Wet zorg en dwang
Leidraad voor begeleider
Goed om te weten
Toepassing van de Wet zorg en dwang (Wzd) door begeleiding
De Wet zorg en dwang regelt de rechten bij onvrijwillige zorg of onvrijwillige opname van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie). Voor zowel de zorgverlening als de opname gelden aparte procedures. In deze leidraad wordt je hierover geïnformeerd en wordt beschreven wat er van jou wordt verwacht in de begeleiding van bewoners/cliënten met onvrijwillige zorg. Uitgangspunt: Geen onvrijwillige zorg, tenzij... In de beleidsnota over onvrijwillige zorg bij Tragel is terug te vinden wat onze visie is op “Leven in vrijheid”, die helemaal aansluit op de insteek van de Wzd.
2
Voor wie? Alle cliënten die bij Tragel wonen en/of werken. Beleidsuitgangspunt van Tragel is om (voorlopig) bij ambulante zorg cliënten geen onvrijwillige zorg toe te passen. Voor deze cliënten gelden wel de procedures voor een onvrijwillige opname.
Alle documenten die je hiervoor moet kennen, zijn beschikbaar op de SharePoint-pagina ‘Leven in vrijheid’ en Wegwijzer.
Wat gaat er vooraf? Een onvrijwillige opname bij Tragel is een gedwongen opname, omdat de cliënt zich hiertegen verzet. Voor de cliënt kan het echt niet anders en hij/zij heeft zorg en ondersteuning van Tragel nodig. Onder de Wzd mag dit om ernstig nadeel bij de cliënt te kunnen voorkomen. Het kan ook zijn dat een cliënt zich niet verzet, maar hij/ zij niet in staat is om hierover weloverwogen te beslissen (de cliënt is dan wilsonbekwaam ter zake). Ook in dit geval biedt de Wzd de mogelijkheid de cliënt op te nemen. De Wzd maakt onderscheid in de volgende opnametitels: 1. vrijwillige opname 2. een opname op basis van een besluit tot opname en verblijf van het CIZ (artikel 21 Wzd) 3. onvrijwillige opname (RM, IBS of VWM)
Voor de opnametitels bij 2. en 3. geldt wel dat een woon- en/of werklocatie geregistreerd moet zijn als Wzd-accommodatie. Binnen Tragel is hiervan een lijst beschikbaar. De overige locaties van Tragel zijn aangemerkt als Wzdlocatie, voor cliënten die vrijwillig zijn opgenomen en voor wie onvrijwillige zorg verleend mag worden.
In ONS kan je de juridische status van de bewoner/ cliënt terug vinden in het medisch overzicht
Wanneer wel, wanneer niet? Hoe weet je of je onvrijwillige zorg mag verlenen?
De hoofdregel van de Wzd is dat onvrijwillige zorg wordt verleend op basis van het zorgplan, dat is vastgesteld nadat de daarvoor geldende besluitvormingsprocedure (het stappenplan) is gevolgd. Ongeacht de opnametitel, zijn er vier opties voor vrijheidsbeperking in het zorgplan: Optie 1 Wanneer een bewoner/cliënt instemt met de vrijheidsbeperking, is dit een vrijwillige behandeling en wordt als zodanig vastgelegd in ONS bij het zorgplan. Dit is terug te zien bij actieve maatregelen: instemming vertegenwoordiger. Optie 2 Wanneer er voor de bewoner/cliënt (een aanzienlijk risico op) ernstig
4
nadeel is in bepaalde situaties EN hij/zij zich verzet tegen de vrijheidsbeperking, is dit onvrijwillige zorg. De zorgverantwoordelijke en gedragsdeskundige maken hiervan een inschatting en dit is als zodanig vastgelegd in ONS bij het zorgplan. Dit is terug te zien bij actieve maatregelen: onvrijwillige zorg. Specifiek hiervoor geldt het stappenplan (bij de maatregel is terug te vinden in welke stap de uitvoering van de maatregel zich bevindt), wat verplicht is onder de Wzd en gericht is op afbouw van de onvrijwillige zorg. De zorgverantwoordelijke neemt hierin de regie. Optie 3 Wanneer een bewoner/cliënt ter zake wilsonbekwaam is (en de vertegenwoordiger instemt) en zich niet verzet, geldt ook het stappen-
plan zoals bij optie 2 als het gaat om: • psychofarmaca niet volgens richtlijn voorgeschreven, • insluiten en • beperken bewegingsvrijheid (als actieve maatregelen beschreven in ONS bij het zorgplan: vrijwillig volgens stappenplan).
In ONS kan je de wils(on)bekwaamheid van de bewoner/cliënt terug vinden bij de maatregel zelf.
Optie 4 Wanneer voor een bewoner /cliënt het zorgplan nog niet is vastgesteld, het zorgplan redelijkerwijs niet kan voorzien in een bepaalde situatie met ernstig nadeel of controlemaatregelen noodzakelijk zijn ter voorkoming van een noodsituatie, kan onvrijwillige zorg worden
verleend buiten het zorgplan om. Er geldt dan het besluit van de zorgverantwoordelijke in een onvoorziene of noodsituatie. Dit is terug te zien bij actieve maatregelen in ONS bij het zorgplan: tijdelijke / noodsituatie. Bij alle opties buiten kantoortijd is de bereikbaarheidsdienst van gedragsdeskundigen te bereiken: 0114 382156. De gedragsdeskundige zal z.s.m. contact opnemen met de zorgverantwoordelijke. Bij een (eerste) toepassing van onvrijwillige zorg volgens het zorgplan of besluit van de zorgverantwoordelijke, volg hiervoor de procedure op de volgende pagina.
Bereikbaarheidsdienst gedragsdeskundigen: 0114 - 382156
Optie 1
Onvrijwillige zorg verlenen?
NEE
Zorgplan: vrijwillige zorg Zie ONS: actieve maatregelen in zorgplan (instemming vertegenwoordiger)
Wat moet je doen? Rapporteren/registreren in ONS: zie zorgplan bij de maatregelen zelf
JA Optie 2 Zorgplan: onvrijwillige zorg Zie ONS: actieve maatregelen in zorgplan (onvrijwillige zorg)
Optie 3 Zorgplan: wilsonbekwame cliĂŤnten Zie ONS voor actieve maatregelen in zorgplan: 1. Psychofarmaca niet volgens richtlijn voorgeschreven 2. Insluiten 3. Beperken bewegingsvrijheid (vrijwillig volgens stappenplan)
Vooraf vaststellen of de in het zorgplan beschreven vorm van ernstig nadeel zich daadwerkelijk voordoet EN de verlening van de onvrijwillige zorg noodzakelijk is om dat ernstig nadeel te voorkomen? beoordelen of de onvrijwillige zorg geschikt is om het ernstig nadeel te voorkomen OF zijn er wellicht minder ingrijpende manieren om dit doel te bereiken EN wordt de verlening van onvrijwillige zorg gerechtvaardigd door het doel? vaststellen of op verantwoorde wijze wordt voorzien in toezicht tijdens de toepassing van onvrijwillige zorg?
Vooraf of zo spoedig mogelijk Optie 4 Zorgplan: besluit van zorgverantwoordelijke Zie ONS: actieve maatregelen in zorgplan (tijdelijke/noodsituatie)
6
instemming vragen van de zorgverantwoordelijke of gedragsdeskundige via bereikbaarheidsdienst voor de (eerste) toepassing van onvrijwillige zorg informeren van zorgverantwoordelijke, Wzd-functionaris, bewoner/cliĂŤnt* en vertegenwoordiger* over de (eerste) toepassing van onvrijwillige zorg
Wat moet je doen? Rapporteren/registreren in ONS: zie zorgplan bij de maatregelen zelf
Toepassing van onvrijwillige zorg
Dossiervoering: 1. De genoemde personen zijn geïnformeerd over de verlening van onvrijwillige zorg 2. Indien niet vooraf instemming is gevraagd van de zorgverantwoordelijke: wat is het resultaat van het overleg dat hierover is gevoerd 3. De afweging die is gemaakt voor de toepassing van onvrijwillige zorg, inclusief de vooraf verkregen instemming van de zorgverantwoordelijke
Nood breekt wet In de Wzd is onderkend dat situaties denkbaar zijn waarin een zorgverlener, ter voorkoming van ernstig nadeel, toch onvrijwillige zorg verleent, ondanks dat het zorgplan daarin niet voorziet en een besluit van de zorgverantwoordelijke ontbreekt. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen in situaties waarin acuut gehandeld moet worden en een besluit van de zorgverantwoordelijke of een telefoontje naar de gedragsdeskundige via de bereikbaarheidsdienst niet kan worden afgewacht. In zo’n situatie kan de zorgverlener zich beroepen op overmacht. Hier speelt een conflict van plichten. De plicht om zich aan de wet te houden en geen onvrijwillige zorg te verlenen als het zorgplan of een besluit van de zorgverantwoordelijke daarin niet voorziet, moet wordt afgewogen tegen de morele plicht om ernstig nadeel te voorkomen.
* De Wzd voorziet in de mogelijkheid de genoemde personen niet te informeren indien dit kennelijk ernstige bezwaren voor de bewoner/cliënt zou opleveren
Melden
Wat dient er gemeld te worden?
Het toepassen van onvrijwillige zorg kan gepaard gaan met een incident. Het incident kan gemeld worden in het Meldplein. De toepassing van onvrijwillige zorg kan vervolgens gerapporteerd en geregistreerd worden in ONS, bij het zorgplan van de bewoner / cliĂŤnt. Hiernaast biedt het Meldplein de mogelijkheid om tekortkomingen in de uitvoering van onvrijwillige zorg te melden. Door dit intern te melden, kunnen we hiervan leren en weten we wat we kunnen verbeteren.
8
Begrippenlijst
Uitleg van begrippen
Onvrijwillige zorg Onvrijwillige zorg kan bestaan uit: 1. toediening van vocht, voeding en medicatie, medische controles en andere medische handelingen en therapeutische maatregelen, vanwege de verstandelijke beperking of een somatische aandoening 2. beperken van de bewegingsvrijheid 3. insluiten 4. uitoefenen van toezicht op cliënt 5. onderzoek aan kleding of lichaam 6. onderzoek van de woon- of verblijfsruimte op gedrags beïnvloedende middelen en gevaarlijke voorwerpen 7. controleren op de aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen
8. aanbrengen van beperkingen in de vrijheid het eigen leven in te richten, die tot gevolg hebben dat cliënt iets moet doen of nalaten, waaronder gebruik van communicatie middelen 9. beperken van het recht op het ontvangen van bezoek Verzet Verzet is iedere vorm van verbale of lichamelijke weerstand tegen iets. Soms heel duidelijk, verbaal of niet verbaal, maar soms helemaal niet zo duidelijk, bijvoorbeeld passief of gehospitaliseerd verzet. Verzet kan zowel vanuit de cliënt als vanuit de vertegenwoordiger komen.
Ernstig nadeel Er is in ieder geval sprake van ernstig nadeel wanneer de volgende situaties voorkomen of als de kans heel groot is dat dit gaat gebeuren: • er is een gevaar dat de cliënt overlijdt (levensgevaar); • de cliënt raakt ernstig gewond of heeft veel pijn (ernstig lichamelijk letsel); • de cliënt loopt ernstige psychische, materiële, immate riële of financiële schade op; • de cliënt is ernstig verwaar loosd of loopt kans alles te verliezen, bijvoorbeeld uit huis gezet worden, verliezen sociaal welzijn; • de ontwikkeling van de cliënt raakt ernstig verstoord; • de cliënt is onveilig, bijvoorbeeld omdat hij onder invloed van een ander is geraakt, zoals een loverboy of drugsdealer;
10
• de cliënt veroorzaakt met hinderlijk gedrag agressie van anderen; • de cliënt veroorzaakt gevaar voor de algemene veiligheid van personen of goederen. Stappenplan Wzd Het stappenplan voor onvrijwillige zorg in het zorgplan wordt uitgevoerd door de zorgverantwoordelijke en ziet er als volgt uit:
Stappenplan Wzd Maximale periode toepassing onvrijwillige zorg
Bij de besluitvorming betrokken zorgverleners
1
Heroverweging van het zorgplan / opname van onvrijwillige zorg in het zorgplan.
Zorgverantwoordelijke
2
Arts*
Wzdfunctionaris
Deskundige van andere discipline
Arts*
Deskundige die niet bij zorg betrokken is
Wzdfunctionaris
3 maanden
Derde verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden.
Zorgverantwoordelijke
5
3 maanden
Tweede verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden om extern advies te vragen.
Zorgverantwoordelijke
4
3 maanden
Eerste verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden.
Zorgverantwoordelijke
3
Deskundige van andere discipline
Deskundige van andere discipline
Arts*
Deskundige die niet bij zorg betrokken is
Externe deskundige
Wzdfunctionaris
6 maanden
Vierde en iedere volgende verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden.
Zorgverantwoordelijke
Deskundige van andere discipline
Arts*
Deskundige die niet bij zorg betrokken is
Wzdfunctionaris
6 maanden
* De arts wordt bij de besluitvorming betrokken als de zorgverantwoordelijke zelf geen arts is en onvrijwillige zorg wordt verleend uit de categorieĂŤn medische handelingen en overige therapeutische maatregelen, beperking van de bewegingsvrijheid of insluiten.
Redactie: Organisatieontwikkeling Kwaliteit & Veiligheid - Tragel Opmaak: Cows & Stars Vragen? Neem contact op via wzd@tragel.nl
Dit is een uitgave van Tragel, 2020