Tulpia nr. 6, Winter 2007 / 2008

Nederlands / Turks business- & cultuurmagazine • wintereditie 2007 / 2008 • € 4,95

Twee werelden één blad

Istanbul motor Turkse economie Westerse vrees voor Turkije onnodig Handel Nederland en Turkije in de lift ‘s Werelds diepste zeetunnel onder de Bosporus

Economische missie Turkije warm ontvangen Columns • Boeken • Politiek • Agenda

“Een geweldige surroundsound ervaring uit slechts twee kleine luidsprekers... Typisch een uitvinding die je van Bose mag verwachten.�

April 2007

Voor een demonstratie bezoekt u een geautoriseerde Bose-dealer.

Voor dealer-adressen bel +31 (0)299 - 390111, e-mail consumenteninfo@bose.com of bezoek www.bose321.nl

2

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Overtuig uzelf. Vraag om een demonstratie van een 3·2·1 DVD home entertainment-systeem ®

Drie kabels

Twee luidsprekers

Eén compact systeem

Uit het zicht te plaatsen ACOUSTIMASS -module niet afgebeeld. Quote gebruikt met toestemming, HiFi Test TV, 04/2007. ®

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

3

In deze editie tulpia actueel 8 Handel Nederland en Turkije in de lift

10 Ton van den Oever winnaar ereprijs voor Turks project

11 Europese Commissie

tevreden én kritisch over Turkse hervormingen

12 Nieuw Turkije-Instituut opent deuren

13 Turkije trekt meer Nederlandse vakantiegangers

Business

Istanbul kloppend hart van Turkse economie, p. 14

14 Handelscentrum Istanbul Turks imperium

18 Bim Hollands glorie in Turkije 20 Ambassadeur voor handel 24 Overleven in Turkije met juridisch kennis

27 Business Kort cover story 34 Warme ontvangst

Nederlandse delegatie in Turkije

Handel Nederland en Turkije in de lift, p. 8

Blik op Istanbul 40 ‘s Werelds diepste zeetunnel onder de Bosporus

Cultuur 44 Foto’s even kleurrijk als Ebru

Atilla Durak’s Anatolië, p. 44

4

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Politiek

Blik op Istanbul

Brussels Lof

‘s Werelds diepste zeetunnel onder de Bosporus

Onnodige vrees voor Turkije

50 Westerse vrees voor Turkije 54 Europese Unie heeft Turkije

De Nederlandse ingenieur Frits van de Kerk is lyrisch over het spoortunnelproject in Istanbul. “Met kleine krachten grote, zware elementen op hun plaats krijgen.

Dat is smullen voor een civiel ingenieur.”

TEKST: MARC GUILLET FOTO’S: SLAWOMIRA KOZIENIEC

TEKST: MERCITA CORONEL FOTO’S TULPIA MEDIA TEAM

50

Een aantal opmerkingen keert telkens terug wanneer de discussie over de Turkse toetreding tot de Europese Unie gaat. Is de regerende AKP wel te vertrouwen? Hoe staat het met de mensenrechten en de rechten van minderheidsgroeperingen?

Gaan de islam en democratie wel samen?

Deskundigen discussieerden in Ravenstein over deze heikele onderwerpen tijdens het Soeterbeeck-programma van de Radboud Universiteit Nijmegen.

“Er is geen serieus gevaar van een islamitische politieke orde in Turkije. Dat kunnen wij gerust uitsluiten,” is de stellige mening van dr. Erik-Jan Zürcher, als hoogleraar verbonden aan de Universiteit van

Leiden. ”De AKP heeft ook geen verborgen agenda, al staat de partij onder druk van haar islamistische achterban om een aantal pro-islamitische wetten aan te nemen.” Straatreclame met bikini’s is bijvoorbeeld verboden in Turkije. Premier Tayyip Erdoğan staat eveneens onder druk om het verbod op het dragen van de hoofddoek op de universiteiten af te schaffen. De belangrijkste reden voor Zürchers optimisme moet gezocht worden in het feit dat de AKP juist baat bij heeft bij een democratisch Turkije. “Het westerse model waarborgt immers de vrijheid van godsdienst, meer dan het huidige Turkije. Bovendien karakteriseert de Turkse islam zich niet

TULPIA winter editie 2007 2008

door puritanisme en verschilt qua stroming totaal van de andere landen. Turkije hangt de Hanefitische tak van de islam aan.”

De scheiding tussen religie en staat is nooit zo rigide geweest als verondersteld wordt.

Zürcher verwijst naar het door de overheid ingestelde religieus presidium (Diyanet İşleri) en de ambivalente rol die het leger vooral in de jaren ‘80 speelde. Onder het mom van acuut islamitisch gevaar pleegde het leger op 12 september 1980 een coup.

In de grondwet van 1982 werden juist pro-islamistche wetten aangenomen. Het leger heeft in die periode bijgedragen aan de toename van de moskeebouw en aan de versterking van het religieus presidium.

TULPIA winter editie 2007 / 2008

51

ISTANBUL – Turkije begint vaart te maken met het ‘project van de eeuw’ dat moet bijdragen aan het verminderen van de permanente verkeerschaos in Istanbul.

In september werd het derde stalen tunnelgeraamte onder de Bosporus afgezonken voor de metrotunnel die het Europese deel van Istanbul gaat verbinden met de snel groeiende buitenwijken op de Aziatische oever.

De metrotunnel is onderdeel van het zogeheten Marmaray-project dat modernisering en uitbreiding van het openbaar vervoer per spoor tot doel heeft. Over drie jaar zullen de eerste forensen de ultramoderne metro nemen. Het zal de reistijd tussen de westelijke en oostelijke buitenwijken van deze megastad met circa

14 miljoen inwoners met zeker anderhalf uur verminderen. En het zal na Tokyo en New York het drukste stedelijk transportsysteem ter wereld worden.

Dit Marmaray-project is niet alleen een ambitieus, maar ook een uiterst gecompliceerd project onder de drukbevaren zeearm. Het wordt de diepste onderwatertunnel ter wereld, 55 meter onder de waterspiegel. De metrolijn is bovendien slechts 16 kilometer verwijderd van een van de meest actieve aardbevingsgebieden in de wereld. De permanente onderaardse krachten bij de Noord-Anatolische breuklijn veroorzaakten de afgelopen zeven decennia zeven zware aardschokken. Seismologen hebben ontdekt dat het epicentrum van de cyclisch voorkomende

aardschokken zich steeds dichter naar Istanbul begeeft. “De kans dat een zware aardbeving de metropool binnen tien jaar zal treffen, is volgens berekeningen 44 procent en 77 procent binnen 30 jaar”, zegt Haluk Özmen, de hoofdingenieur van het project in zijn kantoor in Üsküdar. Dat een dergelijke natuurramp tot een catastrofe kan leiden in het overbevolkte Istanbul staat vast.

hard nodig

Nederland

“De uitdaging is dus een metrotunnel te bouwen die aardbevingsbestendig is,” aldus Özmen. Hij wijst erop dat er inmiddels soortgelijke tunnels zijn gebouwd in San Francisco, Japan en Korea. “Die hebben de aardbevingen goed doorstaan. We

tulpia divers

Foto TULPIA MEDIA TEAM

40

TULPIA winter editie 2007 2008

Who is afraid of Turkey? p. 50

TULPIA winter editie 2007 / 2008

41

Blik op Istanbul, p. 40

6 Wat u zegt 7 Colofon 28 Business Agenda 29 Business Service 57 Cultuur Service 58 Cultuur Agenda 60 Fotopia column 7 Van de hoofdredactie 22 Erdal Balcı 30 Marc Quillet 49 Süleyman van den Broek

Nederlandse economische missie naar Turkije, p. 34

56 İlhan Yücel Advertenties 2 Bose 17 SZW 23 Bel Ideal 27 Sepers Advocaten 31 ADA Accountancy 32 Helpdesk

Exclusief interview met het bos, p. 60

48 Telegoedkoop 62 Restaurant Saray 63 Turks Verkeersbureau 64 Efe Rakı TULPIA wintereditie 2007 / 2008

5

Wat u zegt Hare Majesteit de Koningin heeft mij gevraagd u hartelijk te bedanken voor het prachtig uitgegeven cultuurmagazine TULPIA. Uw reportages over het staatsbezoek aan Turkije geven op een fraaie manier het succes weer.

De Koningin en hunne Koninklijke Hoogheden de Prins van Oranje en Prinses Máxima der Nederlanden bewaren ook heel goede herinneringen aan dit bezoek.

Met gevoelens van de meeste hoogachting, C.H.A. Hogewoning Algemeen secretaris van Hare Majesteit de Koningin Op verzoek van Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Máxima der Nederlanden zeg ik u hartelijk dank voor de zomereditie van het magazine TULPIA met daarin een verslag

Foto’s RVD

van het bezoek van de Prins en de Prinses aan Turkije.

Met gevoelens van de meeste hoogachting, Mw drs. J.F. Zaaier Persoonlijk adviseur van Zijne Koninklijke Hoogheid de Prins van Oranje en Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Máxima der Nederlanden

Hierbij wil ik u nog berichten dat ik met veel plezier en interesse uw tijdschrift TULPIA heb gelezen. Heel veelzijdig en mooi uitgegeven.

Met vriendelijke groeten, Janneke den Boer DB Consult International Arts Management, Utrecht

Neem een abonnement op Tulpia voor

€ 14,85 € 14,85 € 29,70 € 23,-

Stuur uw gegevens naar:

Postbus 56822, 1040 AV AMSTERDAM Per e-mail naar: abonnementen@tulpia.nl Naam Adres

2007 • € 4,95

TWEE WERELDEN

ÉÉN BLAD

Sezen Aksu kwam, zong en overwon

Koningin Beatrix a en prinses Máxim naar Turkije 7 UNESCO roept 200 tot Mevlana jaar

Nederland s / Turks busi ness- & cultu urmagazine • juni /

Het best bewaarde geheim van Prinseneiland ereen De hemel is van ied Culinair • columns

september 2007 • €

ide iness • uitgebre • Istanbul • bus

4,95

agenda

Ontdek een wereld in Turkije

Hierbij machtig ik TULPIA eenmalig het bovenstaande bedrag van mijn rekeningnummer af te schrijven.

Handtekening :

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

TWEE WEREL DEN

ÉÉN BLAD

Máxim onvergeteli a’s jke bezoek

: :

Telefoon : E-mail : Rekeningnummer:

6

/ april rmagazine • maart business- & cultuu Nederlands / Turks

Turkey Now van start

Abonneren

3 nummers 6 nummers Studentenabonnement (6 nummers)

Aangenaam verrast heb ik kennisgenomen van de zomereditie van uw business- en cultuurmagazine TULPIA. Ik kreeg het van mijn Nederlandse buren die het weer op Schiphol hadden gekregen. Het verbaasde mij dat ik dit blad niet eerder heb ontdekt. Op jullie website las ik dat jullie al bijna twee jaar bestaan. Doen jullie wel genoeg aan promotie en publiciteit? Ik vind dat iedereen, zowel Turken als alle andere medelanders en Nederlanders, dit blad moet kennen. Er is nu eindelijk een tijdschrift in beschaafd Nederlands over Turkije en de Turkse gemeenschap in Nederland.

TULPIA is qua kwaliteit van zijn stukken, prachtige foto’s en druk naar mijn smaak uniek in Nederland. Dat is toch iets om trots op te zijn?

Turan Kırkbulak Ondernemer, Eindhoven

Unieke pelgrimage naar Spanje Hoe de ko de tulp teru ningin gbracht

Zomer editie

Proef wijn m et Mezopot amya De tweede natuur van Iris Travel

Columns • Boeken

• Business

• Agenda

twee werelden ÉÉn blad Colofon TULPIA NEDERLANDS/TURKS BUSINESS- & CULTUURMAGAZINE WINTER 2007/2008 Hoofdredacteur Tuncay Çinibulak, MA Redacteuren Mercita Coronel, John de Graaff, Erhan Gürer, Sonja Havermans Fotografen Slawomira Kozieniec, Patrick van de Luijtgaarden, Yavuz Meyveci, Sabri Varan, TULPIA MEDIA TEAM, Turkse Ministerie van Cultuur en Toerisme Columns Erdal Balcı, Süleyman van den Broek, Marc Guillet, İlhan Yücel Eindredacteur Mahir Karamanlis Grafisch ontwerp & Art Direction Mustafa Özbek, TULPIA MEDIA TEAM Webmaster ing. Handan Büyükaraslı E-mail: handan@tulpia.nl Vertegenwoordiging Turkije Yusuf Deniz Çinibulak (Istanbul) Tel: 0535-3283941/0542-3232480 E-mail: istanbul@tulpia.nl Correspondenten Turkije Erdal Balcı, Marc Guillet, Slawomira Kozieniec, Yavuz Meyveci, Cindy van Vliet Correspondentie-adres Postbus 56822 1040 AV AMSTERDAM 020-7522937 / 2221982 www.tulpia.nl info@tulpia.nl Uitgever Uitgeverij Sohbet © Tulpia 2007/2008

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever of auteursrechthebbende worden overgenomen of vermenigvuldigd.

Coverfoto Tulpia Media Team Nederlands / Turks business- & cultuurmagazine • wintereditie 2007 / 2008 • € 4,95

TWEE WERELDEN ÉÉN BLAD

Istanbul motor Turkse economie Westerse vrees voor Turkije onnodig Handel Nederland en Turkije in de lift ‘s Werelds diepste zeetunnel onder de Bosporus

Economische missie Turkije warm ontvangen Columns • Boeken • Politiek • Agenda

Angst, wederzijdse handel en de Turks-Europese betrekkingen

D

it jaar is als een ondergaande zon die zich opmaakt om binnenkort plaats te maken voor zijn opvolger. Aan deze wisseling gaan nog enkele plechtige vieringen vooraf, zoals het Offerfeest, Sinterklaas en Kerstmis. De straten ademen inmiddels al deze feestelijke sfeer. Ook onze redactie is in feeststemming door de verschijning van deze wintereditie die met liefde en zorg is samengesteld.

Elk nummer van TULPIA wijden we aan een ander thema. Deze keer staan de handel tussen Nederland en Turkije en de Turks-Europese betrekkingen centraal. Ons omslagverhaal gaat over de economische missie, geleid door de Haagse burgemeester Wim Deetman aan Ankara en Istanbul. Dit is een tweede bezoek, volgend op het staatsbezoek van het Koninklijke Huis dit voorjaar.

In onze nieuwe rubriek Brussels Lof kunt u alles lezen over de kansen van en de bedreigingen voor een Turkse toetreding tot de Europese Unie. Onze nieuwe medewerkster Mercita Coronel neemt met een panel van experts de Westerse vrees voor Turkije onder de loep. Is deze angst gegrond of geven de tegenstanders van toetreding de publieke opinie ten onrechte een vertekend beeld? Ook columnist İlhan Yücel belicht de Turks-Europese betrekkingen op eigenzinnige wijze en schrijft over de huidige machtsstrijd in Ankara.

In dit nummer staan wij tevens stil bij ’s werelds diepste zeetunnel in Istanbul die Europa en Azië met elkaar gaat verbinden. Onze correspondent Marc Quillet is met de experts de tunnel afgedaald en doet verslag van dit megaproject Maramaray.

Wij verwelkomen dit keer naast journaliste Mercita Coronel nog een andere nieuwe medewerker: de correspondent en schrijver Erdal Balcı. Hij neemt ons mee om ons zijn mensenlandschappen in Turkije te tonen.

Hij begint met een column en zal in latere nummers van TULPIA voor minstens zo mooie reportages tekenen.

Angst en hoop lopen als een rode draad door dit nummer. Onze columnist Süleyman van den Broek zegt dit keer de bron van angst te hebben ontdekt nadat hij een fles leeg had gedronken. Hij meldt bovendien dat de meesterwerken van een Mondriaan, Rembrandt, Van Gogh of andere kunstenaars niets meer waard zullen zijn. Hij vreest namelijk dat de stille leegte de kunst van de toekomst wordt.

Over deze onderwerpen en meer leest u in deze wintereditie. Ik hoop dat dit nummer uw koude winteravonden aangenaam zal verwarmen. Omdat ons volgende nummer pas volgend voorjaar uitkomt, wensen alle medewerkers van TULPIA en ik u alvast mooie feestdagen, een prettige jaarwisseling en een pril jaar met lentebloesem toe.

Tuncay Çinibulak, MA Hoofdredacteur

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

7

Actueel

Handel Nederland en Turkije in de lift Tekst Erhan Gürer Foto’s TULPIA MEDIA TEAM

Turkije was de afgelopen jaren een van de snelst groeiende economieën van de wereld. Het begin van de toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie, de macro-economische successen en de toename van buitenlandse investeringen geven aan dat deze trend zich zal voortzetten. Niet voor niets is Turkije samen met Rusland en India één van de drie prioriteitslanden voor de Dutch Trade Board. De DTB is het publiek-private samenwerkingsverband op het gebied van internationaal ondernemen. In de DTB werkt de overheid samen met verschillende partijen.

Deze stijgende trend in de Turkse economie vindt ook zijn weerslag in de handel tussen Nederland en Turkije. De export van Nederland naar Turkije is in 2006 met 8,7 procent gestegen ten opzichte van 2005.

De exportwaarde bedroeg ruim 3,3 miljard euro. Maar tegelijkertijd daalde Nederland van de 16e naar de 18e plaats op de lijst van importeurs in Turkije. Nederland doet het dus heel goed, maar andere landen doen het nog beter.

De Nederlandse export is sterk in chemische producten, machines, transport-

8

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

middelen en landbouw. Turkije exporteert met name textiel, kleding, machines en verwerkt voedsel naar Nederland. Ook Nederlandse toeristen zijn een belangrijke inkomstenbron voor Turkije. Per jaar gaan er gemiddeld 1,2 miljoen Nederlanders op vakantie naar Turkije.

Het succes van deze economische ontwikkelingen is te danken aan de politieke stabiliteit onder het eerste kabinetErdoğan. De regering heeft vanaf medio 2003 en in 2004 een veelvoud aan wetten aangenomen die leidden tot structurele hervormingen. Een voorbeeld is de wet voor buitenlandse investeringen, die het investeringsklimaat voor buitenlanders sterk verbeterde. Daarnaast was er veel aandacht voor verdere herstructurering van de bancaire sector.

Door de hervormingen is ook de Turkse economie stabieler geworden. De economie wordt aangedreven door de particuliere vraag. Hiermee is tweederde van het bbp (bruto binnenlands product) gemoeid.

De abrupte val van de Turkse lira medio 2006 leidde tot een stijging van de inflatie en een verscherping van het monetaire be-

leid. Als gevolg hiervan nam de groei van het bbp wat af en bleef steken op een (nog altijd behoorlijke) 6,1 procent.

De Turkse economie werd voorheen vaak gekenmerkt door sterk fluctuerende inflatiecijfers. De laatste jaren is het de Turkse overheid gelukt om de inflatie binnen de door het Internationaal Monetair Fonds gestelde grenzen te houden.

Het monetaire beleid en de loonmatiging hebben hier een belangrijke rol in gespeeld. In 2005 kwam de inflatie uit op 7,7 procent (dit lag beneden de door het IMF gestelde grens van 8 procent). In 2006 steeg de inflatie weer tot 9,5 procent. De voorlopige cijfers geven aan dat de inflatie weer zal dalen tot onder het niveau van 2005.

Buitenlandse investeringen

In de laatste drie jaar heeft Turkije bijna 22,84 miljard euro aan Foreign Direct Investment aangetrokken. Het afgelopen jaar bereikte het FDI een recordbedrag van ongeveer 13,84 miljard euro. Meer dan 15 duizend buitenlandse bedrijven zijn actief in Turkije. Voor 2007 wordt eenzelfde

Een aantal leden van de economische delegatie die onlangs Turkije bezocht poseren samen met burgemeester Kadir Topbaş en Consul-Generaal Marco Hennes. Vlnr: Bart van Bolhuis (EVD), Paul van Roon (FME-CWM), Wim Deetman (burgemeester Den Haag), Kadir Topbaş (burgemeester Istanbul), Marco Hennes (Consul-Generaal), Paul Korff de Gidts (Plv Consul-Generaal), Leonie Lübbers (EZ)

De positie van Nederland als investeerder in Turkije is sterk groeiende.

Er zijn 1189 Nederlandse bedrijven in Turkije gevestigd.

bedrag aan FDI verwacht. Samen met Brazilië, Rusland, India, China, Indonesië en Mexico behoort Turkije tot de zeven opkomende economieën volgens vele onderzoeken van gezaghebbende organisaties.

De positie van Nederland als investeerder in Turkije is wel sterk groeiende. Er zijn in naam 1189 Nederlandse bedrijven in Turkije gevestigd, waaronder alle bekende multinationals. Nederland staat hiermee op een gedeelde tweede plaats met het Verenigd Koninkrijk, maar na Duitsland met 2400. Wegens belastingconstructies (registratie van buitenlandse ondernemingen in Nederland) ligt het werkelijke aantal Nederlandse bedrijven waarschijnlijk op 300 à 400. Mede omdat FDI op grond van het voorgaande soms ten onrechte aan Nederland worden toegeschreven (zoals de overname door Vodafone van Telsim ad 3,12 miljard Euro) geldt Nederland als een van de grootste buitenlandse investeerders (in 2006 zelfs officieel de grootste, nog vóór Griekenland en België).

Economische indicatoren

2005

2006

Bbp (in miljard euro)

226,08 279,29

Handel Nederland - Turkije (x 1 miljoen euro)

2003

Invoer

Uitvoer

Saldo

1301,8

1977,2

675,4

Bbp per capita (in miljard euro)

3,42

3,79

Reële groei bbp (in procenten)

7,4

6,1

2004

1417,2

2446,0

1672,4

3055,6

1781,5

3322,7

8,2

9,5

2005

Balans van de lopende rekening (in miljard euro)

-15,99

-21,91

2006

Export van goederen (miljard euro)

53,23

63,62

Import van goederen (miljard euro)

75,94

91,44

Buitenlandse schuld (schatting eind 2005, miljard euro)

117,75 Bron:142,95 EIU/EVD

Inflatie (gemiddeld in procenten)

Recente investeringen betroffen bank en verzekeraar ING die de Turkse Oyak Bank voor 2 miljard euro heeft gekocht, Fortis dat in 2005 de Dişbank overnam voor 1 miljard euro. Dişbank is de zevende private bank van Turkije (marktaandeel 2%) en richt zich op het mkb. Shell had een belang van 5% in de overname van Tupraş (raffinaderijen) door de Koç-groep. Nederland is na Duitsland en het Verenigd Koninkrijk de grootste

1028,8 1383,2 Bron: EIU/EVD 1541,2

koper van onroerend goed.

De belangrijkste Turkse investeringen beperken zich hoofdzakelijk tot de bancaire sector. Zeven Turkse banken bedienen ondermeer deels de grote Turks-Nederlandse bevolkingsgroep en financieren import-exporttransacties en dergelijke. Het gaat om de volgende banken: Ak Bank, Credit Europe Bank, Demir Halk Bank, Garanti Bank, İş Bankası, Turkish Economy Bank TEB, en Yapı Kredi Bank. Daarnaast zetten Turkse bedrijven (om belastingtechnische redenen) holding companies op in Nederland. Voor meer zie pagina 34.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

9

Ton van den Oever winnaar ereprijs voor Turks project Door redactie TULPIA

AMSTERDAM - Boomkwekerij Ton van den Oever heeft de Nederlandse Turkey Trade Award, de wisselbokaal van de Netherlands Turkey Business Association (NETUBA) ontvangen. Deze prijs wordt één keer in de twee jaar uitgereikt aan Nederlandse ondernemers die een bedrijfseconomisch project in Turkije hebben opgezet. Begin vorig jaar is Ton van den Oever samen met een Turkse partner een laanboomkwekerij gestart onder de naam Ada-Plant.

De jury van NETUBA nomineerde in totaal drie bedrijven. Van den Oever heeft uiteindelijk de prijs gewonnen vanwege de succesvolle opzet van zijn kwekerij.

Directeur Hans van den Oever ontving de prijs uit handen van de secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken

10

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Chris Buijink. Van den Oever reageert enthousiast op het behalen van deze prijs.

“Ik vind het een hele eer dat wij deze beker hebben gewonnen.”

Ada-Plant in Turkije is onlangs door de plaatselijke gouverneur officieel geopend.

Burgemeester Wim Deetman van Den Haag was met zijn handelsdelegatie daarbij aanwezig.

Ton van den Oever Boomkwekerijen ontving in 2006 een subsidie in het kader van het Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM) van de EVD. De EVD is als agentschap van het Ministerie van Economische Zaken de uitvoeringsorganisatie van de rijksoverheid voor het faciliteren en het stimuleren van internationaal ondernemen en internationale samenwerking. Van den Oever levert diverse

soorten bomen in de maat 6-8 en 8-10 aan Ada-Plant. Daar worden de bomen doorgekweekt voor onder meer de lokale markt, maar ook voor de export naar Syrië, Rusland en Bulgarije. Ada-Plant is gevestigd in de regio Adapazarı, zo’n 100 kilometer ten oosten van Istanbul.

Twee jaar geleden won Rynart Transport bv de Turkey Trade Award, omdat het bedrijf zich volgens de jury had onderscheiden in het zakendoen met Turkije.

Het transportbedrijf is al twintig jaar actief in Turkije, bezit een eigen vestiging in Istanbul en heeft een distributiecentrum van 20.000 m2 geopend dat werk biedt aan een paar honderd mensen.

Lees meer over NETUBA en voorzitter Hans Risch op pagina 20.

Europese Commissie tevreden én kritisch over Turkse hervormingen Door redactie TULPIA

BRUSSEL - Vooral zo doorgaan, maar het tempo mag wel een tandje hoger. Dit is - kort samengevat - de boodschap van eurocommissaris Olli Rehn, belast met de uitbreiding van de Europese Unie, in zijn jaarlijkse voortgangsrapportage over Turkije en andere kandidaat-lidstaten van de Europese Unie die onlangs in Brussel werd gepresenteerd.

Volgens Rehn ligt Turkije op schema bij het proces van onderhandelingen naar toetreding tot de Europese Unie. De eurocommissaris prees Ankara’s inspanningen om het land verder te democratiseren.

Volgens hem heeft de democratie in Turkije de recente politieke crisis met succes doorstaan.

Maar Turkije is er nog lang niet, was de andere boodschap van Rehn namens de hele Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie. “Het momentum moet gebruikt worden om de hervormingen te versnellen en de fundamentele vrijheden te verbeteren, in het bijzonder de vrijheid van meningsuiting en godsdienst. Dat moet op zo’n manier dat ze doordringen in alle hoeken van het land en in het hele leven in Turkije,” zei eurocommissaris Olli Rehn.

Vooral artikel 301 van het Turkse wetboek van strafrecht is Europa een doorn in het oog. Op grond van dit artikel dat belediging van de Turkse identiteit strafbaar stelt, worden critici vervolgd en veroordeeld, meent Rehn. De wet is veelvuldig gebruikt door nationalisten om mensen te vervolgen die menen dat tegen het einde van het Ottomaanse Rijk, begin vorige eeuw, genocide is gepleegd op de Armeense minderheid in Turkije.

Op grond van dit wetsartikel werd de Turkse schrijver en Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk voor de rechter gesleept vanwege zijn publicaties en uitlatingen over de Armeense kwestie.

“Het is niet aanvaardbaar dat schrijvers, journalisten of intellectuelen vervolgd worden om een niet-gewelddadige mening,” zei Rehn tijdens de presentatie van het rapport. De eurocommissaris beklemtoonde verder dat onderhandelingen over het hoofdstuk justitiële zaken niet kunnen beginnen zolang artikel 301 niet is gewijzigd of geschrapt. Daarop lieten de Turkse autoriteiten in Brussel weten dat artikel 301

Eurocommissaris Olli Rehn en minister van Buitenlandse Zaken Ali Babacan openen de Europese vertegenwoordiging in Ankara.

zal worden aangepast om zo tegemoet te komen aan de Europese kritiek. Volgens de Turkse minister van Justitie Mehmet Ali Şahin zal zijn ministerie de komende dagen het parlement voorstellen presenteren om het gewraakte artikel aan te passen.

Twee weken voor de presentatie van de voortgangsrapportage aanvaardde het Europees Parlement een resolutie waarin het Turkije opriep haast te maken met de hervormingen. Deze resolutie was opgesteld door het Nederlandse Europarlementslid Ria Oomen (CDA) die namens het Europarlement de voortgang van Turkije volgt. In de resolutie werd optimistisch gereageerd op de plannen die Ankara onlangs presenteerde om de grondwet te herzien.

De ‘wensen’ van Oomen betroffen hervormingen van het rechtssysteem en het leger. Turkije moet direct een einde maken aan de “herhaalde inmenging van het Turkse leger in het politieke proces.”

Rechters moeten onafhankelijk recht kun-

nen spreken, aldus Oomen in haar aangenomen resolutie. Ook pleit het parlement voor meer rechtszekerheid van christelijke kerken en andere minderheidsgodsdiensten, die moet beter gewaarborgd worden. Ankara zou ook meer werk moeten maken van de bestrijding van folteringen door agenten. Ook moet de Turkse regering zich inspannen om eerwraak nog meer tegen te gaan. Oomen uitte haar zorg over de positie van vrouwen die vooral slachtoffer zijn van aan eerwraak gerelateerd geweld. Het parlement veroordeelde de recente PKK-aanslagen in Turkije, omdat die het democratische proces in Turkije in gevaar brengen. Het riep tegelijk Turkije op geen militaire inval te doen bij PKK-bases in Noord-Irak. De onderhandelingen met Turkije werden na een moeizame top gestart in 2005, maar al snel werden die toetredingsgesprekken gedeeltelijk opgeschort vanwege het conflict over Cyprus. Voor meer zie pag 50.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

11

Nieuw Turkije-Instituut wil breder beeld van Turkije tonen Door redactie TULPIA

AMSTERDAM – Eind november is het Turkije-Instituut in Den Haag officieel geopend. Het Instituut richt zich op het vergroten van de kennis over Turkije onder een breed Nederlands publiek.

Het Turkije-Instituut is een onafhankelijke organisatie die in nauwe samenwerking met debatcentra, onderwijsinstellingen, studentenverenigingen, uitgeverijen en media activiteiten gaat ontwikkelen die bijdragen aan een grotere kennis van Turkije vanuit een Nederlands perspectief.

“Hierbij gaat het om de betrekkingen tussen Nederland en Turkije, maar ook over de relatie EU-Turkije, de strategische ligging en de betekenis van Turkije in de regio, het snel groeiende belang van de Turkse economie en de verhouding tussen de Turkse migranten in Europa en hun moederland,” legt de kersverse directrice Lily Sprangers uit.

Sprangers probeert haar doel te bereiken door middel van lezingen en bijeenkomsten, uitwisseling tussen verschillende beroepsgroepen, het aanbieden van onderwijsmateriaal en een website voor allerlei informatie. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de expertise die in Nederland, Europa en Turkije aanwezig is.

Het instituut wordt gefinancierd door bijdragen uit het Nederlandse bedrijfsleven en de gemeente Den Haag. Het be-

stuur ervan bestaat uit een Dagelijks en Algemeen Bestuur die worden bijgestaan door een Wetenschappelijke Adviesraad (WAR). Het dagelijkse bestuur wordt bemand door Floris Maljers voorzit ter (voormalig voorzitter Raad van Bestuur Unilever), Laurens Jan Brinkhorst vice-voorzitter (Universiteit Leiden Prof. dr. Erik-Jan Zürcher Laurens Jan Brinkhorst en voormalig minister van Economische Zaken) en Hans Risch kingen, Marjanne de Haan, Luuk Muggen penningmeester (honorair consul van Turen Ali Yazgili. kije en voorzitter NETUBA). Hatice Can Naast een eigen programma met con(wethouder Gilze-Rijen) Sjoerd Gosses ferenties en lezingen kan iedere geïnteresWinand Quaedvlieg (Internationaal secreseerde instelling een beroep doen op de taris VNO-NCW) en nog enkele anderen expertise van het Turkije-Instituut. vormen het Algemeen Bestuur. De weten“Wij beschikken over een uitgebreid schappelijke adviesraad wordt voorgezenetwerk van deskundigen die lezingen en ten door prof. dr. Erik-Jan Zürcher (TCMO, andere bijdrages kunnen verzorgen. Ook stiUL) en dr. Ahmet Akgündüz (politicologie muleert het instituut de uitwisseling tussen UvA) is een van de vijf leden van de WAR. Nederland en Turkije en kan het een bijdrage Bij de stichting zijn per 1 november leveren aan de samenstelling van dergelijke vier stafleden werkzaam, met als achterprogramma’s in de vorm van inhoudelijke grond studies als Geschiedenis, Turkse voorbereiding en het vinden van gespreksTaal en Cultuur en Internationale Betrekpartners in Turkije,” aldus Sprangers.

TULPIA versterkt correspondententeam Door redactie TULPIA

ISTANBUL – TULPIA wordt gemaakt door een staf van zo’n vijftien professionele journalisten, fotografen, grafische vormgevers, columnisten en eindredacteuren.

In Turkije heeft dit magazine een vertegenwoordiging, twee vaste fotografen en twee correspondenten. Deze worden sinds kort versterkt door schrijver en correspondent Erdal Balcı. Vanuit Istanbul werkt hij sinds 1998 voor verschillende Nederlandse en Belgische bladen, waaronder het dagblad Trouw en De Standaard in België.

“Al als student werkte ik mee aan de uitgave van een tijdschrift,” vertelde hij in

12

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Istanbul waar hij onlangs gevraagd werd om voor TULPIA te schrijven. “Uit eigen ervaring weet ik dus hoe moeilijk het is om een blad te maken. Het is iets waar menig journalist van droomt: een tijdschrift te maken dat inhoudelijk sterk, mooi en spraakmakend is. Het verheugt mij daarom te zien dat een klasgenoot van mij een journalist met wie ik menige felle discussie heb gevoerd in de beginjaren van onze journalistieke carrière, erin geslaagd is een eigen blad uit te geven dat aan de criteria van een goed tijdschrift voldoet. Ik kan me heel goed inbeelden hoe mijn studiegenoot zich voelt als zijn blad van de

persen rolt. Het is me een waar genoegen om een beetje in zijn vreugde te delen en een stukje van mijn droom in dit blad tot leven te zien komen. Ook ik ben immers een journalist met dromen en ambities.”

Balcı (1969), geboren in de NoordoostTurkse stad Ardahan, heeft na zijn opleiding aan de School voor de Journalistiek in Utrecht vele jaren als freelancer gewerkt, onder andere voor NPS Radio 5, de Volkskrant, Vrij Nederland, de Groene Amsterdammer en Contrast. Hij is de auteur van twee boeken. In Nederland debuteerde hij onlangs met De Kinderen van Atilla en in Turkije met zijn roman Harun.

Nederlands toerisme naar Turkije groeit met 5,4 procent Door redactie TULPIA

DEN HAAG - In de eerste zes maanden van 2007 bedroeg het aantal Nederlandse toeristen naar Turkije 398.437. Dat is een stijging van 5,4% ten opzichte van dezelfde periode in 2006 toen er 377.891 Nederlanders naar dit land op vakantie gingen. Wereldwijd bezochten tussen januari en eind juni dit jaar ruim 9,1 miljoen toeristen Turkije: daarmee plust het land 16,6 procent ten opzichte van de vergelijkbare periode in 2006 toen het totale aantal bezoekers 7.876.153 miljoen bedroeg.

Istanbul ontving de eerste helft van dit jaar 104.932 Nederlandse toeristen, een toename van 12,5 procent ten opzichte van dezelfde periode in 2006 toen het aantal 93.238 bedroeg. Dit blijkt uit de vrijgegeven cijfers van het Turkse Ministerie van Toerisme en Cultuur.

Istanbul hot

“Istanbul plust boven verwachting en neemt langzaam maar zeker een hoge plaats in binnen de toptien van populaire citybestemmingen,” stelt directeur Murat Karakuş van het Turks Verkeersbureau in Nederland. “Onze inspanningen en die van de Nederlandse reissector om de Turkse stad als midweek- of weekendbestemming te promoten, werpen hun vruchten af. Met deze voortgang gaan wij aan het eind van dit jaar Amsterdam – dat in 2006 zo’n 4,6 miljoen buitenlandse toeristen trok – als stedenbestemming overtreffen.”

Wereldwijd ontving Istanbul in de eerste zes maanden bijna 2,3 miljoen bezoekers, een stijging van 26 procent in vergelijking met dezelfde periode afgelopen jaar toen ruim 1,8 miljoen toeristen de wereldstad bezochten.

Derde plaats

Binnen Europa neemt Nederland na Duitsland en Groot-Brittannië de derde plaats in. Mondiaal prijkt Nederland op de vijfde plaats in de rangorde van inkomend toerisme. Voor de eerste helft van dit jaar staat Duitsland op de eerste plaats met ruim 1,6 miljoen toeristen, gevolgd door Rusland (927.982), Groot-Brittannië (654.155), Bulgarije (559.882) en Iran (430.801). “Na het teleurstellende jaar 2006 ben ik voor dit jaar optimistischer gestemd. Zeker nu we in het hoogseizoen een duwtje in de rug

Foto Turkse Ministerie van Cultuur en Toerisme

krijgen van het Nederlandse klimaat, want veel Nederlanders boeken alsnog een

lastminute om de regen te ontvluchten,” besluit Karakuş.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

13

Business • Internationaal

Handelscentrum Istanbul Turks imperium Tekst Tuncay Çinibulak Foto’s TULPIA MEDIA TEAM

14

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Het prestigieuze gebouw van de Istanbulse Kamer van Koophandel, Istanbul Ticaret Odası (ITO), staat aan de voet van de Galata-brug, tussen de moskee Yeni Camii en het bus- en treinstation van Sirkeci. Dezer dagen is het een komen en gaan van handelsdelegaties uit het buitenland. Bestuurslid is Sait Kılıç, al dertig jaar werkzaam bij de ITO en belast met de internationale handel, haalt diep adem nadat hij de Nederlandse handelsdelegatie heeft uitgezwaaid. Hij pleegt nog enkele urgente telefoontjes en gaat met een glaasje koud water voor TULPIA zitten.

“Zoals u weet, onderhouden Nederland en Turkije al vier eeuwen goede betrekkingen op het gebied van handel, politiek en cultuur. Deze banden zijn in de loop van de laatste jaren alleen maar

sterker geworden. Nederland behoort tot de belangrijkste handelspartners van Turkije. De handel tussen de beide landen laat al jaren een stijgende lijn zien. Deze is in 2004 met 27 procent toegenomen ten opzichte van het jaar daarvoor. Dat is goed voor een totaal bedrag van 2,77 miljard euro. Dit percentage steeg in 2005 met 13 procent tot 3,12 miljard euro en een jaar later tot 3,25 miljard euro. Vergeleken met de eerste helft van 2006 laat de handel tussen onze beide landen nu een stijging zien van 18 procent. Deze lijn zal zich ook voor de rest van het jaar doorzetten.”

De enthousiaste Kılıç(1954) gaat verder: “Wat het aantal buitenlandse bedrijven betreft, neemt Nederland na het Verenigd Koninkrijk en Duitsland de derde plaats in met 1189 ondernemingen.

Nederlands aandeel in het totale aantal buitenlandse bedrijven bedraagt 29,6 procent. Dat is voor een klein land als Nederland een enorm grote prestatie. Onderschat dus de kracht van Nederland niet.”

Kılıç verklaart aan welke factoren de toename van de handel tussen beide landen te danken is. “Ten eerste speelt de douane-unie tussen Turkije en de Europese Unie in 1996 een belangrijke rol. Deze heeft de handelswegen verbreed en veel barrières weggewerkt. De snelle expansie van de Turkse economie aan de andere kant heeft de aandacht van de buitenlandse investeerders naar Turkije getrokken. In toenemende mate gingen grote en kleine ondernemingen in Turkije investeren.

Daar komt nog bij dat deze buitenlanders in Turkije een nieuwe afzetmarkt hadden TULPIA wintereditie 2007 / 2008

15

ITO-bestuurslid Sait Kılıç overhandigt een geschenk aan burgemeester Wim Deetman, leider van de economische delegatie.

Door zijn rijke historie, inwoneraantal, het sociale en culturele leven, zijn oppervlakte, strategische en unieke ligging op twee continenten, zijn economische, financiële en handelskracht, vastgoedbeurs, goudbeurs en de vele banken is Istanbul een belangrijke speler op wereldniveau. ontdekt die goed was voor 70 miljoen consumenten. Om hen te bedienen, kwam de export naar Turkije in groeiende omvang op gang. Ook het aantal toeristen van bijna 20 miljoen per jaar heeft de belangstelling van investeerders naar Turkije getrokken.”

Een andere factor die de handel met het buitenland bevorderde, was volgens Kılıç het groeiende Turkse bruto binnenlands product (bbp). “Hierdoor zochten producenten naar nieuwe of uitdijende afzetmarkten om hun goederen aan de man te brengen. Naast de landen om ons heen bood de Europese Unie voor hen de meest gunstige kansen.”

Istanbul is de motor van de Turkse economie en de handel met het buitenland.

Welk deel neemt deze metropool voor zijn rekening?

“Istanbul vormt met zijn 12 miljoen inwoners een zesde van de totale bevolking van Turkije. De stad is groter dan 101 landen. Istanbul neemt 35 procent van de totale nationale inkomsten voor zijn re-

16

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

kening. Van de 264.000 ondernemingen die bij onze Kamer van Koophandel zijn ingeschreven, zijn er 440 holdings. Onze financiële hoofdstad en wereldse metropool trekt 55,4 miljard euro aan buitenlands investeringskapitaal. Als motor van de Turkse economie exporteert Istanbul per jaar voor 24,2 miljard euro en voert het voor 36,7 miljard euro per jaar in. Dit is respectievelijk 41 procent van de totale export en 38,5 procent van de totale import van het land. Door zijn rijke historie, zijn inwoneraantal, het sociale en culturele leven, zijn oppervlakte, strategische en unieke ligging op twee continenten, zijn economische, financiële en handelskracht, zijn vastgoedbeurs (IMK), goudbeurs en de vele banken is Istanbul een belangrijke speler op wereldniveau. Istanbul concurreert met vele economische en financiële hoofdsteden in Europa en in de rest van de wereld. Istanbul neemt 30 procent van de industriële productie in Turkije voor zijn rekening. Dat is goed voor 22 procent van

het totale nationale inkomen. De stadse bijdrage aan de totale belastingopbrengsten is 43 procent.”

Istanbul is een rijk land op zich. De motor van de Turkse economie. “Sterker nog.

Istanbul is een megahandelscentrum, een imperium in Turkije. Wij proberen dit over te brengen in het buitenland of aan handelsdelegaties uit het buitenland.”

De Kamer van Koophandel telt 264.000 aangesloten bedrijven en bestaat dit jaar 125 jaar. De ITO is een van de grootste Kamers van Koophandel in Europa. Deze geeft het weekblad İstanbul Ticaret Gazetesi uit met een oplage van 25.000 exemplaren en het maandelijkse Itovizyon met een oplage van 6.000 exemplaren. De ITO doneert en sponsort ook vele niet-commerciële projecten zoals de restauratie van historische gebouwen.” Wij sponsoren veel culturele, kunstzinnige en educatieve projecten. Dat is onze bijdrage aan het rijke culturele leven in Istanbul. En daar zijn wij trots op.”

Hij heeft krukken nodig.

U een goede medewerker.

Als ondernemer weet u precies wat u nodig heeft, en wie. En als u een nieuwe medewerker zoekt, dan kiest u voor de beste. Ook als die een handicap heeft. Bovendien zijn er re-integratie-instrumenten die het mogelijk maken dat gedeeltelijk arbeidsgeschikten weer aan het werk kunnen, zonder (financieel) risico voor de werkgever. De no-riskpolis bijvoorbeeld.

Pierre weet daar alles van. Hij was maanden op zoek naar de juiste kandidaat voor de IT-afdeling van zijn accountantskantoor. En hij vond Jeroen, die sinds het auto-ongeluk met krukken loopt. Omdat hij een been verloor. Maar werken kan hij nog steeds als de beste. En er is niemand die zo snel webapplicaties installeert als Jeroen. Wilt u weten van welke re-integratie-instrumenten Ăş profijt kunt hebben, of wilt u meer praktijkvoorbeelden?

Kijk dan op www.gekniptvoordejuistebaan.nl of bel gratis 0800-9051.

Deze campagne is een initiatief van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, in samenwerking met LTO Nederland, MKB-Nederland, VNO-NCW, CNV, FNV, MHP, CWI, CWP en UWV.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

www.gekniptvoordejuistebaan.nl

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

17

Bim

Hollands glorie in Turkije tekst: Marc Quillet foto: Slawomira Kozieniec

Jos Simons (61) is president-directeur van Bim, een beursgenoteerde Turkse supermarktketen naar het voorbeeld van prijsbreker Aldi, waar hij jarenlang directeur was. Hij is de grote man achter het succes van Bim. Zelf spreekt hij van ‘opa’s laatste kunstje’.

De jaren beginnen zich af te tekenen.

In zijn volle bos haar is het zilver dominant.

En hoewel zijn pensioengerechtigde leeftijd nadert moet hij er niet aan denken te stoppen met werken. De arbeidsvreugde straalt van hem af. “Ik heb net weer bijgetekend tot eind 2008,” zegt Jos Simons opgewekt.

Veel druk hoefden de aandeelhouders en managers van de Turkse supermarktketen niet op hem uit te oefenen. Nog elke ochtend rijdt hij om 7 uur vanuit zijn woning aan de Bosporus fluitend naar de zaak. Daar, in het eenvoudige hoofdkantoor op een industrieterrein waar ook de trucks worden geladen voor de bevoorrading van de Bim-winkels, ontvangt hij ons. Aan een van de muren van de vergaderruimte hangen posters met de vier productgroepen van Bim, dat bewust niet meer dan 600 artikelen in zijn assortiment heeft.

Toen hem in 2001 gevraagd werd om leiding te gaan geven aan Bim aarzelde hij niet lang. “Ik zag grote kansen en het klikte meteen met het management toen ik in Istanbul een week de sfeer kwam

18

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

proeven.” Dat de eigenaars met de Nederlander een gouden greep hadden gedaan bleek al snel. Toen Simons begon waren er 600 Bim-winkels. Aan het eind van dit jaar zullen dat er 1700 zijn. “Op dit moment is het zo dat bijna elke dag ergens in Turkije een nieuwe Bim wordt geopend,” zegt Simons trots. “Opa’s laatste kunstje,” noemt hij zijn opbouw en uitbouw van de jonge keten. Een schaterlach volgt.

Bim, opgezet als een kopie van Aldi – een klein assortiment van hoge kwaliteit tegen een lage prijs – is wat het aantal winkels betreft onder Simons marktleider geworden. “Vorig jaar was er een omzetstijging van 31 procent. Voor dit jaar verwacht ik ongeveer dezelfde groeicijfers.”

Aanpassingsproblemen met de Turkse cultuur en islamitische gebruiken heeft de nuchtere makelaarszoon uit Overijssel niet gehad. “Turken zijn zeer gastvrij, vriendelijk en dienstwillig. Er hangt altijd een heel goede sfeer. Ze hebben respect voor anderen. Vanaf het begin ben ik echt helemaal onder hen opgenomen.” De Turkse taal was wel een probleem. Drie jaar heeft hij samen met zijn vrouw gezwoegd op de grammatica. Nu kunnen zij zich goed verstaanbaar maken.

Het verstandshuwelijk tussen zijn Nederlandse manier van werken en de Turkse bedrijfscultuur noemt hij een ideale combinatie. “Nederlanders zijn sterk in het organiseren, in het uitzetten van lijnen, vast-

houden van concept en strategie. Turken zijn inventiever. Die weten overal wel een oplossing voor.”

Topman Simons roemt de kwaliteit van het leven in Istanbul, de dynamiek, de snelle modernisering. Hij is verslingerd geraakt aan de stad. “Een warme deken,” noemt hij het. Voor hij naar Turkije vertrok had hij totaal geen idee. “Ik dacht aan een achtergebleven gebied, een land met kamelen en zo.”

De kleinkinderen noemen hem ‘opaIstanbul’. En zijn band met Nederland wordt losser, al gaat hij er nog elke twee maanden op familiebezoek. “Maar na een dag of vier wil ik weer terug naar Istanbul.” Een paar dagen geleden besloot hij

zijn zeiljacht in Monnickendam te koop te zetten. En inmiddels heeft hij een appartement in Bodrum gekocht. Bij zijn bezoeken aan zijn geboorteplaats Raalte slaat hij altijd een voorraadje Samson-shag in, want hij blijft zijn sigaretten zelf draaien, “hoe gek de Turken dat ook vinden.” Oude Nederlandse kaas gaat ook altijd mee, en dan het liefst die van de Aldi. Verder nog kroketten en drop. “Twee maanden geleden hebben we in alle Bim-winkels stroopwafels verkocht als aanbieding van de week.

Dat was een groot succes.”

Afgesproken was dat het Turkse avontuur maximaal vier jaar zou duren. Na twee jaar zou Simons zijn opvolger gaan inwerken. Inmiddels zit hij bijna zes jaar

“Turken zijn zeer gastvrij, vriendelijk en dienstwillig. Ze hebben respect voor anderen. Vanaf het begin ben ik echt helemaal onder hen opgenomen.” in Istanbul, en het ziet er niet naar uit dat hij spoedig zijn koffers zal pakken. “Na 2008 wil ik als adviseur bij het bedrijf betrokken blijven.” De detailhandel is zijn

grote passie. “Ik wil best een beetje meer golfen en genieten van mijn appartement in Bodrum, maar ik wil ook nog blijven werken.”

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

19

Gevallen voor

Turkije Zijn belangstelling voor Turkije is betrekkelijk recent, maar het land kent voor Hans Risch inmiddels weinig geheimen meer. De voormalige topbankier zit bijvoorbeeld niet alleen in het bestuur van een aantal Nederlands-Turkse organisaties, maar hij is sinds enkele jaren ook honorair consul van Turkije.

“We moeten het land de tijd geven om te veranderen”. door john de graaff

Zijn carrière loopt vrijwel parallel met de belangrijkste Europese ontwikkelingen.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw wordt hij op zijn 35ste de jongste directievoorzitter van een Nederlandse bankinstelling en ziet hij er bij de Bank der Bondsspaarbanken NV, de centrale bank van alle afzonderlijke spaarbanken, op toe dat er geen gekke dingen gebeuren met onze spaarcentjes.

Maar met het doorroesten van het IJzeren Gordijn laat ook Hans J.Ph. Risch, bankier van professie, de blik steeds meer naar het oosten glijden. Er ontstaan in die periode nauwe contacten met eerst OostDuitsland en later Rusland, landen die allebei gaan ruiken aan de westerse vrijheden.

In dat licht bezien is het niet meer dan logisch dat hij eind 1995 ‘ja’ zegt op een verzoek om Nederland te vertegenwoordigen in de top van de Demir-Halk Bankası uit Turkije, eveneens een land dat op het punt staat om zich open te stellen voor de rest van de wereld.

“Pas toen is het contact met Turkije ontstaan,” stelt Risch, comfortabel gezeten in de lobby van hotel Jan Tabak in zijn woonplaats Bussum. “Ik kende het land niet, had er ook geen affiniteit mee. Maar

20

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

wat mij er onmiddellijk aan boeide waren het culturele aspect, de verschillende economische achtergronden en de blik op het westen.” Hij zou er werkzaam blijven tot zijn pensioen in maart 2006.

De belangstelling voor het land had intussen plaatsgemaakt voor regelrechte passie. Zo werd Risch in 2003 benoemd tot honorair consul van Turkije, met als vestigingsplaats Amsterdam. Bovendien voelde hij zich geroepen om voorzitter te worden van de Netherlands Turkey Business Association. Dit Netuba typeert het ministerie van Economische Zaken als ‘de Nederlandse poot van de Turkish-Dutch Business Council die zich tot doel stelt de handel en investeringen tussen Nederland en Turkije te stimuleren’. Ten slotte duikt zijn naam nog op bij enkele culturele instellingen die het goed voorhebben met beide landen, maar die werkzaamheden geschieden op basis van liefdewerk-oud papier.

Instituut

Nee, dan is het jongste initiatief waar de voormalige bankier bij betrokken is geraakt van een veel zakelijker aard. We hebben het over de vestiging, in november, van een heus Turkije Instituut,

met als locatie de prestigieuze Laan van Meerdervoort in Den Haag. “Het moet een platform zijn voor discussie in den brede,” zegt Risch. “Over de positie van Turkije in Europa en andersom. Ja, het is een noodzakelijk iets. Momenteel is er te weinig objectieve informatie over een belangrijk onderwerp als dit.” Als penningmeester (uiteraard!) van het dagelijks bestuur krijgt hij steun van onder anderen de economisch-politieke zwaargewichten Laurens-Jan Brinkhorst (oud-minister van Economische Zaken) en Floris Maljers (exbestuursvoorzitter van Unilever). “Wij willen allemaal bijdragen aan de relatie tussen Nederland en Turkije. Ja, dat kun je alleen maar doen als je positief bent over het land en de ontwikkelingen. Toen Turkije kandidaatlid werd van de Europese Unie heb ik me nadrukkelijk in het land verdiept. Ik heb bijvoorbeeld politici bijgepraat in de aanloop van de uiteindelijke beslissing om Turkije toe te laten, een besluit dat werd genomen toen Nederland voorzitter van de EU was. En dan moet je wel positief zijn, anders had ik die rol niet kunnen spelen. En ik kan zeggen dat ik positief ben op basis van gefundeerde meningsvorming.”

Turkije is een knooppunt van de geopolitieke zaak, een land met een thuismarkt van 75 miljoen mensen. Met kansen op het gebied van energie, olie en gas.

Zo’n land moet voor Nederlandse bedrijven een springplank kunnen zijn.

Hans Risch tijdens de uitreiking van de Turkey Trade Award: ‘De commotie zal van tijdelijke aard zijn, die is mede gebaseerd op sentimenten van politici.

Ingekerfd

Hans Risch is van oordeel dat veel mensen in het Westen, ook politici, iets te gemakkelijk aankijken tegen Turkije als het bijvoorbeeld gaat om de scheiding tussen moskee en staat. “We moeten begrip hebben voor het feit dat zo’n verandering tijd vergt. Het is niet een kwestie van even een knop omdraaien. Het gaat om zaken die zijn ingekerfd in het culturele patroon van het land. Veranderingen kun je van bovenaf stimuleren, maar dat vergt nu eenmaal veel tijd. Zo’n proces neemt twintig tot dertig jaar. Ik trek wel eens de vergelijking met de hereniging van de voormalige Duitslanden: dat proces kostte veel meer geld en tijd dan gedacht. Je moet wel bedenken: de toetreding van Turkije is een historische stap. De commotie zal van tijdelijke aard zijn, die is mede gebaseerd op sentimenten van politici. We moeten het land de tijd geven om te kunnen veranderen. Bovendien, Europa is er ook nog niet klaar voor. We moeten simpelweg

aanvaarden dat ieder land in de Europese gemeenschap vooralsnog zijn eigen identiteit zal willen behouden. Wij zijn geen Verenigde Naties.”

Netuba wil in dat grote geheel een rol spelen, al is het maar een kleine. “Het is sinds 1992 (ik was toen nog geen voorzitter) een platform, een ontmoetingsplek om ervaringen uit te wisselen, kennis over te dragen en contacten te leggen.

De club is een initiatief van de Kamers van Koophandel en het ministerie van Economische Zaken en heeft zich door haar functioneren een positie veroverd om toegang te krijgen tot veel organisaties.

Voor veel ondernemers is Netuba ook een vraagbaak: ‘Ik zit hier- of daarmee, wat moet ik doen?’ In dat kader kan ik zeggen dat mijn rollen als voorzitter van Netuba en honorair consul naadloos in elkaar overlopen. Kijk, Netuba lost geen problemen op, we doen ook geen marktonderzoek. Wij zetten alleen een en ander op de rol.”

Handelsmissie

Eén van die activiteiten is medewerking verlenen aan handelsmissies. Dat zal Netuba blijven doen, al ziet Risch graag een aanscherping van het beleid. ”Dergelijke missies hebben vaak een algemeen karakter.

Wij willen volgend jaar proberen om met maximaal tien bedrijven twee trips te maken, die één of twee sectoren dekken, bijvoorbeeld milieu, textiel of infrastructuur.”

Want Hans Risch ziet daar voor het Nederlandse bedrijfsleven grote kansen.

“Turkije is een knooppunt van de geopolitieke zaak, een land met een thuismarkt van 70 miljoen mensen. Met kansen op het gebied van energie, olie en gas. Zo’n land moet voor Nederlandse bedrijven een springplank kunnen zijn. Bovendien, er is momenteel een pro-westerse regering, geen coalitie, dus zo’n regering kan een koers voor de langere termijn uitzetten.

Daarvan moeten de leden van Netuba, momenteel zo’n 120, toch een graantje kunnen meepikken.”

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

21

Column

Erdal Balcı • Vrienden van de correspondent

Nachtmerries over migratie

W

anneer Julia Roberts de spullen van Brad Pitt van het balkon smijt, Mel Gibson ten aanval trekt, Belly Harry haar kleren uittrekt - Zafer is er altijd bij. Hij ziet iedere buitenlandse film die in Turkije wordt vertoond. Een econoom die het geluk niet in de cijfers heeft gevonden maar in de bioscoop.

Een 30-jarige Turk die een mening heeft over de Nederlandse film Karakter.

Onze kennismaking dateert van zeven jaar geleden, tijdens de pauze van de Mexicaanse film Amores Perros. Onder de indruk van de film zochten we misschien allebei iemand om erover te praten. Sindsdien belt hij me elke keer op als hij naar een nieuwe film gaat. Zijn tempo is niet bij te houden, maar af en toe ga ik met hem mee. Na de film gaan we altijd iets drinken. Dan praten we over de film, de economische situatie, zijn werkloosheid, zijn zeurende vader, zijn verloofde, die hem twee jaar geleden heeft verlaten, en zijn droom ooit een eigen huis te hebben.

22

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Hij draagt een bril met dikke glazen, is kalend, klein, heeft een groeiende buik en een lege beurs. Als hij zijn verjaarde studentenpas niet had, waarmee hij bij de bioscoop dertig procent korting krijgt, zou hij het niet weten. Het feit dat hij bij elk cafébezoek een poging doet om de drankjes te betalen siert hem. Geen geld maar wel een groot hart. “Voor mijn veertigste moet ik een hoop geld verdiend hebben. Weet je waarom? Ik wil mijn vrijheid. Geld is vrijheid. Ik wil reizen, mooie boeken kopen, mijn vrienden trakteren. Ook van mijn studentenpas wil ik af. Bij de kassa kunnen ze heel goed zien dat ik geen student meer ben. Uit beleefdheid zeggen ze niets. Het is best wel gênant.”

Zafer moest weg uit Turkije. In het buitenland had hij misschien wel een kans om een betere toekomst op te bouwen. Dat besloten we.

Ik praatte met Holly, een Canadese vriendin van mij, die elk jaar een paar maanden in Turkije doorbrengt. Ze beloofde mee te werken. Het plan was Zafer met een toeristenvisum naar Canada te laten gaan. Hij zou daar opgevangen worden door een Turkse vriend van Holly. Samen zouden ze op zoek gaan naar een baan. En nadat hij een woonvergunning had bemachtigd, zou hij aan zijn glorieuze toekomst kunnen werken.

Zafer was mij en Holly zo dankbaar. Hij ging alles over Canada lezen. De hoofdstad, de grote steden, bronnen van inkomsten, Canadese filmsterren, het Franstalige deel. Alles wist hij. Een keer belde hij me op en zei dat ik het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking moest raden.

“Waar?” vroeg ik. ”In Canada natuurlijk,” zei hij en wachtte op mijn antwoord.

Hij was blij dat ik het te laag schatte. “Nee,” zei hij, “het is twee keer zoveel. Veertigduizend Amerikaanse dollar verdienen die sukkels per jaar. Dat is wel wat anders dan die vijfduizend dollar van ons.”

Drieduizend dollar had hij nodig voor de reis. Zijn oom had dat geld toegezegd. Ondertussen zou hij zijn cv opsturen naar Holly. Die Turkse vriend kon dan vast voor hem op zoek gaan naar een baan.

We zijn nu vijf maanden verder.

Zafer heeft het geld van zijn oom nooit geleend en Holly heeft zijn cv nooit gekregen. Het enthousiasme van Zafer is verdwenen.

Hij verzamelt geen informatie meer over Canada en heeft ook nooit een aanvraag gedaan voor een visum.

Een paar weken geleden zaten we in een café en hadden we het erover. Waarom deed hij niets om weg te gaan uit Turkije? Misschien krijgt hij nooit meer een tweede kans!

“Ik heb altijd gedacht dat ik Turkije haatte, dat ik deze stad haatte. Totdat ik weg kon. Ik begon ineens verdrietig te worden bij de gedachte dat ik alles achter me moest laten. Deze straten, mijn vrienden, mijn familie, de bomen, de bioscopen, de kinderen op straat...”

“Ik besefte dat ik het niet zo slecht heb. Ik moet alleen een baan hebben, dat is alles. En die zal ik wel vinden. Ik blijf hier, op mijn eigen grond.”

“Ik begon nachtmerries te krijgen over Canada. Ik droomde dat ik daar doodging en dat mijn lichaam daar werd begraven. Met zweet over mijn hele lichaam werd ik wakker en dankte god dat ik in Turkije was. Ik wil hier dood gaan en hier begraven worden.”

We dronken onze koffie op en liepen naar de dichtstbijzijnde bioscoop. Ze draaiden de film 23. Zafer toonde zijn studentenpas. Het meisje aan de kassa kneep een oogje toe.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

23

Business

De balans

tussen kennis en kennissen

24

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

De ervaring die men in Turkije heeft op het gebied van internationale handel en industrialisatie is vrij recent. Buitenlandse investeerders “ontdekken” Turkije nog steeds.

Vooral het Nederlandse bedrijfsleven staat vooraan in de rij. Maar hoe staat het met de regels en wetten voor de buitenlandse investeerders? Juridisch adviseur Henk Sepers weet daar het fijne van. “Dit is geen probleem. Ik heb een kennis die dit wel even oplost.”

Sinds het begin van de jaren ‘80 in de vorige eeuw, de periode-Özal, maakt de voortgang op het gebied van internationale handel en industrialisatie een immense ontwikkeling in Turkije door. Deze ontwikkelingen hebben van meet af aan mijn belangstelling gehad. Als juridisch adviseur heb ik een niet gering aantal bedrijven - zowel Nederlandse als Turkse - en particulieren mogen begeleiden.

Voor de uitoefening van een vak is gedegen theoretische kennis belangrijk, maar beslist niet voldoende. De dagelijkse praktijk is weerbarstig: waarde wordt pas dan toegevoegd wanneer de theorie op juiste wijze wordt gecombineerd met de feiten en omstandigheden waarmee men ter plaatse wordt geconfronteerd. Hierbij is het een “must” voortdurend alert te blijven; kritisch, creatief en zelfstandig te zijn èn te blijven.

Hoe beperkt is ‘beperkt’?

De Turkse overheid probeert meer grip te krijgen op de informele economie (verborgen economie,de wettelijke en onwettelijke economische activiteiten die niet in de officiële cijfers tot uitdrukking komen, ).

Zowel de juistheid van de aangiftes van de diverse belastingen heeft meer aandacht gekregen, alsook de invordering ervan. Zo kreeg ik in de loop van dit jaar een tweetal hiermee samenhangende vragen te beantwoorden.

In de ene kwestie handelde het om een natuurlijk persoon (een particulier), die voornemens was om aandelen te verwerven in een bestaande rechtspersoon naar Turks recht (een Ltd., te vergelijken met een besloten vennootschap naar Nederlands recht). De doelstelling van deze Ltd. was het ontwikkelen en verkopen van onroerend goed. De Turkse Limited had al

een aantal percelen grond op haar naam staan. De bedoeling was om hier villa´s op te bouwen en deze, bij voorkeur, aan Europese belangstellenden te verkopen.

In de andere zaak wilde een cliënte een Nederlandse bv - de meerderheid van de aandelen verwerven in een bestaande Turkse Ltd., om hiermee vervolgens de aankoopprijs te compenseren. Dit gelet op de vordering die zij had op de Limited.

Voor mijn Nederlandse cliënte zou dit de zekerheid geven dat de productie in Turkije, waarover men uiterst tevreden was, niet in gevaar zou komen. Het Turkse bedrijf, een textielproducent, verkeerde bedrijfseconomisch in zwaar weer en had dringend geld nodig om niet alleen de stofleverancier maar ook de belastingschulden te kunnen betalen. Er werd namelijk gedreigd met executie.

In beide zaken vroegen de cliënten mij in hoeverre zij aansprakelijk zouden zijn voor eventuele schulden die op de Limiteds rustten. Deze vragen heb ik voorgelegd aan een tweetal ‘deskundigen’ ter plaatse. Na het lezen van het volgende zult u begrijpen waarom het belangrijk is om niet over één nacht ijs te gaan, want de twee antwoorden die ik kreeg waren zeer uiteenlopend.

Het eerste luidde dat Limited ‘beperkt’ betekent. De vennoten lopen slechts het risico het bedrag dat zij betaald hebben voor de aandelen, in geval van faillissement, te verliezen. Enig ander risico zou niet bestaan. Omdat de aspirant-vennoot geen bestuurlijke functie binnen de rechtspersoon zou gaan vervullen, gold feitelijk dezelfde regel als in Nederland.

Dit antwoord klonk mij aanvankelijk niet vreemd in de oren omdat de situatie in Nederland vergelijkbaar is, maar zoals eerder aangegeven: een gewaarschuwd

mens telt voor twee. De lokale adviseur voegde er nog aan toe, dat er “geen enkel probleem zou ontstaan”, zoals men wel meer in Turkije hoort…

Het tweede antwoord was fundamenteel anders. De registeraccountant verwees mij naar artikel 35 van de Turkse Invorderingswet. Op grond van dit artikel zijn de vennoten van een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (Ltd.) hoofdelijk aansprakelijk voor de belastingschulden die de Limited heeft. De aansprakelijkheid wordt berekend naar rato van de aandelen die men in eigendom heeft en de periode waarover men het belang had. Dit geldt zowel voor natuurlijke als rechtspersonen. Komt de natuurlijke persoon aldus te overlijden en is de erflater aansprakelijk te houden voor de schulden van de Ltd., dan zullen de erfgenamen hiervoor aangesproken kunnen worden. Ook benadrukte hij dat de nationaliteit van de persoon niet relevant is: iedere natuurlijke of rechtspersoon die deelneemt in een Turkse Ltd. blijft naar rato hoofdelijk aansprakelijk.

Dit laatste antwoord stond geheel haaks op het eerste antwoord. Na het lezen van de wettekst alsmede de jurisprudentie van artikel 35 Invorderingswet kwam ik tot de conclusie dat het tweede advies juist was, hetgeen ik in het vervolg ongevraagd en zeer nadrukkelijk onder de aandacht breng van cliënten.

Het besluitenboek

Een heel ander onderwerp is de rechtsgeldigheid van de besluitvorming binnen een Ltd. Uiteraard kent het Turkse recht ook de Algemene en/of Bijzondere Vergadering van Aandeelhouders. Een dergelijke vergadering dient binnen een bepaalde periode te worden bijeengeroepen, waarbij van te voren een agenda wordt opgesteld.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

25

In Nederland worden de besluiten die tijdens een dergelijke vergadering zijn genomen in de notulen opgenomen, en vervolgens goed- of afgekeurd. In geval van goedkeuring bindt een dergelijk besluit onder andere de rechtspersoon. Naar Turks recht gaat het net even anders.

Een Nederlandse aandeelhouder in een Turkse Ltd. verzocht mij hem te adviseren terzake het ontslag van de directeur en medeaandeelhouder in de Limited.

De cliënt vertelde mij dat twee maanden voordien een Algemene Vergadering van Aandeelhouders had plaatsgehad, waarbij de Turkse directeur/medeaandeelhouder, onder de voorwaarden zoals in de notulen van die vergadering stonden vermeld, zou terugtreden als bestuurder. Tevens zou hij zijn belangen in die rechtspersoon aan een derde overdragen. Cliënt toonde mij de notulen die in de Engelse taal - op papier van de Turkse Ltd. - waren opgesteld en getekend door alle aanwezige aandeelhouders. Op mijn vraag of de besluiten ook waren opgenomen in het Besluitenboek werd ik enigszins wazig aangekeken.

Naar Turks recht dient een Limited over een zogenaamd Besluitenboek te beschikken, dat door de notaris is gelegaliseerd.

Alle besluiten die genomen en aldaar genoteerd worden, worden vervolgens gepubliceerd in een daarvoor bestaande krant - ik noem het gemakshalve de Staatscourant -, waarna de publicatie wordt gedeponeerd in het openbare dossier van de rechtspersoon bij de Kamer van Koophandel waar zij staat ingeschreven. Deze handelingen waren niet verricht, zodat deze zo belangrijke besluitvorming, slechts weergegeven in de voornoemde notulen, voor mijn Nederlandse cliënt geen enkele waarde had.

De lokale directeur c.q. aandeelhouder met wie ik vervolgens een gesprek ben aangegaan zei mij dat het verslag van de vergadering in zijn visie slechts als een ‘Intentieverklaring’ diende te worden gezien en dat hij weliswaar bereid was om als directeur terug te treden, alsmede zijn aandelen ter beschikking te stellen, echter onder nog nader te bepalen voorwaarden...

De volmacht

Een ander fenomeen waar men in Turkije aan zal moeten wennen is “de volmacht”.

Wilt u een ander iets voor u laten doen, dan heeft die persoon een notariële volmacht nodig, waaruit de verstrekte bevoegdheid blijkt. Voor bijna iedere handeling die voor een ander wordt verricht, dient men deze hoedanigheid aan te kunnen tonen. De creativiteit van de ambtenaren kent echter geen grenzen. Stel dat men bijvoorbeeld voor een ander een belastingnummer wil aanvragen. De ene

26

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Henk Sepers tijdens een presentatie in Zwolle.

“Ik heb een kennis die dit wel even oplost. Op die kennis kon men veelal vertrouwen. De uitdrukking ‘Kennis is macht’ kreeg aldus een geheel eigen betekenis. De tijden zijn echter veranderd.” ambtenaar zal onder het begrip Overheidsinstanties ook de Belastingdienst rangschikken, een andere ambtenaar zal zeggen dat een dergelijke beschrijving onvoldoende is en dat het woord ‘Belastingdienst’ niet in de volmacht voorkomt.

Er zit niets anders op om deze gang van zaken te accepteren, immers, nagenoeg iedere ambtenaar interpreteert de wetgeving op zijn eigen wijze.

Nadat de opdracht is verricht, moet u niet vergeten om de volmacht in te trekken. De akte van intrekking wordt genoemd. Het is al een paar keer gebeurd dat de gevolmachtigde die een eigendomsoverdracht had gerealiseerd, het appartement nogmaals aan een derde verkocht en zijn medewerking aan de overdracht verleende. Ik zal de verontwaardiging van mijn cliënten niet nader omschrijven, toen drie maanden later in ‘hun’ appartement andere mensen woonden.

Ten slotte

Tot zover een greep uit de ‘ton van werkelijkheid’. In de beginperiode van mijn praktijkuitoefening in Turkije zei menigeen: “Dit is geen probleem. Ik heb een kennis die dit wel even oplost.” Het leek een geruststellende mededeling. Op die kennis kon men veelal vertrouwen. De uitdrukking ‘Kennis is macht’ kreeg aldus een geheel eigen betekenis. De tijden zijn echter veranderd. Bedenk, dat als uw kennis niet door kennis wordt gehinderd, de hulp - hoe goed ook bedoeld - een niet gewenst gevolg kan hebben. De vraag die ik mijzelf dan ook continu stel, is: “Hoe kan ik mijn theoretische kennis en praktische ervaringen het beste aanwenden om de belangen van mijn cliënten zo optimaal mogelijk te behartigen?” www.sepersadvocaten.nl

Business • Kort Corio koopt Turks winkelcentrum

AMSTERDAM - Vastgoedinvesteerder Corio heeft een overeenkomst getekend voor de toekomstige aankoop van een 100%-belang in winkelcentrum Tekira in het centrum van Tekirdağ (West-Turkije). De transactie zal plaatsvinden tegen een vooraf vastgesteld netto aanvangsrendement in lijn met Corio’s eerdere aankopen in Turkije. De ontwikkeling van winkelcentrum Tekira met een bruto verhuurbaar vloeroppervlak van circa 30.000 m² is onlangs gestart en zal naar verwachting medio 2009 worden opgeleverd.

Tekira wordt het eerste winkelcentrum in Tekirdağ. Het project met een bruto verhuurbaar vloeroppervlak van 30.000 m² en 1.200 parkeerplaatsen ligt op een uitstekende locatie aan de belangrijkste hoofdwinkelstraat in het stadscentrum. Op de begane grond zal een hypermarkt van circa 7.000 m² als trekker fungeren en op de vierde verdieping is een bioscoop gepland. Als gevolg van de unieke locatie in

het stadscentrum, de uitstekende bereikbaarheid en het nieuwe concept zal Tekira dominant in zijn verzorgingsgebied zijn.

De ontwikkelaars en verkopers van het winkelcentrum zijn de Eroğlu Group en de familie Özdoyuran. De Eroğlu Group, met een hoofdkantoor in Istanbul, is een multinational die actief is in de productie en verkoop van jeans en vrijetijdskleding onder de merknamen Colin’s en Loft. (Corio)

Stork Aerospace investeert 12 miljoen in Turkije

A MSTER DA M - Fok ker Elmo, een divisie van Stork Aerospace, gaat 12 miljoen dollar investeren in een nieuwe fabriek voor bekabelingssystemen voor vliegtuigen en motoren in Turkije. De fabriek wordt gebouwd in de Aegean Free Zone in Izmir en zal naar verwachting volledig operationeel zijn in het derde kwartaal van 2008. In de fabriek zullen bekabelingssystemen worden geproduceerd voor

klanten van Fokker Elmo, waaronder Boeing, EADS/Airbus en Lockheed Martin.

De nieuwe locatie moet over vijf jaar een omzet behalen van 50 miljoen euro en werkgelegenheid bieden aan 300 tot 500 medewerkers. Fokker Elmo heeft ook al drie fabrieken in Nederland, China en de Verenigde Staten. (Novum)

Nutreco koopt 51%belang in Turks Interkim

AMSTERDAM - Trouw Nutrition International (TNI), een dochteronderneming van Nutreco, heeft een belang van 51% in de diervoedingsactiviteiten van het Turkse Interkim verworven. De activiteiten worden in een nieuwe joint venture onder de naam Trouw Nutrition Turkey voortgezet. De omvang van de investering is niet bekendgemaakt.

Via deze joint venture wordt TNI de tweede speler in premixen en ingrediënten voor diervoeding in

Turkije. De onderneming behaalt een jaaromzet van circa 13 miljoen euro in ingrediënten, industriële premixen, opfokvoer (melkvervangers voor kalveren) en gezondheidsproducten voor dieren.

De Turkse markt voor diervoeding biedt volop groeikansen.

TNI wil hierop inspelen door een meerderheidsbelang van 51% in de activiteiten van Interkim te nemen. TNI’s partner is sinds 1997 in Turkije actief en is in dit land een vooraanstaande importeur van diervoeding en producent van premixen.

Nutreco Holding NV is een internationale onderneming voor diervoeding en visvoer die met haar kennis van de voedingsmiddelenketen een toegevoegde waarde wil creëren in belangrijke markten. Nutreco is selectief aanwezig in downstream posities binnen de voedingsmiddelenketen. Nutrecos Business Groups, die elk uit verschillende Business Units bestaan, kennen meer dan 100 vestigingen voor productie en verwerking in ruim 20 landen met in totaal ongeveer 9.000 medewerkers. (Nutreco)

Beleef Turkije

Koop- en woongids Turkije met 1001 tips De geheel herziene tweede editie van de koop- en woongids ‘Beleef Turkije’ bevat de recente wetgeving over kopen van woningen en wonen in Turkije, tips over het leven aldaar en handige vertalingen. De allerlaatste ontwikkelingen treft u aan op de website www.sepersadvocaten.nl Deze geïllustreerde gids bestaat uit 158 pagina’s en behandelt onder andere de volgende onderwerpen: • • • • • • • • •

-NIEUWE DRUK-

Het kopen of huren van een woning in Turkije Turkije en de Europese Unie Rendement uit verhuur Fiscale aspecten van een woning in Turkije Wonen en werken in Turkije Uw auto meenemen Gezondheidszorg en verzekeringen Geschiedenis, politiek en economie Gewoonten en gebruiken

De koop- en woongids ‘Beleef Turkije’ kost € 19,50 (plus € 2,50 verzendkosten in Nederland en € 5,50 naar het buitenland). U kunt de gids direct bestellen via telefoonnummer 0181 – 41 10 20 of www.beleefturkije.com.

Over de auteurs Henk Sepers, advocaat te Brielle en beëdigd tolk-vertaler Turks, is al bijna 20 jaar actief

Esmeralda G. Sepers is turkologe (Universiteit Leiden) en makelaar voor woningen

op het gebied van zakelijk verkeer tussen Nederland en Turkije. Hij beschikt over een

in Turkije (www.esmare-turkey.com). Haar specialiteit is het adviseren van

zeer uitgebreid netwerk binnen het Turkse bedrijfsleven, de overheid en de advocatuur.

projectontwikkelaars op de Turkse markt en het begeleiden van particulieren op zoek

Sinds 1987 heeft hij ook een vestiging in Istanbul (www.sepersadvocaten.nl).

naar een woning.

Beleef Turkije met Sepers Advocaten: uw juridisch adviseur in Turkije

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

27

Business • Agenda

december 3 december 2007: informatiebijeenkomst van de EVD Op zoek naar financiële ondersteuning bij uw investering in een opkomende markt? Wilt u investeren in één van de 58 PSOM-landen waarvan Turkije er één van is, maar vinden u en uw bank de risico’s te groot? Wilt u een langdurige samenwerkingsrelatie aangaan met een lokale partner die net als u financieel gezond is? Is uw projectvoorstel op termijn commercieel haalbaar en heeft het een positief effect op de lokale economie van het land? Leidt het project tot vervolginvesteringen en extra omzet?

Dan is PSOM misschien iets voor u en hopen wij u 3 december te mogen verwelkomen.

Naast deze informatiebijeenkomst biedt PSOM het hele jaar door de mogelijkheid uw businessvoorstel te bespreken met een projectadviseur. Hiertoe kunt u op www.evd.nl/psom een intakeformulier invullen, waarna de betreffende projectadviseur contact met u op zal nemen voor een afspraak.

De hoogte van de vergoeding is afhankelijk van het land waarin u investeert. Voor de meeste landen geldt een vergoeding van 50% van de investeringskosten. De maximale projectomvang is over het algemeen 1,5 miljoen euro. Kijk voor de meest actuele informatie op www.evd.nl/psom.

Locatie: Crowne Plaza Promenade Hotel, Van Stolkweg 1, 2585 JL Den Haag Kosten: Aan de bijeenkomst zijn geen kosten verbonden.

Heeft u vragen over deze bijeenkomst?

Neem dan contact op met Karin Schipper, EVD op telefoonnummer (070) 778 84 00 of via e-mailadres: schipper@evd.nl

maart 13 T/M 16 MAART 2008: Flower Show 2008 Izmir Izmir, één van de belangrijkste handelen havensteden van Turkije, speelt een belangrijke rol op het gebied van sierplanten en snijbloemen. Van 13 t/m 16 maart 2008 vindt alweer voor de zesde maal de grote internationale vakbeurs Izmir Flower Show plaats.

De (internationale) belangstelling voor deze internationale tentoonstelling neemt elk jaar fors toe. Waren er in 2003 nog

28

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

landbouwproducent, een uitstekende gelegenheid om uw producten te presenteren aan een selectief vakpubliek en wellicht een voet op de grond te zetten binnen deze economisch uiterst aantrekkelijke vrijhandelszone.

64 exposanten, vorig jaar besloten maar liefst 156 ondernemers hun producten en diensten in Izmir te presenteren. Naar verwachting zal het aantal exposanten (en bezoekers) in 2008 wederom toenemen.

Mede door het groeiende internationale karakter, de economische ontwikkeling en de gunstige ligging van Izmir, biedt deze vakbeurs voor bloemen, (sier-)planten en tuingereedschap goede mogelijkheden voor de Nederlandse ondernemer in de sector. Izmir Flower Show 2008 vormt een unieke gelegenheid om uw producten en/of diensten ten toon te stellen aan een selectief publiek.

Nadere informatie betreffende Turkije is verkrijgbaar bij de landenmedewerkers Turkije bij de EVD, Elise Kardol, email: kardol@evd.nl en Erhan Gürer, gurer@evd.nl Tel. 070 7788956.

april 2 t//m 5 April: Mersin 3rd Agriculture Fair Na twee succesvolle edities vinden van 2 t/m 5 april 2008 alweer voor de derde maal de Mersin Agrodays plaats. In 2007 kwamen maar liefst 217 exposanten kwamen naar deze internationale vakbeurs. 77 Bedrijven waren afkomstig uit het buitenland. Naar verwachting zal het aantal (internationale) exposanten ook dit jaar weer groeien. Ruim 50.000 bezoekers bezochten de beurs. Verschillende Turkse (overheids)instanties dragen in 2008 zorg voor de werving van bezoekersdelegaties uit o.a. Syrië, Jordanië, Libanon, Israël, Soedan, Duitsland, Frankrijk, Italië, Roemenië, Wit-Rusland, de Oekraïne en Rusland.

Mersin Agriculture Fair 2008 biedt u, als

Voor het aanvragen van een informatiebrochure, het aanmeldingsformulier en voor nadere inlichtingen over deelname aan deze vakbeurs kunt u contact opnemen met Akie W. Plomp van het NCH, tel 070 344 15 44, e-mail: aplomp@nchnl.nl.

Meer informatie over de tentoonstelling vindt u tevens op http://www.mersindegida.com.

10 april 2008: Mersin 2nd Food, Food Technologies and Packaging Fair De eerste editie van deze internationale vakbeurs voor voedsel, voedseltechnologie en verpakkingsindustrie was een internationaal succes. 127 Turkse en internationale bedrijven presenteerden in 2007 hun producten en/of diensten aan een selectief publiek. Ruim 52.000 vakbezoekers bezochten de beurs. Naar verwachting zullen deze aantallen in 2008 nog meer stijgen.

Mersin, één van de belangrijkste handelsteden in Turkije, ligt in de gelijknamige provincie. De economische ontwikkeling van het gebied is enorm. Import en export van voedsel nemen ieder jaar toe.

De groeipercentages in de landbouw, veeteelt en bosbouw zijn ongekend. Zo staat het gebied bijvoorbeeld bekend om de productie van peulvruchten. 70% van de peulvruchtproductie is afkomstig uit Mersin. Dat het gebied één van de Turkse vrijhandelszones vormt, maakt het voor de buitenlandse peulvruchthandelaar extra aantrekkelijk om zijn of haar producten in Mersin te laten produceren en verhandelen. Maar ook andere landbouwproducten kennen een explosieve import- en exportgroei.

Nadere informatie betreffende Turkije is verkrijgbaar bij de landenmedewerkers Turkije bij de EVD, Elise Kardol, email: kardol@evd.nl en Erhan Gürer, gurer@evd.nl Tel. 070 7788956.

Business • Service

De waarde van diversiteit

WIR DA (RED.) DAA N LIMB URG & ILSE ENG

Werken met verschil DE WAA RDE VAN DIVE RSIT EIT ATIE S VOO R MEN SEN EN ORG ANIS

Werken met verschil laat zien waarom mensen zoveel moeite hebben met het omgaan met verschillen, geeft inzicht in de waarde die verschillen kunnen hebben en geeft handvatten hoe je daar zelf beter mee om kunt gaan. Aan de hand van herkenbare thema’s zet het boek aan tot zelfreflectie en persoonlijke ontwikkeling. Het biedt tips en oefeningen om zelf te werken met de moeilijkheden en mogelijkheden van diversiteit.

Uiteindelijk ben je zelf verantwoordelijk voor je eigen aandeel in situaties waarin je met verschillen te maken hebt. Het gaat erom verschillen te zien als een mogelijkheid om bewuster te kiezen en daardoor te werken aan je eigen ontwikkeling. Daarin verschilt dit boek van de bestaande literatuur over diversiteit, waarin dit thema vaak wordt benaderd als een probleem waarvoor praktische oplossingen gevonden moeten worden.

De auteurs Aan dit boek werkten twaalf auteurs mee. Het merendeel van hen is trainer of coach/adviseur, en heeft een verbinding met De Baak Management Centrum VNO-NCW. In dit boek combineren zij op inspirerende wijze hun professionele ervaring met hun eigen persoonlijke ontwikkeling. Daan Limburg is zelfstandig coach en trainer. Ilse Engwirda is uitgever en journalist.

Werken met verschil, De waarde van diversiteit voor mensen en organisaties, Daan Limburg & Ilse Engwirda (red.), 160 p., €19,95, ISBN 978 90 430 1484 7

Let’s Connect, Jan Vermeiren

Waar zou u zijn zonder netwerk? Meer en meer draait het in uw professionele leven niet alleen om wat u kunt, maar ook om wie u kent. Niet iedereen is echter een geboren netwerker. Vindt u het lastig om op een bijeenkomst spontaan op een potentiële opdrachtgever af te stappen? Of vraagt u zich af hoe u op internet het meest efficiënt aan nieuwe nuttige contacten komt? Dan is dit boek voor u.

‘Let’s Connect!’ bevat honderden tips om nieuwe contacten op te doen, of meer te halen uit de relaties die u al hebt, zowel online als in het echte leven.

Iedereen die in zijn of haar carrière baat heeft bij netwerken (en wie heeft dat niet?) zal met dit boek zijn voordeel kunnen doen.

Netwerken hoort gewoon bij het moderne leven, met behulp van dit boek beheerst u deze kunst straks volledig!

Jan Vermeiren is de oprichter van Networking Coach. Hij maakte de cd Let’s Connect op een evenement. Als internationaal expert op het vlak van netwerken en referrals is Vermeiren een veelgevraagd en gewaardeerd spreker voor interactieve presentaties in onder andere België, Nederland en de Verenigde Staten.

Let’s Connect, Jan Vermeiren, Pearson Prentice Hall NL 2007, 192 p., € 24,95, ISBN 9789043015097.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

29

Column

Marc Quillet • Aan de Bosporus

De liefde van kattendames

O

ns appartement ligt bovenop een heuvel in Kadıköy aan de Aziatische oever van de Bosporus. Op gehoorafstand van het voetbalstadion van Fenerbahçe. Aan de overkant van ons smalle straatje staat de Hagia Triada, een Grieks-orthodoxe kerk met palmbomen in de ommuurde tuin. De kerk met zijn koepels, kroonluchters en prachtige iconen is een oase van rust temidden van de chaotische drukte om ons heen.

Niet alleen ik ben gecharmeerd van de tuin, die door een Assyrische christen keurig wordt onderhouden, maar ook allerlei zwerfkatten beschouwen de tuin en de omliggende straten als hun territoir. Net als de Gothic jongeren. Zij doen – anders dan de katten – hun best om op te vallen met hun voorkeur voor zwart, piercings en tatoeages.

Voor de rest gedragen ze zich als de katten. Verveeld hangen ze rond in ons straatje. Ze zitten op de smalle stoep en drinken tot laat in de avond. Onze conservatieve buurman Idris bey, eigenaar van het restaurantje Yıldız Köfte, ergert zich zichtbaar aan de

hangjongeren. Vooral de rokende en bier drinkende meiden met hun geruite minirokjes, soldatenkistjes en uitdagende topjes krijgen van hem afkeurende blikken. De Assyrische tuinman die op het terrein van de kerk woont, ondervindt duidelijk overlast van de hangjongeren. Ze urineren tegen de muren en gooien hun lege bierblikjes en wijnflessen in de tuin. Herhaaldelijk explodeert de tuinman van woede en komt het tot luidruchtige schreeuwpartijen met de jongeren. Ze staan met verhitte koppen tegenover elkaar. Verder dan verbaal geweld komt het niet. Een keer probeerde de tuinman zich van het ‘ongedierte’ te ontdoen door alle muren met kalk te bedekken. Gothic jongeren haten wit net zo erg als de duivel het kruis, zo moet hij gedacht hebben. Maar de regen doorkruiste zijn plan en de zwarte hangjongeren drinken en pissen er weer als vanouds.

Er zijn Turken die nog minder moeten hebben van deze, vooral uit de gegoede middenklasse afkomstige Gothic pubers: hun leeftijdgenoten uit de arbeidersklasse. Zij zijn armer, lager opgeleid en zeer nationalistisch. Ze kijken neer op de hangjongeren, die in hun ogen met de uit het buitenland geïmiteerde uitmonstering en subcultuur niet langer echte Turken zijn. De cultuurclash tussen deze twee groepen ontaardde herhaaldelijk in vechtpartijen. Surveillerende agenten heb ik bij dit soort agressie op straat nooit zien opdagen.

Onze zwerfkatten trekken zich niets van dit alles aan. Ik heb de indruk dat ze alle negatieve energie van de stad absorberen. Ze snuffelen wat rond en zoeken naar etensresten bij het achteloos naast de vuilcontainers gegooide afval. Als ze niet slapen in lege schoenendozen of in de tuin stappen ze elegant rond en negeren op soevereine wijze alle mensendrukte. Voor slechts één soort mensen halen ze hun neus niet op: de kattenvrouwtjes.

Dames op leeftijd die hun elke dag eten en drinken komen brengen, zoals onze alleenstaande buurtgenote Birsen Inkaya. “Kijk die grijze is mijn lieveling. Ik noem haar Duman (smokey)”, zegt ze, terwijl er wel zes katten tegelijk op het geritsel van haar plastic tasje afkomen.

Birsen legt oude kranten op de tuinmuur van de kerk en spreidt daarop etensresten van haar laatste maaltijd. “Brokken geef ik nooit.

Alleen vers gekookt voedsel”. Twee ongetrouwde zussen in ons straatje die een ouderwets lingeriewinkeltje hebben met een groot portret van Atatürk in de etalage zie ik ook regelmatig dakloze katten voeren.

De zwerfhonden worden evenmin aan hun lot overgelaten. Onze deelgemeente Kadıköy voert sinds de invoering van de nieuwe wet op de Dierenbescherming van 2004 een actief beleid om de zwerfdieren te vaccineren en te steriliseren.

Ze worden gevangen, krijgen een oormerk en worden als ze gezond zijn weer losgelaten in de buurt waar ze werden aangetroffen. Toch is niet elke kat en hond in onze buurt gelukkig. Elke dag als de klok van de Grieks-orthodoxe kerk luidt, begint de temperamentvolle husky van onze benedenburen hartverscheurend te huilen alsof zijn beste vriend is overleden.

Het is inderdaad een onaangenaam, schel geluid. Overigens maakt die hond geen onderscheid naar geloof: telkens wanneer de plaatselijke muezzin de moslims uit de buurt met zijn klaaglijke oproep tot gebed aanspoort, begint hij ook te janken.

Elke dag als de klok van de Grieks-orthodoxe kerk luidt, begint de temperamentvolle husky hartverscheurend te huilen alsof zijn beste vriend is overleden.

30

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

&YQFSUJTF FO CFUSPVXCBBSIFJE [JKO PO[F JOTUSVNFOUFO ADA ACCOUNTANCY is een groeiend en dynamisch bedrijf dat zijn expertise inzet om de financiële administratie van uw bedrijf tiptop in orde te maken en zo te houden. Onze financiële adviseurs bieden uw onderneming hiervoor advies op maat. Zij kunnen bijvoorbeeld de omzet en winst van uw bedrijf snel voor u berekenen en overzichtelijk presenteren.

ADA ACCOUNTANCY biedt u verschillende diensten tegen concurrerende prijzen en verzorgt uw gehele administratie tegen een all-intarief, zoals:             

Bijhouden van de financiële administratie (sorteren en coderen van de boekstukken, inboeken in boekhoudsysteem, controles, crediteuren, etc.)

Debiteurenbeheer Opstellen van de jaarrekening Exploitatie-overzicht (omzet-, kosten- en winstoverzicht) Verzorgen aangifte omzet- en loonbelasting Begeleiding van startende ondernemers Verzorgen van uw salarisadministratie Verzorgen van uw belastingaangifte Snelle en effectieve uitvoering van notariële zaken Bv’s oprichten Eenmanszaken omzetten naar B.V. Taxeren/waarde bepalen van bedrijven Lid maken van brancheorganisaties zoals: ABU, NBBU, SVU, VRO

Ada Accountancy T.T. Melissaweg 38 - 40 1033 SR Amsterdam

Vestiging in Arnhem Broekstraat 32 6828 PZ Arnhem

Telefoon: 020-694 6600 Telefoon: 026-3895377 Fax: 020-694 1800 Fax: 026-4437152 www.ada-accountancy.nl E-mail: info@ada-accountancy.nl

Vestiging in Den Haag Hoefkade 875 2525 HC Den Haag Telefoon: 070-4274357 Fax: 070-3638097

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

31

De Helpdesk is een erkend professioneel opleidingsinstituut dat sinds 2001 in de Zaanstreek allochtonen en inburgeraars die (weer) willen werken, een beroepsopleiding willen volgen of als vrijwilliger actief willen worden adviseert, traint en begeleidt.

Gebruikmakend van onze jarenlange expertise en ervaring bieden wij onze diensten nu ook in Amsterdam en Alkmaar e.o.

Voor wie is de Helpdesk?

De Helpdesk richt zich op allochtone vrouwen en mannen van 16 jaar en ouder die willen inburgeren, hun taalniveau verhogen en (weer) willen werken of van baan willen veranderen.

Wij adviseren, trainen en begeleiden onze deelnemers naar werk en ontwikkelen duale, aan werk gerelateerde trajecten. Daarnaast brengen wij onze deelnemers in contact met de werkvloer door middel van stages en excursies.

Bij alle trainingen werken wij individueel of in groepsverband aan het verbeteren van het taalniveau en aan beroepsgerichte vaardigheden. Daarnaast biedt de Helpdesk persoonlijke begeleiding aan deelnemers om effectief uit te kunnen stromen naar werk of opleiding.

Wat maakt de Helpdesk tot een succes?

De Helpdesk is een laagdrempelige organisatie waar veel inburgeraars een passend traject kunnen volgen op weg naar werk of opleiding.

32

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Helpdesk is gestart in Amsterdam en Alkmaar e.o Aanbod Helpdesk • • • • • • • • • • • • • • •

Inburgering Het afnemen van een beroepskeuzetest of een capaciteitenonderzoek Coachingstrajecten voor nieuwe medewerkers in een bedrijf Coachingstraject Vrouwen aan het werk Nederlandse taallessen Empowerment Sollicitatietraining Beroepenoriëntatie Zakelijke dienstverlening Zorghulp Horecahygiëne Kinderopvang Beveiliging Installatie- en elektrotechniek Heftruckchauffeur

Een volledig overzicht van onze diensten staat op onze website.

Wilt u zich inschrijven voor een van de trajecten, trainingen en opleidingen, neem dan direct contact met ons op.

Hoofdkantoor in Zaanstad Stationsstraat 79 1506 DE Zaandam T 075 – 653 10 00 F 075 – 653 10 09 Kantoor in Amsterdam T.T. Melissaweg 38 1033 SR Amsterdam T 020 – 222 48 01 Vestiging in Alkmaar Stalpaertstraat 3 1813 CG Alkmaar T 072 – 5407798 I www.helpdesk-allochtonen.nl E info@helpdesk-allochtonen.nl TULPIA wintereditie 2007 / 2008

33

Cover Story • Missie

Vol verwachting klopt het Turkse hart Economische missie Turkije warm ontvangen

Tekst Tuncay Çinibulak Foto’s TULPIA MEDIA TEAM

34

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Burgemeester Kadir Topbaş ontvangt een geschenk van delegatieleider Wim Deetman.

ISTANBUL - De belangstelling van Nederland en het Nederlandse zakenleven voor Turkije is sinds het staatsbezoek van koningin Beatrix dit voorjaar aan dit land enorm gegroeid. Kleine en grote missies volgden elkaar snel op naar de economisch interessante Turkse steden als Istanbul, Izmir, Gaziantep, Kayseri, Adana en Mersin. Eind oktober was het de beurt aan een handelsmissie van veel groter formaat. De delegatie, vergezeld door een dertigtal zakenlieden, vertegenwoordigers van de Nederlandse overheid en drie onderwijsinstellingen, werd geleid door de Haagse burgemeester Wim Deetman. Deze bezocht de steden Ankara en Istanbul. Een impressie over de hoogtepunten van deze missie.

Het doel van de missie was om de zakelijke mogelijkheden te verkennen voor het Nederlandse bedrijfsleven en de onderwijsinstellingen. “Zoals u weet is deze missie een vervolg op het succesvolle staatsbezoek van Koningin Beatrix aan Turkije,” licht Deetman het doel van zijn missie toe. “Met dit bezoek streven wij er allereerst naar om de betrekkingen tussen Nederland en Turkije op het gebied van handel, onderwijs en gemeentelijke bestuur te verstevigen.”

Deze missie had naast deze algemene punten drie bijzondere doelen. “Ten

eerste zijn wij zeer geïnteresseerd in de mogelijkheden voor het Nederlandse zakenleven hier in Turkije op het gebied van infrastructuur. Denk aan de publieke transportsector, luchthavens, de bouw van rails, havens, wegen, bruggen en tunnels. Ten tweede onderzoeken wij wat Nederland kan betekenen voor de Turkse voedingssector. Denk aan het productieproces van het leveren van landbouwmachines. Een derde punt betreft de kansen op het gebied van onderwijs. Turkije is zeer geïnteresseerd in ons onderwijssysteem, in het bijzonder het hoger beroepsonderwijs. Nederlandse onderwijsinstellingen willen graag hun kennis overbrengen en bekijken daarnaast de mogelijkheden voor samenwerking, bijvoorbeeld op het gebied van stage’s”.”

De missie begon in Ankara met een bezoek aan de Turkse minister van transport Binali Yıldırım. Deze informeerde zijn gasten uitvoerig over de lopende projecten op het gebied van infrastructuur, transport over land en door de lucht en het openbaar vervoer in de grote steden. Vervolgens bezocht Deetman zijn ambtsgenoot Melih Gökçek van Ankara. Deze populaire burgemeester vertelde de delegatieleden over het gunstige investeringsklimaat in een aantal handelscentra, over de proble-

men en toekomstplannen van de hoofdstad. Op nummer één werd het nijpende watertekort van de hoofdstad genoemd.

Omdat twee Nederlandse onderwijsinstellingen, de Hogeschool INHOLLAND, de Haagse Hogeschool en de Mondriaan Onderwijsgroep vooral geïnteresseerd waren in samenwerking met de Turkse onderwijsinstellingen, bracht de delegatie ook een bezoek aan de prominente universiteit ODTÜ (Middel East Technical University) en de Turkse onderwijsraad YÖK. Op de tweede werkdag bezocht de delegatie achtereenvolgens TEPAV (Turkish Economic Policies Research Foundation), de mediagenieke Rifat Hisarcıklıoğlu van de TOBB (Vereniging van Beurzen en Kamers van Koophandel) en ISPAT (Investment Support and Promotion Agency Turkey) en tenslotte de Turkse Vereniging van Gemeenten. “Elke keer werd er gekeken naar welke aanknopingspunten er zijn voor beide partijen,” aldus Deetman.

Na twee werkdagen in de hoofdstad was het de beurt aan de economische en culturele hoofdstad Istanbul. Daar wachtte de Turkse tegenhanger van de werkgeversorganisatie VNO-NCW, TÜSIAD, de delegatie op. Na een inleiding over de ontwikkeling van de Turkse economie en het beroepsonderwijs in Turkije werd er vooral TULPIA wintereditie 2007 / 2008

35

Een presentatie op het Istanbul Metropolitan Planning and Urban Design Center (IMP).

gesproken over de wederzijdse kansen op het gebied van handel en het nut van de invoering van het Nederlandse hbosysteem in Turkije. Maar er werd ook een aantal dringende problemen aangekaart.

De angel in de gesprekken was het ‘strenge en starre’ visumbeleid van Nederland voor de Turkse zakenlieden en studenten die in Nederland een studie willen volgen of stage willen lopen. “Veel van deze mensen klagen over de starre houding van Nederland wanneer het gaat om het verkrijgen of het verlengen van hun visa,” gaf

36

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Aldo Kaslowski van TÜSIAD Deetman te kennen. “Alles gaat heel moeizaam.”

Deetman werd tijdens het bezoek vaker met dit probleem geconfronteerd.

Terug op het Nederlandse consulaat gaf de burgemeester te kennen dat er gewerkt moet worden aan een oplossing.

“Wij hebben in Nederland afspraken gemaakt om de visumaanvragen soepeler te laten verlopen,” verklaarde Deetman.

“Maar de implementatie van de afspraken in Nederland is toch een ingewikkeld en moeizaam proces. Van de minister van

Economische Zaken heb ik begrepen dat er hiervoor een speciale werkgroep is opgericht die zich gaat inzetten om deze problemen te beperken. Wij moeten op dat punt drastisch het roer omgooien willen wij niet als land achterop raken in de competitie met andere Europese landen.

Wij missen de boot doordat andere landen dit soort zaken slimmer afhandelen,” aldus de delegatieleider.

“Ik heb hier een Turkse dame gesproken die in Nederland is opgeleid en vloeiend Nederlands spreekt,” vulde Paul van

EVD

De EVD, agentschap van het ministerie van Economische Zaken, ondersteunt ondernemers en publieke organisaties bij het internationaal ondernemen en samenwerken. De EVD stimuleert internationale activiteiten met informatie over buitenlandse markten, met projectmatige en financiële ondersteuning en door het leggen van contacten met zakenpartners in het buitenland. Daarbij benut de EVD zijn wereldwijde netwerk van nationale en internationale organisaties, zoals Kamers van Koophandel, Nederlandse ambassades, consulaten-generaal, de Europese Commissie en internationale financieringsorganisaties. www.evd.nl

FME-CWM

De Vereniging FME-CWM is de ondernemersorganisatie voor de technologisch-industriële sector.

De bedrijvigheid in de sector betreft engineering, productie, handel, industrieel onderhoud en industriële automatisering. Bij FME zijn ongeveer 2750 lidondernemingen (metaal, kunststof, elektronica en elektrotechniek) met 260.000 vaste medewerkers aangesloten.

De totale omzet van de leden is 59 miljard euro. Daarvan wordt 56% in het buitenland behaald.

FME behartigt de belangen van de lidbedrijven (nationaal en internationaal) en verleent hun diensten op sociaal, economisch en technisch gebied. Bij FME zijn 150 brancheorganisaties aangesloten. FME heeft, inclusief brancheorganisaties, 220 medewerk(st)ers met specialistische kennis op vele terreinen in dienst www.fme.nl

Roon, directeur van FME-CWM Deetman aan. “Zij wilde nog dit jaar twee maanden stage lopen bij ons om te kijken hoe wij werken en alles organiseren, maar als je ziet welke bureaucratische hindernissen er allemaal zijn, dan zeg je: dit is niet gunstig voor de betrekkingen. Wij lijden daardoor schade.”

Een onderdeel van het programma was een bezoek aan burgemeester Ahmet Misbah Demircan van de deelgemeente Beyoğlu. Tegelijkertijd hadden de vertegenwoordigers van de twee Nederlandse on-

derwijsinstellingen een miniconferentie met een aantal Istanbulse universiteiten zoals Koç, Fatih en Bilgi. In de tussentijd ontmoette de Nederlandse businessdelegatie de Nederlandse zakenlieden die in Turkije leven.

Na een warm welkom met Turkse thee en lokum in de kamer van burgemeester Demircan werden er geschenken aan elkaar overhandigd. Deze deelgemeente was in een feeststemming omdat Beyoğlu dit jaar als de oudste gemeente in Turkije zijn 150-jarige bestaan viert. “Beyoğlu heeft een inwonertal van 300.000,” legde

Demircan zijn ambtsgenoot uit. “Dit getal stijgt overdag naar één miljoen mensen.

Immigranten komen altijd eerst in Beyoğlu aan. De droom van iedere Turkse immigrant om een beter bestaan op te bouwen begint hier.”

Beyoğlu is qua oppervlakte niet groter dan een kleine gemeente. “Onze problemen daarentegen zijn groot, zoals de criminaliteit, milieuvervuiling, verkeersdrukte. Hier is het hart van het Istanbulse culturele leven. De Turkse filmindustrie Yeşilçam zit vanouds hier en ook heel wat TULPIA wintereditie 2007 / 2008

37

Economische missie Turkije warm ontvangen De economische missie naar Turkije was georganiseerd door het ministerie van Economische Zaken, EVD, FME-CWM en Tradeport. De missie had een formeel en zakelijk programma. Parallel aan het protocollaire gedeelte hadden de Nederlandse zakenlieden de mogelijkheid om businessmatches te maken. Turkse en Nederlandse zakenlieden werden bij elkaar gebracht om zich individueel te profileren en te kijken wat ze voor elkaar konden betekenen. Deelnemende bedrijven waren onder andere: Aviavox, Bosch Security, DHV, Erico, Grontmij, HTM Consultancy, Hunter Douglas, Saco, TKF en Vanderlande Industries. Hier volgen enkele reacties: Kemal Aktepe (TradePort): “Voorafgaand aan de missie hebben wij met alle deelnemende bedrijven intakegesprekken gevoerd en exact in kaart gebracht wat de wensen en de behoeften van deze bedrijven waren. Aan de hand van deze informatie zijn er via het netwerk van Dutch Trade Board (DTB) met een flink aantal zeer gerenommeerde Turkse ondernemingen afspraken gerealiseerd.

Van de deelnemende Turkse en de Nederlands bedrijven hebben we veel lovende reacties gekregen.”

Hans van Schaik (sales manager, SACO Airport Equipment): “Door deze missie heb ik nu een veel beter inzicht in de mogelijkheden voor ons product op de Turkse en buitenlandse markt waar Turkse aannemers betrokken zijn. Op korte termijn (voor ons product ongeveer 2 jaar) zie ik zeker mogelijkheden bij de ontwikkeling van een Cargo Centre op Istanbul Atatürk Airport. De contractanten waren zeker interessante partijen, maar het blijft de vraag in hoeverre zij

restaurants, cafés, bioscopen, conferentiecentra, kerken, synagogen, consulaten en verenigingen zijn hier te vinden.”

Beyoğlu werd al in de Ottomaanse tijd naar westers stadsmodel ingericht en draagt veel sporen van zijn rijke verleden met zich. De gemeente staat bekend om zijn nostalgische karakter, maar ook als de joodse wijk en het christelijke gedeelte van Istanbul met herkenningspunten als Galata-toren, het Taksim-plein en Istiklal Caddesi, de Istanbulse Kalverstraat.

“In Beyoğlu zijn veel Oud-Griekse gebou-

38

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

zich inderdaad bezig zullen houden met equipment voor Cargo Terminals.

Ik verwacht dat dit, in tegenstelling tot bijvoorbeeld baggage handling systems in passenger terminals, overgelaten zal worden aan de groundhandlers zoals Çelebi en Havaş.”

Ad Biemans (product marketing manager CCTV – EMEA, Bosch Security Systems): “Bij iedere afspraak was de klant volledig geïnformeerd en zaten we met de juiste mensen aan tafel. Hiervoor bedank ik Kemal Aktepe voor de kwalitatief goede afspraken die hij voor ons heeft gemaakt.”

Paul van Roon (directeur FME-CWM): “Iedereen die ik gesproken heb, is erg enthousiast over contacten die ze hebben opgebouwd. Zij zien dat men hier een andere bedrijfscultuur heeft, maar die is niet onoverwinnelijk. Er zij veel kansen voor ons zakenlieden. Ook de Nederlandse bedrijven die hier gevestigd zijn, beamen onze bevindingen en vertellen ons hun succesverhalen. Er is hier veel te doen, maar daarvoor zijn er duurzame en grote investeringen nodig.

Hierin kan ons bedrijfsleven een prima rol vervullen. Daarom krijgt dit bezoek ook een vervolg. Volgend jaar is het de beurt aan de ministeries van transport en buitenlandse handel.”

Bart van Bolhuis (directeur buitenlandse handel en investering, ministrie EZ): “Leden van de economische missie hebben hier contacten gemaakt, elkaars vertrouwen gewonnen; ook onderwijsinstellingen zijn ervan overtuigd dat er hier veel te doen is. De Turkse cultuur van zakendoen is helemaal niet zoveel anders dan onze manier van zakendoen.

wen en woningen die op instorten staan, omdat hun eigenaren vertrokken zijn,” vervolgde Demircan. “Tot nu toe konden ze daarom niet gerenoveerd of verkocht worden. Maar onze gemeente heeft een nieuwe wettelijke regeling getroffen en al deze woningen overgedragen aan een fonds dat de verkoop mag realiseren.”

Na Beyoğlu werd de dag afgesloten met een bezoek aan het Istanbul Metropolitan Planning and Urban Design Center (IMP). Dit werd in 2004 in het leven geroepen om de groeiende problemen van deze

Ook voor de overheidsprojecten zijn er goede vooruitzichten wat betreft milieu en water.” “ Turkije is een prioriteitsland voor Dutch Trade Board (DTB), waar wij ook deel van uitmaken. Ons idee om hierin een rol te spelen is nu concreter geworden.

Deze missie is boven verwachting zeer succesvol verlopen. Wij moeten er echter wel een vervolg aan geven, anders zakt alles in. Er is een heel concrete afspraak gemaakt met het Turkse ministerie van buitenlandse handel. Er komt een bilaterale werkgroep waarin wij de wederzijdse knelpunten zullen bespreken en ons gaan buigen over de promotie van de TurksNederlandse handel. Een eerste activiteit van deze werkgroep is een bijdrage leveren aan het bezoek voorbereiden van de Turkse minister van handel volgend voorjaar aan Nederland en dat van staatssecretaris Heemskerk van Economische Zaken aan Turkije eind september 2008.”

Wim Deetman, burgemeester van Den Haag: “Wat mij hier opviel, is dat er een generatie jonge en dynamische zakenlieden, politici en bestuurders zijn. Ook de openheid waarmee men alle problemen bespreekt en het geduld om hiervoor een oplossing te vinden, hebben mij aangenaam getroffen. De Turkse regering is vastbesloten om de hervormingen verder uit te voeren op weg naar het EU-lidmaatschap. Dit idee wordt breed gedragen in de Turkse samenleving. De mensen zeggen dat het een kwestie van tijd is en dat de krachten gebundeld moeten worden.

Al met al ben ik hoopvol gestemd over deze missie, maar wij hebben nog veel huiswerk te doen om alle handelsmogelijkheden in Turkije te realiseren.”

metropool aan te pakken. Hiervoor is er een masterplan opgesteld dat toekomstplannen moet maken. “De stad kampt met een enorm tekort aan drinkwater, water-, lucht- en milieuvervuiling, files, overbevolking, woningtekort, illegale nederzettingen, grote werkloosheid, criminaliteit en armoede,” vertelt Hasan Tok van IMP. “Istanbul is nog altijd een trekpleister voor de gelukzoekers van het Turkse platteland.

De huidige infrastructuur van de stad kan dit allemaal niet aan. De stad telt officieel 12 miljoen inwoners, maar daar moet je

Burgemeester Deetman neemt afscheid van Aldo Kaslowski, TÜSİAD.

zeker nog drie tot vijf procent bij optellen.”

Deetmans voorstel om in het voorjaar van 2008 een conferentie in Nederland te organiseren over het watermanagement werd met enthousiasme begroet.

Tijdens een diapresentatie werden er plannen ontvouwd die het hele gebied rondom de Zee van Marmara betroffen.

Het idee is om economische activiteiten, industrie en bevolking naar gebieden buiten Istanbul te spreiden. Comform dit masterplan krijgt Istanbul daarbij nog drie centra om de dichtslibbing van het oude gedeelte van de stad te doorbreken.

Eén ervan is en blijft het historische gedeelte van de stad. Dit wordt vooral een cultureel centrum met musea, uitgaansgelegenheden, hotels en kleine bedrijfjes.

Grote zaken en industrie en inkoopcentra verhuizen naar het meer noordwestelijk gelegen Silivri. Het derde centrum gaat fungeren als woon-werk-gebied en recreatieoord in het Aziatische gedeelte Kartal.

Hier zullen de huren en de grondprijzen laag zijn. Ook daar zullen er winkelcentra en recreatiegebieden ontwikkeld worden. Het Nederlandse bedrijfsleven kan hierbij een prima rol spelen als partner en investeerder.

Op de tweede dag stond er een bezoek aan de Nederlandse bomenplantages Van den Oever in Adapazarı op het programma. In de middag werd de delegatie verwelkomd door de Istanbulse burgemeester Kadir Topbaş en Sait Kılıç van de Kamer van Koophandel (ITO). Een interview met ITO-bestuurder Kılıç kunt u elders in dit blad lezen.

“Nederland heeft veel kennis en ervaring op het gebeid van watermanagement,” deelde burgemeester Topbaş mee.

“Wij kunnen al onze problemen niet alleen aan. Per dag verbruikt Istanbul 2.350.000 ton water en produceert het 14.000 ton vuil. De stortplaatsen kunnen dit allemaal niet aan. Er moet dringend gewerkt worden aan een grotere capaciteit voor vuilverwerking en waterzuivering.” Ook heeft de stad te kampen met een ondercapaciteit in het personenvervoer. Topbaş: “Wij investeren miljarden euro’s in de infrastructuur. In 2012 komt daar nog eens 17 miljard euro bij voor het openbaar vervoer en transport.” Als onderdeel van dat plan rijden er in Istanbul metrobussen van Nederlandse makelij en zijn er nog 100 stuks in Nederland besteld die volgend jaar geleverd zullen worden. “Ook hebben wij

hoge verwachtingen van de metrolijn die het Europese en Aziatische deel met elkaar gaat verbinden.”

Daarnaast vertelde Topbaş enthousiast over zijn projecten om de werkloosheid terug te dringen. “Wij leiden in 97 branches 150.000 werklozen met een eenjarige beroepsopleiding op en geven hun een certificaat. Veel studenten kampen namelijk na hun studie met langdurige werkloosheid, omdat zij geen concreet beroep hebben geleerd of een beroepsopleiding hebben gevolgd,” aldus Topbaş.

Naast de problemen van deze metropool werden ook de zonnige kanten van Istanbul belicht. ”Istanbul is het kloppend hart van Turkije. Wij hebben een jonge bevolking en een groeiend arbeidspotentieel. Wij zijn een innovatieve gemeente die een leidende rol in de toetredingsonderhandelingen tot het EU-lidmaatschap wil en kan vormen.”

Deetman: “Ik ben voorstander van het Turkse lidmaatschap van de EU, omdat ik weet dat het goed is voor beide partijen.

Wij moeten op het gebied van onderwijs, mkb, infrastructuur en watermanagement de handen ineen slaan.”

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

39

Blik op Istanbul

‘s Werelds diepste onder

Foto TULPIA MEDIA TEAM

40

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

zeetunnel de Bosporus De Nederlandse ingenieur Frits van de Kerk is lyrisch over het spoortunnelproject in Istanbul. “Met kleine krachten grote, zware elementen op hun plaats krijgen.

Dat is smullen voor een civiel ingenieur.” tekst: Marc Guillet Foto’s: Slawomira Kozieniec

Istanbul – Turkije begint vaart te maken met het ‘project van de eeuw’ dat moet bijdragen aan het verminderen van de permanente verkeerschaos in Istanbul.

In september werd het derde stalen tunnelgeraamte onder de Bosporus afgezonken voor de metrotunnel die het Europese deel van Istanbul gaat verbinden met de snel groeiende buitenwijken op de Aziatische oever.

De metrotunnel is onderdeel van het zogeheten Marmaray-project dat modernisering en uitbreiding van het openbaar vervoer per spoor tot doel heeft. Over drie jaar zullen de eerste forensen de ultramoderne metro nemen. Het zal de reistijd tussen de westelijke en oostelijke buitenwijken van deze megastad met circa

14 miljoen inwoners met zeker anderhalf uur verminderen. En het zal na Tokyo en New York het drukste stedelijk transportsysteem ter wereld worden.

Dit Marmaray-project is niet alleen een ambitieus, maar ook een uiterst gecompliceerd project onder de drukbevaren zeearm. Het wordt de diepste onderwatertunnel ter wereld, 55 meter onder de waterspiegel. De metrolijn is bovendien slechts 16 kilometer verwijderd van een van de meest actieve aardbevingsgebieden in de wereld. De permanente onderaardse krachten bij de Noord-Anatolische breuklijn veroorzaakten de afgelopen zeven decennia zeven zware aardschokken. Seismologen hebben ontdekt dat het epicentrum van de cyclisch voorkomende

aardschokken zich steeds dichter naar Istanbul begeeft. “De kans dat een zware aardbeving de metropool binnen tien jaar zal treffen, is volgens berekeningen 44 procent en 77 procent binnen 30 jaar”, zegt Haluk Özmen, de hoofdingenieur van het project in zijn kantoor in Üsküdar. Dat een dergelijke natuurramp tot een catastrofe kan leiden in het overbevolkte Istanbul staat vast.

Nederland

“De uitdaging is dus een metrotunnel te bouwen die aardbevingsbestendig is,” aldus Özmen. Hij wijst erop dat er inmiddels soortgelijke tunnels zijn gebouwd in San Francisco, Japan en Korea. “Die hebben de aardbevingen goed doorstaan. We

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

41

“Deze schepen zijn door een tsunami gezonken.

Het zijn vooral kleine kustschepen, maar er zijn ook oorlogsschepen bij uit de tiende eeuw. Een scheepswrak zat vol met Griekse amforen.”

gebruiken hun ervaringen en de nieuwste technologie. We hebben ook overleg gehad met Nederland dat een wereldreputatie heeft op het gebied van waterbouwkunde. Een Nederlandse ingenieur heeft ons enkele jaren terzijde gestaan.” De Wijkertunnel onder het Noordzeekanaal staat eveneens model voor de metrotunnel in Istanbul.

De Nederlandse ingenieur Frits van de Kerk wordt lyrisch wanneer ik met hem over het spoortunnelproject in Istanbul praat. “Met kleine krachten grote, zware elementen op hun plaats krijgen. Dat is smullen voor een civiel ingenieur”. Twee

42

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

jaar was hij actief betrokken bij het project, tot november 2006. Van de Kerk: “De Bosporus-tunnel is extra ingewikkeld.

Dit is geen gewone rivier maar een zeestraat. In feite een piepklein gaatje tussen de enorme watermassa’s van de Zwarte Zee en de Zee van Marmara. Het warme zoute water vanuit het zuiden stroomt in noordelijke richting tegen het koude zoete water uit de Zwarte Zee. Dit veroorzaakt turbulentie en maakt de stroming grillig.

Dat compliceert het afzinken van de tunnelelementen. Er zijn meetprogramma’s ontwikkeld om een patroon te ontdekken in de stroming.”

Race

Hij ziet er vermoeid uit. Dr. Cemal Pulak, nautisch archeoloog die tevens gastdocent is aan de A&M University in Texas, woont letterlijk op zijn werkplek. “Want wat wij doen is een race tegen de klok. We voelen de druk van de aannemers die vaart willen maken met het project. Elke dag vertraging kost handen vol geld.” Hij is er 24 uur per dag. ‘s Nachts probeert hij een paar uurtjes te slapen. “Dat valt niet mee, want het lawaai van de enorme graaf- en boormachines gaat dag en nacht door.”

Er zijn 24 karkassen van gezonken schepen gevonden, een driehoekig zeil-

Bosporus

ISTANBUL

Zee van Marmara Illustratie: Mustafa Özbek

Marmaray

Het eerste concept voor het project dateert van 1985.

Experts uit allerlei disciplines werkten aan verschillende onderdelen van het project. Zij deden haalbaarheidsstudies en stelden een masterplan op. In de jaren ‘90 werden de plannen geactualiseerd en in 1998 werd ook de financiering aangepast aan de ontwikkelingen in de Turkse economie.

Het contract voor het Marmaray-project werd in mei 2004 getekend. Hoofdaannemer is het Japanse bedrijf Taisei. De geraamde kosten belopen ruim 3 miljard dollar. Het grootste deel wordt gefinancierd door de Japanse Bank voor Internationale Samenwerking. De Europese Investeringsbank heeft bijna 1 miljard dollar aan leningen verstrekt.

afgezonken. Deze zijn luchtdicht gemaakt met tijdelijke stalen schotten. Elk element weegt 18.000 ton. Deze worden voortgetrokken door sleepboten van zo’n 250 ton.

Wanneer het element op zijn plaats is, wordt het afgezonken door er een beetje water in te laten – niet te veel anders wordt het weer te zwaar – en afgetakeld door een afzinkponton. Er wordt gebruik gemaakt van het vliegwieleffect.

Aanvankelijk zou de metro door de spoortunnel in 2009 de eerste passagiers gaan vervoeren. Het project heeft echter een vertraging van ruim een jaar opgelopen door een schatkamer aan archeologische vondsten die tevoorschijn kwamen bij het graafwerk. Zo is de oude haven van Byzantium ontdekt.

Eerst is er onder de Bosporus een geul gegraven door reusachtige baggerschepen. Daarna worden de stalen tunnelelementen van 135 meter lang stuk voor stuk

doek van 15 meter, lederen en houten sandalen, een kapel met skeletten, juwelen, een kameel, paardenhoofden en allerlei gebruiksartikelen uit het dagelijkse leven van de antieke tijd. De karkassen van de antieke schepen worden voorlopig onder water geconserveerd. Een van de schepen die momenteel worden uitgegraven is tegen de hitte van de zon beschermd door een groot plastic zeil. Verstuivers zorgen er voor dat het oude hout vochtig blijft.

“Zonder het water zou het hout voor 70 procent krimpen en tot stof worden”, aldus Pulak. “We impregneren het skelet met een soort was zodat we de resten vei-

lig naar een van de werkplaatsen van het museum in Bodrum kunnen brengen om het daar te reconstrueren.”

Tsunami

Met een oppervlakte van 58.000 vierkante meter bevinden we ons op een van de grootste opgravingen ter wereld, op 2,5 meter onder de zeespiegel. “De schepen die hier zijn aangetroffen zijn waarschijnlijk als gevolg van een tsunami gezonken,” zegt velddirecteur Metin Gökcay.

“Een scheepswrak zat vol met Griekse amforen. Het zijn vooral kleine kustschepen, maar er zijn ook oorlogsschepen bij

uit de tiende eeuw, die werden geroeid door veroordeelde misdadigers”. De archeologische opgraving lijkt wel een mierenhoop. Er zijn 500 ongeschoolde arbeiders in oranje vesten aan het werk en 50 archeologen. De arbeiders werken in twee ploegen van 12 uur. Ze werken zes dagen per week. “Er is haast geboden,” zegt Gökcay, “want het Marmaray-project heeft al forse vertraging opgelopen.”

December 2010 is de nieuwe streefdatum voor de oplevering van het project. In dat jaar is Istanbul de culturele hoofdstad van Europa. Een extra kans om Istanbul op de kaart te zetten.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

43

Cultuur

Foto’s van Durak kleurrijk

44

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

als Ebru door MARC GUILLET

Een gerimpeld omaatje kijkt recht de camera in. Ze behoort tot de Laz, een etnische minderheid uit Noord-Turkije. Een bejaarde vrouw met een kleurige blouse en talrijke gouden sieraden lacht, bijna flirtend, naar de fotograaf, een alevitische Koerd. Op een andere foto zien we een verlegen Kirgizisch meisje voor een met bloemen versierd tapijt.

Dit is slechts een kleine greep uit de 300 foto’s in het boek “Ebru. Reflections of Cultural Diversity in Turkey” van de Turkse fotograaf Atilla Durak. Een selectie daarvan werd tentoongesteld in Istanbul en Diyarbakir.

Durak, die afwisselend in New York en Istanbul woont, kreeg talloze inwoners van Turkije voor zijn lens tijdens zijn ontdekkingsreis door Klein-Azië. Hij wilde de culturele diversiteit van zijn veelkleurige vaderland op de gevoelige plaat vastleggen. Tijdens zijn trips door Turkije die hij

“Turkije begint langzaam een meer open samenleving te worden en er is iets meer durf om over verschillende culturen te spreken.” gedurende vijf jaar maakte, wilde hij zo veel mogelijk van de 44 verschillende etnische groepen met hun 26 verschillende talen ontmoeten.

“Tot zo’n tien jaar geleden was het voor de meeste minderheden gebruikelijk om hun identiteit in het openbaar te verbergen,” vertelt Atilla Durak wijzend op de foto’s in zijn boek. “Turkije begint langzaam een meer open samenleving te worden en er is iets meer durf om over verschillende culturen te spreken. Sinds een paar jaar gaan de autoriteiten soepel om met de taal en de cultuur van de in Turkije wonende minderheden. Onze rijkdom zit natuurlijk in onze culturele diversiteit die Turkije zo bijzonder maakt.”

Geheim

Er zijn in de loop der jaren talloze foto’s van deze veelkleurigheid van Turkije gemaakt, “maar over het algemeen door wat ik minderheden-paparazzi noem: fotografen die snel een paar dorpjes bezoeken en

dan zoveel mogelijk exotische foto’s maken,” gaat Durak verder. “Mijn geheim is dat ik de mensen respecteer. Ik fotografeer hen omdat ik wil laten zien hoe rijk Anatolië is.“ Durak heeft zijn project ‘Ebru’ genoemd naar een oude schildertechniek uit het Osmaanse Rijk. Het gaat om zwemmende of drijvende kleuren die gedeeltelijk in elkaar overlopen (ook marmer genoemd). Hij gebruikt het als symbool voor de manier waarop de identiteiten van de etnische en religieuze minderheden in Turkije in elkaar overlopen.

Dit project nam acht jaar in beslag.

Durak had weinig geld, reed rond in een oud Volkswagenbusje zonder assistenten of extra licht en investeerde heel veel tijd in zijn documentaire fotografie. In totaal zou hij zo’n 15.000 foto’s maken. “Het fotograferen was het slot van het proces. Ik spendeerde altijd veel tijd met de mensen die ik wilde vastleggen. Een keer logeerde ik achttien dagen in een dorpje TULPIA wintereditie 2007 / 2008

45

“Mensen uit Anatolië zijn ongelofelijk gastvrij. Ze openden hun huizen voor mij en deelden hun verhalen met mij. Aan het eind van mijn bezoek zagen ze mij als hun zoon of broer en niet meer als een fotograaf.” in het zuidoosten om een Yezidi (lid van een christelijke minderheid) te fotograferen. Ik praatte alleen maar met hem en we legden samen een kaartje. Een andere was Mehmet, een nomadische Yörük (Turk) in het Taurus-gebergte. Ik leefde elf dagen met zijn familie in hun tent en met hun kamelen. Ik deelde hun eenvoudige leven en ik leerde hen kennen. Zo ontstaat er een vertrouwensband en is het later gemakkelijker om te fotograferen.”

Durak is erg begaan met zijn ‘fotogasten’. “Als er een huwelijksfeest was, danste ik met hen. Ik huilde mee tijdens een begrafenis. Mensen uit Anatolië zijn ongelofelijk gastvrij. Ze openden hun huizen voor mij en deelden hun verhalen met mij. Aan het eind van mijn bezoek zagen ze mij als hun zoon of broer en niet meer als een fotograaf. Daarom waren ze ontspannen wanneer ik mijn camera op hen richtte.”

46

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

47

U kunt direct bellen.

Het 0900 tarief is inclusief de gesprekskosten naar het buitenland.

tot 90% goedkoper bellen !

Bel voor 3 ct/min via 0900 Argentinie Australie Belgie Brazilie Bulgarije Canada Chili China Colombia Cyprus Denemarken Duitsland

Estland Frankrijk Griekenland Hong Kong Hongarije Ierland IJsland Israel Italie Japan Kroatie Luxemburg

– 555 55 03 naar vaste landen: Maleisie Mexico Monaco Nederland Nieuw Zeeland Noorwegen Oostenrijk Peru Polen Portugal Puerto Rico Rusland

Singapore Spanje Taiwan Thailand Tsjechie Turkije USA Verenigd Koninkrijk Zuid Korea Zweden Zwitserland

3

x x x

c/m

x x x x x x

x

Géén aanmelding of registratie Direct bellen met uw eigen telefoon Ook te gebruiken met CPS, kabeltelefonie, internettelefonie, KPN BelBudget en mobiele telefoonabonnementen Géén factuur van TELEGOEDKOOP Gesprekskosten worden verrekend via uw normale (KPN) telefoonnota U betaalt alleen het 0900 tarief Het 0900 tarief is inclusief de gesprekskosten naar het buitenland Alle tarieven in eurocenten zijn inclusief btw Bellen en betalen per seconde Starttarief is 4,5 cent

ZO WERKT HET 1. Kies uw gewenste bestemming en bel naar het bijbehorende 0900 toegangsnummer 2. Na de tariefmelding toetst u het volledige buitenlandse nummer in en sluit af met een # (hekje) Bijvoorbeeld

bestemming

Afghanistan Albanie vast Albanie mobiel Algerije vast Algerije mobiel Armenie vast Armenie mobiel Argentinie mobiel Aruba vast Aruba mobiel Australie mobiel Brazilie vast Brazilie mobiel Canada Chili mobiel China Colombia mobiel Dem. Rep Congo Djibouti Egypte Ethiopie EUROPA vast EUROPA mobiel Ghana mobiel Hong Kong India Indonesie vast Indo. Jakarta vast Indonesie

Italie (vast) Spanje (mobiel) Suriname Turkije (vast)

0900-555 55 03 0900-555 55 15 0900-555 55 15 0900-555 55 03

tarief toegangsnr. bestemming 20 5 20 8 15 8 15 10 10 15 15 3 15 3 15 3 10 20 30 15 20 3 15 15 3 8 8 5 15

0900-555 5520 0900-555 5505 0900-555 5520 0900-555 5508 0900-555 5515 0900-555 5508 0900-555 5515 0900-555 5510 0900-555 5510 0900-555 5515 0900-555 5515 0900-555 5503 0900-555 5515 0900-555 5503 0900-555 5515 0900-555 5503 0900-555 5510 0900-555 5520 0900-555 5530 0900-555 5515 0900-555 5520 0900-555 5503 0900-555 5515 0900-555 5515 0900-555 5503 0900-555 5508 0900-555 5508 0900-555 5505 0900-555 5515

Irak vast Irak mobiel Iran vast Iran mobiel Israel mobiel Ivoorkust Japan mobiel Jemen Kaapverdie Kameroen vast Kameroen mobiel Kroatie mobiel Litouwen vast Litouwen mobiel Macedonie mobiel Maleisie Marokko vast Marokko mobiel Mexico vast Mexico mobiel Ned. Antillen vast Ned. Antillen mobiel Nigeria vast Nigeria mobiel Oekraine vast Oekraine mobiel Oezbekistan Oman Pakistan

… … … …

00 39 02 1234567# 00 34 6 12345678 # 00 597 8123456# 00 90 212 1234567#

tarief toegangsnr. bestemming 8 15 8 10 10 15 15 15 20 10 20 15 5 20 25 5 15 20 8 25 10 15 10 15 8 10 8 20 5

0900-555 5508 0900-555 5515 0900-555 5508 0900-555 5510 0900-555 5510 0900-555 5515 0900-555 5515 0900-555 5515 0900-555 5520 0900-555 5510 0900-555 5520 0900-555 5515 0900-555 5505 0900-555 5520 0900-555 5525 0900-555 5505 0900-555 5515 0900-555 5520 0900-555 5508 0900-555 5525 0900-555 5510 0900-555 5515 0900-555 5510 0900-555 5515 0900-555 5508 0900-555 5510 0900-555 5508 0900-555 5520 0900-555 5505

Peru mobiel Roemenie mobiel Rusland mobiel Moskou, St.Petersb. vast Saudi-Arabie vast Saudi-Arabie mobiel Servie en Monten. vast Servie en Monten. mobiel Singapore Slowakije vast Slowakije mobiel Soedan Sri Lanka Suriname Taiwan vast Taiwan mobiel Thailand Tunesie Turkije vast Turkije mobiel Venezuela vast Venezuela mobiel Verenigde Staten Ver. Arabische Emiraten Vietnam Wit Rusland Zuid Afrika vast Zuid Afrika mobiel Zuid Korea

tarief toegangsnr.

15 15 8 3 10 20 8 20 3 5 20 15 15 15 3 10 3 20 3 15 5 20 3 15 8 25 5 15 8

0900-555 5515 0900-555 5515 0900-555 5508 0900-555 5503 0900-555 5510 0900-555 5520 0900-555 5508 0900-555 5520 0900-555 5503 0900-555 5505 0900-555 5520 0900-555 5515 0900-555 5515 0900-555 5515 0900-555 5503 0900-555 5510 0900-555 5503 0900-555 5520 0900-555 5503 0900-555 5515 0900-555 5505 0900-555 5520 0900-555 5503 0900-555 5515 0900-555 5508 0900-555 5525 0900-555 5505 0900-555 5515 0900-555 5508

Meer informatie over goedkoop bellen naar het buitenland, 0900 nummers, alle landen en tarieven:

WWW.TELEGOEDKOOP.NL

48

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Type- en drukfouten voorbehouden

e-mail: info@telegoedkoop.nl

TELEGOEDKOOP 2008

Column

Süleyman van den Broek • Levenskunstenaar

Angstbeelden vanuit de camera obscura

A

lles boezemt ons, de Laaglanders, de laatste jaren angst in. Turkse bruiden, islam, moslims, allochtonen, vluchtelingen, Marokkanen, een Turks lidmaatschap van de EU én - schrik niet - zelfs het mooie winterweer. Wij vrezen blijkbaar alles wat naar ons gevoel niet zijn oorsprong in de veengrond heeft of vanuit de postmodernistisch-calvinistische bril misstaat. Met andere woorden: wij schrikken van de vreemdelingen. Althans, zo lijkt het. Zijn zij werkelijk de boosdoeners of wordt onze vrees veroorzaakt door andere onzekerheden?

Zo mijmerend nip ik van mijn wijn in de koude maneschijn.

Vanaf mijn balkon staar ik naar de vallende bladeren die zichtbaar worden in het licht van de straatlantaarns. Ineens bekruipt mij een gevoel van angst. Zijn het de dwarrelende bladeren die de naakte klinkers bedekken of is het de flauwgele maneschijn? Ik weet het niet. Ik giet mijn lege glas vol en ik begin te ijsberen. Na een flinke teug staat het beeld van de wijze denker Krishnamurti voor me.

Als ik hem mag geloven, hebben onze angsten hun bron in de onbekende, de vreemde niet buiten, maar vooral binnen onszelf.

Angst is in eerste instantie dus een teken van onbekend zijn met jezelf. talloze vreemdelingen in de ogen te kijken. Dat schrikt hem niet af. Hij kent zichzelf immers goed, hij weet wat zijn sterke en zwakke kanten zijn en calculeert zo de risico’s en de kansen. Maar wanneer een sterveling de vreemdeling in zichzelf niet kent en plots oog in oog met hem komt te staan, is hij als de dood. Het is alsof hij de duivel, een slang, de dood in de ogen kijkt. Hij pretendeert dan de vreemdeling buiten hem te vrezen. Versterkt door de gefabriceerde spookbeelden in Den Haag en Hilversum verwordt deze vrees dan tot xenofobie. De afgelegen kamers in ons hoofd genereert de Turkse bruid als een reus die Don Quichotte bedreigt. Dit is onze collectieve angst van de laatste jaren. Maar dat onbekende deel van ons bewustzijn reflecteert voor ieder individu nog meer beelden.

Intussen is de bodem van mijn fles zichtbaar geworden. Ik steek nog een sigaar op. Op straat is er behalve een sluipende kat niemand te zien. Dat prettige gevoel maakt mij heer en meester over de grenzeloze leegte om me heen. Zo sus ik de stad in slaap en probeer zo ongestoord de vreemdeling in me verder te leren kennen.

Het heeft mij altijd verbaasd waarom mensen zo bang zijn om alleen of eenzaam te zijn. Niemand wil met de vreemdeling in hem

Als kunst helend is, dan vragen deze tijden om een andere soort kunstenaars. Stille leegte wordt de kunst van de toekomst. En dat beangstigt mij het meest. aan tafel zitten of één worden met hem. En al helemaal niet als het een stille leegte betreft, waardoor de kans van ontsnapping nihil is.

Als ik samen ben met mezelf gaat voor mij juist een deur open en betreed ik als het ware de open armen van mijn geliefde of de Tuin van Eden. Helaas duurt schoonheid maar één vinger lang. De dageraad doet de stad ontwaken en maakt alles wat schaars is zichtbaar: liefde, mededogen, stilte én leegte.

Een karavaan van angsten verschijnt weer. Het immense lawaai, de verstedelijking die om zich heen grijpt en elke vierkante meter vrije ruimte in de stad die snel bezet of geïsoleerd wordt, benauwen mij. Niet de Turkse bruid beangstigt mij, maar deze bedreigingen.

Of dit beeld slechts een projectie vanuit de camera obscura in mijn hoofd is of de werkelijkheid zegt de vreemdeling in me niet. Musea vallen mij dan ten deel, maar kunst binnen de stille muren biedt slechts tijdelijke bescherming. Als kunst helend is, dan vragen deze tijden om een andere soort kunstenaars. Stille leegte wordt de kunst van de toekomst. En dat beangstigt mij het meest.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

49

Brussels Lof

Onnodige vrees voor Turkije

Tekst: Mercita Coronel Foto’s TULPIA MEDIA TEAM

50

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Een aantal opmerkingen keert telkens terug wanneer de discussie over de Turkse toetreding tot de Europese Unie gaat. Is de regerende AKP wel te vertrouwen? Hoe staat het met de mensenrechten en de rechten van minderheidsgroeperingen?

Gaan de islam en democratie wel samen?

Deskundigen discussieerden in Ravenstein over deze heikele onderwerpen tijdens het Soeterbeeck-programma van de Radboud Universiteit Nijmegen.

“Er is geen serieus gevaar van een islamitische politieke orde in Turkije. Dat kunnen wij gerust uitsluiten,” is de stellige mening van dr. Erik-Jan Zürcher, als hoogleraar verbonden aan de Universiteit van

Leiden. ”De AKP heeft ook geen verborgen agenda, al staat de partij onder druk van haar islamistische achterban om een aantal pro-islamitische wetten aan te nemen.” Straatreclame met bikini’s is bijvoorbeeld verboden in Turkije. Premier Tayyip Erdoğan staat eveneens onder druk om het verbod op het dragen van de hoofddoek op de universiteiten af te schaffen. De belangrijkste reden voor Zürchers optimisme moet gezocht worden in het feit dat de AKP juist baat bij heeft bij een democratisch Turkije. “Het westerse model waarborgt immers de vrijheid van godsdienst, meer dan het huidige Turkije. Bovendien karakteriseert de Turkse islam zich niet

door puritanisme en verschilt qua stroming totaal van de andere landen. Turkije hangt de Hanefitische tak van de islam aan.”

De scheiding tussen religie en staat is nooit zo rigide geweest als verondersteld wordt.

Zürcher verwijst naar het door de overheid ingestelde religieus presidium (Diyanet İşleri) en de ambivalente rol die het leger vooral in de jaren ‘80 speelde. Onder het mom van acuut islamitisch gevaar pleegde het leger op 12 september 1980 een coup.

In de grondwet van 1982 werden juist pro-islamistche wetten aangenomen. Het leger heeft in die periode bijgedragen aan de toename van de moskeebouw en aan de versterking van het religieus presidium.

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

51

Foto linksboven: Europarlementariër Joost Lagendijk in discussie met prof. dr. Erik-Jan Zürcher.

Foto rechtsboven: Dr. Herman Teule, hoogleraar Oosters Christendom, houdt een pleidooi voor meer godsdienstvrijheid in Turkije.

Decennia later heeft dit islamiseringproces zijn vruchten afgeworpen en de islamistisch georiënteerde jongeren nu aan de macht geholpen. Maar het doorslaan naar een moslimstaat ligt niet voor de hand, juist vanwege hetzelfde leger dat nu de islam als het grootste gevaar ziet om het seculiere karakter van Turkije te ondermijnen. Het leger omarmt steviger het Franse model van scheiding tussen religie en staat; een model dat Turkije min of meer heeft overgenomen sinds Atatürk.

Lausanne

Dr. Herman Teule, hoogleraar Oosters Christendom, is gematigd positief over de Turkse overheid en haar politiek ten opzichte van minderheidsgroeperingen, in casu christelijke groeperingen. Van de 70 miljoen Turken zijn er nu nog maar circa 100.000 christenen overgebleven, waarvan het merendeel Armeniërs zijn. Andere groepen worden gevormd door de Grieks-

52

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

en Syrisch-orthodoxen. Het Verdrag van Lausanne in 1923 zorgde voor de grootste uitwisseling van christenen en moslims tussen Turkije en Griekenland. Niet alleen hebben toen veel christenen het land verlaten, maar later - onder druk - ook vele tienduizenden Assyrische christenen uit het zuidoosten van Turkije. “De kwesties die nu de relatie tussen de Turkse overheid en de christelijke groeperingen bemoeilijken, zijn de Armeense kwestie, de ondergeschoven positie van de Assyriërs en de weigering van de Turkse staat de Griekse patriarch als vertegenwoordiger van alle orthodoxen te erkennen in plaats van alleen die in Turkije.” Teule wijst er overigens op dat de discussies in de diaspora, zoals het pleidooi in Nederland voor een monument ter herdenking van de Armeense genocide, een door Turkije bestreden term, de positie van christenen in Turkije niet bevordert. De Armeniërs in Turkije vinden zelfs dat zij geen baat hebben bij de ‘gij-

zeling’ van de Armeense kwestie door de Armeniërs of hun bondgenoten in Europa en de Verenigde Staten. De Turkse christenen steunen het democratiseringsproces, dus de AKP, in haar poging tot het verkrijgen van het EU-lidmaatschap. “Net als de Turkse moslims zien zij mogelijkheden om via het Europese recht hun eisen en wensen te realiseren,” aldus Teule.

Gouden jaren

Europarlementariër Joost Lagendijk (GroenLinks) juicht de overwinning van de AKP bij de verkiezingen van afgelopen juli alleen maar toe. “Het voordeel van de AKP is volgens Lagendijk dat de partij geen last heeft van ‘Kemalistische hangups’. De AKP heeft minder nationalistische reflexen waardoor ze etnische minderheden meer rechten gunnen dan bijvoorbeeld de sociaal-democratische CHP. 55 Procent van de Koerden stemde dan ook op de AKP.” Lagendijk is vooral te spreken over de

hervormingsgezindheid van de AKP. “Toen de AKP in 2002 het roer overnam van de extreem rechtse MHP begonnen de gouden jaren van de hervorming. Tot 2005 maakte Turkije grote vorderingen, vooral op het gebied van de mensenrechten,” stelt de Europarlementariër. “Mensenrechten werden de leidraad in het binnenen buitenlandse beleid van de AKP. De nieuwe grondwet bevat veranderingen op dit gebied. Intussen zijn de martelingen in de Turkse gevangenissen drastisch aangepakt, krijgen minderheden ook rechten en is het democratische gehalte van de Turkse staatsvorm sterk verbeterd. Er ligt zelfs een wetsvoorstel klaar om de beruchte strafwet 301 te wijzigen. Deze wet verbiedt uitlatingen die de ‘Turkishness’ beledigt, waardoor elke discussie over de Turkse identiteit, de Armeense en de Koerdische kwestie al snel als beledigend wordt ervaren. Net als de winnaar van de Nobelprijs voor de literatuur, Orhan Pamuk, dreigde

ook Lagendijk zelf onder deze wet vervolgd te worden. Dankzij persoonlijk ingrijpen van de minister van Justitie werd de aanklacht tegen hem ingetrokken.

Het probleem van het Turkse lidmaatschap van de EU is wederzijds. “Het grootste obstakel voor de Turkse toetreding ligt ondanks alle problemen niet in Turkije, maar in Europa,” vervolgt Lagendijk. “Wij hebben nog enige tijd nodig om bij de tegenstanders hun koudwatervrees weg te nemen.” Lagendijk verwacht dat Turkije op z’n vroegst pas in 2015 het lidmaatschap van de EU verwerft. Hoe optimistisch Lagendijk ook is, de Europarlementariër wil niet uitsluiten dat Turkije uiteindelijk misschien zelfs afziet van het lidmaatschap.

“Lid worden van de EU betekent ook overdracht van soevereiniteit op de gebieden van milieu en buitenlandse politiek. Wil een traditioneel, nationalistisch gericht land als Turkije dat wel? Turkije kan economisch gezien op eigen kracht door. De

toetreding heeft voor Turkije vooral een symbolische waarde.”

Ook Zürcher deelt Lagendijks mening.

“Van 1958 tot 1990 ging de discussie vooral over de vraag of Turkije al rijp was om EU-lid te worden. Na de val van de Berlijnse muur en de eisen van de Kopenhagen-criteria in 1993 werden grenzen cultureel verabsoluteerd. De toetreding van Oost-Europese landen wierp de vraag op waar de grenzen van Europa liggen. Hoort Turkije als moslimland in dat verband wel bij Europa?” De ontwikkelingen leidden volgens Zürcher tot een veranderende houding ten aanzien van Turkijes EU-lidmaatschap. “Het ontbreekt Europa aan enthousiasme voor Turkije zoals dat wel bestond voor Oost-Europa. Wij vonden dat we in verband met de gevolgen van Tweede Wereldoorlog wat moesten doen.

Oost-Europa moest weer tot de Europese familie gaan behoren. Dat plichtsgevoel ontbreekt in het geval van Turkije.”

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

53

Strategische van De toetreding van Turkije tot de Europese Unie (EU) is feitelijk van groter belang voor de EU dan voor Turkije, meent Alfred Pijpers van Instituut Clingendael. In dit interview legt hij uit waarom.

Tekst: Mercita Coronel Foto’s TULPIA MEDIA TEAM

54

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

betekenis Turkije voor EU “Turkije is niet alleen economisch, maar vooral strategisch van belang voor de Europese Unie, ook al lijkt de kans op een volwaardig lidmaatschap van Turkije aanzienlijk kleiner dan veertig jaar geleden.

Het referendum voor de Europese grondwet werd in Nederland en in Frankrijk ineens uitgelegd als een “Nee” tegen de Turkse toetreding. De Europese publieke opinie is onder leiding van de Franse president Sarkozy en de Duitse bondskanselier Merkel verder gekanteld. De gebeurtenissen na 11 september 2001 in de Verenigde Staten gingen daar natuurlijk aan vooraf.

De perceptie van een islamitische dreiging alsmede de veronderstelde onverenigbaarheid van de islam met democratie heeft sindsdien post gevat in het westerse denkpatroon. Merkel spreekt nu van een status aparte, een ‘bevoorrecht partnerschap’ voor Turkije in plaats van een volwaardig EU-lidmaatschap.”

Pijpers verbaast zich over de nieuw opgeworpen hindernissen, cultureel en religieus van aard. “De EU is immers vooral ontstaan uit een economische behoefte en niet zozeer uit een gemeenschappelijk cultureel en religieus besef.

De Europese Unie centreert zich niet rondom een christelijk idee, maar om een economisch en politiek concept. De Europese politieke samenwerking, de fase na de economische integratie, is nooit echt van de grond gekomen en lijkt vooralsnog een brug te ver. De vrees voor een islamitische wetgeving in Europa wanneer Turkije lid wordt, is niet realistisch. Voor het doordrukken van een belangrijke beslissing dient het voorstel 55 procent van de lidstaten achter zich te krijgen. Hiervoor zijn 17 landen nodig. Desondanks vrezen de publieke opinie en de politici voor islamisering van de EU. De indruk is dan ook dat alleen Turkije baat heeft

bij het EU-lidmaatschap, bijvoorbeeld om onze subsidies af te snoepen en onze arbeidsmarkt te overspoelen met jonge werkkrachten. Dit staat in schril contrast met een andere realiteit. Turkije is in veel opzichten onmisbaar voor de Europese Unie, maar daar hoor je weinig mensen over. Dit kandidaat-lid is in eerste instantie van grote betekenis voor de stabiliteit en veiligheid op het Europese continent.

Turkije heeft na de VS het grootste leger binnen de NAVO. Bij de vorming van een Europees leger kan Turkije een grote rol spelen en kan de EU onafhankelijker van de Verenigde Staten een eigen veiligheidsbeleid voeren. Het land neemt geografisch gezien ook een strategische positie in tussen Europa en het MiddenOosten, Centraal-Azië en de Kaukasus.

De oliepijpleiding uit de Kaspische Zee, Azerbeidjan, loopt via Turkije. Dat maakt het westen minder afhankelijk van het Midden-Oosten. Het Turkse lidmaatschap kan eveneens bijdragen aan de verbetering van de betrekkingen tussen Europa en de Arabische wereld. Het kan bovendien een democratisch rolmodel zijn voor andere islamitische landen.”

“Dat Turkije een strategische positie inneemt, is onlangs weer eens gebleken. De aanval van Israël op Syrië van een maand geleden was eigenlijk alleen mogelijk omdat Turkije Israël toestemming gaf om zijn luchtruim te gebruiken. Turkije is verder de naaste buur van het olierijke en instabiele Irak. Beide landen hebben een verdrag gesloten. Desondanks heeft Turkije Iraaks grondgebied betreden en is onder protest van Irak op PKK-leden gaan jagen. Als lid van de Europese Unie zou Turkije Irak niet zo maar kunnen binnenvallen. Dat moet vooral Europa inzien en de strategische betekenis van Turkije beter waarderen.”

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

55

Column

İlhan Yücel • Journalist

Het Europese spel

R

egelmatig klinken er Louis van Gaal-achtige geluiden vanuit de oppositiebanken in Ankara richting Brussel: “Zijn jullie nou zo gek of zijn wij nou zo slim! Hoe kan Europa nou niet beseffen dat hervormingen als de vrijheid van godsdienst, die van de minderheden en de pers, waar Brussel keer op keer op aandringt, Turkije nog meer zullen overleveren aan islamisten! Zijn Europeanen werkelijk zo dom dat ze dit niet zien gebeuren?”

De oppositie in Turkije bestaat tegenwoordig uit de Stichters en de Bewakers, zoals zij zich het liefst noemen. De oppositiepartij CHP (Republikeinse Volkspartij), die ooit nota bene door Atatürk zelf is opgericht en daardoor een cruciale rol speelde bij de opbouw van de seculiere republiek, heeft het monopolie op alles wat goed is voor het land, de natie en het volk. Want opgericht door De Grote Leider. Daarom denkt, ziet, gelooft, voelt en weet de partijtop alles beter dan alle anderen. De CHP vertolkt het geluid van de Stichters. Zeg maar gerust dat zij de ware salafisten van Turkije zijn. Sa-

Overleg, geven en nemen, luisteren naar het volk, vrije discussie vormen de essentie van de democratie. Die is niet, zoals de CHP en het leger altijd hebben gedacht, op de macht zitten en die niet wensen te delen.

De nieuwe generatie politici van de AKP (Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling) van premier Erdoğan en president Gül beheersen dit spel uitstekend. Ze hebben met de regels van het door de CHP en het leger o zo bewonderde, geïdealiseerde Europa de oude machten buiten spel gezet. Via de democratische weg hebben zij de macht en de symboliek van de republiek weten te bemachtigen. De Bewakers en de Stichters hebben niet kunnen voorkomen dat in het bed van Atatürk in het presidentiële paleis tegenwoordig de ‘gelovige’ Gül ligt te dromen naast zijn - naar ik hoop - ‘s nachts even niet gehoofddoekte first lady.

Het lijkt erop dat de CHP en het leger niet voldoende beseft hebben wat de gevolgen zouden kunnen zijn van hun toenadering

De nieuwe generatie politici van de AKP (Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling) van premier Erdoğan en president Gül beheersen dit spel uitstekend. Ze hebben met de regels van het door de CHP en het leger o zo bewonderde, geïdealiseerde Europa de oude machten buiten spel gezet. lafisten (salaf betekent ‘voorouder’ in het Arabisch) geloven ook dat zij de ware moslims zijn omdat ze het gedachtegoed van de stichters van de islam nog steeds in ere houden, ondanks dat de (belevings) wereld ondertussen totaal is veranderd.

Het leger. O, het leger. Ooit de Onaantastbare, de Almachtige Allesbepaler die Zijn gelijke niet kende. Ook de militaire top handelt en wandelt alsof de teller op 1923 is blijven staan. Maken de burgers er een zootje van, marcheren ze naar het presidentiële paleis en zetten alles met één klap op ‘de juiste rails’ Het grootste mankement van de CHP en het leger is dat zij nooit de regels van het democratische spel hebben hoeven leren.

En waarom zouden ze ook! Als de CHP door middel van achterkamertjespolitiek de macht niet kon vasthouden, dan volstond een militaire dreiging om ‘orde op zaken’ te stellen..

In de Europese wachtkamer wordt het spel anders gespeeld.

56

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

tot de Europese Unie. Een toenadering overigens die zij slechts met de mond hebben beleden. Ze zagen niet dat met hun wetten en regels de Europese poorten eeuwig dicht zouden blijven. Nu voert de AKP stukje bij beetje hervormingen door. Vooral de veranderingen die voor hen erg gunstig zijn, krijgen de voorrang. Zo wil de AKP het verbod op het dragen van een hoofddoek door studentes en ambtenaren overboord gooien, de macht van het leger verder inperken en de rechters meer vrijheid gunnen. De Stichters en de Bewakers steigeren. Nog meer graag, roept Europa.

Het mag dan wel nieuw zijn in Turkije, maar in Europa wordt eeuwenlang politiek bedreven door politici die hun inspiratie uit de religie halen. Van Turkse politici als Erdoğan gaan er wel dertien in een Europees dozijn. Triest genoeg is hij wel de meest progressieve leider in Turkije anno 2007.

Cultuur • Service Dünya, Tomas Lieske

Het Turkse platteland, rond 1930. Simon en Otto, twee Hollanders, zijn na de Eerste Wereldoorlog tewerkgesteld bij de bouw van het eerste Turkse luchtschip. Zij hebben een dochter, Julia, die niet beter weet dan dat Simon haar vader is en haar moeder een jonggestorven Turkse. De rijke en mondaine Dünya Suman, betrapt op diefstal, wordt gedwongen de Hollanders te verzorgen.

Op een dag hoort zij hoe Simon in werkelijkheid aan het kind is gekomen. Alles is gebaseerd op éé grote leugen, beseft ze. Maar haar band met Julia is dan al zo sterk dat zij de leugen in stand houdt en haar kans op eerherstel opoffert.

Tomas Lieske (1943) groeide op in Haagse Bezuidenhout en heeft er zijn hele jeugd doorgebracht.

Hij ging Nederlands en Theaterwetenschappen studeren. Het literaire debuut van Lieske vond vrij laat plaats. Hij was achtendertig toen voor het eerst gedichten van hem in de literaire tijdschriften Tirade en de Revisor verschenen. Met zijn prozadebuut, Oorlogstuinen (1992), verdiende hij de Geertjan Lubberhuizenprijs. Zijn roman Nachtkwartier (1995) werd genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs, zijn volgende roman Franklin, werd ermee bekroond: de Libris Literatuurprijs 2001. Franklin vertelt het verhaal van een verschoppeling, die ondanks zijn neiging alles kapot te maken toch door zijn grote fantasie, onaangepastheid en optimisme de moed erin weet te houden.

In 2003 verscheen de veelbesproken roman Gran Café Boulevard, die het Spanje uit de jaren vijftig verbindt met het boerenleven in het prachtige grasland van Zuid-Holland; gevolgd in 2005 door de historische novelle Mijn soevereine liefde, over een Hagenaar in dienst van Filips II. Met de dichtbundel Hoe je geliefde te herkennen won Tomas Lieske in 2007 de VSB Poëzieprijs.

Dünya, Tomas Lieske, Amsterdam 2007, Querido, 320 p., € 18.95, ISBN: 90 214 3317-2

De kinderen van Atilla, Erdal Balcı

Dit boek verhaalt een geschiedenis van het hedendaagse Turkije. Dit land is de grote onbekende in Europa. Weinig landen zijn de afgelopen jaren zo sterk veranderd. Voor het eerst verschijnt er in het Nederlands een prachtig geschreven boek dat veel vragen over Turkije zal beantwoorden: .

Erdal Balcı heeft Turkije van nabij zien veranderen van een gesloten, semitotalitaire maatschappij in economische crisis tot een land dat steeds nadrukkelijker aan de poort van Europa klopt. In De kinderen van Atilla beschrijft Balcı hoe de Turken zich klaarmaken voor de Europese Unie, en of hun dat in kort tijdsbestek zal lukken. De auter vergelijkt de reis van de Turken richting West- Europa met de trek van hongerige antilopen naar de groene velden in het noorden. Die drang is niet te stuiten. Turken koesteren hun Europese droom al twee millennia lang.

Moet Europa bang zijn voor Turkije? Balcı brengt nuances aan waar vooroordelen heersen en verweeft daarbij heden en verleden op soepele wijze: zonder kennis van de geschiedenis is het immers niet mogelijk om Turkije te begrijpen. De toetreding van Turkije geeft aanleiding tot een debat dat niemand onberoerd laat, zeker niet in Nederland. is een meesterlijk boek over een land dat iedereen bezighoudt.

Erdal Balcı schreef voor en . Sinds 1998 werkt hij voor als correspondent in Turkije. is zijn debuut in Nederland. In Turkije verscheen vorig jaar zijn debuutroman . Daarin vertelt hij hoe drie generaties worstelen om een beter leven op te bouwen in Noordoost-Turkije. Wanneer de jonge generatie besluit hiervoor te emigreren naar Nederland, komt er een verscheuring in de familie.

De kinderen van Atilla, Erdal Balcı, Amsterdam 2007, Meulenhoff, 224p., € 19,95, ISBN 9085420385

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

57

Cultuur • Agenda

december De Passage in Assen: 14 december 2007 :19.30-22.30 Gedempte Singel 1, 9401 JM Assen Het Bibliotheektheater Rotterdam,15 december 2007 : 19 30-22.30 uur Hoogstraat 110, Rotterdam, www.sahne.nl Turkse Kunststichting Sahne: 010 – 413 16 16 )

Muziek Soefi-zang uit Istanbul Een van de populairste Turkse vertolkers van soefimuziek is Hafiz Halil Necipoğlu (Erzurum, 1968) de imam van de Kılıç Ali Paşa Moskee in Istanbul. Zijn unieke stemgeluid en intense voordrachtskunst vielen zo in de smaak bij de fameuze fluitist Kudsi Ergüner dat het tweetal inmiddels regelmatig samenwerkt. Halil Necipoğlu verruilt nu de moskee, waar zang alleen onbegeleid mag klinken, voor de Antoniuskerk waar dergelijke taboes niet langer gelden.

Korzo: 2 december, Prinsestraat 42, Den Haag,.070 363 75 40 Chasse Theater: 4 december, Claudius Prinsenlaan 8, Breda, 076 530 31 00 De Doelen: 5 december, Schouwburgplein 50, Rotterdam.

010 2171700 Rasa: Vrijdag 7 december 2007, 20:30 Locatie: Antoniuskerk. 030-2316040 KIT: 8 December 2007, 20:30, Grote Zaal, € 20.00 (€ 16.00).

Amsterdam. 020 568 8500 Schouwburg Tilburg: Louis Bouwmeesterplein 1, Tilburg.

013 - 543 22 20

Poëzie 6de Mediterrane Letteren Festival Azuur Blauw Lyrisme Met de dichters : Kemal Özer uit Turkije, Antonis Fostieris uit Griekenland, Jesús Hilario Tundidor uit Spanje, Mohammed Abbtoy uit Marokko, Rien Vroegindeweij uit Nederland en Luigi Mandoliti uit Italië Instituto Cervantes in Utrecht, 12 december 2007 :19.30 - 22.00 uur Domplein 3 – Utrecht, www.cervantes.nl Cultureel Instituut van Italië in Amsterdam: 13 december 2007 Keizersgracht 564, 1017 EM Amsterdam,

58

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

januari

Erdem en Fathi Ahişkali deze eeuwenoude tradities met hedendaagse invloeden.

Samen met multi­fluitist Mark Alban Lotz en de Schotse ritme- en geluidenwizzard Alan Purves vormen zij een splinter­ nieuwe groep, die balanceert tussen compositie en improvisatie. Kamil Erdem (Turkije - bas), Mark Alban Lotz (Duitsland - fluiten), Fatih Ahişkal (Turkije - ud), Alan ‘Gunga’ Purves (Schotland - percussie).

KIT: donderdag 31 januari 2008, 20:30, Kleine Zaal. Tel: 020 568 8500

Muziek Sezen Aksu ‘Live’ Deze ongekroonde koningin van de Turkse muzikale wereld is wederom in levend lijve te bewonderen. Voor Turkse Nederlanders en liefhebbers van mediterrane muziek en wereldmuziek in Nederland een hoogtepunt!

Sezen Aksu schreef en componeerde sinds 1974 zevenhonderd songs, en heeft tientallen hits en meer dan twintig albums op haar naam staan. Opkomende artiesten als Tarkan en Eurovisie Songfestivalwinnares Sertab Erener braken door dankzij haar teksten en muziek. Steeds meer Nederlanders zijn fan van Sezen Aksu; haar muziek stapt over taalgrenzen heen en brengt culturen bij elkaar.

Deze avond is ze te bewonderen met haar eigen 15 koppen tellend orkest onder leiding van Ozan Doğulu.

De Doelen, Rotterdam.

30 Januari 2008, 20:15 uur Kamil Erdem Group De weg van de Balkan naar het MiddenOosten kruist vele grenzen en toch is de muziek sterk met elkaar verbonden: Ottomaanse, Byzantijnse en Anatolische roots, Balkan-ritmes en oriëntaalse toonladders.

In Istanbul confronteren musici Kamil

februari

fILM Beynelmilel Nachtclub in een vrachtwagen We schrijven een dorpje in Turkije, 1982, twee jaar na de militaire coup. Muziek maken in het openbaar is verboden. Een groepje straatmuzikanten besluit daarom een nachtclub te beginnen in een vracht­ wagen. Al snel belanden ze hierdoor in de gevangenis. De plaatselijke militaire bevel­hebber besluit het groepje om te smeden tot ‘modern orkest’. Als de Militaire Raad het dorpje komt bezoeken, moet dit orkest hun ontvangst luister bijzetten.

Regie: Sirri Süreyya Önder, Muharrem Gülmez \ Turkije 1999 \ 106 min\ Nederlands ondertiteld.

Met: Özgü Namal, Cezmi Baskin, Nazmi Kirik en Oktay Kaynarca KIT: 26 februari 2008 | 20:30 | Kleine Zaal. Tel: 020 568 8500

maart

april uit Centraal-Anatolië en van de zuidkust van de Zwarte Zee. Sesler vestigde recentelijk zijn naam met muzikale bijdragen aan de film Gegen die Wand en de documentaire Crossing the Bridge, over de muzikale rijkdom van het hedendaagse Istanbul. Het is hoog tijd voor een tour langs de Nederlandse podia.

Rasa: Donderdag 20 maart 2008, 21:00, € 15 / € 9 Roots

Theater

Muziek Selim Sesler: Zigeunermuziek uit Turkije Serie Muziek uit Turkije De zigeunermuziek uit de Balkan wordt in Nederland alsmaar populairder, mede door haar prominente plek in de RASAprogrammering van de afgelopen jaren.

De Turkse zigeunermuziek, feitelijk de moeder van die uit de Balkan, blijft voor veel liefhebbers echter grotendeels onbekend. Turkse klarinettisten als Hüsnü Şenlendirici en Selim Sesler brengen daarin langzaam verandering. Vooral Sesler valt op door zijn oorspronkelijke en karaktervolle spel. Zijn meest recente cd Anatolian Wedding op het Turkse label Doublemoon biedt een weelde aan traditionele dansen en bruiloftsliederen afkomstig uit Sesler’s thuisland Thracië,

ASKO – Reisgenoot Nadat zijn dierbare vader is gestorven gaat de jonge Yunus op pad. Al wat hem rest zijn een paar goudstukken en zijn frisse moed om de wereld te gaan zien. Al snel ontmoet Yunus een bijzondere man, Derwisj.

Samen reizen ze verder tot ze op een dag in een stad aankomen waar een sombere Sultan woont. Wanneer Yunus de prinses ontmoet, is hij op slag verliefd. Om met haar te kunnen trouwen moet hij eerst drie raadsels oplossen. Maakt hij een fout dan wordt hij net zoals zijn voorgangers gedood... Een bijzonder, muzikaal verhaal over de reis van kind naar volwassenheid en het verwerken van groot verdriet.

Gebaseerd op het gelijknamige sprookje van Hans Christian Andersen.

Spel: Faruk Dikici Musici: Asko Ensemble Dirigent: Otto Tausk Regie: Dick Hauser.

Componist: Ron Ford Podium Mozaiek: Zondag 16 maart 2008, 14.30. Bos en Lommerweg 191.

Tel: 020 5800383

muziek Muammer Ketencoğlu: Accordeonvirtuoos uit Turkije Serie Muziek uit Turkije De blinde Turkse accordeonist en zanger Muammer Ketencoğlu is een van de centrale personen in de moderne Turkse muziek. Ketencoğlu werd in 1964 geboren in Izmir, het voormalige Smyrna, de bakermat van de rebetika-muziek, een stijl waarmee hij aanvankelijk naam en faam verwierf. De rebetika, wel omschreven als Griekse blues en in Turkije bekend als zeybek, geldt als stadsmuziek.

Door zijn activiteiten als musicoloog en verzamelaar van volksmuziek kwam Ketencoğlu echter ook al snel in contact met andere meer rurale stijlen die hij in zijn composities heeft verwerkt. Traditionele liederen uit Anatolië en Armenië en dansen uit de Balkan en Joodse muziek klinken door in zijn werk. Het maakt Muammer Ketencoğlu tot een sleutelfiguur in de muzikale verwantschap tussen Griekenland, de Balkan en Turkije. Ook geeft hij de accordeon, een instrument dat hij weergaloos bespeelt, een prominente plek in de muziek van deze regio.

Rasa: Zaterdag 26 april 2008 | 21:00 € 15 / € 9 Roots

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

59

Fotopia

SĂźleyman van den Broek

De ogen

van het bos Het is heerlijk om weer uren te wandelen tussen de geelbruine en rode bladeren in het bos. De bewoners ervan maken zich zichtbaar op voor de naderende kou van de winter. Jonge diertjes zullen zich drukken tegen de warme vacht van hun ouders en dromen van bloesem in de lente. Zo wandelend in het bos merk ik dat ik in de gaten word gehouden. Ik kijk om me heen en constateer tot mijn schrik dat overal ogen mijn voetstappen volgen en naar de rook van mijn sigaar turen. Laat ik nu altijd gedacht hebben dat bomen geen gevoelens hebben en niet kunnen horen of zien! Oog in oog met die bomen merk ik dat ik al mijmerend wel heel wat van mijn geheimen aan bomen heb toevertrouwd, maar zelf nooit naar hun verhalen heb geluisterd en nooit vanuit hun optiek naar de mens gekeken.

De bomen zijn bezorgd, niet om de kou aan hun wortels, maar om het meedogenloze gedrag van mensen, om hun blind- en doofheid. De mensen in de stad hebben geen oren naar hun gekreun. De leefomgeving van deze bosbewoners wordt niet alleen steeds enger, maar raakt ook vanuit de lucht en via de grond vervuild. Maar hun geweeklaag hoort de stadsmens niet wanneer hij te gast is in het bos.

Een citaat van een boom: “Ik hoop dat dit exclusieve interview de ogen en oren van de stadsmensen opent, zodat zij niet alleen onze vruchten plukken, maar ook voor boom en bos zorgen. Zij moeten beseffen dat onze ogen altijd op hen gericht zijn. Maar wanneer zij door de verdorde bomen het bos niet meer zien, zal ons lot ook hen treffen.�

60

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

61

62

TULPIA wintereditie 2007 / 2008

Een heerlijk zorgeloos gevoel: vakantie in Turkije.

Verheug u alvast op adembenemende landschappen en de overblijfselen van eeuwenoude culturen. De Lycische kust met zijn vele schilderachtige stranden nodigt uit tot een verkwikkende duik in kristalhelder water.

Dit allemaal en nog veel meer vindt u bij ons: www.welkominturkije.nl Turks Verkeersbureau, Tel.: 070 - 346 99 98 / 070 - 346 77 67 TULPIA wintereditie 2007 / 2008

63

64

TULPIA wintereditie 2007 / 2008