην ΢άιηζη ζα δεη πσο θάησ από ηε βξύζε ππάξρνπλ δύν πειώξηνη πιάηαλνη πνπ ραξίδνπλ κηα ζαπκάζηα δξνζηά ην θαινθαίξη θαη θνζκνύλ αθάληαζηα ην ρηνληζκέλν ηνπίν θαηά ην ρεηκώλα. Γπζηπρώο όκσο παξά ηηο πξνζπάζεηέο ήηαλ

αδύλαηνλ λα θέξσ ζην θσο πην ζπγθεθξηκέλα ζηνηρεία γηα ηα δύν απηά δέληξα. Σν κόλν πνπ ιέγεηαη (Λάδαξνο Πξνθόβαο) είλαη πσο νη πιάηαλνη ζην ΢άιηζη είλαη ηεο ίδηαο ειηθίαο κε απηόλ ηεο πιαηείαο. Αθόκε ππνζηεξίδεηαη (Διεπζέξηνο Γθνύκαο), πσο νη δύν πιάηαλνη ηνπνζεηήζεθαλ ηελ ίδηα επνρή πνπ θηίζηεθε θαη ε βξύζε ζην ΢άιηζη. ΋κσο θαη ηελ Αγία Σξηάδα αλ επηζθεθηεί θαλέλαο κεξηθά κέηξα πάλσ από ηε βξύζε ζα ζπλαληήζεη έλαλ σξαηόηαην πιάηαλν. Καη ζηηο Σξεηο Βξύζεο όκσο θαηά κία πεγή (Ισάλλεο Αλησλίνπ) ππήξραλ πιάηαλνη πνπ δπζηπρώο θαηαζηξάθεθαλ. Θα πξέπεη λα ζεκεηώζνπκε αθόκε όηη κεγάιν θίλδπλν, δηπιό, δηέηξεμε θαη ν πιάηαλνο ηεο πιαηείαο ην έηνο 1943. Ο έλαο θίλδπλνο πξνήιζε από ηα άινγα πνπ έδελαλ νη Γεξκαλνί θαηαθηεηέο ζηελ αιπζίδα πνπ ππήξρε γύξσ από ηνλ πιάηαλν. Απηά ηξώγνληαο ηε θινύδα ηνπ θνξκνύ θαη απηόλ αθόκε ηνλ θνξκό ζα ζηεγλώλαλε ην δέληξν αλ δελ επελέβαηλε έλαο Απζηξηαθόο νλόκαηη Ρίρηεξ ώζηε λα απνκαθξπλζνύλ ηα δώα από εθεί. Ο δεύηεξνο θίλδπλνο πξνήιζε από ηε θσηηά ζηηο 3 έσο 13 Ινπιίνπ ηνπ έηνπο 1943 όηαλ νη Γεξκαλνί έθαςαλ ην Ληβάδη. Σόηε κάιηζηα θάεθαλ θαη κεξηθά κεγάια θιαδηά πξνο ηελ πιεπξά Παπαγησξγάθε - Γαληζνύιε. Σν γεγνλόο ζηελνρώξεζε ηνπο Ληβαδηώηεο πνπ θξόληηζαλ ακέζσο λα θαζαξίζνπλ ηνλ πιάηαλν από ηα θακέλα θιαδηά θαη κε νπνηνδήπνηε ηξόπν λα επνπιώζνπλ ηηο πιεγέο ηνπ. Αιήζεηα ηη πξνζπάζεηα; Πόζε θξνληίδα; Πώο ινηπόλ λα κελ απνξεί θαη λα κε ζαπκάδεη θαλείο ζηνπο πξνγόλνπο καο; ΋κσο δελ αξθεί λα ζαπκάδεη θαλείο θάπνηνλ. Αιιά πξνζπαζεί λα ηνλ κνηάζεη. Καη αλ όρη λα ην μεπεξάζεη, ηνπιάρηζηνλ λα ηνλ θηάζεη.

Δθεκεξίδα ΛΙΒΑΓΙ ΟΛΥΜΠΟΥ 1974 ειεθηξνληθή επεμεξγαζία: Γαδέηεο Γηάλλεο