«ՄԵՆՔ ՄԵԶ ԻՐԱՐ ՄԷՋ ՈՐՈՆՈՒՄ ԷԻՆՔ» | ՆՈՅԵՄԲԵՐ 2026 NOVEMBER
Support Torontohye. Աջակցեցէ՛ք «Թորոնթոհայ»-ին: «Նոր հայ հորիզոն» հեռատեսիլէն՝ «Թորոնթոհայ TV» Համայնք → 12 Զրոյց՝ գեղանկարիչ Մերուժան Խաչատրեանի հետ Զրոյց → 20 The Naghash Ensemble, Karen Ouzounian, and friends to play Toronto's Koerner Hall Arts & culture → 24 NEW COLUMN: Introducing 'The inner conversation' Column → 31
Սուզուեցէ՛ք մշակոյթի եւ ֆիլմաշխարհի մէջ... «Նուռ» ֆիլմի փառատօնի 19-րդ տարեշրջանը «ԹՈՐՈՆԹՈՀԱՅ»—2006-ին Համազգայինի Թորոնթոյի «Գլաձոր» մասնաճիւղի երիտասարդ արուեստասէրներու նախաձեռնութեամբ հիմնուած «Նուռ» ֆիլմի փառատօնը (Pomegranate Film Festival – POM) այսօր կը հանդիսանայ սփիւռքի ամենէն կենսունակ եւ սպասուած մշակութային իրադարձութիւններէն մէկը։ Տարիներու ընթացքին անիկա վերածուած է հարազատ հարթակի մը, ուր հայկական ներշնչումով ստեղծագործող արուեստագէտներն ու հանրութիւնը կը հաղորդակցին ֆիլմի կախարդական ուժին շուրջ: Այս տարի, 9-15 նոյեմբերին, «Նուռ»-ը կը նշէ իր 19րդ տարեշրջանը՝ հանդէս գալով Bathe in Culture & Film («Սուզուեցէ՛ք մշակոյթի եւ ֆիլմաշխարհի մէջ») ինքնատիպ կարգախօսով։ Փառատօնը հանդիսատեսին պիտի մատուցէ յիսունմէկ ուշագրաւ ֆիլմեր (գեղարուեստական, վաւերագրական եւ կարճ ժապաւէններ)։ Ծրագիրը կը մեկնարկէ առցանց ձեւաչափով՝ 9-11 նոյեմբերին Eventive հարթակին վրայ, իսկ 12-15 նոյեմբերին ցուցադրութիւնները տեղի պիտի ունենան Հայ երիտասարդական կեդրոնի «Համազգային» թատերասրահէն ներս (50 Hallcrown Place, Թորոնթօ)։ Այս տարուան յայտագիրը յատկապէս խոստմնալից է։ Հինգշաբթի, 12 նոյեմբերին, առաջին ցուցադրութիւնը պիտի կատարուի Իննա Սահակեանի եւ Ռուբէն Ղազարեանի
«Վերապրել Շեքսպիրին» (Outliving Shakespeare) յուզիչ վաւերագրական ֆիլմով, որուն մասին վերջերս անդրադարձած էինք «Թորոնթոհայ»-ի էջերուն մէջ։ Շաբաթ, 14 նոյեմբերին, տեղի պիտի ունենայ փառատօնի աւանդական Կալա երեկոն՝ Արշալոյս Յարութիւնեանի «Անգին որդիները» (Priceless Sons) կատակերգութեան ցուցադրութեամբ եւ Շանթ Րաֆֆիի երաժշտական կատարումներով։ Գլխաւոր գործերու շարքին են նաեւ Ռոպէր Կետիկեանի «Այսօրուայ կինը» (Une femme aujourd’hui), Անթոնէն Պոտրիի «Տը Կոլ» (De Gaulle) երկմաս պատմական ֆիլմը՝ Սիմոն Աբգարեանի գլխաւոր դերակատարութեամբ (հարցպատասխանի բաժինը՝ Աթօմ Էկոյեանի մասնակցութեամբ), Թամարա Ստեփանեանի «Արտոյի երկիրը» (In the Land of Arto), «Արարատ 73» մարզական ֆիլմը, ինչպէս նաեւ փակման ֆիլմը՝ Հրաչ Քէշիշեանի «Մի գդալ սէր»-ը (A Spoonful of Love)։ Փառատօնի գլխաւոր գործընկերներն ու հովանաւորներն են՝ Big City Realty, ONQ Live Entertainment, Arz Fine Foods, Berani Jewelers, KRG Insure, Fogler Rubinoff եւ Lara's Restaurant։ Փառատօնի ամբողջական ժամանակացոյցը կարելի է գտնել սոյն թիւի էջ 18-ի վրայ եւ այցելելով pomegranatefilmfestival.com կայքէջը, ուր նաեւ կրնաք գնել ձեր տոմսերն ու փառատօնային անցագրերը։ Նոյեմբերեան այս օրերուն, բաց չձգէ՛ք միասնաբար սուզուելու հայկական ֆիլմարուեստի անսպառ կենսունակութեան մէջ։ ֍
եւ այլն/etc.
→ 34
vol. 21
No 11 [231]
«Թորոնթոհայ» ամսագիր
թորոնթոհայութեան ձայնը՝ 2005-էն ի վեր
Torontohye monthly
the voice of Toronto Armenians since 2005
416-491-2900 info@torontohye.ca 45 Hallcrown Place Toronto, Ontario M2J 4Y4
torontohye.ca © Torontohye Communications Inc.
CASSANDRA HEALTH CENTRE ARMENIAN MEDICAL CENTRE & PHARMACY Dr. Rupert Abdalian Gastroenteology
Dr. Mari Marinosyan Family Physician
Dr. Omayma Fouda Family Physician
Dr. I. Manhas Family Physician
Dr. Virgil Huang Pediatrician
Dr. M. Seifollahi Family Physician
Dr. M. Teitelbaum Family Physician
Physioworx Physiotherapy
Vartan (PharmD, RPh), Sarkis (BScPhm, RPh) & Maral Balian (PharmD, RPh)
Դեղագիրներու պատրաստութիւն՝ շաբաթական յատուկ տուփերու մէջ: Արեան ճնշման քննութիւն եւ հետեւողականութիւն՝ անվճար: Շաքարախտի քննութիւն: Դեղերը իրենց հասցէներուն առաքելու անվճար սպասարկութիւն: Տարեցներու 10% զեղչ: Կը յարգենք եւ սիրով կը կատարենք բոլոր ապահովագրական ընկերութիւններու պայմանները: Same day Clinic բաց է շաբաթը 5 օր: Կրնաք բժիշկներու ժամադրութիւն ստանալ եւ տեսնուիլ նո՛յն օրը, հեռաձայնելով՝ 416-331-9111
SAME DAY CLINIC ONSITE Call for an appointment 416-331-9111 Դիմեցէք մեզի եւ պիտի դառնաք մեր մնայուն յաճախորդը 2030 Victoria Park Ave. (south of Ellesmere) North York, ON M1R 1V2
Tel: 416-449-2040 Fax: 416-449-2048
3
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
Mayor Chow secures second mandate as nearly 80 percent of ANCT-endorsed candidates win across the GTA
1 spotlight
լուսարձակ համայնք
3 community զրոյց
16 conversation արուեստ եւ
20 մշակոյթ
arts & culture կարծիք
29 opinion
սիւնակ
31 column եւ այլն
34 etc.
Հրատարակիչ` Torontohye Communications Inc.
Գլխաւոր խմբագիր Photo: Olivia Chow Instagram
Ռուբէն Ճանպազեան editor@torontohye.ca
TORONTOHYE—After weeks of intense, neighbourhood-level campaigning that saw contenders court grassroots support to the wire, Ontario has counted its ballots. In Toronto, incumbent Mayor Olivia Chow turned back a spirited challenge from Councillor Brad Bradford to win a decisive second mandate, while the Armenian National Committee of Toronto (ANCT) celebrated a commanding election night, with nearly 80 per cent of its endorsed candidates securing election across Toronto, Markham, and Richmond Hill. Chow pulled away on election night, securing a clear victory with about 53.8 per cent of the vote (532,201 votes) to Bradford's 40.8 per cent (404,013 votes). While the ANCT maintained institutional neutrality in the mayoral contest—prompting both campaigns to make eleventh-hour appeals at local Armenian cultural centres and parish halls—the committee's targeted, local endorsement strategy proved overwhelmingly successful. Of the 24 candidates backed across city councils and school boards, 19 emerged victorious. In the City of Toronto, the ANCT's council slate saw six of eight endorsed candidates capture their seats. Longtime ally Shelley Carroll held Ward 17 (Don Valley North), the municipal home to the Armenian Community Centre of Toronto, St. Mary Armenian Apostolic Church, and the ARS Armenian Private School. She was joined in the winner's circle by incumbent Josh Matlow in Ward 12 (Toronto—St. Paul's), Nick Mantas in Ward 22 (Scarborough—Agincourt), Jon Burnsiden Ward 16 (Don Valley East), Lily Cheng in Ward 18 (Willowdale), and former school board chair Rachel Chernos Lin, who cemented her seat in Ward 15 (Don Valley West). The only setbacks on the Toronto council slate came in Ward 13, where challenger Curran Stikuts unseated incumbent Chris Moise, and in Ward 14, where ethnic press advocate Maria SarasVoutsinas fell short against Sarah Ehrhardt. Meanwhile, the ANCT's school board endorsements achieved a clean sweep, with Angela Kennedy re-elected to the Toronto Catholic District School Board in Ward 11, Deborah Williams (Wards 11, 12, and 13) and Christopher Mammoliti (Ward 9) winning seats on the Toronto District
Ձեւաւորող
Արա Տէր Յարութիւնեան ara@torontohye.ca
Օգնական խմբագիր Սալբի Սաղտըճեան salpy@torontohye.ca
Օգնական խմբագիր
School Board, and Cindy Hackelberg capturing her trustee race for the York Region District School Board. Across York Region, municipal partners with longstanding community ties scored major victories. In Markham, longtime Mayor Frank Scarpitti won re-election by a landslide, joined by ANCT-endorsed Regional Councillors Jack Heath, Jim Jones, and Amanda Yeung Collucci, alongside local ward councillors Ritch Lau in Ward 2 and Isa Lee in Ward 8. The regional council contest also saw candidate Paul Chiang fall outside the topfour threshold, while challenger Marina Antonoglou defeated Ward 3 Councillor Ron Lynn. In Richmond Hill, Mayor David West won a commanding reelection, and the committee's slate also saw Regional and Local Councillor Godwin Chan and Ward 4 Councillor Simon Cui return to council, while challenger Richard Rupp lost in Ward 5 to incumbent Karen Cilevitz. Beyond Toronto and York Region, the 2026 municipal vote produced dramatic political shakeups across the broader Greater Toronto and Hamilton Area (GTHA). In Hamilton, business leader and former Chamber of Commerce head Keanin Loomis staged a historic upset, defeating incumbent Mayor Andrea Horwath with roughly 41 per cent of the vote, while Horwath fell to third place behind councillor Rob Cooper. In Mississauga, a high-stakes three-way contest to replace former mayor Bonnie Crombie and incumbent Carolyn Parrish culminated in a generational transfer of power, as Ward 2 Councillor Alvin Tedjo secured nearly 39 per cent of the vote to become the city's eighth mayor and the first man to lead Mississauga in nearly five decades. With steady continuity in Toronto and Markham and transformative shakeups in Peel and Hamilton, the region's municipal landscape has been thoroughly reshaped. For Toronto's Armenian Canadian community, election night ensured that proven partners and responsive community advocates will continue to hold the vast majority of local council desks and trustee seats as the 2026–2030 term gets underway. ֍
Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան diroug@torontohye.ca
Վարչական ներկայացուցիչ Միսակ Գաւլագեան missak@torontohye.ca
Խորհրդատու
Յարութ Մանուկեան harout@torontohye.ca
Ծանուցումներ
ads@torontohye.ca
Նախագիծ`
Proper Company-ի proper.am
Published by Torontohye Communications Inc.
Editor-in-chief
Rupen Janbazian editor@torontohye.ca
Graphic designer/Layout editor Ara Ter Haroutunian ara@torontohye.ca
Associate editor/Armenia correspondent Salpy Saghdejian salpy@torontohye.ca
Associate editor/Staff writer Diroug Markarian Garabedian diroug@torontohye.ca
Administrator
Missak Kawlakian missak@torontohye.ca
Advisor
Harout Manougian harout@torontohye.ca
Advertisements
ads@torontohye.ca
Branding
Proper Company proper.am
4
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
Սիրանուշ Սահակեան Թորոնթոյի մէջ ներկայացուց Պաքուի մէջ պահուող հայ պատանդներու իրաւական պայքարը
Photos courtesy of the ANCT
«ԹՈՐՈՆԹՈՀԱՅ»—Երեքշաբթի, 6 հոկտեմբերի երեկոյեան, Թորոնթոյի Հայ կեդրոնի սրահին մէջ տեղի ունեցաւ բազմամարդ ժողովրդային հաւաք՝ նուիրուած Պաքուի մէջ ապօրինաբար պահուող հայ ռազմագերիներուն, քաղաքացիական պատանդներուն եւ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարութեան ազատագրման ուղղուած իրաւական հետեւողական պայքարին: Ձեռնարկը կազմակերպուած էր Գանատայի hայ դատի յանձնախումբին եւ «Արդարութեան եւ մարդու իրաւունքներու հայկական իրաւական կեդրոն»ին (Armenian Legal Center for Justice & Human Rights - ALC) համատեղ նախաձեռնութեամբ: Հաւաքին գլխաւոր բանախօսն էր միջազգային իրաւունքի ճանչցուած մասնագէտ, Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) նախկին ժամանակաւոր դատաւոր, ALC-ի գործադիր տնօրէն եւ Միջազգային ու համեմատական իրաւունքի կեդրոնի (ICLC) համահիմնադիր Սիրանուշ Սահակեան: Ներկայ էին Ս. Աստուածածին Հայց. առաք. եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ տ. Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեան, Օնթարիոյի խորհրդարանի անդամ Արիս Պապիկեան, ՀՅԴ Գանատայի կեդրոնական կոմիտէի եւ «Սողոմոն Թեհլիրեան» կոմիտէի ներկայացուցիչներ, Հայ կեդրոնի յարակից միութիւններու պատասխանատուներ եւ հոծ թիւով թորոնթոհայեր: Երեկոն բացուեցաւ Գանատայի հայ դատի յանձնախումբի նորանշանակ
հաղորդակցութեան տնօրէն Լորիկ Քորաճեանի խօսքով: Ան յիշեցուց, որ օրը կը զուգադիպի ուղիղ վեց տարի առաջ 44-օրեայ պատերազմին ընթացքին Վարանգաթաղի բարձունքին ինկած հերոսներու, որոնց շարքին էր թորոնթոհայ նահատակ Քրիստափոր Արթինը, նահատակութեան տարելիցին, որմէ ետք ներկաները մէկ վայրկեան յոտնկայս լռութեամբ յարգեցին մեր բոլոր անձնազոհ մարտիկներուն յիշատակը: Ապա, ներկայացնելով օրուան բանախօսը, Քորաճեան ընդգծեց Սահակեանի աւելի քան տասնհինգ տարիներու անձնուէր իրաւապաշտպան առաքելութիւնը ՄԻԵԴ-ի եւ միջազգային բարձրագոյն ատեաններու մօտ՝ նշելով, որ իրաւական ճակատի վրայ տարուող այս տքնաջան գործը համայնքին համար կը հանդիսանայ արդարութեան ձգտելու եւ գերիներու իրաւունքները պաշտպանելու վճռական կռուան: Իր հանգամանալից զեկոյցին մէջ Սիրանուշ Սահակեան բացատրեց 2023 թուականի սեպտեմբերին Արցախի ամբողջական հայաթափումէն ետք տեղի ունեցած ողբերգական զարգացումները: Ան նշեց, որ երբ Լաչինի միջանցքը արդէն ամբողջովին կը գտնուէր ազրպէյճանական զինուժի վերահսկողութեան տակ, Ազրպէյճանը յատուկ գործողութեամբ գերեվարեց Արցախի ռազմաքաղաքական ութ ղեկավարները՝ վեց քաղաքական գործիչ եւ երկու բարձրաստիճան զինուորական, որոնց նկատմամբ Պաքուի զինուորական դատարանները կայացուցած են 20 տարուան
ազատազրկման կամ ցմահ բանտարկութեան դատավճիռներ: Բանախօսը ընդգծեց, որ Պաքուն այս քայլով կը փորձէ հաւաքական քրէական պատասխանատուութեան ենթարկել մարդիկը՝ սովորական, օրինական քաղաքացիական գործունէութիւն ծաւալելու համար: Սահակեան խորքային բնութագրում տալով այս կացութեան՝ յայտնեց. «Ատրպէյճանը քրէականացնում է ինքնորոշման իրաւունքը, եւ այստեղ մենք գործ ունենք կոլեկտիւ քրէական պատասխանատուութեան հետ, եւ հարցը ոչ այնքան եւ ոչ միայն այս անձանց մասին է, որքան մեր բոլորի մասին է, արցախեան պայքարի եւ այդ պայքարում ներգրաւուած իւրաքանչիւր անձի մասին է»: Մանրամասնելով դատական ընթացակարգերը՝ Սահակեան տեղեկացուց, որ Ազրպէյճանի մէջ ընթացած են երկու զուգահեռ դատավարութիւններ. ճնշող մեծամասնութիւնը՝ 15 անձերու գործը, որոնց մէջ էին Արցախի միւս եօթը ղեկավարները, քննուած է միասին, իսկ Արցախի նախկին պետական նախարար Ռուբէն Վարդանեանի գործը զուտ մարտավարական նկատառումներով եւ առանց որեւէ օրինական հիմքի անջատուած է: Այս պահուս ձեռք բերուած է միայն Վարդանեանի դատավճիռը, թէեւ բոլոր ջանքերը կը գործադրուին նաեւ 15-ի գործով վճիռը ապահովելու համար: Սահակեան յիշեցուց, որ Ռուբէն Վարդանեանը երբեք որեւէ զինուորական կոչում չէ ունեցած, զինուորական ծառայութիւն չէ անցած եւ չէ կազմած հրամանատարական որեւէ շղթայի մաս, սակայն 27 սեպտեմբոր 2023-ին Լաչինը անցնելու պահուն ան նպատակաուղղուած ձեւով թիրախաւորուած եւ ձերբակալուած է: Անոր դատավարութիւնը մեկնարկած էր յունուար 2025ին եւ աւարտած 2026-ին՝ սահմանելով 20 տարուան ազատազրկում: Դատական գործընթացի բացայայտ խախտումները ներկայացնելով՝ Սահակեան յայտնեց. «Գործը քննեց ռազմական տրիպունալը (դատարանը) այն պարագայում, երբ միջազգային ստանդարտները արգելում են քաղաքացիական անձանց գործի քննութիւնը ռազմական տրիպունալներում: 57 դատական նիստ ընթացաւ, 42 հատորանոց նիւթեր են ներկայացրել, որը գերազանցում է 105 000 էջը, եւ 10 օր են ընդամէնը տուել, ընդ որում գործի նիւթերի ճնշող մեծամասնութիւնը թարգմանուած չի եղել հայերէն կամ ռուսերէն լեզուներով, ընդամէնը եղել է ատրպէյճաներէն, եւ ատրպէյճանական կողմը 10 օր է տրամադրել Ռուբէն Վարդանեանին գործի նիւթերին ծանօթանալու եւ իր պաշտպանութիւնը կազմակերպելու նպատակով. սա եւս խօսում է ֆարսի մասին, այսինքն դատավարութիւնը ինքը բեմականացուած է եւ իրական որեւէ իրաւունք չի ապահովում»: Ան նաեւ մատնանշեց, որ ողջ ընթացքին ոտնահարուած է անմեղութեան կանխավարկածը, երբ ազրպէյճանական պետական քարոզչամեքենան բացայայտ կը յայտարարէր, թէ յանցագործութիւնն ու մեղքը պարզ են եւ արդիւնքը չի կրնար փոխուիլ: Իրաւապաշտպանը նաեւ հիմնաւորեց Ազրպէյճանի կատարած գլխաւոր մեթոտաբանական զեղծարարութիւնը՝ ընդգծելով. «Ամենամեծ մեթոտաբանական սխալը, որը թոյլ է տալիս Ատրպէյճանը, այն է, որ չճանաչուած պետութիւնը հաւասարեցնում է ապօրինի յանցաւոր կազմակերպութեանը եւ դա կատարում է յետադարձօրէն: Երբ Արցախը հռչակուեց որպէս անկախ հանրապետութիւն, չի եղել որեւէ միջազգային ատեան, կազմակերպութիւն, որը Արցախի իշխանութիւններին որակէր որպէս տեռորիստական կամ արգելուած ապօրինի յանցաւոր կազմակերպութիւն, իսկ միջազգային իրաւունքը յստակ մատնանշում է, որ միակողմանի անկախութեան հռչակումը արգելուած չէ միջազգային իրաւունքով, սա թոյլատրելի է, եւ դրա վառ օրինակը նաեւ Կոսովոն է, որի վարչակազմը չի հաւասարեցուել որպէս տեռորիստական կազմակերպութեան իր չճանաչուածութեան պատճառով»: →8
5
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
Գանատայի Հայ աւետարանչական ընկերակցութեան ճաշկերոյթը՝ ի նպաստ Լիբանանի Հայ աւետարանական վարժարաններուն ճամբարներուն, մանկամսուրներուն, դպրոցներուն եւ համալսարանականներուն, ինչպէս նաեւ օգնութեան ձեռք կ՚երկարէ կարիքաւորներուն, տարեցներուն, հիւանդներուն եւ աղէտեալներուն: Երեկոն յատկանշուեցաւ գեղարուեստական բարձրորակ կատարումներով: Ճաշի օրհնութենէն առաջ, զոր կատարեց վեր. Զօհրապ Սարգիսեան, նեարդաբան եւ ազգային գործիչ տոքթ. Ռազմիկ Պէպէճեան մեներգեց «Դռները բացէք, գարուն է գալիս» հոգեպարար երգը՝ արժանանալով ջերմ ծափահարութիւններու: Ապա ելոյթ ունեցաւ Թորոնթոյի Rubato String Quartet լարային քառեակը՝ դաշնամուրի ընկերակցութեամբ արուեստագիտուհի Սոնա Յովսէփեանի, ներկաներուն հրամցնելով դասական եւ ժամանակակից նրբաճաշակ ստեղծագործութիւններ: Երաժշտական յայտագրի փայլուն աւարտը հանդիսացաւ Շարլ Ազնաւուրի երգերու փունջը (յատկապէս՝ La Bohème եւ Deux Guitares), որուն ընթացքին սրահը յոտնկայս եւ երկարատեւ ծափողջոյններով իր հիացումը յայտնեց նուագախումբին: Շամլեան-Թաթիկեան վարժարանի առաքելութիւնը ցոլացնող տեսերիզի ցուցադրութենէն ետք, բեմ հրաւիրուեցաւ օրուան գլխաւոր բանախօս, Պուրճ Համուտի ՇամլեանԹաթիկեան Հայ աւետարանական երկրորդական վարժարանի համատնօրէն եւ Նոր Մարաշի Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ հովիւ վեր. Րաֆֆի Մսըրլեան: Բանախօսը նշեց, որ վարժարանը արդէն բոլորած է իր նոր տարեշրջանի վերամուտը՝ որդեգրելով «Նոր երազանք, միասին դէպի նոր բարձունքներ» կարգախօսը: Ան ցաւով, բայց նաեւ յոյսով անդրադարձաւ այն իրողութեան, որ այսօր Լիբանանի մէջ տիրող դժուար պայմանները յաճախ կրնան սպաննել մարդոց երազները, սակայն վարժարանի գերագոյն նպատակն է թոյլ տալ, որ մանուկները շարունակեն երազել եւ վստահութեամբ նայիլ ապագային: Վերապատուելին յիշեցուց աստուածաշնչական այն մխիթարական խօսքը, թէ Ան որ մեր մէջ բարի գործ մը սկսաւ, այդ գործը պիտի աւարտին
հասցնէ, ապա յայտնեց, որ իրենց գոյապայքարն ու յարատեւութիւնը կը ներշնչուին դպրոցէն ներս արձանագրուող յաջողութեան պատմութիւններով եւ ամբողջ աշխարհի, յատկապէս Գանատայի մէջ հաստատուած շրջանաւարտներով: Որպէս ազդեցիկ օրինակ՝ ան յիշատակեց Հենրի անունով պատանիին պարագան, որ ուրիշ դպրոցէ մերժուելէ եւ գրեթէ յուսահատ նկատուելէ ետք, Շամլեան-Թաթիկեանի մէջ գտաւ իր տեղն ու յոյսը եւ այսօր արդէն 12-րդ դասարանի աշակերտ է՝ պատրաստուելով աւարտելու: Վեր. Մսըրլեան ընդգծեց, որ վարժարանը կը գործէ Լիբանանի հայութեան բաբախուն սիրտը հանդիսացող Պուրճ Համուտի մէջ՝ ծառայելով նիւթական կարիքներ ունեցող ընտանիքներու երեխաներուն, եւ որպէս դպրոցի առաքելութեան կենդանի վկայութիւն՝
լուսանկարները տրամադրած է ԳՀԱԸ-ը
«ԹՈՐՈՆԹՈՀԱՅ»— Կիրակի, 27 սեպտեմբեր 2026-ի երեկոյեան, Թորոնթոյի Lara's ճաշարանի հանդիսասրահին մէջ տեղի ունեցաւ Գանատայի Հայ աւետարանչական ընկերակցութեան (ԳՀԱԸ – AMAC) տարեկան հանգանակային ճաշկերոյթը՝ նուիրուած Լիբանանի Հայ աւետարանական վարժարաններու զօրակցութեան, որուն շուրջ համախմբուած էին աւելի քան 115 համայնքայիններ, նուիրատուներ եւ բարեկամներ: Ձեռնարկը առիթ մըն էր ընկերային ջերմ հաղորդակցութեան, երախտագիտութեան եւ գաղութիս զօրակցութիւնը վերահաստատելու լիբանանահայ աշակերտութեան, մանաւանդ այս օրերուն, երբ Լիբանանի ժողովուրդն ու կրթական հաստատութիւնները կը դիմագրաւեն տնտեսական աննախընթաց ծանր պայմաններ: Հանդիսութեան պաշտօնական բացումը կատարուեցաւ Գանատայի եւ Հայաստանի քայլերգերու ունկնդրութեամբ, որմէ ետք բացման աղօթքը կատարեց վեր. Զօհրապ Սարգիսեան: Յայտագիրը ձեռնհասօրէն վարեցին հանդիսավարներ Զէլա (Սարմազեան) Գագուսեան եւ Րէմի Կրկէս: Բացման խօսքին մէջ Կրկէս անդրադարձաւ ԳՀԱԸ-ի պատմական հիմնադրութեան առանցքային հանգրուանին, երբ քոյր կազմակերպութեան՝ Ամերիկայի Հայ աւետարանչական ընկերակցութեան (AMAA) ղեկավարութեան եւ Գանատայի Հայ աւետարանական չորս եկեղեցիներու (Թորոնթօ, Գէմպրիճ եւ երկուքը՝ Մոնթրէալ) ներկայացուցիչներուն միջեւ կայացած որոշումով Գանատայի կառավարութենէն ձեռք բերուեցաւ բարեսիրական պաշտօնական հանգամանք: Իր կարգին, Գագուսեան ընդգծեց, որ հաւատաւոր բարերարներու անսակարկ նեցուկին շնորհիւ է, որ ԳՀԱԸ-ը տասնամեակներ շարունակ զօրավիգ է եկեղեցիներուն, կիրակնօրեայ վարժարաններուն, ամառնային
ներկայացուց իր անձնական օրինակը, թէ ինչպէս ինք եւս Կոկոն դասարանէն մինչեւ 12-րդ դասարան յաճախած է Շամլեան-Թաթիկեանի մէջ եւ իր ամբողջ կեանքն ու կրթութիւնը պարտական ըլլալով այդ կրթօճախին՝ այսօր սիրով ու պարտականութեան խոր գիտակցութեամբ կը ծառայէ թէ՛ եկեղեցւոյ եւ թէ՛ վարժարանին: Յատկանշական է նշել, որ Գանատա այցելութեան ծիրէն ներս, վեր. Րաֆֆի Մսըրլեան 19 սեպտեմբերին, Քինկսթընի մէջ եւս եղած էր գլխաւոր բանախօսը Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ հիմնադրութեան 180-ամեակին նուիրուած միացեալ պաշտամունքին, որուն զուգահեռ տեղի ունեցած էր ԳՀԱԸ-ի տարեկան անդամական ժողովը: Երեկոյի յուզիչ հանգրուաններէն մէկը եղաւ գնահատանքի պահը, երբ Շամլեան-Թաթիկեան վարժարանին եւ ԳՀԱԸ-ի առաքելութեան երկարամեայ իրենց ծառայութեան եւ նիւթաբարոյական ներդրումին համար մեծարուեցան երեք վաստակաշատ գործիչներ՝ Սարգիս Մարանճեան (հայ մանուկներու հաւատաւոր բարերար, որ իր հանգուցեալ տիկնոջ՝ Հայկուհիին հետ տարիներ շարունակ սատարած է Հայաստանի եւ Լիբանանի կարիքաւոր մանուկներուն), Յակոբ Ճանպազեան → 8
6
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
Աւանդութիւն, երախտագիտութիւն եւ շուրջպար. Թորոնթոյի մէջ նշուեցաւ բերքի եւ առատութեան տօնը Հուրինա Պէրպէրեան Վերտանեա
հաւատացեալներ։ Տ. Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեանի կողմէ սեղանի օրհնութեամբ սկիզբ առաւ ձեռնարկը, որմէ ետք բացման խօսքով հանդէս եկաւ հոգաբարձութեան ատենապետ Կարօ սրկ․ Սարգիսեան: Ատենապետը իր խօսքին ընդմէջէն ներկայացուց բերքի օրհնութեան եւ շնորհակալ ըլլալու
անհրաժեշտութիւնը Աստուծոյ։ Հողէն դուրս եկած իւրաքանչիւր բարիք Աստուծոյ կողմէ մարդուն ընծայուած պարգեւ մըն է, որուն համար մարդը շնորհակալ է եւ երխատապարտ։ Ատենապետը իր խօսքի աւարտին անդրադարձաւ հայ եկեղեցւոյ կարեւոր ներկայութեան, որ սոսկ աղօթավայրէ անկախ՝ անիկա հայու ինքնութեան, մշակոյթի եւ լեզուի պահպանման հիմնասիւներէն մէկն է։ Ատենապետ Սարգիսեան իր խօսքը եզրափակեց շնորհակալութիւն յայտնելով բոլոր կամաւորներուն, նիւթական եւ բարոյական աջակիցներուն, որոնք չեն զլանար իրենց օժանդակութեամբ առաջ տանիլ հայ եկեղեցւոյ առաքելութիւնը՝ պահելու հայ ինքնութիւնն ու մշակոյթը։ Ս․ Աստուածածին եկեղեցւոյ հոգեւոր տեսուչ՝ հայր Գարեգին ծվ. Շխրտմեան անդրադարձաւ տօնին եւ անոր մէջտեղ բերած պատմական եւ մշակութեան աւանդութիւններու պահպանման մասին։ Հայր սուրբը երախտագիտական խօսքերով շնորհակալութիւն յայտնեց կամաւորներուն, որոնք միշտ նեցուկ են եկեղեցւոյս ծրագիրներուն եւ իրենց ծառայութեամբ առաջ կը տանին եկեղեցւոյ աշխատանքները։ «Արաքս» նուագախումբի տհոլի եւ զուռնայի հնչեղութեամբ ներկաները վայելեցի հայկական երաժշտութեան ճոխ երգացանկ մը եւ շուրջպարով, ուրախ մթնոլորտ ստեղծեցին ներկաներուն մօտ։ Ձեռնարկին մէջ յատկանշական էին տաղաւարները, ուր կային նկարահանման տակաւար, որ զարդարուած էր աշնանային բերքի պտուղներով եւ գունագեղ տերեւներով, ուր փափաքողներ Համազգային կողմէ տրամադրուած հայակական տարազներով կը նկարահանուէին։
Ուտեստներու՝ տաք ու պաղ ըմպելիներու տաղաւարը յատուկ պատրաստութիւնն է եկեղեցւոյ Տիկնաց յանձնախումբին։ Մանուկներու համար խաղերու տաղաւարը իր մէջ համախմբած էր մեծ թիւով երեխաներ, որոնք գծելով, ներկելով, խաղալով զուարճալի ժամեր ունեցան պատասխանատու կամաւորներու հսկողութեամբ։ Հայկական քոնեակի եւ համեղ աւանդական
լուսանկարները տրամադրած է Ս. Աստուածածին եկեղեցին
Հայ ժողովուրդի աւանդական տօներէն մէկն է բերքի օրհնութեան տօնը։ Ամէն տարի աշնան բերքահաւաքներու մի տարուան աշխատանքը կը հաւաքուի, կը պարենաւորուի, որպէսզի յաջորդ տարի գործածութեան դրուի։ Հայաստանեաց առաքելական եկեղեցին անմասն չի մնար յիշատակելու խորքային բնոյթ ունեցող այս աւանդական տօնը, որ լաւագոյն խորհրդանիշն է հաւատացեալներուն շնորհակալութեան եւ երախտագիտական խօսք հայցելու Աստուծոյ, Որուն շնորհիւ է՝ որ բերքը կ’աճի, կ’օրհնուի ու առիթը կ’ընծայէ, որ մարդը վայելէ բնութեան բարիքները ու ապահովէ իր կեսական գոյութիւնը աշխարհի վրայ։ Թորոնթոյի Ս. Աստուածածին Հայց. առաք. եկեղեցին անմասն չի մնար պահպանելու վերոյիշեալ աւանդութիւնը, որ երրորդ տարին ըլլալով մեծ նուիրումով եւ ծառայութեամբ յիշատակուեցաւ Հայ կեդրոնի շրջափակէն ներս։ Երեք շաբթուան ընթացքին աւելի քան յիսուն կամաւորներու աշխատաքին արգասիքն է տօնախմբութեան աշխատանքները։ Տաղաւարներու սարքաւորումն ու հիւրասիրութեան մատակարարելու աշխատանքը ամբողջութեամբ վստահուած է կամաւորներուն՝ առաջնորդութեամբ եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան։ Շաբաթ, 26 հոկտեմբեր 2026-ի յետմիջօրէի ժամը 6-ին Հայ կեդրոնի շրջափակէն ներս տեղի ունեցաւ հայորդիներու համախմբումը։ Աւանդական խրախճանքին ներկայ էր Թորոնթոյի քաղաքապետի թեկնածու Պրատ Պրատֆըրտ, պատկառելի միութենականներ, սարկաւագներ, մեծ թիւով հայորդիներ եւ
հայկական անուշեղէնի եւ մեղրի տաղաւարի արտադրանքը ամբողջութեամբ նուիրատութիւն էր հայ վաճառականներէն։ Սովորութեան համաձայն խաղողի ռուպի պատրաստութիւնը խորհրդանիշն է աշխատանքի օրհնութեան եւ բերքի առատութեան: Ռուպը պատրաստուեցաւ, եփուեցաւ եւ յաջորդ օրը մատակարարուեցաւ ժողովուրդին։ Երեկոն հաճելի ընթացք ունեցաւ հայրենասիրական եւ աշուղական երգերու մեկնաբան Մհեր Մինասեանի երգեցողութեամբ։ Կիրակի առաւօտեան յաւարտ սուրբ եւ անմահ պատարագի, հոգեւորականներու, դպրաց դասի եւ հաւատացեալներու համախմբումով թափորը ուղղուեցաւ եկեղեցւոյ շրջափակ, ուր շարունակուեցաւ բերքի օրհնութեան արարողութիւնը, իսկ աւարտին բաշխուեցան օրհնուած խնձորներ։ «Տարին ըլլայ բերքառատ. իւրաքանչիւր հայու օճախը լեցուի ուրախութեամբ եւ յաջողութեամբ․․․»։ ֍
Դիտեցէ՛ք «Թորոնթոհայ TV»-ի տեսանիւթը` բերքի օրհնութեան տօնէն:
7
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
Երկու հազարամեայ հայ հոգեւոր ժառանգութիւնը՝ գանատական ակադեմական հարթակի վրայ «ԹՈՐՈՆԹՈՀԱՅ»— Կարեւոր ու պատմական քայլով մը Թորոնթոյի «Թինտէյլ» (Tyndale) աստուածաբանական համալսարանին մէջ առաջին անգամ ըլլալով սկսաւ դասաւանդուիլ «Հայ եկեղեցւոյ պատմութիւն» նիւթը։ Գանատայի Ազգային առաջնորդարանի նախաձեռնութեամբ եւ Թորոնթոյի «Թինտէյլ» (Tyndale) աստուածաբանական համալսարանի հետ գործակցաբար՝ դասընթացքը ուսանողներուն կարելիութիւն կու տայ որպէս համալսարանական միաւոր (credit) ընտրելու սոյն նիւթը եւ ծանօթանալու հայկական քրիստոնէական մօտ երկու հազարամեայ հարուստ պատմութեան։ Հայ Աստուածաբանական ամպիոն մը ունենալու գաղափարը յղացաւ Թինտէյլ համալսարանի ուսանող Տարօն սարկաւագ Հալլաճեանը եւ զայն բաժնեկեցաւ նոյն համալսարանի ուսանող պատուելի Զոհրապ Սարգիսեանի հետ: Երկուքով ծրագիրը ներկայացուցին Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդարան, որ տուաւ իր համաձայնութիւնը։ Այնուհետեւ սկիզբ առին նախապատրաստական աշխատանքները եւ այս տարի տրուեցաւ ծրագրի դասաւանդման մեկնարկը: «Թորոնթոհայ»-ի հետ իր ունեցած զրոյցին ընթացքին, ծրագրի հեղինակ Տարօն սրկ. Հալլաճեան մանրամասնութիւններ փոխանցեց գաղափարը իրականութիւն դարձնելու ընթացքին եւ դասընթացքի բովանդակութեան մասին։ Խօսելով ծրագրի պատրաստութեան մասին՝ Տարօն սրկ. Հալլաճեան նշեց. «Դասընթացքի ծրագիրը փորձեցի հանգրուանային կերպով կառուցել։ Բնականաբար, աւելի քան երկու հազար տարուան պատմութիւն ունեցող ազգի մը եւ անոր եկեղեցւոյ պատմութիւնը տասներկու շաբաթներու մէջ խտացնելը բարդ ու դժուարին գործ մըն է։ Այնուամենայնիւ, ջանացի պատմական հիմնական հանգրուանները ներկայացնել այնպիսի հերթականութեամբ, որ ուսանողները կարենան ամբողջական պատկերացում մը կազմել Հայ եկեղեցւոյ ձեւաւորման, զարգացման եւ պատմական ընթացքին մասին»։ Դասընթացքը կ’ընդգրկէ նախաքրիստոնէական, ներառեալ ուրարտական դարաշրջանը, այնուհետեւ Թադէոս եւ Բարթողիմէոս առաքեալներու քարոզչութիւնը, սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի եւ Տրդատ թագաւորի ժամանակաշրջանը, Տիեզերական ժողովները, Ոսկեդարը, Պարսկական, Օսմանեան ու Ցարական կայսրութիւններու հետ յարաբերութիւնները, Հայոց ցեղասպանութեան ազդեցութիւնը,
սփիւռքի կազմաւորումն ու չորս նուիրապետական աթոռները։ Սրկ. Հալլաճեան յատուկ կ’ընդգծէ Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդական փոխանորդ հայր Գեղարդ ծվ. Քիւսպէկեանի տուած մեծ աջակցութիւնը: Սրբազան հայրը կատարած է ծրագրի անհրաժեշտ սրբագրութիւնները եւ տուած է իր թելադրութիւնները։ Միասին քննակուած եւ կազմուած են ընթերցանութեան համար նախատեսուած նիւթերը եւ համապատասխան գիրքերէն հատուածներ։ Դասընթացքին պատրաստութեան համար աւելի քան վաթսուն գիրքեր ապահովուած են Նիւ Եորքէն, Լոս Անճելոսէն, Պէյրութէն, Երեւանէն՝ անոր գիտական եւ պատմական հիմքը ամուր դարձնելու եւ անհրաժեշտ աղբիւրները համախմբելու նպատակով, իսկ Պէյոն Մելոյեանը տրամադրած է «Ծոփք» (Sophene Books) հրատարակչատան մեր մատենագիրներուն անգլերէն թարգմանութիւններուն ելեկտրոնային (PDF) տարբերակները։ Խօսելով դասախօսական կազմին եւ հիւր դասախօսներուն մասին, սարկաւագը տեղեկացուց, որ դասընթացքի առաջին ութ շաբաթները կը դասաւանդեն հայր Գեղարդը եւ անձամբ ինքը: Բոլոր դասախօսութիւնները նախապէս արձանագրուած են առցանց տեսանիւթերով եւ մեծամասնութեամբ օժտուած են հայերէն ենթախորագիրներով։ Բացի հիմնական դասախօսներէն, ծրագրին իրենց մասնակցութիւնը բերած են հինգ հրաւիրեալ մասնագէտներ. Մայքլ Փափազեան (Berry College, Ճորճիա, ԱՄՆ), որուն մասնագիտական հետաքրքրութիւնները կ՚ընդգրկեն հին փիլիսոփայութիւնը, տրամաբանութիւնը եւ միջնադարեան հայ թարգմանական աւանդութիւնը: Ան դասախօսած է Կիլիկեան Հայաստանի եւ Հայ եկեղեցւոյ պատմութեան Կիլիկեան շրջանին մասին։ Արա Սանճեան՝ Միչիկընի
համալսարանի Տիրպոռնի մասնաճիւղի Հայագիտական հետազօտութիւններու կեդրոնի տնօրէն, որ ներկայացուցած է Հայոց եւ Ցարական Ռուսաստանի յարաբերութիւններուն մասին։ Վարագ Գեթսեմանեան (Պէյրութի ամերիկեան համալսարան), որ արդի Միջին Արեւելքի պատմութեան մասնագէտ է, դասախօսած է Օսմանեան շրջանի պատմական իրողութիւններուն եւ Հայ եկեղեցւոյ պատմութեան հետ անոնց առնչութիւններուն մասին։ Հայր Պարոյր Շերնէզեան (Fordham University-ի դոկտոր), ներկայացուցած է Հայ եկեղեցւոյ չորս նուիրապետական աթոռները: Րաֆֆի Սարգիսեան՝ ՀՕՄ-ի ամենօրեայ վարժարանի տնօրէն, «Սառա Քորնինկ» կեդրոնի հիմնադիր, դասախօսեցած է Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ անոր ազդեցութիւնը եկեղեցւոյ վրայ: Վերջինս իր կրթական եւ ղեկավարական գործունէութեամբ կարեւոր դեր կը կատարէ Հայոց ցեղասպանութեան յիշողութիւնը վառ պահելու, անոր պատմական նշանակութիւնը նոր սերունդներուն փոխանցելու եւ հայեցի կրթութեան զարգացման մէջ։ Սարկաւագ Հալլաճեան դիտել կու տայ, որ հիւր դասախօսներուն մասնակցութիւնը մեծապէս հարստացուցած է դասընթացքը։ Անոնցմէ իւրաքանչիւրը իր մասնագիտական ոլորտէն ներս փոխանցած է գիտելիքներ եւ նոր դիտանկիւններ՝ օգնելով ուսանողներուն Հայ եկեղեցւոյ պատմութիւնը դիտել ոչ միայն իբրեւ անցեալի դէպքերու յաջորդականութիւն, այլեւ իբրեւ հայ ժողովուրդի հոգեւոր, մշակութային եւ ազգային ինքնութեան ձեւաւորման ու պահպանման կենդանի պատմութիւն։ Այս տարուան սկիզբը տեղի ունեցած առաջին դասընթացքին հետեւած է տասնմէկ ուսանող, որոնցմէ մաս մը ազատ ունկնդիրներ, իսկ միւս մասը միաւորի (for university credit) համար արձանագրուած ուսանողներ: Ուշագրաւ եղած է չինացի, գանատացի եւ այլ ազգերու ուսանողներու մասնակցութիւնը դասընթացքին: → 8
8
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
Սիրանուշ Սահակեան...← 4 Զեկոյցին յաջորդեց հարց-պատասխանի հետաքրքրական բաժին մը, որուն ընթացքին ներկաները առիթն ունեցան լսելու ՄԻԵԴ-ի մէջ գերիներու եւ անոնց ընտանիքներուն շահերու պաշտպանութեան, գերիներու կալանքի ծանր պայմաններուն, ընտանեկան տեսակցութիւններու եւ հիւպատոսական յարաբերութիւններու իսպառ բացակայութեան, ինչպէս նաեւ Ազրպէյճանի վրայ միջազգային ճնշումներ բանեցնելու իրաւական լծակներուն մասին: Սիրանուշ Սահակեանի Թորոնթօ կեցութիւնը յատկանշուեցաւ նաեւ կրթական կարեւոր հանդիպումով: Նոյն օրը ցերեկը, ընկերակցութեամբ Լորիկ Քորաճեանի եւ համայնքային գործիչներ Յակոբ եւ Ժիւլիէթ Ճանպազեաններու, ան այցելեց ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարան, ուր հանդիպում ունեցաւ տնօրէն Րաֆֆի Սարգիսեանի եւ ուսուցչական կազմին հետ, ապա 9—12-րդ դասարաններու աշակերտներուն ներկայացուց Պաքուի մէջ ապօրինաբար պահուող պատանդներու դէմ յարուցուած շինծու մեղադրանքներն ու մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան հրատապութիւնը:
Գանատայի Հայ աւետարանչական...
←5
(վարժարանի նախկին աշակերտ եւ ուսուցիչ, ազգային-համայնքային նուիրեալ ղեկավար) եւ Յարութ Ատրունի (յաջող գործարար, վարժարանի նախկին ուսուցիչ եւ մնայուն աջակից): Յուշանուէրներու յանձնումը կատարուեցաւ վեր. Րաֆֆի Մսըրլեանի, ԳՀԱԸ-ի նախագահ Հռութ Տեմիրճան Տէնիքի եւ ԱՀԱԸ-ի Գանատայի ներկայացուցիչ Յարութ Ներսէսեանի ձեռամբ: Իր սրտի խօսքին մէջ Յակոբ Ճանպազեան գոհութիւն յայտնեց Ամենակալին, որ հայ ժողովուրդը մոխիրներէն վերածնաւ եւ դարձաւ այն վառ ապացոյցը, որ Աստուծոյ հանդէպ հաւատքով ու տոկուն կամքով կարելի է նուաճել յաջողութիւն եւ այդ բարիքը բաժնեկից դարձնել ոչ միայն հայրենակիցներուն, այլեւ համայն մարդկութեան: ԳՀԱԸ-ի վարչութիւնը իր խորին երախտագիտութիւնը յայտնեց
Երկու հազարամեայ...
Թորոնթոյէն ետք, Սահակեան մեկնեցաւ Օթթաուա, ուր Գանատայի հայ դատի յանձնախումբի ատենապետ Շահէն Միրաքեանի, Կեդրոնական վարչութեան անդամ Յովիկ Թիւֆէնքճեանի եւ Լորիկ Քորաճեանի ընկերակցութեամբ ունեցաւ բարձր մակարդակի հանդիպումներ Գանատայի արտաքին գործոց նախարարութեան, Միջազգային զարգացման պետական քարտուղար Ռանտիփ Սարայիի, ինչպէս նաեւ պահպանողական կուսակցութեան արտաքին գործոց պատասխանատու Էրիկ Տանքընի, Մարդու իրաւունքներու ենթայանձնախումբի նախագահ Ֆայսալ Էլ-Խուրիի եւ երեսփոխան Կառնէթ Ճինիսի հետ: Բացի այդ, ան դասախօսեց Քարլթըն համալսարանին մէջ, իսկ իր գանատական շրջագայութիւնը ամփոփեց Մոնթրէալի հայ կեդրոնին մէջ տեղի ունեցած համապատասխան հանրային հաւաքով: Սահակեանի այցելութիւնը վերստին հաստատեց, որ յանուն Պաքուի մէջ գտնուող մեր անմեղ հայրենակիցներու ազատ արձակման եւ արդարութեան հաստատման՝ սփիւռքի քաղաքական եւ իրաւական պայքարը պիտի շարունակուի աննահանջ թափով: ֍
ճաշկերոյթի գլխաւոր հովանաւորներուն՝ «Հայ մանուկներու բարերար» Սարգիս Մարանճեանին, «Հայ մանուկներու աջակից»-ներ՝ Լեւոն եւ Անի Հասըրճեան, Սիմոն եւ Մարալ Հասըրճեան, Յարութ եւ Սալբի Ներսէսեան, Ալեքս եւ Թալին Գալեմքերեան, Անթիպաս Լուսարարեան, Ճօ եւ Ռուպի Ռէյզ ընտանիքներուն, «Հայ մանուկներու բարեկամ» Հորասիօ եւ Նուէր (Եուսուֆեան) Փերէզ ամոլին, ինչպէս նաեւ կազմակերպիչ յանձնախումբի անդամներուն՝ անոնց անխոնջ աշխատանքին համար: Յայտագիրը իր աւարտին հասաւ պատուելի Արա Պալըգճեանի փակման աղօթքով: Լիբանանի հայկական վարժարաններու կենսական առաքելութիւնը կը շարունակուի եւ ԳՀԱԸ-ը կոչ կ՚ուղղէ մեր հայրենակիցներուն՝ շարունակելու իրենց առատաձեռն աջակցութիւնը, որպէսզի լիբանանահայ ոչ մէկ աշակերտ զրկուի հայեցի եւ որակեալ կրթութիւն ստանալու եւ լուսաւոր ապագայ կերտելու իրաւունքէն: ֍
←7
«Հայր Գեղարդն ու ես զմայլանքով կը կարդայինք իրենց գիտական յօդուածները մեր պատմական դէմքերուն եւ դէպքերուն մասին։ Իրենք ներկայացուցին իւրայատուկ տեսանկիւններ, որոնք մեր մտքէն նոյնիսկ չէին անցած։ Հետեւաբար, կը տեսնէք թէ մեր պատմութիւնը օտարներուն բանալով, մենք նորարութիւններ մէջտեղ կը հանենք եւ տարբեր դիտանկիւններէ դիտուած նոր պեղումներ կը կատարուին մեր պատմութեան մասին», նկատել կու տայ սարկաւագը։ Խօսելով առաջիկայ քայլերուն մասին՝ Տարօն սարկաւագը կը տեղեկացնէ, որ յունուար 2027-ին «Թինտէյլ» համալսարանէն ներս Գանատայի Հայոց թեմին կողմէ պիտի հրամցուի երկրորդ առցանց դասընթացքը՝ «Համեմատական ծիսագիտութիւն» (Introduction to Armenian Liturgy: Exploring the Armenian liturgical tradition in comparative perspective) նիւթով։ Դասընթացքի գլխաւոր դասախօսը պիտի ըլլայ տ. Պսակ վրդ. Թեփիրճեան (որ վերջերս Իտալիոյ մէջ պաշտպանեց իր դոկտորական թէզը՝ սրբալոյս միւռոնի վերաբերեալ), իսկ մեր զրուցակիցը պիտի ըլլայ համադասախօս: Դասընթացքը նախատեսուած է ոչ միայն աստուածաբանութեան ուսանողներու համար, այլ որեւէ համալսարանական ուսանող որ ընտրովի (elective) նիւթ ունի եւ կը փափաքի համապատասխան երեք միաւորներ (3 credit course) ստանալ, կրնայ արձանագրուիլ եւ միանալ այս դասընթացքին: Դասընթացքին կրնան մասնակցիլ նաեւ անհատներ, ազատ ունկնդիրներ, որոնց համար դասընթացքը փոքր սակով մը
մատչելի է: Նշենք, որ Թորոնթոյի ՀՕՄ-ի ամենօրեայ վարժարանը մեծապէս քաջալերեց այս ծրագիրը կրթաթօշակներ տրամադրելով հայ ուսուցիչ-ուսուցչուհիներուն, որոնք փափաքեցան մասնակցիլ սոյն ծրագրին։ Ուշագրաւ է, որ հոկտեմբեր 2025 թուականին Արամ Ա. Կաթողիկոսին «Թինտէյլ» համալսարան այցելութիւնը՝ նշելու Նիկիոյ տիեզերական ժողովին 1700-ամեակը, որ առիթ հանդիսացաւ Վեհափառին կողմէ համալսարանի տեսչութեան փոխանցել իր թելադրութիւններն ու առաջարկները այս դասընթացքին առնչութեամբ։ Տարօն սրկ. Հալլաճեան յատուկ շնորհակալութիւն կը յայտնէ բոլոր անոնց, որոնք աջակցեցան այս ծրագրի իրականացման, մասնաւորապէս ՆՍՕՏՏ Արամ Ա. կաթողիկոսը, Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդ Բաբգէն արք. Չարեան, տ. Գեղարդ ծվ. Քիւսպէկեան, Տանիա Օհանեան, Ազգային վարչութիւն եւ բոլոր անոնք, որոնք քաջալերեցին եւ իրենց ներդրումը ունեցան այս ծրագիրը իրականութիւն դարձնելուն։ Դասընթացքին մասնակցելու արձանագութիւնները կը կատարուին առցանց, փափաքողները կրնան հետեւիլ նաեւ Գանատայի Հայոց թեմի (Armenian Prelacy of Canada) ընկերային ցանցերուն հետեւելու թարմ տեղեկութիւններուն։ ֍
9
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
լուսանկարները տրամադրած է «Գլաձոր» մասնաճիւղը
Համազգայինի կրթանպաստները կը շարունակեն օժանդակել գանատահայ ուսանողութեան Թամար Տօնապետեան Գուզուեան
Ուրախալի երեւոյթ է երբ այսօրուան երիտասարդը` իր ուսումնական երազները հետապնդելու ճամբուն վրայ կ՚ունենայ իր ջանքը գնահատող, իրեն աջակցող միութիւն մը կամ կազմակերպութիւն մը, որոնցմէ է Համազգայինը։ Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան «Գլաձոր» մասնաճիւղը, բարձր գնահատելով համալսարանական ուսման կարեւորութիւնը, իր հիմնադրութեան յիսնամեակին առթիւ՝ 2019-ին հետեւեալ կրթաթնպաստներու շարքը յառաջացուց. • «Գալուստ Պապեան» լեզուի եւ գրականութեան • «Սուրէն Չիքիճեան» մամուլի եւ տեսողական արուեստի • «Սերժ Սարոյեան» ուսուցչութեան • «Էդիկ Յովսէփեան» կատարողական արուեստի • Հետագային շարքին մէջ աւելցաւ «Անի Տէմիրճեան» մարդու իրաւունքներու, սեռերու հաւասարութեան, բնապահպանութեան կրթաթոշակը։ Կիրակի, 4 hոկտեմբեր 2026-ին, Համազգայինի «Յ. Մանուկեան» գրադարանին մէջ, այս առթիւ հակիրճ խօսքով հանդէս եկաւ Կրթաթոշակի յանձնախումբի 2025-2026 տարեշրջանի վարչական ներկայացուցիչ Ալին Տօնապետեան Թոսունեանը. ան բացատրութիւն տուաւ ծրագրին մասին, եւ ուրախութեամբ յայտնեց թէ նորոգ աւարտած տարեշրջանի յանձնախումբը, որուն մաս կը կազմեն նաեւ Լոռի Պէրպէրեանն ու Կապրիէլլա Պաթիկեանը, սերտած է ստացուած դիմումնագիրները եւ յանգած հետեւեալ եզրակացութեան։ Համազգայինի «Էդիկ Յովսէփեան» կրթաթոշակին կ՚արժանայ Թորոնթոյի համալսարանի ուսանող Սերժ Ֆաթթալ, «Անի Տէմիրճեան» կրթաթոշակին կ՚արժանանայ նոյնպէս Թորոնթոյի համալսարանէն Լիլիթ Նաճարեան, վերջինին պարագային, ըստ «Ա. Տէմիրճեան» կրթաթոշակի պայմաններուն՝ ներդրում ունեցաւ նաեւ փրոֆ. Իըն Մարթին։ Յանձնախումբին եւ վարչութեան կողմէ, Ալինը շնորհաւորեց Սերժն ու Լիլիթը եւ զանոնք հրաւիրեց ստանձնելու կրթանպաստները։ Տուուչութիւնը կատարուեցաւ յանձնախումբի 2026-2027 տարեշրջանի վարչական ներկայացուցիչ Շողեր Ճելլատեանի ձեռամբ՝ բուռն ծափերու ընկերակցութեամբ։ Շարունակելով, Ալինը յայտարարեց երրորդ ուսանողին անունը՝ Ժոզէֆ Դերձակեան-Հարիսը, որ կ՚արժանանայ «Գալուստ Պապեան» կրթաթոշակին։ Ապա ան յիշեցուց ներկաներուն, թէ այս կրթանպաստներուն կրնան դիմել գանատաբնակ հայազգի ուսանողներ։ Հետաքրքրուողները պարտին գրել scholarship@hamazkayintoronto.ca հասցէին կամ այցելել
hamazkayin.ca կայքի «Գլաձոր» մասնաճիւղի կրթաթոշակներուն յատկացուած էջը, ուր պիտի գտնեն յաւելեալ մանրամասնութիւնն ու դիմումնագիրը։ Ի սրտէ շնորհաւորելով կրթաթոշակ ստացող Սերժը, Լիլիթն ու Ժոզէֆը, կը հրաւիրենք գանատաբնակ ուսանողները, որ օգտուին միութեանս ընծայած այս եւ այլ առիթներէն, հետեւելով Համազգայինի ծանուցումներուն։ ֍
10
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
«Արմատերուս կանչով»․ այս կարգախօսի սկզբունքով ընթացք առաւ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան Գանատայի պատանեկան միութեան (ՀՅԴ-ԳՊՄ) սեմինար-բանակումը, որ տեղի ունեցաւ 9—12 Հոկտեմբեր 2026-ին, Քրիսթի Լէյք բանակավայրին մէջ, Օթաուա: Սեմինաբանակումին իրենց մասնակցութիւնը բերին հինգ մասնաճիւղէ՝ Թորոնթոյի, Գեմպրիճի, Վանգուվըրի, Մոնթրէալի, Լաւալի եւ ութ խումբերէ հարիւր քառասունհինգ պատանիներ եւ երեսուներեք վարիչ-պատասխանատուներ: Գործունէութիւնը սկիզբ առաւ շաբաթ առաւօտեան դրօշակի արարողութեամբ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան օրհներգերու երգեցողութեամբ, ապա ներկաները՝ վարիչներն ու պատանիները, երկիւղածութեամբ ու յուզումնախառն զգացումներով նշեցին ՀՅԴ Գանատայի պատանեկան միութեան ընտանիքէն վերջերս հեռացած եռանդուն եւ աշխուժ ընկհ. Լենիա Եաղճեանի եւ Վանգուվըրի կեդրոնական կոմիտէի ներկայացուցիչ ընկհ․ Մարալ Մինասեան-Քիւլլահեանի յիշատակը, ինչպէս նաեւ ոգեկոչեցին արցախեան 44-օրեայ պատերազմին իրենց կեանքը զոհաբերած Վարանգաթաղի բոլոր նահատակ ընկերներուն յիշատակը։ Բանակում-սեմինարի ընթացքին «Արմատներուս կանչով» կարգախօսը իր ուրոյն եւ յատկաշական տեղը գրաւեց իւրաքանչիւր պատանիի սրտին եւ հոգիին մէջ: Արմատներուն կառչած մնալը կը փոխանցէ մէկ նպատակ` տէր ըլլալ հայու արժանապատիւ ինքնութեան, պահել հայու ժառանգութիւնը, որ կտակուած է նախնիներէն, շարունակել ապրիլ եւ գործել հայ արմատներուն համահունչ։ Այս կարգախօսը եղաւ տեսլականը իւրաքանչիւր պատանիի եւ հիմնասիւնը՝ յառաջիկայ միութենական աշխատանքներուն։ Սեմինար-բանակումին մասնակիցները, որոնք եկած էին հինգ մասնաճիւղերէ, բաժնուեցան երեք խումբերու՝ եռագոյն դրօշի երանգներու բնութագրութեամբ եւ մասնակից դարձան արտասեմինարի աշխատանքային ծրագիրներուն, ինչպէս՝ խաղ, երգ․․․ հաւաքելով կէտեր: Իսկ սեմինարին վերջին օրը եզրափակիչ երգերու մեկնաբանութեամբ ու պատասխանատու դատակազմի անդամներու գնահատումով՝ ի յայտ եկաւ յաղթական խումբը։ Ճաշի ժամը յատկանշական բնոյթ ունէր
լուսանկարը տրամադրած է ՀՅԴ-ԳՊՄ միւոթիւնը
Համագանատական միջմասնաճիւղային պատանեկան սեմինար-բանակում Հուրինա Պէրպէրեան Վերտանեան
պատանիներուն համար, որոնք միասնաբար ճաշելով ստեղծեցին հարազատ մթնոլորտ եւ օրըստօրէ աւելի մտերմանալով հաճելի գեղեցիկ ընկերական մթնոլորտ մը կազմեցին միասին։ Ինչպէս կարելի է բանակ մը պատանիներ չվայելեն ազգային երգերու մեկնաբանութիւնը։ Սեմինարին ազգային երգերու խրախճանքի համար յատուկ հրաւիրուած էր ազգային եւ յեղափոխական երգերու մեկնաբան Սագօ Թաշճեանը, որ պատանիներու հետ միաձայն երգեց ազգային եւ յեղափոխաշունչ երգեր։ Ազատամարտիկներու նուիրուած յաղթական երգերու արտայայտումի մեկնաբանութեամբ իւրաքանչիւր պատանի կը զգար երգին բառերը, ապրումով կ’երգէր լսուած երգը եւ երախտագիտական ու հպարտանքով կ’արտայայտուէր հայ ըլլալու պատկանելութեան։ Սեմինարին ընթացքին պատանիները հիւրընկալեցին դասախօսներ, որոնց նիւթերը հիմնուած էին «Կառչիլ արմատներուս» կարգախօսին սկզբունքով։ «Հորիզոն» թերթի խմբագիր Սեւակ Պէլեան, 1216 տարեկան պատանիներուն դասախօսեց «Ինչո՞ւ Հայ դատի համար պայքար եւ հետապնդման աշխատանքներ կը մղենք»։ Ան յստակ ոճով եւ օրինակներով ներկայացուց, թէ պէտք է յիշելու մեր նահատակները եւ հայուն հանդէպ գործուած ոճիրները ու շեշտեց պահանջելու գաղափարը, որ պէտք է ընթանայ տարբեր ճակատներու վրայ։ Պէլեան ի յայտ բերաւ անհատական պատասխանատուութեան կարեւորութիւնը, երբ Հայ դատը կը վերծուի իւրաքանչիւր հայու պարտաւորութիւնը եւ պայքարելու անոր պահպանութեան համար։ «Սողոմոն Թեհլիրեան» կոմիտէութեան ներկայացուցիչ Յովիկ Գույումճեան դասախօսեց «Հայկական եկեղեցին եւ հայու ինքնութիւնը դարերու ընթացքին»։ Ան սահիկիով նախ ներկայացուց այն յատկութիւնները, որոնք մարդը կը դարձնեն հայ եւ այն աւանդուած ժառանգութիւնը, որ պէտք է փոխանցենք
յաջորդ սերունդներուն։ Ան հարցադրումներով պատանիներու անդրադարձնել տուաւ հայու գոյութեան, հակառակ անոր, որ երկար ժամանակաշրջան պետութիւն չենք ունեցած․ աչքի առաջ բերելով եկեղեցւոյ կարեւորագոյն դերը հայ ժողովուրդի գոյութեան մէջ, ինչպէս՝ Քրիստոնէութեան մուտքը Հայաստան, առաջին առաքեալներու աշխատանքն ու զոհողութիւնը: Ան յատուկ մատնանշումով ներկայացուց գիրերու գիւտի ստեղծումը եւ Մեսրոպ Մաշտոցի դերակատարութիւնը` ստեղծելով հայոց գիրերը, այնուհետեւ յիշեցուց Վարդանաց պատերազմը եւ քրիստունէական հաւատքը պահպանելու հոգեւորականներու անյապաղ ու վճռական մօտեցումը։ Աւարտին ան ադրադարձաւ Հայաստանեաց առաքելական եկեղեցւոյ դերակատարութեան հայրենիքի եւ սփիւռքի աշխատանքներուն մէջ, եկեղեցականներու եւ ազգային գործիչներուն մօտեցումը Արցախի ներկայ իրավիճակին մասին: Գույումճեան եզրափակելով իր խօսքը ըսաւ. «Ինքնութեան պահպանումը անցեալը յիշելով չէ միայն, այլ՝ մարդոց հոգ տանիլն ու մշակութային ժառանգութիւնը պահպանելն է»։ Երրորդ դասախօսական նիւթով հանդէս եկաւ ՀՅԴ Գանատայի կեդրոնական կոմիտէութեան ներկայացուցիչ Նորա Արուշեան՝ ներկայացնելով հայոց պատմութիւնը, լեզուն եւ սփիւռքը։ Ան ի յայտ բերաւ այս երեք թեմաներուն կապակցութիւնը իրարու հետ։ Արուշեան նախ ներկայացուց հայոց պատմութիւնը գիտնալու կարեւորութիւնը, որուն միջոցով կառչած կը մնաք անցեալին եւ կը կերտենք ապագան։ Ան ադրադարձաւ լեզուի պահպանման եւ գործածութեան մասին, մանաւանդ արեւմտահայերէնի գործածութիւնը, որ հայու գոյատեւումի հիմնասիւսնը եղած է, շեշտը դնելով այն իրողութեան վրայ, որ՝ լեզուի միջոցով հայը պահած է իր ինքնութիւնը: Ան կոչ ուղղելով պատանիներուն՝ շեշտեց պահել զայն, որպէսզի կառչած մնանք մեր արմատներուն։ →
11
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ Բանախօսը յստակ ոճով բացատրեց սփիւռքի գոյութեան մասին, որ հայու վիճակուած ակամայ իրավիճակ մըն է, սակայն ան ի յայտ բերաւ սփիւռքի պայմաններէն ծնունդ առած հայու պայքարող նկարագիրն ու գոյատեւելու կամքը, որոնց կեդանի օրինակներն են սփիւռքի տարածքին գործող հազարաւոր դպրոցներու, եկեղեցիներու եւ միութիւններու գոյութիւնն ու ներկայութիւնը։ Արուշեան եզրափակելով դասախօսութիւնը ըսաւ. «Եթէ ուզես զօրաւոր արմատ ունենալ, պէտք է հասկնաս պատմութիւնդ, սորվիս լեզուդ եւ զանոնք դարձնես առօրեայ գործածական լեզուի եւ գործածական պատմութեան»։ Կրտսեր տարիքի պատանիներուն զրոյցդասախօսութեամբ հանդէս եկաւ՝ Մոնթրէալի «Միհրան Փափազեան» կոմիտէութեան անդամ Թալիա Ճապրայեանը «Իմ արմատներս, իմ ինքնութիւնս ․․․» նիւթով։ Ճապրայեան հարցադրումներով եւ զրոյցի միջոցով բացատրեց պատանիներուն, թէ ինչպէս արմատը կը կազմէ ազգի մը ինքնութիւնը: Ան օրինակներով եւ յստակ բացատրողական ոճով աչքի առաջ բերաւ ինքնութեան իւրայատկութիւնը, բայց նոյն արմատներու պատկանելութիւնը։ Ան զրոյցի աւարտին թելադրեց, որ իւրաքանչիւր պատանի ներկայացնէ իր ընտանեկան ծառը ի յայտ բերելու ընտանիքին արմատները։ Երկուշաբթի առաւօտեան, սեմինարբանակումը պաշտօնապէս փակուեցաւ դրօշակի արարողութեամբ եւ «Մշակ բանուոր» քայլերգի երգեցողութեամբ:
COMMUNITY Ստորեւ կը ներկայացնենք թորոնթոհայ պատանիներու տպաւորութիւնները սեմինարին մասին. *** «Մեր սեմինարին շատ լաւ ժամանակ անցուցինք։ Մենք խաղեր խաղցանք, երգեր երգեցինք, լաւ ժամանակ անցուցինք, առաւել նոր ընկերներ ունեցանք։ Ամենամեծ խաղը կարմիրի, կապոյտի եւ նարնջագոյնի մրցումն էր, որ բոլորին շատ առիթներ կու տար մասնակցելու եւ լաւ ժամանակ անցնելու։ Սեմինարին իմ սիրած պահերէն մէկը գիշերները խարոյկին շուրջ յեղափոխական երգեր երգելն էր։ Ասիկա իմ առաջին սեմինարս է: Երբեք պիտի չմոռնամ, թէ որքան լաւ ժամանակ անցուցինք»: Կարօտ Փէլթէքեան
«Այս տարուան սեմինարը շատ լաւ ընթացաւ։ Ես ծանօթացայ նոր ընկերներու, որոնց հետ առիթը ունեցայ փոխանակելու գաղափարներ։ Սեմինարը իմ մէջս ամրապնդեց պատասխանատութեան զգացումը եւ առաջնորդելու կարողութիւնները։ Կը հաւատամ, որ այսպիսի սեմինարները շատ կարեւոր են պատանիներուն դաստիարակման եւ զարգացման համար: Արդէն շատ անհամբեր կը սպասեմ գալ տարի նորէն մասնակցելու սեմինարին»: Լոռի Մելքոնեան
«Այս տարուան պատանեկան սեմինարը ինծի համար շատ իմաստալից փորձառութիւն մըն էր, մանաւանդ որ պատանեկանի վերջին տարիս էր։ Գանատայի տարբեր քաղաքներէն հայ երիտասարդներ կային, եւ շատ հաճելի էր նոր մարդոց հանդիպիլը եւ անոնց հետ ծանօթանալը։ Սկիզբը բոլորը իրարու կը ծանօթանային, բայց օրերուն ընթացքին աւելի մտերմացանք, նոր բարեկամութիւններ ստեղծեցինք եւ միասին ժամանակ անցուցինք։ Քանի որ վերջին տարիս էր, ուրախ էի՝ նոր յիշատակներ ստեղծեցի, բայց նաեւ քիչ մը տխուր՝ գիտնալով որ այս կարեւոր շրջանը կ’աւարտէի։ Սեմինարին վերջաւորութեան աւելի մօտ զգացի այն երիտասարդներուն, որոնց հանդիպեցայ, եւ աւելի կապուած զգացի Գանատայի հայ երիտասարդութեան համայնքին։ Այս սեմինարը փորձառութիւն մըն էր, որ միշտ պիտի յիշեմ, եւ ուրախ եմ, որ այս ամէնուն մաս կազմեցի»: Տեսիլ Փէլթէքեան «Այս տարուան համագանատական սեմինարը շատ հաճելի եւ հետաքրքրական էր։ Ինծի համար մեծ հաճոյք էր ընկերներուս հետ ժամանակ անցընելը եւ նոր յիշատակներ ստեղծելը։ Խարոյկին շուրջ նստիլը, միասին զրուցելն ու երգելը շատ զուարճալի էին։ Դաստիարակչական դասախօսութիւններն ալ տպաւորիչ էին եւ ինծի օգնեցին նոր գիտելիքներ ձեռք բերելու։ Ընդհանուր առմամբ, սեմինարը շատ լաւ եւ անմոռանալի փորձառութիւն մըն էր»։ Այգ Ասիլեան ֍
12
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
«Նոր հայ հորիզոն» հեռատեսիլէն՝«Թորոնթոհայ TV» 33 տարի հայ համայնքին հետ, հայ համայնքին համար եւ դէպի նոր հորիզոններ տոքթ. Անի (Ճանպազեան) Հասըրճեան «Նոր հայ հորիզոն» հեռատեսիլի ծրագիրը, որ իր գործունէութիւնը սկսած է 29 օգոստոս 1993 թուականին, այժմ մեծ ուրախութեամբ նոր հանգրուան մը կը թեւակոխէ՝ «Թորոնթոհայ TV» անունով։ «Նոր հայ հորիզոն»-ի հաղորդումները OMNI-1 կայանէն, Օնթարիոյի մէջ կարեւոր դեր ունեցած են հայ համայնքի ազգային, կրօնական, մշակութային, կրթական եւ հասարակական կեանքի ներկայացման մէջ։ «Նոր հայ հորիզոն»-ը իր գործունէութիւնը սկսած է անհրաժեշտութիւններէ մեկնած։ Այստեղ կ՚արժէ նշել, թէ նախաձեռնութիւնը ծնունդ առած է Սուրէն Չէքիճեանի եւ Սիմոն Հասըրճեանի տեսլականով եւ ջանքերով, Թորոնթոյի հայ կեդրոնի ՀՅԴ «Սողոմոն Թեհլիրեան» կոմիտէութեան հովանաւորութեամբ։ Այս ձեռնարկութիւնը՝ Օնթարիոյի մէջ հայերէն հեռատեսիլի հաղորդաշար մը ստեղծելը, յաջողեցաւ հայ մշակոյթի պահպանման եւ զարգացման նպաստել Գանատայի մէջ, հակառակ անոր որ այդ տարիներուն հաղորդաշարը սկսելու եւ շարունակելու համար մեծ զոհողութիւններու կարիք կար։ Այս առիթով կարելի է ոչ միայն անդրադառնալ հաղորդաշարին պատմական ուղիին, այլեւ անհրաժեշտ է արժեւորել անոր 33-ամեայ ժառանգութիւնը, համայնքային կեանքին մէջ ունեցած ներդրումը եւ ապագայի տեսլականը։ 1993 թուականէն ի վեր, «Նոր հայ հորիզոն» հեռատեսիլի հաղորդաշարը իր ուրոյն տեղը գրաւած է Թորոնթոյի հայ համայնքային կեանքին մէջ ներգրաւելով համայնքի բոլոր եկեղեցիները, ըլլան անոնք Առաքելական, Կաթողիկէ կամ Աւետարանական, առանց յարանուանական խտրականութեան, նաեւ Օնթարիոյի մէջ գործող բոլոր հայկական կազմակերպութիւնները, միութիւնները, բարեսիրական խմբակցութիւններն ու ընկերակցութիւնները։ Այսպիսով «Նոր հայ հորիզոն»-ը դարձած է մեր գաղութի ազգային, մշակութային, կրթական եւ հասարակական գործունէութիւններու ներկայացման կարեւոր հարթակ մը։ «Թորոնթոհայ» ամսագիրը, որ ծնունդ առած է հոկտեմբեր 2005 թուականին, «Նոր հայ հորիզոն»-ի հեռարձակումներուն կողքին աւելի քան երկու տասնամեակ շարունակ, արձանագրած է մեր համայնքի պատմութեան նշանակալից պահերը, ներկայացուցած է մեր կազմակերպութիւններուն գործունէութիւնները, լուսարձակի տակ առած է մեր ազգային արժէքներն ու աւանդութիւնները եւ իր ներդրումը ունեցած է հայապահպանման ու սերունդներու կապի ամրապնդման գործին մէջ։ «Թորոնթոհայ» թերթն ու հեռատեսիլի հաղորդումները Թորոնթոյի հայ կեդրոնի ղեկավարութեան հովանաւորութեամբ զուգահեռ կ’ընթանան իրենց գործունէութեամբ եւ նոյն նպատակին կը ծառայեն։ Մինչ «Նոր հայ հորիզոն»-ը նոր հանգրուան մը կը թեւակոխէ՝ վերանուանուելով «Թորոնթոհայ TV», փոփոխութիւնը ոչ միայն նոր անունի մը որդեգրումն է, այլեւ «Թորոնթոհայ» թերթի կողքին նոր տեսլականի, նոր կարելիութիւններու եւ ապագային ուղղուած յանձնառութեան մը արտայայտութիւնը։ Ներկայիս երախտագիտութեամբ կ՚անդրադառնանք «Նոր
հայ հորիզոն»-ի պատմական ուղիին, անցեալին արձանագրած յաջողութիւններուն, Թորոնթոյի հայ համայնքին մէջ ունեցած նշանակութեան եւ «Թորոնթոհայ TV»-ի ապագայ ծրագիրներուն։ Այսօր յետադարձ ակնարկով մը կ՚անդրադառնանք թէ ինչպէ՛ս այդ սկզբնական նախաձեռնութիւնը վերածուած է 33-ամեայ համայնքային ժառանգութեան։ Այս յաջողութեան ետին երախտագիտութեամբ կը գնահատենք այն անհատները, հեռատեսիլի անձնակազմին մէջ ծառայող բոլոր անդամները, կազմակերպութիւններն ու գործարարները, որոնք իրենց աջակցութիւնը բերած են անցնող 33 տարիներու ընթացքին հեռատեսիլի հաղորդաշարի յառաջխաղացքին մէջ։ «Նոր հայ հորիզոն»-ը Թորոնթոյի հայ համայնքի կեանքին մէջ՝ անցնող 33 տարիներուն ընթացքին անդրադարձած է համայնքի բազմաթիւ կազմակերպութիւններու, եկեղեցիներու, դպրոցներու, բարեսիրական միութիւններու «ձայները լսելի դարձնելով» եւ միջոցառումներու ու մշակութային ձեռնարկներու սփռումով, կարեւոր դերակատարութիւն
ունեցած է որպէսզի այդ գործունէութիւնները արձանագրուին եւ ներկայացուին հայ հանրութեան։ Թորոնթոյի հայ համայնքը հարուստ է իր ազգային, մշակութային, կրթական, եկեղեցական եւ բարեսիրական նախաձեռնութիւններով։ «Նոր հայ հորիզոն»-ը կրցած է ներկայացնել այս բազմազանութիւնը եւ ապահովել, որ համայնքի տարբեր սերունդներն ու կազմակերպութիւնները իրենց ուրոյն տեղը գտնեն հաղորդաշարին մէջ։ Անցնող տասնամեակներուն ընթացքին կարելի է ըսել, թէ «Նոր հայ հորիզոն»-ը դարձած է նաեւ Թորոնթոյի հայ համայնքի պատմութեան լսատեսողական արխիւ մը՝ պահպանելով անցեալի դէմքերուն, իրադարձութիւններուն եւ յիշարժան պահերուն վկայութիւնները։ Գանատայի մէջ ծնած եւ մեծցած հայ երիտասարդներուն համար եւս մեծ նշանակութիւն ունեցած է հայերէնով հեռատեսիլի հաղորդաշարի մը գոյութիւնը, որոնք AYTV-ի բաժանմունքով մը անցեալին հաղորդաշարին մասնակցած են։ Յոյսով ենք կրկին ներկայ երիտասարդ սերունդը կը վերսկսի նմանօրինակ գործունէութեան մը։ Որպէս տօնախմբութիւն 30+ տարիներու «Նոր հայ հորիզոն»-ի յաջողութիւններուն եւ «Թորոնթոհայ TV» անուանակոչման առիթով, կազմակերպուած է յատուկ գեղարուեստական երեկոյ՝ «30+ տարի. մէկ համայնք՝ նոր հորիզոն», ուր պիտի նշուի «Նոր հայ հորիզոն»-ի 30+ տարիներու վաստակը եւ ողջունելով «Թորոնթոհայ TV»-ն։ Ձեռնարկը տեղի կ՚ունենայ շաբաթ, 5 դեկտեմբեր 2026-ին, երեկոյեան ժամը 7-ին, Թորոնթոյի հայ երիտասարդական կեդրոնի «Համազգային» թատերասրահին մէջ։ Տօնախմբութեան պիտի մասնակցին թորոնթոհայ տաղանդաւոր արուեստագէտներ ներկայացնելով գեղարուեստական անզուգական յայտագիր մը։ Ներկաները պիտի վայելեն շարք մը անակնկալներ, վերապրին «Նոր հայ հորիզոն» պատմական անցեալը եւ ականատես վկաները պիտի հանդիսանան պատմական պաշտօնական տօնախմբութեան, երբ հաղորդաշարը պիտի անուանակոչուի →
13
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
«Թորոնթոհայ TV»: Տոմսերը կարելի է ապահովել հեռաձայնելով՝ Անի Թիւսիւզեանին՝ 647-836-1608, Նշան Փափազեանին՝ 647-7602035: Նուիրատուութիւններ կարելի է ընել այցելելով՝ https://donation. acctoronto.ca/torontohye-tv: Շատ կարեւոր է համայնքի կազմակերպութիւններուն, բարերարներուն, գործարարներուն եւ անհատներուն աջակցութիւնը՝ նման նախաձեռնութիւն մը շարունակական եւ կենսունակ պահելու համար։ Կ՚ակնկալուի համայնքի բոլոր կազմակերպութիւններու անդամները իրենց ներկայութեամբ մասնակցութիւն բերեն «Թորոնթոհայ TV»-ի տօնախմբութեան եւ աշխատանքներուն, նաեւ նիւթաբարոյական օժանդակութեամբ աջակցին անոր զարգացման։ Շնորհակալութիւն բոլոր անոնց, որոնք 1993 թուականէն ի վեր իրենց ժամանակը, աշխատանքը, նուիրումը եւ աջակցութիւնը տրամադրած են «Նոր հայ հորիզոն»-ին։ Կանխայայտ շնորհակալութիւններ բոլոր անոնց, որոնք ջանք պիտի չխնայեն շաբաթ, 5 դեկտեմբերի երեկոյեան անձամբ ներկայ ըլլալու կամ նուիրատուութեամբ քաջալեր հանդիսանալու տօնախմբութեան յաջողութեան համար։ Բոլորս գիտակից ենք, երբ տարիներ ետք մեր համայնքի ապագայ սերունդները դիտեն «Նոր հայ հորիզոն»-ի հաղորդումները կամ կարդան «Թորոնթոհայ» թերթը կամ մամուլի առցանց հրատարակութիւնները, անոնք կը սորվին եւ կը գիտակցին Թորոնթոյի հայ համայնքի պատմութեան, ազգային կեանքին, արժէքներուն եւ ձեռքբերումներուն, որոնք պատմական արժէքաւոր ժառանգութիւն մըն են։ Բարի երթ «Թորոնթոհայ TV»-ին եւ թորոնթոհայ մամուլին, Թորոնթոհայ կեանքի պատմական արխիւներու ժառանգութիւնը կերտողներուն եւ պահպանողներուն։ ֍
METRAS
SHIPPING & FORWARDING INC. 2175 Sheppard Ave. E. Suite 215 Toronto ON Tel.: 416-497-0377 Fax: 416-497-0783 info@metrasshipping.com www.metrasshipping.com
ud Pro sor n spoof on h t e tel2026
Your Most Reliable Transportation Partner To/From Armenia & Worldwide
այցելեցէ՛ք ﬔր
ՆՈՐ կայքէջը
• Ocean, Air & Land International Transportation • Door to Door Services Available • 20', 40', LCL and Break-Bulk • Insurance Coverage • Export Documentation, Letters of Credit Handling and Banking Negotiations • Dedicated Agency Network Worldwide
torontohye.ca
14 ՀԱՄԱՅՆՔ
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
COMMUNITY
Աշուն է դարձեալ․.. Գանատան իր անծայրածիր տարածքով, վիթխարի ծառերով եւ հմայիչ բնութեամբ լաւապէս կը ներկայացնէ աշնան պատկերը․ երանգներու աստուածատուր գեղեցկութիւնը կարծէք մտածել կու տայ վարպետ գծագրիչի վրձինի հարուածները, որոնք գրաւիչ գոյներու ներդաշնակութիւնը կ՛արտացոլեն նկարազարդուած պատկերին վրայ։ Ամառուան զբօսաշրջիկութիւնն ու պտոյտները այլեւս հասած են իրենց աւարտին ու աշնան գալուստը իր հետ կը բերէ աշխատանքային եւ միութենական աշխատանքներու սկիզբ։ ՀՄԸՄ Թորոնթօ մասնաճիւղի սկաուտական խումբերը անմասն չեն մնար վերամուտի հաւաքներէն: Յատուկ համախմբումով կը նշուին դրօշակի արարողութիւնը եւ վերամուտի բացման հանդիսութիւնը։ Կիրակի, 27 սեպտեմբեր 2026-ին, ՀՄԸՄ Թորոնթոյի մարզասրահէն ներս տեղի ունեցաւ ՀՄԸՄ-ի Թորոնթօ մասնաճիւղի 2026-2027 տարեշրջանի բացման դրօշակի արարողութիւնը։ Արարողութիւնը կը վայելէր ներկայութիւնը ՀՄԸՄ Գանատայի կեդրոնական վարչութեան, Գանատայի շրջանային վարչութեան եւ Շրջանային սկաուտ խորհուրդի, Շրջանային ընդհ․ խմբապետի, Շրջանային խմբապետի եւ խմբապետուհիի, մասնաճիւղի վարչութեան, Սկաուտ խորհուրդի եւ խմբապետութեան ներկայացուցիչներու, համակիրներու եւ ծնողներու։ Սկաուտներու տողանցքով եւ փողերախումբի ազգային երգերու հնչեղութեամբ սկիզբ առաւ օրուան արարողութիւնը։ Մարզաւանէն ներս կը տողացէին աւելի քան երեք հարիւր սկաուտներ, բոլորը հագուած սկաուտական ամբողջական տարազ, որոնք հպարտութեամբ եւ խրոխտ քայլերով կատարեցին իրենց վստահուած պարտականութիւնը։ Պահը տպաւորիչ էր․․․ դրօշակիրներու ժամանումով, ծածանումով եւ փողերախումբի նուագակցութեամբ տեղի ունեցաւ Գանատայի, Հայաստանի եւ Արցախի քայլերգերու նուագակցութիւնը։ Մասնաճիւղի խմբապետ Տարօն Տէրտէրեանի Պատուի առ՛ հրահանգով ներկաները հրաւիրեց լռութեամբ եւ ոտնկայս յարգելու յիշատակը արցախեան 44-օրեայ նահատակներուն եւ ՀՄԸՄ-ականներուն։ Մասնաճիւղի փոխխմբապետուհի Լօրա Տոնոյեան բարի գալուստ մաղթեց ներկաններուն եւ հերթականութեամբ հրաւիրեց օրուան յայատագրին մաս կազմողները։ Հանդիսութիւնը ոչ միայն դրօշակի արարողութիւն էր, այլ՝ աստիճաններու եւ պաշտօններու տուչութիւն, երբ քոյր Թիթեռ Քարկոցեան ստացաւ միաւորի խմբապետի պաշտօնը, իսկ խմբապետի աստիճան՝ Յարութ Մատարեան եւ փոխխմբապետի Անուշ Յարութիւննեան, Արամ Սապոնճեան, Արաքս Սարգիսեան, Մանիա Խաչատուրեան, ինչպէս նաեւ օգնական խմբապետի՝ Արմէն Մարտիկեան, Գարլա Չուլճեան, Լոռի Փանոսեան, Լոռի Պաթթուք, Շանթ Սապոնճեան, Սարօ Աբէլեան, Սիէնա Մարկորեան, Քարէն Աբիկեան, Քրիսթել Եաղմուր։ Արարողութեան ընթացքին ՀՄԸՄ-ի Գանատայի շրջանային վարչութիւնն ու Սկաուտ խորհուրդը պարգեւատրեց Գանատայի շրջանային խմբապետներ՝ Կասիա Կարապետեան-Կիւլեանը, Տարօն Տէրտէրեանը, Լորա Տոնոյեանը, Քրիստ Մերճանեան, որոնք համա-ՀՄԸՄական 13-րդ բանակումին արժանացան Արարատեան կարգին: Շրջանային սկ․խորհուրդի ատենապետ Ռաֆֆի Խտըրլարեան հրաւիրուեցաւ ներկայացնելու իր խօսքը։ Եղբայրը նախ նշեց ՀՄԸՄ-ը որպէս մեծ անուն եւ մեծ ընտանիք, որուն ժառագութիւնը յանձնուած է նոր սերունդին, որ ի գին ամէն բանի տէր պիտի կանգնին այս ժառանգին եւ պիտի քալէ «Բարձրացի՛ր բարձրացո՛ւր» նշանաբանին ներքոյ։ Եղբ․ Ռաֆֆին գնահեց Արարտեան կարգ ստացողները, որոնք կատարեալ աշխատանքով եւ նուիրումով տիրացան սոյն կարգին աչքի առաջ բերելով կարգին առաքելութիւնը եւ պարտաւորութիւնը ու իր խօսքը փակեց ըսելով «Սիրելի վկայեալնե՛ր․․․հպարտ ենք ձեզմով․ ձեր կամքն ու նուիրումը թող
լուսանկարը տրամադրած է ՀՄԸՄ Թորոնթոյի մասնաճիւղը
ՄԵՐ ՀՄԸՄ-Ը | Սկիզբ նոր տարեշրջանի․․․ Հուրինա Պէրպէրեան Վերտանեան
միշտ անսասան մնան՝ Արարատ լեռան նման»։ Արարողութեան ընթացքին կատարուեցաւ մոկլի, գայլ-արծուիկ, արիարենուշ, երէց-պարմանուհի եւ աւագ երէց խումբերու փոխանցման արարողութիւնները: Ներկաներու գնահատական ծափողջոյններով արարողութիւնը վերջ գտաւ «Յառաջ նահատակ» օրհներգով։ ֍
15
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ՀԱՄԱՅՆՔ
COMMUNITY
«Յիսուսի փոքրիկներ» ծրագիրը դարձաւ մէկ տարեկան… Թորոնթոյի Ս․Աստուածածին Հայց. առաք. եկեղեցին հաստատուն եւ կարեւոր տեղ կը գրաւէ թորոնթոհայութեան կեանքէն ներս։ Հաւատացեալներու եւ կամաւորներու ծառայութիւնը ինքնին լաւագոյն ապացոյցն է եկեղեցւոյ տածած սիրոյ, միասնութեան եւ յարգանքի զգացումին։ Եկեղեցւոյս Քրիստոնէական յանձնախումբը ազնիւ մտայաղացում մը ունեցաւ երբ իր դաստիարակիչ ծրագիրներուն կողքին կազմեց «Յիսուսի փոքրիկներ» անուան ծրագիրը։ Ծրագիրը իր մէջ կը ներառէ 2—5 տարեկան երեխաներ, որոնք իրենց ծնողներուն առաջնորդութեամբ կը ներկայանան եկեղեցի, երկշաբաթական դրութեամբ, կը սորվին աստուածաշնչական պատմութիւներ, առաքելական եկեղեցւոյ նախնական գիտելիքներ, հայոց պատմութենէն դրուագներ, ինչպէս նաեւ կը դիտեն նիւթին հետ կապուած տեսերիզ մը, ձեռային մը պատրաստելով եւ հիւրասիրութիւն մը ճաշակելով կը մեկնին իրենց տուները։ Յայտագիրը ընթացք առաւ ամենայն բծախնդրութեամբ․ երեխաներ իրենց ծնողքին ընկերակցութեամբ, քիչ մը երկմտանքով, քիչ մը ամչնալով ժամանեցին եկեղեցւոյ «Յովնանեան» սրահ․ անոնք ամուր բռնած իրենց ծնողներու ձեռքը, ուրախ, բայց միեւնոյն ատեն անպահով զգացումով, զգոյշութեամբ կը դիտէին շրջապատը: Ամէն բան նորութիւն էր իրենց համար, տակաւին շատ փոքր էին ընդունելու եւ ընկալելու եկեղեցական պատկերները, անոր ընդարձակ տարածքը եւ իր մէջ տեղադրուած սրբապատկերներն ու սպասները։ Յանձնախումբի անդամներուն համար կարեւոր աշխատանք մէկն էր, որովհետեւ այս ծրագիրը սոսկ ծառայութիւն չէր, այլեւ՝ նպատակասլաց աշխատանք, ուր երեխան մանուկ հասակէն պիտի սորվի մտերմանալ եկեղեցւոյ հետ, ունենալ հայ ընկերներ, սորվիլ, լսել եւ խօսիլ հայերէն։ Յանձնախումբը մանկավարժական մեթոտներով իրագործեց առաջին օրուան ծրագիրը, որ արդիւնաւէտ էր եւ քաջալերական։ Փոքրիկները նստան ծալապատիկ եւ հետարքրքութեամբ հետեւեցան պատմութեան: Ոմանք ուշադրութեամբ կը հետեւէին, ոմանք լաւապէս կը կրկնէին պատմութիւնը, իսկ շատեր ալ հակառակը, մերթ ընդ մերթ կը խաղային, բայց ճշգրտօրէն կը պատասխանէին ներկայացուած հարցումներուն։ Ծրագիրը սկիզբ առաւ աղօթքով․ փոքրիկները պատասխանատուներու թելադրանքով, ամենայն անմեղութեամբ եւ երկիւղածութեամբ իրենց ձեռքերը միացուցին եւ աչքերնին փակելով սկսան խաչակնքել ու աղօթել՝ ոմանք իրենց մասնակցութիւնը բերելով աղօթքին իսկ ոմանք բարձրաձայն աղօթելով։ Ձեռայինի պահը արկածախնդրական էր, անոնք ոգեւորուած կը կատարէին իրեց համար պատրաստուած ձեռայինները․ գիտէին գունաւորել, մկրատով կտրել, թուղթեր փակցնել եւ իրենց ծնողներու օգնութեամբ ամբողջացնել ձեռայինը։ Աշխատանքը հասած էր իր աւարտին, առաջին օրուան սկզբնական քայլերը յաջողութեամբ պսակուած էին։ Շաբաթներու ընթացքին թիւը հետզհետէ սկսաւ աճիլ: Մանուկները սկսան հարազատ զգալ եկեղեցին, վազելով կը մօտենային եւ ինքուրոյն եկեղեցւոյ դարպասը կը բանային ու ետեւ դառնալով ձեռքի շարժով մը կը հրաւիրէին իրենց մայրերը եւ կ'ըսէին «ԱՄԷՆ, ԱՄԷՆ ․․․» ետքը ամենայն վստահութեամբ սրահ կ'իջնէին, իրենց փոքրիկ մարմնով կը նստէին բազմոցին ու լրջօրէն կը հետեւէին ծրագրին։
լուսանկարը տրամադրած է Ս. Աստուածածին եկեղեցին
Հուրինա Պէրպէրեան Վերտանեան
Սրբազան հօր եւ հոգեւորակններու այցելութիւնը, ուրախութիւն եւ բերկրաք կը պաճառէր մանուկներուն, որոնք հարազատօրէն անոնց գիրկը կը նստէին, իսկ համարձակներ ալ կը զրուցէին անոնց հետ։ Տօներու հետ կապուած խրախճանքները բերկրալի պահեր կ'արձանագրէին փոքրիկներուն դէմքին վրայ․ երգերն ու անկաշկանդ շրջագայութիւնը սրահէն ներս ինքնին ուրախութիւն կը պատճառէր։ Տասներկու ամիսները բոլորելով ծրագիրը դարձաւ մնայուն եւ սպասուած նախաձեռնութիւն ծնողներուն եւ փոքրիկներուն համար։ Նպատակասլաց այս ծրագիրը տակաւին երկար տարիներ պիտի շարունակէ ուռճանալ եւ իր մէջ համախմբել շատ թիւով երեխաններ, որոնք հասակ պիտի առնեն եւ մեծնալով պիտի պահեն հայ եկեղեցին, լեզուն եւ մշակոյթը։ ֍
Ուշադրութի ՛ւն Attention!
Մի՛ մոռնաք մինչեւ իւրաքանչիւր ամսուան 15-ը ուղարկել թերթին մէջ լոյս տեսնելիք ձեր յօդուածները, ծանուցումները, յայտարարութիւնները, կամ սիրելիներու մահազդները։ Չմոռնաք զանոնք ղրկել rupen@torontohye.ca ե-հասցէին մինչեւ վերջաժամկէտը, որպէսզի անոնք ներառուին մեր յաջորդ թիւին մէջ։ Համայնքին հետ կիսուելու հնարաւորութիւնը մի՛ փախցնէք։
The 15th of every month is the deadline for submitting your newspaper articles, advertisements, classified ads, announcements, or obituaries. Make sure to send in your submissions to rupen@torontohye.ca before the deadline to ensure they are included in the upcoming edition. Don’t miss out on the opportunity to share your message with the community!
16
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ԶՐՈՅՑ
CONVERSATION
«Հայաստան ապրիլը ինծի ներքին խաղաղութիւն կու տայ» կ'ըսէ թորոնթոհայ Նայիրի Առաքելեան զրոյցը վարեց՝ Սալբի Սաղտըճեանը Թորոնթոհայ Նայիրի Առաքելեան հինգ տարի առաջ եկաւ Հայաստան որպէս կամաւոր՝ բարեգործական ծրագիրի մը մասնակցելու նպատակով: Ժամանակի ընթացքին Հայաստանը Նայիրիին համար դարձաւ տուն, ուր ան գտաւ հարազատութիւն, ներքին խաղաղութիւն, իսկ հայրենիքը անոր տուաւ նոր փորձառութիւններ եւ մարդոց օգնելու հնարաւորութիւն: Զրոյցի ընթացքին Նայիրին կը խօսի սփիւռքի եւ Հայաստանի կեանքին, մտածելակերպի տարբերութիւններուն, դժուարութիւններուն եւ հնարաւորութիւններուն մասին։ Անոր հիմնական պատգամն է՝ չվախնալ փորձելէ, գալ Հայաստան, ծանօթանալ երկրին ու մարդոց, եւ նոյնիսկ փոքր թուացող ներդրումներով նպաստել հայրենիքի զարգացման։ Նայիրիին համոզումով՝ իւրաքանչիւր սփիւռքահայ կրնայ իր գիտելիքներով, փորձառութեամբ ու ներկայութեամբ կարեւոր կամուրջ մը դառնալ սփիւռքի եւ Հայաստանի միջեւ։ Սալբի Սաղըճեան– Կը պատմե՞ս քու մասիդ: Ո՞վ է Նայիրի Առաքելեանը, եւ ան ինչպէ՞ս եկաւ Հայաստան։ Նայիրի Առաքելեան- Սիրով. ես Նայիրին եմ, Թորոնթօ ծնած-մեծցած։ Մինչեւ երրորդ դասարան յաճախած եմ ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարանը. մեծ քոյրիկս, երբ աւարտեց, ես ալ ուրիշ դպրոց սկսայ յաճախել: Համալսարանական մասնագիտութիւնս Criminal Justice եւ Sociology-ի (քրէական արդարադատութիւն եւ ընկերաբանութիւն) է, բայց յետագային այդ մասնագիտութեամբ չզբաղեցայ։ Յետոյ կամաւոր կերպով մասնակցեցայ Արարատ միսիոներական կեդրոնի (ԱՄԿ - Ararat Mission Center) ծրագրին եւ եկայ Հայաստան։ Սալբի– Կը ներկայացնե՞ս՝ ի՞նչ կազմակերպութիւն է ԱՄԿ-ն: Նայիրի– Բարեգործական կազմակերպութիւն մըն է, որ կ՚օգնէ անապահով ընտանիքներու։ Ան կը գործէ Արտաշատի մէջ եւ ունի Building Hope Project ծրագիրը, որ տուներ կը կառուցէ անապահով ընտանիքներու համար։ Մենք այդ տուներու կառուցման ֆինանսաւորումը կը կազմակերպէինք։ Բացի ատկէ, կ՚այցելէինք առաւել անապահով ընտանիքներու տուները եւ կ՚օգնէինք անոնց, որոնք ուտելիքի կամ դեղերու կարիք ունէին։ Կ՚օգնէինք նաեւ այն ընտանիքներուն, որոնք տան վարձքը կամ ելեկտրականութեան ու կազի վարձքերը վճարելու դրամ չունէին։ Հաշմանդամ երեխաներու համար ճամբարներ ալ կը կազմակերպէինք։ Սալբի– Ո՞ր թուականին եկար Հայաստան։ Նայիրի– Եկայ 2021-ին. արդէն հինգ տարիէ հոս եմ։ Իմ պայմանագիրս մէկ տարուան համար էր, բայց երբ մէկ տարին լրացաւ, հարց տուի՝ կրնա՞ք երկարաձգել։ Մէկ տարի եւս անցաւ, յետոյ ըսի՝ Հայաստանը շատ սիրեցի եւ կ՚ուզեմ մնալ։ Եւ արդէն հինգ տարիէ հոս եմ։ Սալբի– Ինչ լաւ է, որ մնացիք։ Կը պատմէ՞ք ձեր փորձառութեան մասին։ Նայիրի– Այո՛, հիմա այդ կազմակերպութեան հետ չեմ աշխատիր։ Երկու տարի Արտաշատ ապրեցայ։ Թորոնթոյի պէս մեծ քաղաքէ մը մէկ անգամէն գիւղաքաղաքի մը մէջ ապրիլը ինծի համար բաւական մեծ շոք (ցնցում) էր։ Գիշերները ջուրը կը կտրուէր, մարդիկ իրենց բակերուն մէջ
ջուր կը հաւաքէին, առտու կանուխ աքլորները կը կանչէին, եւ ասոնք ինծի համար տարօրինակ էին։ Բայց կամաց-կամաց վարժուեցայ այդ կեանքին։ Սկիզբը օտար զգացի ինքզինքս. միակ սփիւռքահայն էի ամբողջ Արտաշատի մէջ։ Երբ բերանս բանայի, կը հասկնային, որ սփիւռքէն եմ։ Շատեր կ՚ուրախանային եւ կը հետաքրքրուէին, թէ ուրկէ՛ եմ, իսկ ուրիշներ ալ կը փորձէին ատիկա շահագործել, քանի որ կը կարծեն՝ եթէ ես Գանատայէն եկած եմ, ուրեմն կրնան ինծմէ դրամով օգտուիլ։ Շատ զգոյշ պէտք է ըլլալ՝ զանազանելու, թէ ով ով է։ Բայց ընդհանուր առմամբ լաւ էին։ Քու հագուածքէդ եւ խօսելէդ արդէն կը հասկնան, որ դուն դուրսէն ես, եւ ամէն անգամ պէտք է բացատրես, թէ դուն ով ես, ուրկէ՛ ես, ինչ որ քիչ մը յոգնեցուցիչ էր։ Շատ անձնական հարցումներ կը հարցնեն, օրինակ՝ վարձո՞վ կը մնաս, անձնական տուն ունի՞ս։
Անձնական կեանքի privacy-ի (գաղտնիութեան) գիտակցութիւնը շատ չկայ։ Թորոնթոյի մէջ անկարելի է մէկու մը հարցնել, թէ աշխատավարձքդ որքա՞ն է կամ ո՞ւր կը մնաս, մինչդեռ հոս
ասոնք առօրեայ հարցումներ են։ Յետոյ Երեւան տեղափոխուեցայ եւ սկսայ աշխատիլ լոժիսթիքսի (logistics) մարզին մէջ, Ամերիկայի հետ։ Սալբի– Ի՞նչ եղած է քու կապդ Թորոնթոյի հայ համայնքին հետ։ Ի՞նչ գործունէութիւն տարած ես հոն։ Նայիրի– Ես եկեղեցւոյ դպրաց դասին մէջ եղած եմ, մանկութեանս սկաուտ էի, բայց ասոնք շատ երկար ժամանակ չտեւեցին։ Յետոյ ՀՅԴ պատանեկան միութեան անդամ եղայ։ Իսկ երբ սկսայ ոչ-հայկական, կաթողիկէ դպրոց յաճախել, զգացի, որ հայերէնս լաւ չէ։ Սկսայ շաբաթօրեայ հայկական դպրոց յաճախել, որպէսզի լեզուս պահեմ։ Կիրակնօրեայ դպրոց ալ կը յաճախէի: Սալբի– Հայաստան եկար յատկապէս վերոնշեալ կազմակերպութեան հետ աշխատելո՞ւ համար, թէ նախապէս մտապատկերիդ մէջ կար, որ անպայման օր մը կ՚ուզես Հայաստան գալ։ Ինչպէ՞ս ձեւաւորուեցաւ Հայաստան հաստատուելու որոշումդ։ Նայիրի– Երկուքն ալ։ Կազմակերպութիւնը ամենամեծ նպատակն էր, բայց այդ ատեն համավարակի շրջանն էր։ Միշտ տխուր կը զգայի եւ չէի գիտեր՝ ինչո՛ւ։ Յոգնած էի ամէն ինչէն, փոփոխութիւն կ՚ուզէի եւ ըսի՝ ամենալաւ փոփոխութիւնը պիտի ըլլայ, որ հայրենիքս վերադառնամ։ Ատիկա լաւ առիթ եղաւ, որ Հայաստան գայի, բարեգործութեամբ զբաղէի եւ մարդոց օգնէի։ Սալբի– Կը պատմե՞ս քու ամէնօրեայ կեանքիդ մասին հայրենիքի մէջ։ Նայիրի– Կ՚աշխատիմ, ամէն օր գործի կ՚երթամ։ →
17
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
CONVERSATION
ԶՐՈՅՑ Ամէն կիրակի կ՚երթամ եկեղեցի, որ անգլերէնով է: Այդտեղ շատ մարդոց կը ծանօթանամ։ Ընկերուհիներուս հետ շաբաթավերջերուն ժամանակ կ՚անցընեմ: Միասին տեղ մը կ՚երթանք, սրճարան մը կը նստինք, կը քալենք, միջոցառումներու կ՚երթանք։ Ասոնք ինծի գրաւեցին, քանի որ հոս կեանքը շատ աւելի հանգիստ է, աւելի պարզ։ Թորոնթոյի մէջ ամէն ինչ շատ աւելի complicated (խրթին) է. ամէն ինչ վազքով կ՚ըլլայ, բանի մը չես հասնիր, ժամանակ չունիս: Հայաստանի մէջ կեանքը աւելի պարզ է. երբ ուզես, կրնաս դրացիիդ տունը երթալ եւ սուրճ մը խմել։ Թորոնթոյի մէջ այդ մէկը ընելու համար պէտք է երկու շաբաթ առաջ ժամադրութիւն առնես, որպէսզի միասին ժամանակ անցընէք։ Հոս այդ շփումը աւելի դիւրին է, աւելի սահուն, եւ ամէն ինչ աւելի սիրուն կ՚անցնի։ Այդ պարզութիւնը շատ սիրեցի։ Սալբի– Ընկերներդ սփիւռքահա՞յեր են, թէ՞ տեղացիներու հետ ալ շփում ունիս։ Նայիրի– Մեծամասնութիւնը սփիւռքահայ են, որովհետեւ մեր մշակոյթը տարբեր է։ Այո՛, բոլորս հայ ենք, բայց մշակոյթի եւ մտածելակերպի տարբերութիւններ կան։ Բայց ունիմ նաեւ տեղացի ընկերուհիներ, որոնք անգլերէն կրնան խօսիլ, ճամբորդած են եւ դուրսի աշխարհի հետ շփում ունին։ Աւելի դիւրին է անոնց հետ հաղորդակցիլը։ Սալբի– Հայաստանը ի՞նչ կու տայ Նայիրիին։ Նայիրի– Խաղաղութիւն։ Գիտեմ, որ տարօրինակ կը հնչէ, քանի որ պատերազմներու մէջ ենք։ Ըսենք՝ այդ վախը կայ, որ չես գիտեր՝ վաղը ինչ պիտի բերէ, ինչ պիտի ըլլայ Հայաստանի ապագան։ Բայց միեւնոյն ժամանակ ներքին խաղաղութիւն կը զգամ, քանի որ ամէն ինչ հանգիստ է հոս։ Օդը, ջուրը՝ ամէն ինչ մաքուր է, ուտելիքը բնական է, ֆիզիքապէս աւելի հանգիստ կը զգամ, աւելի աշխուժ եմ հոս, մինչդեռ Թորոնթոյի մէջ շատ շարժելու առիթ չկար։ Դուրս կ՚ելլես, որպէսզի քու լեզուդ լսես, քու ազգակիցներդ եւ ժողովուրդդ տեսնես։ Հարազատութեան զգացում կայ։ Թորոնթոյի մէջ, այո՛, հայկական միջավայր կայ, ակումբներ եւ մշակութային գործունէութիւն, բայց հոն դուն տակաւին օտար ես այդ երկրին մէջ։ Իսկ հոս իրապէս հարազատ կը զգամ ինքզինքս, ամէն ինչ ծանօթ է ինծի։ Սալբի– Ի՞նչ դժուարութիւններու կը հանդիպիս Հայաստանի մէջ՝ կենցաղային կամ այլ։ Նայիրի– Հայաստանի մէջ ամէն ինչ քիչ մը սուղցած է, եւ ատիկա դժուար է։ Երբ նոր եկայ, ամէն ինչ լաւ էր, բայց հիմա պէտք է հաշիւով շարժիս, որպէսզի աշխատավարձքդ բաւէ ամէն ինչի։ Կենցաղային փոքր դժուարութիւններ ալ կան։ Թորոնթոյի մէջ առօրեայ գործերը աւելի հասանելի են, ամէն ինչ ելեկտրոնային համակարգով կը կատարուի։ Իսկ հոս, օրինակ, տեղ մը երթալու համար bus-ով (հանրակառք) պէտք է երթաս, որ ընդհանրապէս լեփլեցուն կ՚ըլլայ։ Պէտք է սպասես, որ յաջորդը
գայ, եւ արդէն քսան վայրկեանդ անցած է։ Հայփոստ (նամակատուն) պէտք է մտնեմ՝ ելեկտրականութեան եւ կազի վարձքերը վճարելու համար։ Այսպիսի մանր-մունր կենցաղային դժուարութիւններ կան, որոնք իրականութեան մէջ ինծի համար քիչ մը հաճելի են։ Ես կը սիրեմ քիչ մը նեղութեան մէջ ըլլալ, չեմ սիրեր, որ ամէն ինչ դիւրին ըլլայ։ Կայ նաեւ լեզուի խնդիրը. արդէն հինգ տարիէ ի վեր հոս եմ։ Մեծամասնութիւնը կը հասկնամ, նոյնիսկ եթէ ռուսերէն բառեր գործածեն։ Ռուսերէն ալ կրնամ կարդալ։ Բայց, օրինակ, երբ պէտք է համացանցի կապին համար հեռաձայնես, այնքան արագ կը խօսին եւ այնպիսի մասնագիտական բառեր կը գործածեն, որ չես հասկնար։ Ատիկա դժուար է։ Սալբի– Դուն քեզի հոս որպէս սփիւռքահա՞յ կը զգաս, թէ որպէս հայ։ Նայիրի– Լաւ հարցում է։ Քիչ մը կը տարբերիմ. կը զգամ, եթէ քիչ մը accentով (շեշտադրութեամբ) կը խօսիս, ուրեմն սփիւռքահայ ես, եւ ուրիշ աչքով կը նային քեզի։ Բայց միայն այդ accent-ն է, որ կը տարբերի։ Մենք ալ հայ ենք։ Մեր ծնողները մեզ հայկական դպրոց դրած են, որպէսզի մեր լեզուն պահենք։ Տարբեր խումբերու մասնակցած ենք, որպէսզի հայ միջավայրի մէջ ըլլանք։ Այսինքն՝ ուզած ենք, որ մեր հայութիւնը պահենք։ Ու յետոյ կու գաս Հայաստան եւ կարծես հայ չես։ Բայց ես իմ սրտով հայ եմ։ Մարդիկ, որոնց կը հանդիպիմ, կ՚ըսեն՝ դուն հայ ես։ Սալբի– Մտածելակերպի տարբերութիւն կա՞յ։ Նայիրի– Այո՛։ Բաներ կան, որոնց մէջ ես զիջիլ չեմ ուզեր։ Թէեւ Հայաստան կ՚ապրիմ, բայց իմ մտածելակերպս ունիմ։ Այո՛, Հայաստանի մէջ ալ իրենց օրէնքներով ու ձեւերով պէտք է շարժիմ, բայց բաներ կան, որոնց մէջ ես չեմ զիջիր կամ տեղի չեմ տար։ Օրինակ՝ հոս այն մտայնութիւնը կայ, որ աղջիկ մը պէտք է շատ պզտիկ տարիքին ամուսնանայ, կամ եթէ ամուսնանայ, ստիպուած կեսուրին հետ պէտք է ապրի։ Բայց ես այդպէս չեմ մտածեր, չեմ ընդունիր։ Սալբի– Բայց հիմա այստեղի երիտասարդութիւնն ալ հին սովորութիւններուն շատ չի հետեւիր։ Նայիրի– Շատ փոփոխութիւններ կան։ Նոր սերունդը աւելի լաւ կը տիրապետէ անգլերէնին, քան ռուսերէնին, աւելի տարբեր ձեւով կը մտածէ, աւելի ազատամիտ է, որ, կը կարծեմ, լաւ է։ Սալբի– Խորհուրդ կու տա՞ք ձեր շրջապատին կամ ընդհանրապէս սփիւռքահայերուն, որ գան Հայաստան։ Նայիրի– Այո՛, կ՚ըսեմ՝ եկէ՛ք։ Երբ Թորոնթօ վերադառնամ, մարդիկ կ՚ըսեն՝ «Նայիրի՛, կը փայլիս»։ Կ՚ըսեմ՝ կարծեմ ատիկա Հայաստանէն է, քանի որ իրապէս ուրախ եմ հոս։ Եթէ մարդիկ կասկածներ ունին, կ՚ըսեմ՝ եկէ՛ք։ Ինչպէս որ ես եկայ ժամանակաւորապէս, յետոյ սիրեցի ու մնացի, դուք ալ մի՛ վախնաք։ Ասիկա փորձառութիւն մըն ալ է. կը վարժուիք եւ... իրապէս լաւ պիտի զգաք։ Սալբի– Դուն ընտանիքէդ հեռո՞ւ ես։ Ծնողներդ Թորոնթօ՞ են։
Նայիրի– Այո՛, ես առանձին եկայ Հայաստան։ Իրենք ալ կը փափաքին գալ, բայց հոն իրենց կեանքը հաստատած են՝ գործով եւ ամէն ինչով։ Թերեւս երբ թոշակի անցնին, այն ատեն գան։ Սալբի– Կը կարծե՞ս, որ երիտասարդներուն համար աւելի շատ կարելիութիւններ կան հոս։ Նայիրի– Երիտասարդներուն համար դիւրին է այն առումով, որ անոնք աւելի շուտ կը սորվին ամէն ինչ, աւելի շուտ կրնան ըմբռնել։ Իսկ մեծերուն համար աւելի դիւրին է այն առումով, որ արդէն կեանքի փորձ ունին, աշխատած են, թոշակ կը ստանան, եւ հիմա կու գան հոս, տուն կը գնեն, կը հանգստանան ու կը վայելեն։ Սալբի– Իսկ երիտասարդներուն համար, կը կարծէ՞ս՝ հնարաւորութիւններ կան հոս աշխատելու, եկամուտ ստանալու եւ ապրելու։ Նայիրի– Կան, բայց ատիկա կախեալ է իրենցմէ՝ որքան ճարպիկ են, որքան կրնան շփուիլ, խօսիլ, կապեր հաստատել եւ սորվիլ։ Բայց եթէ միայն առցանց ամէն ինչ ուսումնասիրելով սահմանափակուին, չեմ կարծեր, որ այդքան յաջողի։ Հայաստանը շատ փոքր երկիր է. ամէնը ամէնուն կը ճանչնան։ Պէտք է այդ կապերու ցանցին մէջ մտնես։ Սալբի– Ուրիշ ի՞նչ ըսելիք ունիս թորոնթոհայերուն: Նայիրի– Խորհուրդ կու տամ, որ գան։ Նոյնիսկ եթէ իրենց դերը շատ փոքր կը նկատեն, Հայաստանի համար ատիկա շատ մեծ է։ Ես կարծեցի, որ ես մէկ աղջիկ եմ Արտաշատի մէջ, բայց շատ բաներ պատահեցան այդ պատճառով։ Առիթներ եղան, որ ամերիկացիներ գային, եւ ես թարգմանիչ եղայ։ Ատիկա շատ կարեւոր կամուրջ մը եղաւ Արտաշատի համար, որ նախապէս չունէին։ Միայն գան ու տեսնեն, ինչո՞ւ ոչ։ Եթէ Թորոնթոյի մէջ ուրախ են, թող մնան, բայց եթէ բան մը կը պակսի իրենց կեանքին մէջ, թող գան ու փորձեն։ Չենք ըսեր՝ եկէ՛ք հոս ապրեցէք, բայց եթէ նոյնիսկ մէկ-երկու ամիսով գան ու տեսնեն, թէ ինչպէս է կեանքը հոս, թերեւս իրենց միտքը փոխուի։ Սալբի– Յոյսով եմ, որ շատեր օրինակ պիտի վերցնեն քեզմէ։ Նայիրի– Այո՛, եւ այդպէս Հայաստանը պիտի զօրանայ։ Մարդիկ կու գան ուրիշ երկիրներէ՝ իրենց գաղափարներով, եւ այդպէս ամէն մարդ քաղելու բան մը կ՚ունենայ։ Այսպիսով Հայաստանը կը զօրանայ, տնտեսութիւնն ալ աւելի կը զօրանայ։ Հիմա դժուար է, եթէ միայն մէկ ազգ ըլլայ եւ մարդիկ իրենք զիրենք պահեն։ Բայց եթէ ուրիշներ ալ գան, իւրաքանչիւրը բան մը կ՚աւելցնէ, եւս աղիւս մը կը դնէ, ու այդպէս երկիրը կը կառուցուի։ Սալբի– Իսկ քաղաքական վիճակը կ՚անհանգստացնէ՞ ձեզի։ Նայիրի– Ինծի՝ ոչ։ Ճիշտը ըսեմ՝ լուրերուն շատ չեմ հետեւիր։ Ատիկա կրնայ վախ պատճառել մարդուն։ Ես յոյսս Աստուծոյ վրայ դրած եմ։ Մարդուն չեմ կրնար վստահիլ։ Յոյս ունիմ, որ Հայաստանը պիտի պայքարի եւ պիտի յաղթահարէ այս դժուարութիւնները։ ֍
ՍԻՐԵԼԻ ԹԶՈՒԿՆԵՐ 1 :
SHORT FILMS FROM AROUND THE WORLD
DOCUMENTARY + SHORTS
Monday 9 —— 7:00pm /$5
Wednesday 11 —— 5:00pm /$5
CANTERBURY KHATCHKAR
THE VOICES OF ARTSAKH MEDIA
Director Paul Shammasian UK— 35 min.
MILES
Director Oksana Mirzoyan USA - 9 min.
RELIC
A L L
I N - P E R S O N
S C R E E N I N G S
AT
T H E
H A M A Z K AY I N
T H E AT R E
|
S C H E D U L E
S U B J E C T
T O
C H A N G E
WELCOME TO THE
Director Sona Khachatryan Armenia - 24 min.
2026 POMEGRANATE FILM FESTIVAL,
ONE BEAT AT A TIME
November
EDGE OF THE CLIFF
9th-15th, 2026 This year’s programme brings together 51 films, including features, documentaries, shorts and special presentations, celebrating Armenian filmmaking and stories from around the world. The films scheduled between Monday, November 9th up to and including Wednesday, November 11th will be presented online only, through our virtual Eventive platform. All films presented between Thursday, November 12th and Sunday, November 15th will be shown in person at the Hamazkayin Theatre located at the Armenian Youth Centre at 50 Hallcrown Place in Toronto.
Director Chris Yerikian USA - 7 min.
Director Michael Indjeian USA - 20 min.
FIBERS
OUTLIVING SHAKESPEARE Thursday 12 —— 5:30pm /$10
Thursday 12 —— 7:3
THE ETERNAL RED
Directors Inna Sahakyan and Ruben Ghazaryan
Starring Simon Abk
Director Anna Grigorian Armenia/Canada - 16 min.
Director Naira Sargsyan Armenia/Germany - 11 min.
Wednesday 11 —— 7:00pm / $5
THERE WAS, THERE WAS NOT Director Emily Mkrtichian Armenia/Artsakh - 94 min.
ՍԻՐԵԼԻ ԹԶՈՒԿՆԵՐ 2: SHORT FILMS THAT WILL KNOCK YOUR SOCKS OFF
Wednesday 11 —— 9:00pm / $5
Monday 9 —— 9:00pm /$5
Director Silva Khnkanosian France/Armenia -77 min.
TWO PEOPLE EXCHANGING SALIVA
Directors Natalie Musteata & Alexandre Singh France/USA - 36 min.
FAR FROM MICHIGAN
Armenia/Netherlands — 94 min.
In a neglected Armenian retirement home, elderly residents rehearse a play in which Shakespeare’s characters confront their creator. As opening night approaches, rehearsals bring friendship and purpose while revealing the loneliness behind the performances.
DE GAULLE Par RÉSISTANCE
France — 160 min.
June 1940. France ha government has sign and the war seems lo refuses. Fleeing to Lo army and no backing Gaulle sets out to ral Abkarian stars in Par Baudry’s epic.
Accompanied by MR. BENO Ani Khamoyan - Armenia - 20min.
Followed by Q&A wit Atom Egoyan.
GALA NIGHT PRICELESS SON
MOTHERLAND
Director Gor Arushanyan Artsakh/Armenia -21 min.
JUST LIKE A BOY
Director Bahar Pars Armenia/Denmark/Sweden - 23 min.
BURDEN
Director David Kyarunts Armenia - 20min.
MEURANTS LANE
Director Christapor Yaacoubian Australia -9 min.
THE EEL
Director Kristiina Davidjants Estonia - 26 min.
Tuesday 10 —— 7:00pm / $5
WE BEAT THE DREAM TEAM
13 KILOMETRES FROM THE TUNNEL
ARARAT ISLAND
Saturday 14 —— 2:15pm /$10
Saturday 14 —— 4:00pm /$20
Saturday 14 —— 7:3
Director Michael Tolajian
Director Gevorg Sharambeyan
Director Arshaluys
USA — 80 min.
USA — 135 min.
Armenia — 96 min.
Before the 1992 Olympics, a group of American college basketball players faced the star-studded U.S. Dream Team in a closed-door scrimmage, and won. The players recount the remarkable game and what happened behind the scenes.
A psychological thriller based on Ruben Yesayan’s novel, in which a series of mysterious deaths blurs the line between reality and fiction.
Seventeen years afte accidentally switched truth brings together from opposite ends o spectrum. As their w chaos and comedy en Armenian family hit a identity and what ma
We hope that you will support this year’s Festival and spread the word about our community event. Not only is the pomegranate a healthy fruit, it is also nourishment for the soul & sustenance for the brain.
Director Darya Poltoratskaya Armenia/Japan/Russia - 112 min.
—
THE SWALLOW’S TOAST OF FAITH
The 2026 Pomegranate Film Festival Organizing Committee
Director Hrayr Avetisyan Armenia — 62 min. — F
WE LOVED YOU, NOW Director Meri Mkhsyan France - 22 min.
ARTSAKH SHORT & STRONG Tuesday 10 —— 9:00pm /$5 Directors Hovhannes Ishkhanyan & Suren Belyan Armenia/Artsakh — 47 min.
Followed by Q&A with director Michael Tolajian
I WILL COME
Musical entertainmen courtesy of Shaunt R
Director Ani Manukyan Armenia - 34 min.
EXPULSION
Director Yervand Rumyan Armenia - 24 min.
MY DEAREST ARTSAKH Director Balin Schneider USA - 14 min.
POM ICONS Toronto Premiere Canadian Premiere North American Premiere
FESTIVAL PASS $195 All Festival Films incl. virtual & Gala (save up to $135) $20 Virtual Pass (all virtual films) (save $15) $120 The Big Ticket incl. IN THE LAND OF ARTO or A WOMAN TODAY + GALA + CLOSING FILM (save up to $20) $45 The French Brigade incl. A WOMAN TODAY + both DE GAULLE FILMS (save $15) $30 DE GAULLE De-Luxe (both DE GAULLE films) (save $10)
rt 1:
30pm /$20
karian
as fallen, its ned the armistice, ost. One man ondon with no g, Charles de lly a nation. Simon rt 1 of Antonin
th
IN THE LAND OF ARTO
Friday 13 —— 5:00pm /$10
Friday 13 —— 7:30pm /$15
Friday 13 —— 9:30pm /$20
Saturday 14 —— 10:30am /$10
Saturday 14 —— 12:15pm /$10
Director Tamara Stepanyan
Director Robert Guédiguian
Director Hovhannes Margaryan
Director Andy Serkis
Armenia— 104 min.
France — 122 min.
Armenia — 78 min.
Canada/UK/USA — 96min.
Juliette, 35, has a powerful finance job, a beautiful house and a life of constant travel. When a colleague assaults her at a company event, her world collapses. After crashing her car into a home for unwed mothers, she becomes a volunteer and starts to rebuild a life with meaning.
On a school trip, two students open the legendary door of Raven’s Rock and free Little Mher, hero of the epic Daredevils of Sassoun. As Mher bonds with the children in today’s world, the open portal forces a choice between his destined past and a new future. Armenia’s first AI-animated feature.
When the animals of a neglected farm rebel against their human owners, they dream of building a fairer world. But as the pigs take charge and rewrite the rules, a young pig begins to question whether their hard-won freedom has become another form of tyranny.
APAGA Alexis Pazoumian - Armenia/France - 50min.
When Céline travels to Armenia to register her husband’s death, she PAID MOURNERS Ovsanna Gevorgyan - Armenia - 35min. discovers he concealed his identity and wartime past. Following the traces FRIED CHICKEN & STRIP CHECKERS he left behind, she encounters people Ophelia Harutyunyan - Armenia- 19min. whose lives have been shaped by decades of conflict, and a man she may CONGRATULATIONS, never have truly known. IT’S A GIRL! Yelena Arshakyan - Armenia - 29min. Accompanied by THE POMEGRANATE TREES Kamee Abrahamian - Canada - 11 min. Intro by director Kamee Abrahamian
NS
TALES FROM THE DIASPORA
LOST, FOUND, HIDDEN
30pm /$100
Sunday 15 —— 11:00am /$10 SCATTERED SEEDS OF THE POMEGRANATE Alexandra Routhiau-Mikaélian Armenia/Cyprus/France -60min.
Harutyunyan
er two boys are d at birth, the r two families of the economic worlds collide, nsue in this about love, akes a family.
nt Raffi
A WOMAN TODAY
ARMENIA NOW
SPIRA, SPERA Aram Shahbazyan - Armenia - 27min. MY SOUL IN EXILE Sevana Alik - Lebanon/USA - 9min. POMEGRANATE Zoë Morgan Chiswick - UK - 14min. Intro by producer Lucy Babayan
MHER JUNIOR
Accompanied by POSE Artur Andonian - Canada 11 min.
ANIMAL FARM
Accompanied by SNAKE SOUP Zack Demirtshyan - Armenia 7 min.
Intro by director Artur Andonian
ARARAT 73
DE GAULLE Part 2: LIBERTÉ
Sunday 15 —— 1:00pm /$10
Sunday 15 —— 3:00pm /$15
Sunday 15 —— 5:00pm /$20
Sunday 15 —— 8:00pm /$30
Director Vahram Mkhitaryan
Directors Mher Mkrtchyan & Fyodor Lyass
Starring Simon Abkarian
Director Hrach Keshishyan
France — 157 min.
Armenia — 102min.
1943. Liberation is within reach, but France is divided. De Gaulle must forge a fractured Resistance into one force while battling the Allies for the right to speak for his country. Simon Abkarian returns in the title role for the conclusion of Antonin Baudry’s epic.
Boston chef Areg travels to Armenia in search of inspiration and meets Lusine, a young woman who changes his outlook. Amid Armenian cuisine, unexpected discoveries and a growing connection, he must decide whether to return to his old life or begin again.
Armenia/France/Poland — 58 min.
A 12th-century Armenian manuscript vanishes after the Second World War, resurfaces unexpectedly in Poland in 1993, then disappears again. Following its trail, this documentary uncovers the people who safeguarded the book and the history it still carries. Accompanied by DIALOGUES SOLITAIRES Serouj Hovsepian - France - 25 min.
Armenia — 105 min. Spartak legend Nikita Simonyan becomes coach of Yerevan’s Ararat and sets an impossible goal: the 1973 golden double, the USSR league title and Cup together. The team rejects him and the main rival will do anything to win. An uplifting sports drama based on true events.
A SPOONFUL OF LOVE
Followed by Q&A with Atom Egoyan
KARAYR Neo Apelian - Jordan - 18 min.
Accompanied by
Jury & Audience Choice Awards.
ANMORUK Raffi Asdourian - USA - 5 min. Intro by director Raffi Asdourian
CALL TO BOOK YOUR TICKETS 647.707.7886 / MARIA FOR SPONSORSHIP sponsorship@pomegranatefilmfestival.com
STAY CONNECTED FOR THE LATEST @POMFILMFEST TICKET PURCHASE
POMFILMFEST.COM
Scan the QR code or visit the website to get updates on the POM 2026 Schedule
20
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ԶՐՈՅՑ
CONVERSATION
«Հայկական արուեստ՝ յաւերժական ժառանգութիւն». զրոյց գեղանկարիչ Մերուժան Խաչատրեանի հետ Այս աշնան, Թորոնթոյի մշակութային կեանքը կը հարստանայ գոյներու, հայոց պատմութեան եւ ազգային ոգեղէնութեան ինքնատիպ ներկայութեամբ մը։ Համազգայինի հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Թորոնթոյի «Գլաձոր» մասնաճիւղի «Արշիլ Կորքի» ցուցասրահի նախաձեռնութեամբ, մեր գաղութը դարձեալ առիթն ունի վայելելու հայրենի ճանչցուած գեղանկարիչ Մերուժան Խաչատրեանի ստեղծագործութիւնները՝ «Հայկական արուեստ՝ յաւերժական ժառանգութիւն» խորագրեալ ցուցահանդէսով։ Ցուցահանդէսը, որուն հասոյթէն բաժին մը պիտի յատկացուի Նարեկ հայ կրթական եւ մշակութային կեդրոնի հանգանակութեան, պաշտօնապէս պիտի բացուի 19 նոյեմբերին, Համազգայինի «Յ. Մանուկեան» գրադարանին մէջ, իսկ 21 եւ 22 նոյեմբերին անիկա պիտի շարունակուի Հայ կեդրոնի յարկէն ներս՝ համընկնելով ՀՕՄ-ի «Ռուբինա» մասնաճիւղի 32-րդ «Տոհմիկ օր»-ուան մեծաշուք տօնակատարութիւններուն հետ, որոնք այս տարի նուիրուած են մեր ժողովուրդի անմահ հերոսներուն։ Թորոնթոյէն զատ, նկարիչը իր գործերը պիտի ներկայացնէ նաեւ Մոնթրէալի եւ Պոսթոնի հայաշատ գաղութներուն մէջ։ Այս ողջունելի առիթով «Թորոնթոհայ»-ը զրուցեց արուեստագէտին հետ՝ ցուցահանդէսի խորհուրդին, ազգային ինքնութեան, սփիւռքեան համայնքներուն հետ կապին եւ արուեստի միջոցով մեր արմատներուն կառչած մնալու կարեւորութեան շուրջ։ *** «Թորոնթոհայ» - Մերուժա՛ն, այս աշուն դարձեալ կը մեկնիք Գանատա՝ ձեր արուեստը ներկայացնելու Թորոնթոյի, Մոնթրէալի, ապա նաեւ Պոսթոնի հայ համայնքներուն։ Սակայն այս անգամ Թորոնթոյի ցուցահանդէսը յատուկ առիթ մը ունի. անիկա դարձեալ կազմակերպուած է Համազգայինի կողմէ եւ տեղի պիտի ունենայ նոր խորագրի մը ներքեւ՝ «Հայկական արուեստ՝ յաւերժական ժառանգութիւն»՝ Թորոնթոյի հայ համայնքին համար նշանակալի «Տոհմիկ օր»ուան ձեռնարկներու ծիրէն ներս, Հայ կեդրոնի յարկին տակ։ Ի՞նչ խորհուրդ ունի ձեզի համար այս ցուցահանդէսը, եւ յատկապէս այս առիթով ի՞նչ կը փափաքիք փոխանցել ձեր արուեստով։ Մերուժան Խաչատրեան - Ինձ համար այս ցուցահանդէսը հերթական ցուցադրութիւնը չէ, այլ եւս մէկ գեղեցիկ ու շատ կարեւոր առիթ՝ իմ արուեստի միջոցով կրկին հանդիպելու հայրենիքից հեռու ապրող, բայց իրենց ազգային արմատներին ու մշակոյթին կապուած հայ մարդկանց։ Յատկապէս կարեւոր է, որ ցուցահանդէսը կազմակերպւում է Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան նախաձեռնութեամբ՝ «Հայկական արուեստ՝ յաւերժական ժառանգութիւն» խորագրի ներքոյ,
Թորոնթոյի հայ համայնքի համար նշանակալի «Տոհմիկ օր»-ուայ միջոցառումների շրջանակում։ Ինձ համար միշտ մեծ պատիւ է իմ արուեստը ներկայացնել Հայ կենտրոնի յարկի տակ՝ մի միջավայրում, որտեղ պահպանւում եւ փոխանցւում են մեր ազգային արժէքները։ Կը ցանկանայի, որ իմ կտաւները ոչ միայն գեղագիտական հաճոյք պարգեւեն այցելուներին, այլեւ նրանց մէջ արթնացնեն հայրենիքի, մեր պատմութեան ու մշակոյթի հանդէպ սէր եւ յիշեցնեն, որ հայկական արուեստը մեր յաւերժական ժառանգութեան անբաժանելի մասն է։ «Թորոնթոհայ» - Թորոնթոյի հայ համայնքին համար դուք արդէն ծանօթ ու սպասուած անուն էք։ Քանիերո՞րդ անգամն է, որ կը ներկայանաք տեղւոյն արուեստասէր հանրութեան, եւ այս անգամ ո՞րն է ցուցահանդէսին գլխաւոր պատգամն ու կոչը։ Ի՞նչ նշանակութիւն ունի ձեզի համար այն իրողութիւնը, որ տարիներու ընթացքին սերտ կապ մը գոյացած է ձեր արուեստին եւ գանատահայ գաղութին միջեւ։ Մերուժան - Թորոնթոհայ համայնքի հետ իմ համագործակցութիւնը սկսուել է դեռեւս 2012 թուականից, երբ առաջին անգամ հրաւիրուեցի մասնակցելու մեր համատեղ կազմակերպած ցուցահանդէսին։ Այդ տարիներից ի վեր, տարբեր խորագրերի ներքոյ, կրկին ու կրկին ներկայանալու հնարաւորութիւնն ինձ համար պարզապէս ստեղծագործական համագործակցութեան շարունակութիւն չէ, այլ նաեւ վկայութիւն այն մասին, որ իմ արուեստը խոր արձագանգ է թողնում մարդկանց սրտերում, հոգիներում, մտքերում եւ ապա՝ գործերում, որոնք ուղղուած են հայապահպանութեան սուրբ ու պատասխանատու գործին։ Թորոնթոհայութեան մէջ ես տեսնում եմ հայրենասիրութեան մի կենդանի օրինակ՝ ազգային արմատներին հաւատարիմ ապրելակերպ, որտեղ հայապահպանութիւնը սոսկ գեղեցիկ խօսք չէ, այլ ամէնօրեայ աշխատանք, նուիրում եւ պատասխանատուութիւն։ Ինձ համար առանձնայատուկ է այն, որ համայնքն իր գործունէութեամբ հաւատարիմ է մնում Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան հռչակած բարձր արժէքներին՝ հայոց լեզուի, մշակոյթի, պատմական յիշողութեան եւ ազգային ինքնութեան պահպանմանն ու սերունդներին
փոխանցմանը։ Այս ցուցահանդէսի գլխաւոր խորհուրդն ու կոչը, կարծում եմ, հէնց այդ արժէքների շարունակականութեան մէջ է։ Հայապահպանութիւնը համահայկական առումով սուրբ եւ պատասխանատու գործ է, որն իրականութիւն է դառնում իւրաքանչիւր մարդու
21
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
CONVERSATION
ԶՐՈՅՑ եւ իւրաքանչիւր ընտանիքի անձնական ջանքով։ Եւ ինձ համար մեծ պատիւ է, որ իմ արուեստի միջոցով տարիներ շարունակ հնարաւորութիւն ունեմ մասնակիցը լինելու այդ կարեւոր առաքելութեանը՝ կտաւի լեզուով խօսելով մեր ժողովրդի անցեալի, ներկայի ու ապագայի մասին։ «Թորոնթոհայ» - Ամէն մէկ նոր ցուցահանդէս արուեստագէտին համար նոր խօսք ըսելու առիթ է։ Այս անգամ ի՞նչ նոր գործեր պիտի ներկայացնէք Թորոնթոյի, Մոնթրէալի եւ ապա նաեւ Պոսթոնի հայութեան, ի՞նչ նիւթեր կը գերակշռեն ձեր վերջին շրջանի ստեղծագործութիւններուն մէջ, եւ կա՞յ արդեօք առանձնայատուկ գործ մը, որուն միջոցով յատկապէս կը փափաքիք արտայայտել ձեր խոհերն ու զգացումները՝ դիմելով այս գաղութներու մեր հայրենակիցներուն։ Մերուժան - Այս ցուցահանդէսների համար ստեղծել եմ մի շարք նոր աշխատանքներ, որոնք ամբողջութեամբ արտացոլում են «Հայկական արուեստ՝ յաւերժական ժառանգութիւն» խորագիրը։ Դրանց թւում են հայ ժողովրդի պատմութեան ու հոգեւոր ինքնութեան մեծագոյն խորհրդանիշներին նուիրուած կտաւներ՝ Հայկ նահապետ, Մեսրոպ Մաշտոց, Վարդան Մամիկոնեան եւ Կոմիտաս։ Ցուցահանդէսներում ներկայացուած են նաեւ իմ ստեղծագործական աւանդական շարքերից գործեր՝ «Հայ քարեր» շարքը՝ խաչքարերի եւ ազգային խորհրդանիշների պատկերներով, հայկական բնանկարներ, քաղաքային ու գիւղական տեսարաններ, ինչպէս նաեւ խորհրդանշական ու հոգեւոր թեմաներով ստեղծագործութիւններ։ Այս աշխատանքներով ցանկանում եմ ցոյց տալ, որ մեր ազգային ժառանգութիւնը միայն պատմական յիշողութիւն չէ։ Այն կենդանի արժէք է, որը շարունակում է ապրել մեր մշակոյթում, բնութեան
մէջ, հոգեւոր աշխարհում եւ իւրաքանչիւր հայի ինքնութեան մէջ։ Կը ցանկանայի, որ Թորոնթոյի, Մոնթրէալի եւ Պոսթոնի հայ համայնքներն այս գործերում տեսնեն ոչ միայն անցեալի մեծութիւնը, այլեւ այն շարունակելու եւ ապագայ սերունդներին փոխանցելու մերօրեայ պատասխանատուութիւնը։ «Թորոնթոհայ» - Սփիւռք ձեր այցելութիւնները միայն ցուցահանդէսներով չեն սահմանափակուիր, այլեւ անմիջական շփումներ են մարդոց, համայնքային կեանքին, ազգային արժէքներուն եւ հայկական ինքնութեան հետ։ Ի՞նչ զգացումներ կ'ունենաք՝ տեսնելով Թորոնթոյի հայ համայնքին եռուզեռը, Համազգայինի աշխատանքը, ինչպէս նաեւ դաշնակցական կառոյցներուն ու կազմակերպութիւններուն դերը հայապահպանման գործին մէջ։ Որպէս հայ արուեստագէտ՝ ինչպէ՞ս կ'արժեւորէք մշակոյթի, կրթութեան եւ կազմակերպուած ազգային կեանքի նշանակութիւնը սփիւռքի մէջ։ Մերուժան - Ինձ համար միշտ առանձնայատուկ զգացում է տեսնել, թէ ինչպէս է հայրենիքից հազարաւոր կիլոմետրեր հեռու ապրող հայութիւնը կարողանում ոչ միայն պահպանել իր ազգային ինքնութիւնը, այլեւ այն դարձնել իր առօրեայ կեանքի, մտածողութեան ու գործունէութեան անբաժանելի մասը։ Այս առումով յատկապէս մեծ գնահատանքի են արժանի Թորոնթոյի, Մոնթրէալի եւ Պոսթոնի հայ համայնքների ազգային, մշակութային ու հոգեւոր կեանքը, որոնց գործունէութեանը ես առաւել ծանօթ եմ։ Այստեղ հայապահպանութիւնը ոչ թէ պարզապէս գաղափար է, այլ ապրելու կերպ, գիտակցուած ընտրութիւն եւ ամէնօրեայ նուիրում։ Բարձր եմ գնահատում Թորոնթոյի եւ Մոնթրէալի հայ համայնքների, մասնաւորապէս Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան, ինչպէս նաեւ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան (ՀՅԴ) եւ նրա յարակից կառոյցների հետեւողական աշխատանքը։ Նրանց գործունէութեան մէջ ես տեսնում եմ ոչ միայն հայոց լեզուի, մշակոյթի, կրթութեան ու հոգեւոր ժառանգութեան պահպանման, այլեւ ազգային գիտակցութեան ամրապնդման եւ սերունդների միջեւ անխզելի կապի ապահովման կարեւոր առաքելութիւն։ Ինձ համար ոգեւորիչ է տեսնել, որ այս համայնքներում ազգային արժէքները շարունակւում են ապրել ոչ միայն կազմակերպութիւնների գործունէութեան, այլեւ ընտանիքների առօրեայի, երիտասարդ սերնդի դաստիարակութեան եւ մարդկանց անձնական նուիրումի միջոցով։ Այս ամէնն առաւել մեծ նշանակութիւն է ստանում յատկապէս այսօր, երբ մեր հայրենիքն ու ժողովուրդը կանգնած են լրջագոյն մարտահրաւէրների առջեւ, իսկ մեր ազգային ու հոգեւոր արժէքների պահպանութեան հարցը դարձել է առաւել քան զգայուն եւ հրատապ։ Թորոնթոյի, Մոնթրէալի եւ Պոսթոնի հայ համայնքների օրինակն ինձ համար
նաեւ յիշեցում է, որ հայրենասիրութիւնը հեռաւորութեան հարց չէ․ այն արտայայտւում է սեփական արմատներին հաւատարիմ մնալով, ազգային մշակոյթը պահպանելով եւ այն յաջորդ սերունդներին փոխանցելով։ «Թորոնթոհայ» - Ձեր ստեղծագործութեանց մէջ Հայաստանն ու հայկական ինքնութիւնը առանցքային տեղ կը գրաւեն։ Հայաստանի այսօրուան բարդ իրականութեան մէջ ինչպէ՞ս կը պատկերացնէք Հայաստան– սփիւռք կապերու զարգացումը, եւ ի՞նչ դերակատարութիւն կրնայ ունենալ արուեստագէտը այդ կապերը ամրապնդելու գործընթացին մէջ։ Ի՞նչ կ'ակնկալէք սփիւռքէն, եւ ի՞նչ պատգամ կը փափաքիք յղել թէ՛ հայրենի ժողովուրդին եւ թէ՛ սփիւռքահայութեան՝ ձեր արուեստին եւ այս ցուցահանդէսներուն ճամբով։ Մերուժան - Որպէս հայ գեղանկարիչ, իմ ստեղծագործական գործունէութիւնը երբէք չեմ տարանջատել իմ ազգային պատկանելութիւնից, համոզմունքներից ու պատասխանատուութիւնից։ Ինձ համար արուեստը միայն գեղեցիկ պատկերներ ստեղծելու կամ անհատական ինքնարտայայտման միջոց չէ։ Այն նաեւ ազգային գաղափարներ կրելու, մեր պատմական յիշողութիւնը կենդանի պահելու, հոգեւոր արժէքները պաշտպանելու եւ դրանք հասարակութեանը փոխանցելու առաքելութիւն է։ Հաւատարիմ մնալով հայ արուեստի ու ազգային ժառանգութեան արժէքներին, ես իմ կտաւներով փորձում եմ խօսել այն ամէնի մասին, ինչը մեզ դարձնում է հայ եւ օգնում պահպանել մեր ազգային դիմագիծը։ Կը ցանկանայի, որ իմ ստեղծագործական ուղին նաեւ կոչ լինէր իմ գործընկեր արուեստագէտներին՝ երբէք անտարբեր չմնալու մեր ժողովրդի առջեւ ծառացած մարտահրաւէրների նկատմամբ։ Կարծում եմ՝ արուեստագէտի պատասխանատուութիւնը չի աւարտւում արուեստանոցում կամ ցուցասրահում։ Երբ ազգային ինքնութիւնը, մշակութային ժառանգութիւնն ու պատմական յիշողութիւնը պահանջում են պաշտպանութիւն, արուեստագէտը եւս պարտաւոր է իր ձայնն ու ստեղծագործական ուժը ծառայեցնել այդ արժէքներին՝ չբաւարարուելով միայն անձնական յաջողութեամբ ու յարմարաւէտութեամբ։ Համոզուած եմ, որ ազգային արժէքների պահպանումը, զարգացումն ու տարածումը համահայկական պատասխանատուութիւն են։ Դրանք պէտք է լինեն մեր ուշադրութեան կենտրոնում թէ՛ սփիւռքում, թէ՛ Հայաստանում։ Այսօր առաւել քան երբեւէ անհրաժեշտ է ամրապնդել հայրենիք–սփիւռք կապը՝ այն կառուցելով ոչ միայն ազգային զգացմունքների, այլեւ իրական նուիրումի, մշակութային համագործակցութեան եւ ընդհանուր պատասխանատուութեան վրայ։ ֍
22
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ
ARTS & CULTURE
«ՍԷՐԸ ԿԸ ՅԱՂԹԷ» ծիծաղի, խորհրդածութեան եւ մարդկային զգացումներու ճամբորդութիւն մը Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան 20 սեպտեմբերի կիրակի երեկոյեան, Համազգայինի «Գլաձոր» մասնաճիւղի կազմակերպութեամբ, Համազգայինի թատերասրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Սէրը կը յաղթէ» խորագրով երգիծական ներկայացումը՝ «Ժորժ Սարգիսեան» թատերախումբին կատարմամբ։ Բեմադրութիւնը յանձնուած էր Սեդա Քէշիշեանին, իսկ բեմադրիչի օգնականն էր Տիգրան Քէպապճեանը։ Ներկայացման ծանուցման մէջ տեղ գտած խոստումը յստակ էր․ հանդիսատեսը պիտի կատարէր ճամբորդութիւն մը, որ զինք պիտի ծիծաղեցնէր, խորհելու առիթ պիտի տար եւ անգամ մը եւս պիտի հաստատէր այն ճշմարտութիւնը, թէ սէրը միշտ կը յաղթէ։ Արդարեւ, բեմին վրայ ծաւալող դէպքերը՝ իրենց զաւեշտական իրավիճակներով, անակնկալ զարգացումներով եւ մարդկային յարաբերութիւններու պատկերումով, հանդիսատեսը կը հրաւիրէին վերանայելու ընտանիքի, սիրոյ, նիւթական շահերու եւ փոխադարձ յարգանքի արժէքները։ «Ժորժ Սարգիսեան» թատերախումբի յանձնախումբի ատենապետ Յասմիկ Պապեան բարի գալուստ մաղթեց ներկաներուն եւ խոստացաւ, որ այսպիսի ձեռնարկները պիտի շարունակեն ծաղկիլ «Գլաձոր» մասնաճիւղի կազմակերպութեամբ։ Ան նշեց թէ «Ժորժ Սարգիսեան» թատերախումբի նպատակն է հայ թատրոնը կենսունակ պահել, առաւել եւս նոր երիտասարդներ ներգրաւել եւ հայ հանդիսատեսին պարգեւել ո՛չ միայն ուրախ ու զուարթ ժամեր, այլեւ մարդկային արժէքներու մասին խորհրդածելու առիթներ։ Թատերգութեան առաջին պատմութիւնը կը ծաւալէր Եգիպտոսի մէջ եւ կը կեդրոնանար Տիգրան անունով ամուսնացած մարդու մը կեանքին շուրջ։ Տիգրան դժբախտ ամուսին մըն էր, որ կը
տառապէր իր կնոջ անտարբերութենէն։ Կինը, ամբողջովին կլանուած ընկերային ցանցերով եւ իր համացանցային աշխարհով, այնքան տարուած էր իր հեռաձայնով եւ influencer-ի (անզդեցիկ անձ) իր կեանքով, որ կարծես մոռցած էր, թէ ամուսին մըն ալ ունի։ Անոր համար ամուսնական կեանքի ջերմութիւնը, փոխադարձ հոգատարութիւնն ու սէրը երկրորդական դարձած էին։ Աւելին, կինը շարունակ կը քննադատէր ու կը նսեմացնէր ամուսինը եւ ոչ միայն այլեւս չէր փափաքեր անոր հետ ապրիլ, այլեւ ամուսնալուծութեան հարցին շուրջ անոր սպառնալիքներ ալ կ՚ուղղէր։ Այս սպառնալիքները Տիգրանին մէջ վախ կը յառաջացնէին եւ աւելի կը ծանրացնէին անոր արդէն իսկ դժուար կացութիւնը։ Վերջապէս, կինը կը ձգէ տունն ու տեղը եւ Լիբանան կը մեկնի՝ ամուսնալուծութեան հեռանկարը գրեթէ անխուսափելի դարձնելով։ Տիգրանին տառապանքը, սակայն, անակնկալ ընթացք մը կ՚առնէ, երբ Լիբանանէն լուր կը ստանայ, թէ իր հարազատներէն մէկը՝ մօրեղբայրը, իրեն ժառանգ մը ձգած է։ Այս լուրը զինք կը տանի Լիբանան, ուր իր կեանքը պիտի փոխուէր բոլորովին անսպասելի ձեւով։ Լիբանանի առաջնորդարանին մէջ, նախքան Տիգրանին ժամանելը, երեք անձեր կը ներկայանան, անոնք իրենց անձնական հարցերով եկած էին հոն։ Ժառանգութեան մասին պատահաբար լսելէ ետք՝ այս երեք անձերը կը սկսին իրենք զիրենք Տիգրանի հարազատներն ու ազգականները ձեւացնել՝ յուսալով բաժին մը ստանալ ենթադրեալ հարստութենէն։ Անոնց կեղծ մտերմութիւնն ու շահախնդիր վարքագիծը կը ստեղծեն զաւեշտական դրութիւններ, որոնց միջոցաւ թատերգութիւնը կը ծաղրէ մարդկային ագահութիւնն ու դրամի նկատմամբ անհագ տենչը։ Առաջնորդարանին մէջ տէր հայրը հնարամիտ միջոց մը կը գործադրէ՝ ինքնակոչ ազգականներէն ձերբազատուելու համար։ Ան, հոն ներկայ գտնուողներուն կը յայտարարէ, թէ մեռնողը ժառանգութիւն չէ ձգած։ Տէր հայրը դիտումնաւոր կերպով այս տեղեկութիւնը կը յայտնէ, որպէսզի ազգական ձեւացողները, լսելով դրամի եւ ժառանգութեան չգոյութեան մասին, իրենց շահախնդրութենէն հրաժարին եւ հեռանան։ Հնարամտութիւնը կը յաջողի․ երեք ինքնակոչ ազգականները, իրենց ակնկալութիւնները փշրուած տեսնելով,
կը հեռանան՝ հանդիսատեսին պարգեւելով զուարճալի պահեր։ Սակայն պատմութիւնը այսքանով չի վերջանար։ Տիգրանի կնոջ հետ կապ հաստատելով՝ փաստաբանը կը փորձէ փոխել ամուսիններուն յարաբերութիւններուն ընթացքը։ Ան կնոջ կը համոզէ, որ փոխանակ անմիջապէս ամուսնալուծութեան դիմելու, երեք ամիս շարունակ լաւ վարուի ամուսնոյն հետ, հոգ տանի անոր եւ սիրոյ ու քնքշութեան մթնոլորտ մը ստեղծէ իրենց տան մէջ։ Կինը կը հետեւի այս խորհուրդին, սկիզբը՝ շահադիտական նկատառումներով, սակայն օրերը անցնելուն հետ իր վերաբերմունքը կը փոխուի։ Ան աստիճանաբար կը վերագտնէ ամուսնական կեանքին իմաստը, կը ճանչնայ Տիգրանին արժանիքները եւ, ի վերջոյ, անկեղծ զգացումներ կը զարգացնէ անոր հանդէպ։ Այսպէս, այն յարաբերութիւնը, որ սկզբնապէս նիւթական շահերու եւ հաշիւներու ազդեցութեան տակ կը գտնուէր, կը վերածուի սիրոյ եւ փոխադարձ նուիրումի։ Զոյգին համար այլեւս ամենամեծ հարստութիւնը դրամը կամ ժառանգութիւնը չէ, այլ իրարու հանդէպ ունեցած սէրն ու հոգատարութիւնը։ Ահա՛ թատերգութեան գլխաւոր պատգամը․ երբ մարդկային սիրտը կը բացուի սիրոյ առջեւ, նիւթական շահերը կը կորսնցնեն իրենց առաջնահերթութիւնը։ Ներկայացման ընթացքին յատկանշական զաւեշտական տարր մըն էր նաեւ կարմիր վարդը ձեռքին տարեց սիրահարի յաճախակի յայտնութիւնը։ Ան յանկարծ կը յայտնուէր բեմին վրայ՝ իր սէրը փնտռելով, եւ նոյնքան անսպասելի կերպով դարձեալ կ՚անհետանար։ Այս ծերունիին անակնկալ մուտքերն ու ելքերը հանդիսատեսին համար ծիծաղի իսկական աղբիւր կը դառնային։ Անոր յայտնութիւնները, յատկապէս անպատեհ ու բոլորովին անսպասելի պահերուն, կը խախտէին գործողութեան բնական ընթացքը եւ նոր զաւեշտական շեշտ մը կու տային ներկայացման։ Կարմիր վարդը ձեռքին սիրահար ծերունիին համառօրէն իր սէրը փնտռելը, ապա առանց երկար մնալու անհետանալը, թատերգութեան ամենէն զուարճալի եւ յիշարժան դրուագներէն մէկն էր։ Այս կերպարը ոչ միայն կը զուարճացնէր հանդիսատեսը, այլեւ կը նպաստէր ներկայացման ընդհանուր թեթեւ եւ երգիծական մթնոլորտին՝ ստեղծելով անակնկալի եւ սպասումի զգացում։ Ամէն անգամ, երբ ծերունին կը յայտնուէր, հանդիսատեսը չէր կրնար չծիծաղիլ անոր անսովոր ու զաւեշտական վարքագիծին վրայ։ Թատերգութեան երկրորդ պատմութիւնը կ՚անդրադառնար Տիգրանի բարեկամին եւ անոր ընտանիքին։ Այս ընտանիքին մէջ եւս → խաղաղութիւնը կը պակսէր։ Ամուսիններուն
23
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ միջեւ անհամաձայնութիւններ կային, իսկ մայրը դժգոհ էր ամուսինին ճաշակէն։ Չորս զաւակ ունեցող այս տան մէջ՝ երեք աղջիկներ եւ մէկ տղայ զաւակ կ՚ապրէին իրենց առօրեայ վէճերով ու անհանդուրժողութեամբ։ Տղան դպրոցական շարադրութիւն մը պէտք էր գրէր պատերազմի մասին։ Մայրը կը թելադրէր երեք աղջիկներուն, որ օգնեն իրենց եղբօր, սակայն անոնք, փոխանակ օգտակար ըլլալու, կը սկսին վիճաբանիլ, զիրար նեղացնել եւ անպատշաճ խօսքեր փոխանակել։ Եղբայրը, փոխանակ խաղաղեցնելու զիրենք, անոնց վէճը կը նկարահանէ իր հեռաձայնով՝ նպատակ ունենալով տեսանիւթը համացանցի վրայ տեղադրել։ Երբ ծնողները ժողովէ մը տուն կը վերադառնան եւ կը տեսնեն իրենց զաւակներուն վարքը, մօր համբերութիւնը կը հատնի։ Ան կը բարկանայ եւ կը գրաւէ զաւակներուն հեռաձայնները՝ մինչեւ որ անոնք սորվին իրարու հետ հաշտ ապրիլ, փոխադարձ յարգանք ցուցաբերել եւ զիրար սիրել։ Այս երկրորդ պատմութիւնն ալ կը փորձէր մատնանշել ընտանիքի մը մէջ տիրող անհամաձայնութիւններուն, անհանդուրժողութեան եւ հեռաձայններու չափազանց օգտագործման հետեւանքները։ Սակայն, ի տարբերութիւն Տիգրանի եւ իր կնոջ պատմութեան, հոս սիրոյ եւ հաշտութեան գաղափարը նոյն խորութեամբ չէր զարգացուած։ Կը թուէր, թէ այս դրուագը եւս կարելի էր աւելի անմիջականօրէն կապել թատերգութեան հիմնական պատգամին՝ ցոյց տալով, թէ ինչպէ՛ս սէրը, խաղաղութիւնը եւ փոխադարձ հասկացողութիւնը կրնան յաղթահարել ընտանեկան ամենէն առօրեայ վէճերն իսկ։ Արդարեւ, կարելի էր թատերգութեան վերջաւորութեան տղուն շարադրութեան նիւթը՝ պատերազմի փոխարէն խաղաղութիւնը դարձնել եւ անոր յաղթանակը ներկայացնել ոչ թէ միայն դպրոցական յաջողութիւն, այլեւ ընտանիքի անդամներուն միջեւ սիրոյ ու համերաշխութեան վերականգնումին միջոց։ Այսպիսի լուծում մը երկրորդ պատմութիւնը աւելի սերտօրէն պիտի միացնէր առաջինին եւ ամբողջ ներկայացման գաղափարական կառոյցը պիտի դարձնէր աւելի ամբողջական։ Դերասանական կատարումներուն մասին խօսելով՝ պէտք է արձանագրել, որ խումբին անդամները բեմ բարձրացան մեծ նուիրումով եւ դերակատարողական լրջութեամբ։ Մասնաւորապէս փաստաբանի կերպարը կը յատկանշուէր իր վարպետութեամբ, ճարպիկութեամբ եւ արտայայտչական կարողութեամբ։ Անոր խօսելաձեւը, շարժուձեւերը եւ իրավիճակները կառավարելու եղանակը բնականօրէն կը նպաստէին երգիծական մթնոլորտին։ Միւս դերասաններն ալ իրենց դերերը կը կատարէին համոզիչ եւ ներդաշնակ խաղարկութեամբ։ Կերպարներուն բնաւորութիւնները յստակօրէն կը ներկայանային, իսկ փոխյարաբերութիւնները կը ստեղծէին այնպիսի պահեր, որոնք հանդիսատեսին կը
ARTS & CULTURE պարգեւէին անկեղծ ծիծաղ։ Յատկապէս գնահատելի էր երիտասարդներուն եւ նոր սերունդի ներկայացուցիչներուն բեմական մասնակցութիւնը։ Անոնք, հակառակ իրենց համեմատաբար նոր փորձառութեան, բեմին վրայ վստահութիւն եւ կարողութիւն ցուցաբերեցին՝ փաստելով, որ պատշաճ ուղղութեամբ եւ խրախուսանքով կարելի է նոր ուժեր պատրաստել հայ թատրոնին համար։ Կարելի չէ անտեսել նաեւ բեմադրութեան եւ բեմի ետին տարուած աշխատանքը։ Բեմին վրայ ստեղծուած միջավայրը, դերասաններուն մուտքերն ու ելքերը, շարժումներուն կազմակերպումը եւ ներկայացման ընդհանուր ընթացքը կը վկայէին նախապատրաստական լուրջ աշխատանքի մասին։ Բեմադրութիւնը կոկիկ էր, գործողութիւնները՝ յստակ, իսկ ներկայացման երգիծական բնոյթը կը պահպանուէր ներկայացման ամբողջ ընթացքին։ Բեմին վրայ եւ անոր ետին աշխատող բոլոր անձերուն ներդրումը արժանի էր գնահատանքի։ Այդուհանդերձ, ներկայացումը կարելի էր աւելի ամբողջական դարձնել։ Թէեւ մէկ ժամուան ընթացքին թատերախումբը կրցաւ ներկայացնել երկու ընտանիքներու պատմութիւնները եւ փոխանցել իր պատգամը, սակայն գործողութիւնները երբեմն այնպիսի արագութեամբ կը յառաջանային, որ հանդիսատեսը բաւարար առիթ չէր ունենար հետեւելու կերպարներուն ներքին փոփոխութիւններուն։ Մասնաւորաբար Տիգրանին եւ իր կնոջ յարաբերութեան մէջ տեղի ունեցած շրջադարձը կը կարօտէր աւելի մանրամասն զարգացման։ Կ՚արժէր տեսնել, թէ ի՛նչ քայլերով կինը կը վերագտնէր իր սէրը, ի՛նչպէս կը վերականգնուէր ամուսիններուն միջեւ վստահութիւնը եւ ի՛նչպէս շահախնդրութենէն ծնած վերաբերմունքը կը վերածուէր անկեղծ սիրոյ։ Նմանապէս, երկրորդ ընտանիքի պատմութիւնը աւելի խորացնելու պարագային, կարելի էր աւելի համոզիչ կերպով ցոյց տալ, թէ ինչպէ՛ս անհամաձայնութիւններու եւ փոխադարձ մեղադրանքներու մթնոլորտը կը փոխուի սիրոյ, խաղաղութեան եւ ընտանեկան համերաշխութեան։ Այս լրացուցիչ զարգացումները պիտի նպաստէին, որ թատերգութեան խորագիրը ո՛չ միայն Տիգրանին եւ իր կնոջ պատմութեան մէջ, այլեւ երկու ընտանիքներուն կեանքին մէջ լիովին մարմնաւորուէր։ Ընդհանուր առմամբ, «Սէրը կը յաղթէ» ներկայացումը հաճելի եւ մտածելու առիթ տուող թատերական երեկոյ մը եղաւ։ Անոր երգիծական դրուագները ոչ միայն կը զուարճացնէին հանդիսատեսը, այլեւ կը յիշեցնէին, որ մեր օրերուն մարդիկ երբեմն այնքան կը տարուին դրամով, անձնական շահերով եւ հեռաձայնի վերացական աշխարհով, որ կը մոռնան իրենց կողքին գտնուող մարդուն զգացումները։ Մինչդեռ ընտանիքի մը իրական հարստութիւնը ո՛չ ժառանգութիւնն է, ո՛չ դրամը եւ ո՛չ ալ համացանցի վրայ ձեռք բերուած
ժողովրդականութիւնը, այլ՝ սէրը, հոգատարութիւնը, փոխադարձ յարգանքն ու իրարու հանդէպ պատասխանատուութիւնը։ Ահա թէ ինչո՛ւ այս ներկայացման հիմնական պատգամը կը մնայ այժմէական եւ կարեւոր։ Սէրը յաղթելու համար բաւարար չէ զայն արտասանել կամ իբրեւ գեղեցիկ խորագիր ներկայացնել. հարկ է զայն ապրիլ, գործով արտայայտել եւ ամէնօրեայ կեանքին մէջ իր տեղը տալ։ Երբ մարդը կը սորվի լսել, հասկնալ, ներել եւ գնահատել իր կողքին գտնուողը, այն ատեն միայն սէրը կը դառնայ իրական ուժ մը, որ կրնայ հաշտեցնել, միացնել եւ երջանկացնել։ Վարձքը կատար Համազգայինի «Գլաձոր» մասնաճիւղին, «Ժորժ Սարգիսեան» թատերախումբին, բեմադրիչ Սեդա Քէշիշեանին, անոր օգնական Տիգրան Քէպապճեանին, բոլոր դերասաններուն եւ բեմադրութեան յաջողութեան համար աշխատած անձերուն։ Յատկապէս գնահատելի է նոր սերունդին բեմական ասպարէզ տալու եւ հայ թատրոնի շարունակականութեան նպաստելու այս նախաձեռնութիւնը։ Ի վերջոյ, ներկայացման խորագիրը իր պատգամը կը փոխանցէ պարզ, բայց խորունկ ճշմարտութեամբ մը․ երբ սէրը անկեղծ է, անոր յաղթանակը նիւթական ամէն հարստութենէ աւելի թանկարժէք է։ Այո՛, սէրը կը յաղթէ։ ֍
Naghash Ensemble, Karen Ouzounian, and the Amadeus Choir KAREN OUZOUNIAN
FRIDAY, NOVEMBER 20, 8:00 PM, KOERNER HALL
Kathleen Allan
AMADEUS CHOIR
A MAGICAL EVENING OF ARMENIAN MUSIC direct from Yerevan, Also featuring the Canadian premiere of Dear Mountains, a recent work co-composed by the RCM alumna and Silk Road Ensemble member Karen Ouzounian and Lembit Beecher.
Use code ARMENIAN26 ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ
Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութիւն
Y E A R S
Generous additional support provided from The Michael and Sonja Koerner Fund for Classical Programming
25% off
to get on concert tickets
TICKETS & SUBSCRIPTIONS ON SALE NOW 416.408.0208 RCMUSIC.COM/PERFORMANCE 237 BLOOR STREET WEST (BLOOR ST. & AVENUE RD.) TORONTO
25
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ
ARTS & CULTURE
The Naghash Ensemble, Karen Ouzounian, and friends to bring Armenian music to Toronto’s Koerner Hall Dr. Araxie Altounian Toronto's growing enthusiasm for Armenian music has inspired an increasing number of programs devoted to Armenian artists. One of the most original arrives at Koerner Hall on Friday, November 20, 2026. Presented by the Royal Conservatory of Music, the concert features two trailblazing Armenian musicians: Toronto cellist-composer Karen Ouzounian, appearing with collaborators, and pianist-composer John Hodian, with his Naghash Ensemble. Although their musical languages are distinct, both artists cross boundaries between East and West, tradition and experimentation, and classical and world music. Each transforms Armenian history and cultural memory into a contemporary, deeply personal sonic experience. Ouzounian's brilliant career includes numerous awards, a Grammy nomination, and longstanding collaborations with the Silkroad Ensemble and its founder, world-renowned cellist Yo-Yo Ma. She has also worked extensively with her husband, award-winning composer Lembit Beecher. At Koerner Hall, she will be joined by oudist Ara Dinkjian, percussionist Philip Mayer, and the Amadeus Choir under conductor Kathleen Allan for Dear Mountains, a ninemovement oratorio co-composed with Beecher. "Most of all, I want to challenge myself to explore unknown and unfamiliar territories of music and art-making," Ouzounian writes. Ravinia Magazine has described her as an artist who "powerfully shatters pigeonholes with her artistic partners." Her interest in migrant composers eventually led her to the history of her own family and, more broadly, to the Armenian diaspora. Beecher's creative outlook closely complements hers. "Much of my music draws from the emotional world of childhood memories and family history," he explains, describing his fascination with the ways stories accompany us, become universal, and permeate contemporary life. These concerns shape two major works he and Ouzounian have co-composed: Dear Mountains, presented at Koerner Hall on November 20, 2026, and Mayrig, presented by Music Toronto at the Jane Mallett Theatre on April 18, 2027. The composers describe Dear Mountains as an act of memory, imagination, defiance, and survival. The work evokes an Anatolian Armenian culture that was systematically erased from its indigenous homeland yet continues to evolve throughout the diaspora. Rather than attempting a comprehensive history, it recreates the fragmented experience of diasporic life through incomplete family stories, layered cultural references, and broader historical currents. Its musical and narrative sources fall into three strands: archival scenes of music-making—accounts and recordings associated with Armenian communities in the Bronx, Fresno, and Worcester, along with Komitas's recorded performance of Hov Arek Sarer Jan before the Armenian Genocide; family testimony—interviews with Ouzounian's maternal grandmother, Sirvart, and her father, Zareh, recalling life and choral singing in Beirut, as well as a century-old story about Sirvart's grandfather, Mihran; and reimagined dances— contemporary compositions inspired by Anatolian Armenian rhythmic and melodic traditions and by Armenian American kef music, in which merriment becomes a response to sorrow and trauma. The concert's second half features the Naghash Ensemble, founded and led by John Hodian. Raised and educated in the United States, Hodian draws on Armenian folk, classical, and spiritual traditions, European classical training, and improvisational forms ranging from jazz and avant-garde music to folk and rock. Before turning his attention to Armenia, Hodian built a wide-ranging American career. He taught at the University of the Arts, conducted the Philadelphia New Music Ensemble, served as associate conductor of the Philadelphia Youth Orchestra, and composed for feature films, theatre, dance, and more than 300 documentaries. A two-time recipient of the New Dramatists' Frederick Loewe Award for Music Theatre and a former resident composer at the Sundance Theatre Lab, he has also collaborated with celebrated theatre figures including Anne Bogart and Israel Horovitz.
Hodian's artistic direction changed after hearing Hasmik Baghdasaryan sing medieval Armenian spiritual music at the Temple of Garni. Searching for a way to place that sound in a new musical setting, he discovered the work of the 15th-century Armenian priest and mystic poet Mkrtich Naghash. Hodian was especially drawn to Naghash's poems about the ghareeb—the exile— whose experience resonated with him as the grandson of Armenian Genocide survivors. Hodian assembled an ensemble of Armenian musicians trained at the State Conservatory of Yerevan: sopranos Hasmik Baghdasaryan and Tatevik Movsesyan; alto Shahane Zalyan; dhol player Tigran Hovhannisyan; oudist Aram Nikoghosyan; and duduk player Andranik Gasparyan. Their grounding in Armenian folk and spiritual music gives the ensemble its distinctive depth. Armenian at its core yet shaped by new classical music, jazz, and rock, Hodian's work has been praised as "the sound of Ancient Armenia reinvented for the 21st century" by composer Tigran Mansurian, "Armenia's most intriguing new music" by German radio WDR, and "a moment of meditation and grace" by Rolling Stone. The ensemble's repertoire has since expanded to include settings of 14thcentury poet Kostandin Erznkatsi and the Christmas oratorio Light the Candle, rooted in ancient Armenian literature. At Koerner Hall, the Naghash Ensemble will perform excerpts from Songs of Exile, based on texts by Mkrtich Naghash, and Songs of Wisdom, based on the poetry of Kostandin Erznkatsi. After 15 years devoted to the Naghash Ensemble, Hodian has also formed Hnar (Հնար), a new group conceived as an "Armenian supergroup" of exceptional folk instrumentalists. His goal is to create uncompromising chamber music for indigenous Armenian instruments—music that can be serious and playful, dynamic and ferocious, and equally grounded in Armenian folk traditions and Western classical practice. We hope that Toronto audiences will have the opportunity to hear Hnar in the years ahead. Ouzounian and Hodian both use music to illuminate distinct chapters of Armenian history. In Dear Mountains, Ouzounian draws on survivor testimony, family memory, and archival material to evoke the enduring legacy of the Armenian Genocide. Hodian, meanwhile, brings medieval Armenian literature into the present, giving renewed voice to the poetry of Mkrtich Naghash and Kostandin Erznkatsi. Their approaches differ, but their work shares a common purpose: preserving Armenian cultural memory while reimagining it for contemporary audiences. As diasporic Armenian composers shaped by both Armenian roots and North American influences, they create music that bridges history and modernity, tradition and innovation. ֍ For tickets to the November 20 concert, use the discount code Armenian26 on the Royal Conservatory of Music's official website (rcmusic.com/concerts), by calling 416-408-0208, or in person at the Weston Family Box Office.
ՁԵՐ ԾԱՆՈՒՑՈՒՄԸ՝
ՀՈՍ YOUR AD
HERE
You've just proven that print ads work... This prime spot on Torontohye's nameplate is available again! Reach thousands of readers. Special pricing available for sixmonth and one-year commitments.
Contact us:
ads@torontohye.ca
26
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ
ARTS & CULTURE
'A colour we've never seen': Toronto-Born artist Amy Kazandjian explores diaspora and memory in Berlin duo exhibition
Photos courtesy of Amy Kazandjian
TORONTOHYE—Torontoborn, Berlin-based contemporary visual artist Amy Kazandjian was recently featured in a landmark duo exhibition, 'A colour we've never seen,' at Galerie Grolman in Berlin's historic Charlottenburg district. Exhibiting alongside German artist Navid Norouzi, the monthlong showcase marked an exciting international milestone for the Armenian-Canadian painter, bringing the layered experience of diaspora, inherited memory, and emotional connection to the homeland to the forefront of Germany's vibrant contemporary art scene. The exhibition emerged from a dialogue between Kazandjian and Norouzi on the realities of living between cultures and carrying a homeland forward through family stories and imagination. Grounded in her Toronto upbringing and shaped by her life in Europe, Kazandjian's work ref lects the distinct perspective of an artist navigating three cultural
worlds while remaining rooted in her Armenian heritage. Working with an intuitive technique that blends oil pastel, wax, and graphite on archival paper, Kazandjian builds luminous, highly textured compositions that chart emotional seasons of turmoil, longing, and warmth. Central to her contributions at Galerie Grolman were two commanding, large-scale pieces in direct conversation with Armenian literary and musical traditions. In Mother's hands, an expansive f loral composition pays homage to Paruyr Sevak's iconic poem Mor dzerker, transforming verse into sweeping form and light to ref lect a mother's enduring love and quiet sacrifice across generations. Beside it, Sareri hovin mernem translates the beloved Armenian folk melody into an atmospheric landscape, capturing the bittersweet ache of garod and the longing felt by generations in exile far from their ancestral soil.
"My practice is an expressive celebration of life," Kazandjian shares. "Working through intuitive mixedmedia layers allows me to translate complex questions of identity and heritage into vibrant visual worlds." A highlight of the Berlin exhibition was an intimate artist talk and community gathering that brought together members of Berlin's artistic community and the local Armenian diaspora. The evening sparked meaningful discussions about the role of creative imagination in defining a sense of place, the responsibility of preserving cultural memory in contemporary fine art, and the collective narratives shared by diaspora communities worldwide. Torontohye readers may remember our Armenian feature on Kazandjian in the April 2025 issue, which explored her poignant exhibition 'Landscapes of Hope' and her earlier collection 'We Are Our Mountains.' In those previous bodies of work, Kazandjian tackled the raw grief,
resilience, and ecological wounds following the 2020 Artsakh War, transforming national tragedy into tangible visual narratives of survival. With 'A colour we've never seen,' her artistic journey takes on a luminous new chapter—one that celebrates survival through cultural renewal and brings Armenian diaspora stories into compelling dialogue with the wider world. ֍
27
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ
ARTS & CULTURE
լուսանկարը տրամադրած է «Գլաձոր» մասնաճիւղը
Անահիտ Բաբայեանի գունագեղ աշխարհը կը գրաւէ թորոնթոհայ համայնքը Հուրինա Պէրպէրեան Վերտանեան
Թ
որոնթոյի Համազգայինի «Յարութիւն Մանուկեան» գրադարանը իր նշանակալից տեղը կը գրաւէ Հայ կեդրոնի կառոյցէն ներս։ Գրադարանը ոչ միայն հաւատարիմ է իր առաքելութեան, այլեւ՝ գրականութեան եւ գրասէրներու հաւաքատեղին եւ ներկայացման բեմն է։ Գեղեցիկ տարածքով, շրջապատուած ապակեայ ցուցափեղկերով, անթիւ ու անհամար հայերէն գիրքերով, հայաշունչ նուէրներու լայն տեսականիով առիթ կու տայ այցելուներուն կարդալու եւ գրականութեան մէջ որոնում կատարելու։ Թումանեանի Վերնատան կեդանի օրինակն է «Յարութիւն Մանուկեան» գրադարանը, ուր կը կազմակերպուին ցուցահանդէսներ, շնորհանդէսներ, կը դառնայ երիտասարդներու կամ միջին տարիքի գրասէր այցելուներու ժամադրավայր, Թորոնթօ ժամանած հիւրերու կեդրոնատեղի, որոնք իրեց փափաքը յագեցնելու համար կ’օգտուին ցուցադրուած զարդանաշխերէն եւ կամ գիրքերու ընդարձակ ընտրանիէն։ Թորոնթոհայ արուեստագէտ Անահիտ Զէյթունցեան Բաբայեանի գեղանկարչական ցուցահանդէսը տեղի ունեցաւ Համազգայինի «Յարութիւն Մանուկեան» գրադարանէն ներս, հինգշաբթի 1-4 հոկտեմբեր 2026-ին, երեկոյեան ժամը 7-ին։ Կազմակերպութեամբ Համազային «Գլաձոր» մասնաճիւղին, ցուցահանդէսին ներկայ էին Համազգայինի կեդրոնական վարչութեան ներկայացուցիչ Թամար Տօնապետեան Գուզուեան, Շրջանային վարչութեան ներկայացուցիչ Արազ Հասըրճեան, վարչականներ եւ արուեստի սիրահարներ։ Խնամքով եւ ամենայն հոգատարութեամբ Անահիտին ձեռամբ ցուցադրուեցան աւելի քան
յիսուն նկարչական գործեր։ 1983-ին Պարսկաստանէն հասած տիկին Անահիտը իր ամուսնոյն եւ զաւակներուն հետ շրջագայելով եւրոպական տարբեր երկիրներ, ինչպէս Ֆրանսա, Իտալիա եւ Անգլիա վերջնականապէս կայք հաստատած է Գանատա, Թորոնթօ, պահելով հայակական տաքուկ օճախ մը։ Էրզրումցի հօր եւ Համատանցի մօր դուստրն է Անահիտը, որ տակաւին վեց տարեկանին սիրած է նկարել եւ գունաւորել ու հօր քաջալերանքով առաւել եւս իր մէջ զարգացած ու արմատացած է գծագրելու արուեստը։ Միջնակարգի եւ երկրորդականի ուսումը աւարտելէն ետք հետեւած է ճարտարապետական ճիւղին եւ աւարտած։ Ծննդավայրին մէջ եղած է գծագրութեան ուսուցիչ, ուր իր իսկ բառերով կարելի է աչքի առաջ բեռել խոստովանութիւն մը «Պզտիկներ կային, որոնք չէին սիրեր գծագրել․ ես՝ պատմութիւն պատմելով, համոզելով կը փորձէի մտերմացնել զանոնք արուեստին եւ կ’ըսէի` հիմա երբ հոս եկաք, ճամբան ինչ որ տեսաք, այդ մէկը նկարեցէ՛ք․․․պէտք է երեխային հոգով մօտենալ․․․», կը նշէ արուեստագէտը։ Անահիտ ամուսնացած է ունի երկու դուստր եւ մէկ մանչ։ Երիտասարդ տարիքին նկարչական դասերու հետեւած է համաշխարահային ճանաչում ունեցող Սիրակ Մելքոնեանի մօտ, զոր Գանատայի Համազգայինի Թորոնթօ մասնաճիւղի առաջարկով տասնամեակ մը կառավարած է նկարչութեան դասընթացքները: Հոս կարելի է հաստատել, թէ Անահիտին մէջ արուեստի եւ յատկապէս նկարելու տաղանդը զարգացուցած է ուսուցիչ Սիրակը, որուն համար Անահիտը երախտապարտ է եւ շնորհակալ։ Անահիտին նկարչական արուեստը բաժնուած է չորս բաժիններու։ Առաջին բաժինի
գծագրութիւնները մեքենական նկարահանման պատկերներէ նկարահանուած եւ Անահիտի ձեռամբ վրձինով գծագրած է նկարներ են, երկրորդ բաժինի աշխատանքը՝ կեդանի գծագրութիւնն է բնութեան մասնիկներու, երրորդ բաժնի գծագրութիւնները անհատական նկարներ են ծնողքին, ընտանիքի անդամներուն եւ թոռներուն, իսկ չորրորդը իւրայատուկ են եւ ինքնուրոյն նկարներ են, որոնք չինական մետաքսեայ կտաւներու կտրարումով ի յայտ բերած է գեղեցիկ բնութեան պատկերներ եւ իւրայատուկ գծագրական աշխատանք։ Անահիտ ոչ միայն մասնագէտ է գծագրական աշխատանքին մէջ, այլեւ ունի մեծ սէր անգլերէն լեզուի նկատմամբ: Ան կատարած է թարգմանութիւններ, որոնց ընդմէջէն առաւել եւս հմտացած է անգլերէն դասական գրականութեան մէջ։ Իր թարգմանական գիրքերէն կարելի է նշել՝ Ճեյն Օսթընի Pride and Prejudice-ը , Շարլոթ Պրոնթիի Jane Eyre-ը ու տակաւին շատ մը այլ գիրքեր։ «Սիրել եմ ու նկարել եմ․ սիրել եմ ու թարգմանել եմ․ սիրել եմ ու ձեռագործ եմ արել․․․ամէն բան սիրելով եւ ուրախութեամբ եմ արել․․․», կը նշէ արուեստագէտը: Անահիտի ձեռքերը, ոչ միայն վրձինի կամ գրիչի մտերիմ բարեկամներ են, այլեւ ասեղ բռնելու, թելեր հիւսելու եւ կերպաս կարելու հմուտ։ Ան խնամքով եւ ուրախութեամբ հիւսած է ձեռագործներ, ընդօրինակած է գիրքերու նախշեր կերպասներու վրայ` հոգի եւ կեանք տալով անոնց։ «Հպարտ եմ որ հայ ծնած, հայ մեծցած եւ հայ ապրած եմ՝ մէկ խօսքով հպարտ են, որ հայ եմ», կ’ըսէ Անահիտ։ Ան երիտասարդ տարիքէն հետեւած է երաժշտական դասերու եւ իր ունեցած տաղանդը լաւագոյն ձեւով նուիրած է Թորոնթոյի Ս․ Աստուածածին եկեղեցւոյ՝ մեներգելով եկեղեցւոյս դպրաց դասէն։ Ցուցահանդէսի աւարտին Անահիտ շնորհակալական խօսք ուղղեց Համազգային վարչութեան, որ առիթը ընծայեց իրեն ցուցադրելու եւ թորոնթոհայութեան հրամցնելու իր գործերու լայն տեսականին։ Թորոնթոհայութիւնը չորս օրերու ընթացքին վայլեց արուեստագէտ Անահիտ Զէյթունցեան Բաբայեանի ստեղծագորութիւնները, գոյներու եւ բնութեան ներդաշնակութիւնը եւ արուեստի գեղեցիկ ներկայացումը։ ֍
հայ թերթը ընկերն է հայ տան
28
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ
ARTS & CULTURE
Երաժշտութիւնը՝ ժողովուրդները միաւորող համընդհանուր լեզու. ARC Ensemble-ի հայկական համերգը Աշխեն Շահբանդարեան
լուսանկարը տրամադրած է ARC Ensemble-ը
Կիրակի, 4 հոկտեմբերին, յետմիջօրէին, տեղի ունեցաւ Royal Conservatory of Music-ի ARC Ensemble-ի համերգը, որի ծրագիրը ամբողջութեամբ նուիրուած էր հայկական երաժշտութեան գոհարներին։ Սրահում տիրում էր մտերմիկ մթնոլորտ, իսկ բոլոր տոմսերը սպառուած էին։ Յատկանշական էր, որ ներկաների շուրջ 90 տոկոսը հայեր չէին. նրանք եկել էին ունկնդրելու եւ ծանօթանալու իրենց համար անծանօթ հայկական երաժշտութեանը։ ARC Ensemble-ը կազմաւորուել է 2002 թուականին եւ, մօտենալով իր գործունէութեան 25-ամեակին, համարւում է Գանատայի աչքի ընկնող երաժշտական խմբերից մէկը։ Ծրագրի առաջին բաժնում չորս երիտասարդ լարային նուագողներ՝ երկու առաջին ջութակահար, մէկ երկրորդ ջութակահար եւ մէկ թաւ ջութակահար, ունկնդիրներին ներկայացրին Կոմիտասի ստեղծագործութիւնների գեղեցիկ մշակումները։ Դրանց շարքում էին՝ «Շողեր ջան», «Էջմիածնի պար», «Քելէ՛, քելէ՛» եւ «Գարուն»: Այս ստեղծագործութիւնների մշակումները կատարել էր Սերգէյ Ասլամազեանը։ Երիտասարդ երաժիշտները մեծ վարպետութեամբ եւ նրբագեղ կատարումով ներկայացրին երաժշտական կտորները՝ ունկնդիրներին փոխանցելով հայկական երաժշտութեան գեղեցկութիւնն ու հոգեպարար ուժը։ Կոմիտասի ստեղծագործութիւններից յետոյ ունկնդիրները լսեցին չորս ժողովրդական մեղեդի, որոնք հաւաքել եւ գրի են առել Հայրիկ Մուրադեանը, Միհրան Թումաճեանը եւ Գրիգոր Սիւնիին։ Այդ մեղեդիների մշակումները կատարել էր ամերիկացի երիտասարդ երգահան Նիալ Տարօն (Niall Taro)։ Համերգի առաջին բաժինն աւարտուեց Աւետ Տէրտէրեանի թաւջութակի սոնատով։ Տասնհինգ րոպէ տեւած ընդմիջումից յետոյ բեմ բարձրացան միջին տարիքի երաժիշտներ եւ մէկ երիտասարդ դաշնակահար։ Ծրագրի երկրորդ բաժնում սրահում հնչեցին Ալեքսանդր Սպենդիարեանի, Առնօ Բաբաջանեանի եւ Յարօ Ստեփանեանի ստեղծագործութիւնները՝ շարունակելով հայկական դասական երաժշտութեան գեղեցիկ ճանապարհորդութիւնը։ Համերգն աւարտուեց բուռն ծափահարութիւններով։ Համերգից յետոյ սրահի միջանցքում ունկնդիրները հնարաւորութիւն ունեցան շնորհաւորելու երաժիշտներին, իսկ հիւրերը հիւրասիրուեցին սպիտակ եւ կարմիր գինիներով։
Հանդիսատեսների մեծ մասը հիացմունքով էր արտայայտւում իրենց համար նոր բացայայտում դարձած այս գեղեցիկ երաժշտութեան մասին։ Լսելով նրանց անկեղծ գնահատանքի խօսքերը՝ ես անձամբ խոր հպարտութիւն էի զգում։ Հպարտութիւն՝ մեր մշակոյթի, մեր երաժշտութեան եւ այն ստեղծագործական ժառանգութեան համար, որը կարող է յուզել ու հիացնել նոյնիսկ նրանց, ովքեր մինչ այդ ծանօթ չէին դրան։ Ինչպէս ասում է ամերիկացի յայտնի բանաստեղծ Հենրի Ուոտսուորթ Լոնգֆելլօն՝ «Երաժշտութիւնը մարդկութեան համընդհանուր լեզուն է»։ Իրապէս, նման հոգեպարար համերգից յետոյ խորապէս զգում ես այս խօսքերի ճշմարտութիւնը։ Երաժշտութիւնը սահմաններ չի ճանաչում։ Այն խօսում է բոլոր ժողովուրդների սրտին ու հոգուն, միաւորում տարբեր մշակոյթները եւ կամուրջներ կառուցում մարդկանց միջեւ։ Եւ այդ օրը, այդ սրահում, հայկական երաժշտութիւնը դարձաւ այդ գեղեցիկ կամուրջը՝ մեր մշակոյթը հասցնելով տարբեր ժողովուրդների սրտերին։ ֍
ARS SOCIAL SERVICES Serving children, youth, families, seniors and newcomers since 1987. Walk-in
Call
Armenian Community Centre
45 Hallcrown Place, Toronto, ON M2J 4Y4 Support Torontohye. Աջակցեցէ՛ք «Թորոնթոհայ»-ին:
Tel: 416-495-0644 Email: arssocialservices@gmail.com
29
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
OPINION
ԿԱՐԾԻՔ
Հայաստան այցելելիս՝ ծանօթանանք նաեւ քիչ յայտնի գողտրիկ վայրերին Աշխեն Շահբանդարեան Հաճախ նկատել եմ, որ մէկ կամ երկու անգամ Հայաստան այցելած մարդիկ ասում են, որ Հայաստանի տեսարժան վայրերից շատերն արդէն տեսել են։ Ճիշտ է, որ զբօսաշրջային կենտրոններում հիւրերին սովորաբար առաջարկում են մի շարք յայտնի եւ ընդունուած վայրեր, ինչպիսիք են՝ Գառնիի տաճարը, Գեղարդի վանքը, Խոր Վիրապը եւ այլ պատմամշակութային յուշարձաններ։ Բոլորն էլ հիասքանչ վայրեր են՝ թէ՛ մշակութային, թէ՛ պատմական եւ թէ՛ ճարտարապետական առումով, եւ միանգամայն բնական է, որ դրանք զբօսաշրջիկների այցելութեան առաջնահերթ վայրերից լինեն։ Սակայն Հայաստանը սփիւռքահայերիս համար միայն մէկ այլ երկիր չէ։ Մենք աւելի խոր կապ եւ հարազատութիւն ենք զգում այս հողի նկատմամբ։ Այդ պատճառով արժէ ծանօթանալ նաեւ Հայաստանի այն հիասքանչ վայրերին, որոնք միշտ չէ, որ ընդգրկուած են զբօսաշրջային սովորական ցանկերում։
լուսանկարները` wikiloc.com
Գողթանիկի ջրվէժը Թէեւ Հայաստանում լճերը քիչ են, սակայն, որպէս լեռնային երկիր, մենք ունենք բազմաթիւ հանքային ջրեր, զուլալ ու մաքուր աղբիւրներ եւ ժայռերի գրկում թաքնուած գեղեցիկ ջրվէժներ։ Դրանցից մէկն է Գողթանիկի ջրվէժը։
Գողթանիկի ջրվէժը գտնւում է Վայոց ձորի մարզի Գողթանիկ գիւղում՝ դէպի Արատեսի վանք տանող ճանապարհին։ Ջրվէժի բարձրութիւնը շուրջ 12 մետր է, իսկ Եղեգնաձոր քաղաքից այն հեռու է շուրջ 30 քիլոմեթր։ Արժէ նաեւ նշել, որ Եղեգնաձորը շատ հաճելի քաղաք է այցելելու եւ գիշերելու համար։ Գողթանիկ գիւղը գտնւում է ծովի մակարդակից 1 850 մետր բարձրութեան վրայ։ Ջրվէժին հասնելու համար ինքնաշարժը պէտք է թողնել ջրվէժից շուրջ 200 մետր հեռաւորութեան վրայ, ապա ճանապարհը շարունակել ոտքով։ Ջուրը շատ մաքուր, զուլալ ու սառն է։ Ջրվէժի անմիջապէս ներքեւի հատուածում ջուրը շատ խորն է։ Ինչպէս շատ այլ ջրվէժների պարագայում, այստեղ եւս ջուրը մեծ ուժով է թափւում եւ այդ հատուածում առաջացնում է ուժեղ ջրապտոյտներ։ Խորհուրդ է տրւում չցատկել ջրվէժի շուրջ գտնւող ժայռերից, քանի որ ջրի խորութեան եւ ուժեղ ջրապտոյտների պատճառով լողորդը կարող է ջրի տակ կորցնել կողմնորոշումը եւ դժուարանալ դուրս գալ ջրից։ Սակայն մինչեւ խոր հատուածին հասնելը ջրի խորութիւնը համեմատաբար քիչ է, իսկ ջրի զուլալութեան շնորհիւ գետի յատակի քարերը պարզ երեւում են։ Այդ հատուածը շատ հաճելի է լողալու համար։ Գողթանիկի ջրվէժը կարելի է համարել հիանալի վայր՝ փոքրիկ քայլարշաւի, մաքուր ու սառն ջրում լողալու, սիրելիների հետ հաճելի ժամեր անցկացնելու եւ բնութիւնը վայելելու համար։ Այստեղ կարելի է մի ամբողջ հաճելի օր անցկացնել՝ շրջապատուած Հայաստանի գեղեցիկ բնութեամբ։ Օրբելեանների իջեւանատունը 13-14-րդ դարերում ներկայիս Վայոց ձորի եւ Սիւնիքի մարզերի տարածքները պատկանում էին Օրբելեանների տոհմին։ Օրբելեան իշխանները կարողացան Չինգիս խանի թոռից ետ ստանալ իրենց հողերը եւ մեծ ուշադրութիւն դարձնել շինարարութեան ու երկրի զարգացմանը։ Միջնադարեան Հայաստանում քարաւանային առեւտրի զարգացմանը զուգահեռ բարեկարգւում էին ճանապարհները եւ կառուցւում էին իջեւանատներ։ Այդպիսի պատմական կառոյցներից մէկն է Օրբելեանների իջեւանատունը։ Իջեւանատունը կառուցուել է 1332 թուականին եւ գտնւում է Մետաքսի ճանապարհի վրայ՝ Վարդենեաց լեռնանցքում։ Այն կառուցել է իշխան Չեսար Օրբելեանը։ Իջեւանատունը ծառայել է որպէս ապաստարան եւ հանգստավայր Մետաքսի ճանապարհով անցնող առեւտրականների,
ճանապարհորդների եւ նրանց կենդանիների համար։ Իջեւանատունը գտնւում է Վայոց ձորի մարզում՝ Եղեգնաձորի մօտ, Վարդենեաց լեռնանցքում։ Իջեւանատան մուտքի ձախ կողմում քանդակուած է առիւծ, իսկ աջ կողմում՝ ցուլ։ Կառոյցը կառուցուած է սեւ բազալտի քարերից։ Ներսի լուսաւորութիւնը ապահովւում է առաստաղի վրայ գտնուող երդիկների միջոցով։ Կառոյցը բաղկացած է երեք իրար կապուած սրահներից՝ կամարաձեւ առաստաղներով։ Իջեւանատունը յարմարեցուած էր ոչ միայն ճանապարհորդներին պատսպարելու, այլեւ նրանց կենդանիներին պահելու եւ կերակրելու համար։ Այնտեղ կային նաեւ տարածքներ, որտեղ ճանապարհորդները կարող էին հանգստանալ։ Իջեւանատուն կարելի է շատ դիւրութեամբ հասնել ինքնաշարժով՝ գրեթէ մինչեւ կառոյցի մուտքը։ Այն գտնւում է ծովի մակարդակից շուրջ 2 410 մետր բարձրութեան վրայ։ Իջեւանատան շրջակայքում հաճելի, զով լեռնային քամի է փչում, իսկ բնութիւնը կանաչապատ է եւ գեղեցիկ։ Այստեղ կանգ առնելը ոչ միայն պատմական անցեալին ծանօթանալու, այլեւ Հայաստանի բնութիւնը վայելելու գեղեցիկ հնարաւորութիւն է։ Ձեր յաջորդ հայրենիք այցելութեան ընթացքում փորձէք ոչ միայն կրկին այցելել Հայաստանի յայտնի տեսարժան վայրերը, այլեւ ժամանակ տրամադրել քիչ յայտնի, սակայն ոչ պակաս գեղեցիկ ու հետաքրքիր վայրերին։ Մի քանի գիշեր անցկացրէք գեղեցիկ Եղեգնաձորում, իսկ այնտեղից այցելէք Գողթանիկի ջրվէժը եւ Օրբելեանների պատմական իջեւանատունը։ Հայաստանը բացայայտելու համար մէկ այցելութիւնը երբեք բաւարար չէ։ Ամէն նոր ճանապարհ կարող է մեզ ծանօթացնել հայրենիքի մի նոր, գեղեցիկ ու չբացայայտուած անկիւնին։ ֍
30
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ԿԱՐԾԻՔ
OPINION
letter to the editor
նամակ՝ խմբագիրին Dear Editor, I was very happy to attend the Engage Armenia Forum in Toronto recently, and so proud that our community was considered valuable enough in terms of talent and resources to have so many organizations clamoring to engage with us. I noticed many in the audience (myself included) were already engaged in Armenia in some way. I spotted many familiar Armenian Volunteer Corps (AVC), Birthright Armenia, and AGBU alumni, and as confirmed at the start, 95 per cent of attendees had visited Armenia before. Many were there to find yet another avenue for engagement, or another lens with which to view the homeland. I was lucky to be there with a member of the five per cent. Viewing it from his perspective, a forum like this presented a contradictory first time view of Armenia. The pitches were interesting in that they highlighted two versions of Armenia. One version is a developing country with serious social issues (under-resourced schools, inadequate access to healthcare diagnosis and preventative care, etc.), and this version demands the diaspora's help as volunteers and mentors for both immediate aid and designing systemic solutions. Another version is a more marketable "emerging market" view. This version of Armenia is a place that attracts repatriates from Europe and North America, a place where the diaspora has opportunities to benefit by investing in startups, starting their own businesses, and building a home for themselves. So which is it? To those not familiar with the hyper-local realities of Yerevan vs. the rural regions, I can see how these presentations so close to each other can seem contradictory. But the reality is, both versions of Armenia exist at the same time, and the diaspora has a role to play in both. I wonder however: when we pitch Armenian engagement to the unengaged, which version of Armenia do we lead with? How do we avoid overwhelming them? Is there a way to have the conversation without first buying them a plane ticket to see for themselves? ֍ Overthinking as always, Sophia Alexanian, Toronto
Editor's Note: Stay tuned for exclusive coverage of the Engage Armenia Forum in Toronto on our website and in Torontohye's December 2026 issue.
Խմբագրութեան կողմէ
«Թորոնթոհայ»-ը պատասխանատու չէ իր էջերուն մէջ լոյս տեսած ծանուցումներու բովանդակութեան: Հրատարակութեան մէջի ներկայացուած կարծիքներն ու տեսակէտները հեղինակներունն են. «Թորոնթոհայ»-ի խմբագրութիւնը անպայման չի բաժներ զանոնք: Հրատարակութեան մասնակի կամ ամբողջական վերարտադրութիւնը առանց հրատարակիչին կամ խմբագիրին գրաւոր արտօնութեան արգիլուած է: Մեզի յղուած բոլոր թղթակցութիւններն ու այլ գրութիւնները ենթակայ են որոշ խմբագրութեան:
From the editor
Torontohye does not necessarily endorse or evaluate the products, services, or companies advertised. The opinions expressed in this publication are those of the authors. They do not purport to reflect the opinions or views of Torontohye. The reproduction of the material contained in this publication may be made only with the written permission of the publisher or editor. All submissions are subject to editing for space, style, and clarity.
31
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
COLUMN
With this issue, Torontohye is proud to launch 'The inner conversation'—a new monthly column dedicated to mental health, emotional well-being, and open dialogue, penned by one of our community's own, registered psychotherapist Viktoria Arazyan. Drawing on clinical insight and lived immigrant experience, Viktoria unpacks conversations too often left in the quiet, offering language to help bridge generational divides and soften old stigmas. We are thrilled to welcome our fellow community member to the paper and look forward to the journey ahead!
A
rmenian history has been shaped by displacement, migration, and a profound determination to endure. Across generations, many Armenian families have faced political instability and the difficult work of rebuilding their lives in unfamiliar places. Determination, perseverance, and loyalty are values that have helped our people survive and flourish. Alongside this strength, I believe emotional experiences also deserve attention: the grief of leaving home, the pressure of starting over, and the responsibility of creating a better future for the next generation. When so much has depended on moving forward, little room has been left to pause and acknowledge the weight of what we've carried. As a first-generation immigrant and therapist, I hope this column can spark conversations about mental health in our community. To talk about how we feel, we need words to name our experiences. We might know that we are "not okay" without knowing whether we feel hurt, overwhelmed, lonely, disappointed, or afraid. Finding a word for what we feel gives us a helpful starting point for understanding what is bothering us and what we might want support with. However, this vocabulary does not develop on its own. We can learn it by hearing others speak about their feelings and by having someone help us make sense of our own. In the case of many Armenian families, emotion-based language was not always modelled at home when other priorities took precedence. Providing safety, education, and opportunity often mattered more than exploring feelings. Parents may have offered the reassurance they knew — "be strong," "keep going," "don't dwell on it" — without having had much chance to understand or express their own pain. Naming emotions also requires a sense that it is safe and acceptable to speak about them. We might know the word "lonely" yet hesitate to use it because we worry about being judged. In these moments, the difficulty is both finding the words and trusting that our experience deserves to be
heard. Stigma can make that trust harder to develop, especially when people see emotional struggles as weakness or something best kept private. The more openly we talk about mental health in our community, the easier it becomes for someone to say how they are really doing. This is part of why I believe normalizing conversations and resources in the Armenian community matters. Having the language to identify our emotions and reducing judgment around mental health topics can enrich the discussions we have in our homes and across generations. A shared vocabulary gives us a way to explain experiences, like trauma, that might otherwise remain private or misunderstood. Mental health is sometimes associated only with severe illness or crisis, which can make talking about our struggles even more challenging. We may keep working, caring for our families, and meeting our responsibilities, but that doesn't necessarily mean we are feeling well internally. Some emotional struggles don't always show up in ways we immediately recognize. Sometimes they can look like staying busy all the time, having difficulty resting, getting irritated over small things, or feeling responsible for solving everyone else's problems. Stress can also show up somatically as headaches, muscle tension, stomach discomfort, or persistent fatigue. Even without words for what we feel, we might notice we cannot sleep or relax and constantly feel the need to keep moving. By developing language to describe our emotions and normalizing conversations about mental health, we can recognize and address concerns
that may already be affecting our quality of life. In many Armenian households, strength has long been measured by how much one can carry without complaint. This is understandable given our history, but it also means vulnerability can feel like a departure from what's expected of us rather than a natural part of being human. Unfortunately, this only pushes us deeper into the very challenges we may be needing respite from. I believe that talking about our emotional challenges can be the next part in our story of perseverance. Naming what we feel and reaching for support asks something different of us than survival once did, but it does not ask us to be any less Armenian. As we deepen our understanding of mental health and respond to it with less judgment, we make it easier for those who are struggling to recognize what they need and seek help. ֍ *** Looking for support? Finding a space to unpack life's weight takes courage. Viktoria Arazyan is a Registered Psychotherapist offering compassionate, confidential teletherapy to residents throughout Ontario through her practice, Aligned Mind Therapy. Whether you are working through stress, life transitions, or relationship patterns, Viktoria offers a grounded space to reconnect with yourself. Visit alignedmindtherapy.ca to learn more or schedule a free 15-minute introductory call.
Sponsored content/Advertisement
ՍԻՒՆԱԿ
32
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ՍԻՒՆԱԿ ԿԱՐԾԻՔ
COLUMN OPINION
ՏԻՐՈՒԿԻՆ ՀԵՏ | Անտեսանելի կապը՝ վարժութիւնը
Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան
կարիքը ունէի։ Ու մտածեցի, թէ որքան հետաքրքրական է մարդը։ Երեք շաբաթը բաւական եղած էր, որ մարմինս յարմարէր հեռաւոր երկրի մը ժամերուն, բայց իմ իսկ տունիս մէջ նախկին սովորութիւններուս վերադառնալու համար դարձեալ ժամանակ պէտք էր։ Հասկցայ, որ մարդը կրնայ վարժուիլ նոր պայմաններու, նոր միջավայրերու եւ կեանքի նոր ընթացքի մը, բայց ամէն փոփոխութենէ ետք վերադարձն ալ իր ժամանակը կը պահանջէ։ Աւստրալիայէն վերադարձիս ամենէն դժուար վարժութիւնը ժամերու փոփոխութիւնը չէր։ Մարմինս կրնար կամաց-կամաց յարմարիլ Գանատայի ժամերուն, բայց սիրտս տակաւին հոն էր՝ այն միջավայրին մէջ, ուր երեք շաբաթ շարունակ գեղեցիկ ու ոգեւորիչ փորձառութիւններ ապրած էի։ Թատրոնը ինծի համար պարզապէս աշխատանք մը չէ։ Ան սիրոյ, ստեղծագործութեան, երեւակայութեան եւ մարդոց հետ հոգեկան կապ ստեղծելու աշխարհ մըն է։ Աւստրալիոյ մէջ ամէն օր փորձերու երթալը, երիտասարդ դերակատարներուն եւ յանձնախումբի անդամներուն հետ աշխատիլը, միասին մտածելն ու ստեղծագործելը կամաց-կամաց դարձան
պատկերը ստեղծուած է արուեստական իմացականութիւնով
Կեանքը վարժութիւն է։ Այս որքա՜ն պարզ, բայց միաժամանակ որքա՜ն խոր իմաստ պարունակող միտք մըն է։ Մենք կը վարժուինք մեր տան, մեր անկողինին, առաւօտեան սուրճին բոյրին, պատուհանէն ներս թափանցող լոյսին, նոյն ճամբաներով քալելուն եւ նոյն ժամուն արթննալուն։ Կը վարժուինք մեր տան անդամներուն եւ մեր շուրջը գտնուող մարդոց ներկայութեան, անոնց ձայնին, ժպիտին եւ երբեմն նոյնիսկ անոնց լռութեան։ Այնքա՜ն կը վարժուինք մեր առօրեային, որ յաճախ չենք անդրադառնար, թէ որքան խորապէս կապուած ենք անոր։ Մինչեւ որ բան մը փոխուի, մէկը բացակայի կամ կեանքը մեզ առաջնորդէ բոլորովին նոր միջավայր մը: Միայն այդ ատեն կը հասկնանք, թէ որքան թանկագին էին այն պարզ պահերը, զորս առանց մտածելու կ՚ապրէինք։ Վարժութիւնները մեր կեանքին անտեսանելի թելերն են։ Անոնք մեզ կը կապեն մեր տան, աշխատանքին, սիրելիներուն, միջավայրին եւ մեր ապրած պահերուն։ Կան վարժութիւններ, որոնք կը հարստացնեն մեր կեանքը, կը զարգացնեն մեր միտքը եւ կ՚առաջնորդեն մեզ դէպի նոր յաջողութիւններ։ Կան նաեւ այնպիսիները, որոնք աննկատօրէն կը դառնան մեր բեռը։ Երբեմն կը շարունակենք ուտել, թէեւ արդէն կշտացած ենք, ժամերով կը մնանք հեռաձայնին առջեւ, կը յետաձգենք մեր գործերը կամ կը դժգոհինք մեր ունեցածէն՝ մոռնալով գնահատել այն, ինչ որ արդէն ունինք։ Այսպէս, առանց անդրադառնալու, սովորութիւնները կը սկսին ղեկավարել մեզ, փոխանակ մենք զանոնք կառավարելու։ Կարեւորը այն է, թէ ինչի՛ կը վարժուինք եւ այդ վարժութիւնը ի՛նչ կը բերէ մեր կեանքին։ Երբ կը վարժուինք կարդալու, պրպտելու եւ նոր բաներ սորվելու, մեր միտքը կը բացուի նոր աշխարհներու առջեւ։ Երբ կը վարժուինք աշխատելու, յարատեւելու եւ դժուարութիւններու առջեւ չ յուսահատելու, կը մօտենանք մեր նպատակներուն։ Իսկ երբ կը վարժուինք սիրելու, ներելու, շնորհակալութիւն յայտնելու եւ ուրիշները հասկնալու, մեր շուրջը աւելի ջերմ ու գեղեցիկ աշխարհ մը կը ստեղծենք։ Վերջերս մօտաւորապէս երեք շաբաթով Աւստրալիա ճամբորդեցի։ Երեք շաբաթ՝ թիւով կարճ ժամանակամիջոց մը, բայց ապրումներով, հանդիպումներով, յուզումներով եւ անմոռանալի յիշատակներով այնքան հարուստ, որ վերադարձին հետս բերածը միայն ճամբորդական պայուսակներս չէին։ Հոն՝ աշխարհի միւս ծայրը, մեր գիշերը ցերեկ էր, իսկ մեր ցերեկը՝ գիշեր։ Մարմինս չէր հասկնար, թէ ե՛րբ պէտք էր քնանալ եւ ե՛րբ՝ արթննալ։ Գիշերը անկողին կը մտնէի, բայց քունս կը փախչէր, իսկ առաւօտեան, երբ պէտք էր արթննալ եւ գործերուս երթալ, մարմինս տակաւին հանգիստ կը պահանջէր։ Կը նայէի ժամացոյցիս եւ կը փորձէի յարմարիլ նոր ժամերուն, մինչ ներքին ժամացոյցս կարծես տակաւին Գանատա մնացած էր։ Օրերը անցան, եւ կամաց-կամաց սկսայ վարժուիլ Աւստրալիոյ ժամերուն։ Այն, ինչ որ սկիզբը դժուար կը թուէր, հետզհետէ բնական դարձաւ։ Սակայն երբ վերադարձայ Գանատա, նոր դժուարութիւն մը սկսաւ։ Կը կարծէի, թէ տուն վերադառնալը բաւարար պիտի ըլլար, որպէսզի ամէն ինչ անմիջապէս իր տեղը գտնէր։ Բայց ո՛չ։ Գիշերը արթուն կը մնայի, ցերեկը՝ յոգնած, եւ Գանատայի ժամերուն վերստին վարժուելու համար դարձեալ ժամանակի
առօրեայիս անբաժան մասը։ Սկիզբը անոնք ինծի համար նոր դէմքեր էին՝ նոր ձայներով ու նոր բնաւորութիւններով։ Սակայն օրերու ընթացքին սկսայ սպասել անոնց հանդիպումներուն, փորձերուն, զրոյցներուն եւ միասին անցուցած պահերուն՝ առանց անդրադառնալու, որ այդ մարդիկ դարձած էին օրերուս հարազատ մէկ մասը։ Երբ ամէն օր նոյն մարդոց կը հանդիպիս, միասին նպատակի մը համար կ՚աշխատիս, կը քննարկես, կը ծիծաղիս եւ երբեմն կը յոգնիս, բայց դարձեալ կը շարունակես, անտեսանելի կապ մը կը ստեղծուի ձեր միջեւ։ Կը սկսիս սպասել յաջորդ հանդիպումին, յաջորդ փորձին, յաջորդ զրոյցին։ Մինչեւ որ հեռանաս եւ հասկնաս, թէ որքան սիրած էիր այդ պարզ, բայց թանկագին առօրեան։ Աւստրալիոյ մէջ հեղինակած կատակերգութեանս երկու բեմադրութիւններուն յաջողութիւնը եւ ներկայացումներուն յաջող ընթացքը ինծի մեծ ոգեւորութիւն եւ գոհունակութիւն պատճառեցին։ →
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
ՍԻՒՆԱԿ Այն աշխատանքը, որուն մէջ սէր, ժամանակ, յոգնութիւն եւ նուիրում դրած էինք, բեմին վրայ իր գեղեցիկ պտուղները տուաւ։ Անշուշտ, յաջողութեան պահուն կը մոռնաս դժուարութիւնները, իսկ միասին աշխատած մարդոց հետ այդ ուրախութիւնը բաժնելը զայն աւելի թանկագին կը դարձնէ։ Կը զգաս, որ ձեր ջանքերը զուր չեն անցած, եւ այն գաղափարը, որ սկիզբը միայն երազանք մըն էր, իրականութիւն դարձած է։ Ահաւասիկ, այդ յաջողութիւնները ինծի նոր ուժ եւ ստեղծագործական եռանդ ներշնչեցին։ Գրելու եւ աշխատելու վարժութիւնը ինծի համար վաղուց դարձած էր առօրեայիս սիրելի մասը, բայց վերջին տարիներուն նոր դռներ բացաւ առջեւս եւ զիս առաջնորդեց դէպի թատերագրութեան աշխարհը։ Սկսայ աւելի խորապէս սիրել այս աշխարհը, ուր կեանքի պատմութիւնները կը վերածուին կերպարներու, խօսքերու եւ բեմական ապրումներու։ Աւստրալիոյ փորձառութիւնը աւելի ամրապնդեց փափաքս՝ նոր թատերական գործեր գրելու, նոր բեմադրութիւններ ստեղծելու եւ ապագային նոր յաջողութիւններ արձանագրելու։ Երբ կը գտնես բան մը, որ հոգիդ կը խանդավառէ, չես ուզեր կանգ առնել. կ՚ուզես շարունակել, զարգանալ եւ նոր բարձունքներու հասնիլ։ Աւստրալիան ինծի ուրիշ բերկրանք մըն ալ վերապահած էր՝ մանկութեան եւ պատանեկութեան դպրոցական ընկերուհիներուս վերագտնումը։ Տարիներ անց, երբ կեանքը մեզ զանազան ուղղութիւններով տարած էր, անոնց հետ կրկին հանդիպիլը եւ անոնց սրտաբաց վերաբերմունքը զգալը ինծի մեծ ուրախութիւն պատճառեցին։ Անոնք զիս ընդունեցին այնպիսի սիրով եւ հիւրընկալութեամբ, որ դժուար է բառերով արտայայտել սրտիս մէջ կուտակուած երախտագիտութիւնը։ Ինծի յատկացուցին իրենց թանկագին ժամանակը, պտոյտներ կազմակերպեցին, գեղեցիկ վայրեր ցոյց տուին եւ ամէն ջանք ըրին, որպէսզի ուրախանամ ու ճամբորդութենէս անմոռանալի յիշատակներով վերադառնամ։ Իրենց տուներուն դռները լայն բանալը, ընտանեկան սեղաններուն շուրջ հաւաքուիլը, զրուցելն ու ծիծաղիլը պարզ հիւրընկալութիւն մը չէր միայն։ Անոնք ինծի նուիրեցին իրենց ժամանակը, ուշադրութիւնը եւ սրտերուն ջերմութիւնը։ Իրենց հոգատարութեամբ ինծի այնպիսի ուրախութիւն պարգեւեցին, որ ամէն յիշատակիս հետ սրտիս մէջ երախտագիտութեան նոր ալիք մը կը բարձրանայ։ Ի՜նչ հիանալի է, երբ տարիներ ետք կը հանդիպիս մանկութեան ընկերուհիներուդ եւ կը զգաս, որ ժամանակը չէ կրցած ջնջել ձեր միջեւ եղած կապը։ Հին պատմութիւնները կը վերակենդանանան, դպրոցական օրերու յիշատակները կը վերադառնան, ծիծաղը կը լեցնէ սենեակը, եւ պահ մը կը թուի, թէ տարիները ետ դարձած են։ Կարծես դարձեալ այն աղջիկներն ենք, որոնք միասին կը մեծնային, ապագայի մասին երազանքներ կը փայփայէին եւ չէին գիտեր, թէ կեանքը օր մը զիրենք որքան հեռու պիտի տանի։ Տարիները կրնան փոխել մեր դէմքերը, կեանքի պայմաններն ու բնակավայրերը, բայց կան կապեր, որոնք չեն կորսուիր։ Երբեմն մէկ գրկախառնութիւն բաւական է տարիներու կարօտը արտայայտելու համար, իսկ մէկ հարազատ խօսք՝ ամբողջ մանկութիւն մը վերակենդանացնելու։ Այդ պահերուն կը հասկնաս, որ իսկական բարեկամութիւնը միայն յաճախ հանդիպելով չի չափուիր։ Ան կը պահպանուի սրտին մէջ, նոյնիսկ երբ տարիներ շարունակ իրարու մօտ չենք գտնուած։ Ահաւասիկ, վերադարձիս օրերը կ՚անցնին։ Մարմինս կը վարժուի Գանատայի ժամերուն, բայց սիրտս տակաւին կը կարօտնայ Աւստրալիոյ մէջ ապրած պահերը։ Այն, ինչ որ հոն գտնուած ժամանակ սովորական կը թուէր, հիմա թանկագին յիշատակ դարձած է։ Յիշատակներն ու կարօտը սրտիս մէջ տեղաւորած՝ կը վերադառնամ ամենէն քաղցր վայրը՝ տունս ու սիրելի քաղաքս՝ Թորոնթօ, ուր հայապահպանման եռուն կեանքը կը շարունակէ իր կենսունակութեամբ զարմացնել աշխարհասփիւռ հայերը։ Աւստրալիոյ մէջ մեր հայրենակիցներուն հետ ունեցած զրոյցներուն ընթացքին յաճախ անդրադարձանք նաեւ Թորոնթոյի հայ համայնքին։ Անոնք հետաքրքրութեամբ կը հարցնէին մեր համայնքին մասին եւ կ՚ուզէին գիտնալ, թէ ինչպէ՛ս կը կազմակերպենք մեր ազգային կեանքը, ինչպէ՛ս կը պահենք մեր լեզուն ու մշակոյթը, ինչպէ՛ս կը միաւորենք մեր ընտանիքները, երիտասարդները, միութիւնները եւ կրթական ու մշակութային կառոյցները։
33 COLUMN Անոնց հետաքրքրութիւնը, մանաւանդ Նարեկ կեդրոնի վերջերս կատարուած բացման առիթով, եւ մեր գաղութին հանդէպ արտայայտած հիացմունքը հպարտութիւն ներշնչող պահեր էին։ Սիրով ու հպարտութեամբ կը պատմէի Թորոնթոյի մեր համայնքին եռուն ազգային կեանքին եւ մշակութային գործունէութեան մասին։ Մասնաւորապէս կը խօսէի մեր համայնքին համար շատ կարեւոր ձեռքբերում մը հանդիսացող Նարեկ կրթական եւ մշակութային կեդրոնին մասին, որ մեր հաւատքին, նուիրումին, միասնականութեան եւ ապագայի հանդէպ ունեցած յոյսին արտայայտութիւնն է։ Ազգային կեանքին մէջ ալ վարժութիւնները մեծ դեր ունին։ Ամէն տարի ազգային տօներ կազմակերպելը, դպրոցները պահելը, մշակութային ձեռնարկներ իրականացնելը, երիտասարդները համախմբելը եւ կրթական կեդրոններ կառուցելը ժամանակի ընթացքին կրնան դառնալ համայնքային կեանքի բնական մէկ մասը։ Մեր ազգային կեանքը պահպանելու այս վարժութիւնը գեղեցիկ ժառանգութիւն մըն է։ Հայ մնալը միայն ծագում չէ, անիկա նաեւ ամէնօրեայ ընտրութիւն է՝ պատասխանատուութեան գիտակցութիւն եւ սիրոյ արտայայտութիւն։ Երբ հեռաւոր երկրի մը մէջ կը պատմես այդ ձեռքբերումներուն մասին եւ կը տեսնես, թէ ինչպէս ուրիշներ կը գնահատեն զանոնք, կը հասկնաս, որ համայնքի մը յաջողութիւնը միայն իրեն չի պատկանիր։ Անիկա կրնայ ոգեշնչել նաեւ աշխարհի միւս ծայրերուն ապրող հայերը եւ զօրացնել այն համոզումը, թէ միասին շատ բան կարելի է իրականացնել։ Աւստրալիոյ մէջ ապրած երեք շաբաթներուս ընթացքին այս բոլոր զգացումները իրարու միացան՝ նոր միջավայրի մը յարմարիլը, թատրոնի յաջողութեան ուրախութիւնը, հին բարեկամութիւններու վերագտնումը, նոր կապերու ստեղծումը եւ Թորոնթոյի մեր համայնքին մասին պատմելու հպարտութիւնը։ Մէկ ճամբորդութիւն՝ այնքան տարբեր ապրումներով։ Եւ այդ բոլորը ինծի յիշեցուցին, թէ որքան հարուստ կրնայ ըլլալ կեանքը, երբ պատրաստ ենք նոր փորձառութիւններ ընդունելու՝ առանց մոռնալու մեր արմատները։ Այսօր, երբ դարձեալ կը վարժուիմ իմ առօրեայիս, սրտիս մէջ կը պահեմ տարբեր թելերով հիւսուած յիշատակներու այն գեղեցիկ գորգը, որ հիւսուեցաւ սիրոյ վառ գոյներով։ Կը փափաքիմ, որ այս յիշատակները չմնան միայն անցեալի պատմութիւն մը, այլ դառնան նոր ոգեւորութիւն ներշնչող եւ կեանքի նոր հնարաւորութիւններու դուռ բանալու մղող ուժ մը, որպէսզի կարենամ շարունակել իմ փոքրիկ ներդրումը հայ համայնքիս կեանքին մէջ։ Է՜հ, կեանքը վարժութիւն է, բայց նաեւ ճամբորդութիւն, սէր, կարօտ, յիշատակ եւ նոր սկիզբ։ Մենք կը վարժուինք մեր օրերուն, բայց մեր սիրտը կը պահպանէ այն պահերը, որոնք սովորականէն անդին անցած են։ Կը վերադառնանք տուն, բայց մեզի հետ կը բերենք հեռաւոր վայրերու ջերմութիւնը։ Կը բաժնուինք մարդոցմէ, բայց անոնց ժպիտներն ու խօսքերը կը շարունակեն ապրիլ մեր մէջ։ Կը հպարտանանք մեր արմատներով եւ միաժամանակ նոր ճիւղեր կը տարածենք դէպի աշխարհ։ Թերեւս կեանքի ամենէն գեղեցիկ վարժութիւնն այն է, որ սորվինք սիրել այն, ինչ որ այսօր ունինք, գնահատել այն մարդիկը, որոնք մեր կողքին են, եւ կարօտով պահել այն բոլորը, որոնք մեր կեանքը գեղեցկացուցած են։ Թող մեր տունը միշտ մնայ մեր ամենէն քաղցր վայրը, մեր կարօտը՝ մեր ապրած սէրերուն վկան, մեր ազգային ինքնութիւնը՝ մեր հպարտութիւնը, իսկ մեր երազանքները՝ այն լոյսը, որ մեզ կը մղէ դէպի վաղուան նոր յաջողութիւններուն։ Թող վարժուինք։ Այո՛, թող վարժուինք՝ ո՛չ միայն ապրելու, այլեւ աւելի խորունկ սիրելու, աւելի անկեղծ գնահատելու եւ աւելի մեծ եռանդով ստեղծագործելու։ Թող երբեք չվարժուինք անտարբերութեան, երախտամոռութեան կամ երազանքներէ հրաժարելու։ Թող մեր կեանքին մէջ միշտ տեղ մնայ նոր բարեկամութիւններու, նոր յաջողութիւններու եւ նոր սկիզբներու համար։ Եւ երբ օր մը ետ նայինք մեր անցած ճամբուն, թող կարենանք ժպտիլ ու ըսել, որ վարժուեցանք ո՛չ միայն ապրելու, այլեւ այնպիսի սէր ու գեղեցկութիւն ստեղծելու, որոնք պիտի շարունակեն ապրիլ ուրիշներու սրտերուն մէջ։ ֍
34
ԻԱ տարի թիւ 11 [231] ◆ Նոյեմբեր 2026
ԱՅԼԱԶԱՆ
ETC.
Նռան
ն ի յ ] ա ն Լե [vegan
մեղրակ
ն հայկակա (Կը պատրաստէ 1 գաւաթ) ցը ո ն ա հ ո խ Հայկական խոհանոցին մէջ կը գործածուին զանազան
Բաղադրութիւնը • 4 գաւաթ նռան հիւթ • 2/3 գաւաթ շաքար • 1/4 գաւաթ կիտրոնի հիւթ Պատրաստութեան եղանակը Բոլոր բաղադրիչները լեցնել միջինէն բարձր կրակով տաքցուած կաթսայի մը մէջ։ Մինչ խառնուրդը կը տաքնայ, խառնել, որպէսզի շաքարը լուծուի։ Երբ սկսի եռալ, կրակը ցացնել միջինէն ցած աստիճանի եւ ձգել՝ մօտաւորապէս մէկ ժամ դանդաղ եռայ՝ ժամանակ առ ժամանակ խառնելով։ Եթէ առաջին երեսուն վայրկեանէն ետք նկատէք, որ խառնուրդին ծաւալը զգալիօրէն նուազած է, կրակը կարելի է աւելի եւս մեղմացնել։ Մէկ ժամ ետք փայտէ դգալ մը թաթխել խառնուրդին մէջ, ապա բարձրացնել եւ ձգել, որ առաջին կաթիլները ետ կաթսային մէջ թափին։ Եթէ վերջին կաթիլը դանդաղօրէն կախուի դգալէն եւ ապա իյնայ, քաղցուն հաւանաբար պատրաստ է։ Կրնաք նաեւ մօտաւորապէս մէկ թեյի դգալ խառնուրդ լեցնել տափակ պնակի մը մէջ եւ սպասել, որ պաղի։ Պնակը կողքի թեքել. եթէ քաղցուն դանդաղօրէն սահի վար, ուրեմն պատրաստ է։ Եթէ խառնուրդը տակաւին շատ նօսր է, շարունակել եռացնել եւս 15-30 վայրկեան։ Պատրաստ ըլլալուն պէս հանել կրակէն եւ ձգել, որ պաղի։ Ապա լեցնել ապակեայ կահոյրի մէջ։ Քաղցուն ամբողջովին պաղելէն ետք աւելի կը թանձրանայ։ Պահել զայն սառնարանը։ ֍
Senior problem
Junior problem A humanoid robot (android) jogs along a straight path with a constant step length of one-quarter of a decimetre. How many steps must it take to cover 1,560 centimetres?
Armen’s Math Corner (answers on pg. 35)
Razmik's math teacher at the local Armenian school gave him a puzzle to solve:"Find the number of positive multiples of 2 that are factors of 222."Razmik already knows that a multiple of a number is obtained by multiplying it by an integer (for example, 14 is a multiple of 2 because 7 x 2 = 14. He has also learned that a factor is a whole num ber that divides into another number evenly, leavi ng no remainder (for example, 5 is a factor of 15 beca use 15 ÷ 5 = 3. Can you help Razmik solve his puzz le?
լուսանկարը՝ Սիրուն Բարսեղեանի
տեսակներու քաղցուներ (մեղրակ, molasses)` պատրաստուած խաղողէ, արմաւէ, թուզէ եւ այլ պտուղներէ։ Նռան քաղցուն նռան թարմ հիւթը խտացնելով պատրաստուած բազմակողմանի գործածութեան օշարակ է, որ թոյլ կու տայ նռան հարուստ համը վայելել տարուան բոլոր եղանակներուն։ Անիկա կը գործածուի ոչ միայն քաղցր, այլեւ աղի եւ կծու կերակուրներու պատրաստութեան մէջ՝ իւրաքանչիւր խոհանոցի մէջ դառնալով օգտակար լրացում մը։
35
Vol. 21, No. 11 [231] ◆ November 2026
Nov 2026
ԱՅԼԱԶԱՆ
չ ա խ ռ ա բ
ETC. 1
2
3
4
5 6 7
8 9
10
11 13
12
14
15
16
17
Հորիզոնական 2. (բայ) ոսկեգոյն դառնալ, կանաչ գոյնը կորսնցնել (տերեւներու մասին) 3. (գոյ.) աշնանային դեղին, անուշաբոյր, պինդ եւ տտիպ պտուղ 5. (գոյ.) տարուան տասնմէկերորդ ամիսը, աշնան վերջին հանգրուանը 7. (գոյ.) դդմազգիներու ընտանիքին պատկանող խոշոր, դեղնանարնջագոյն պտուղ 9. (գոյ.) տարուան չորրորդ եղանակը, տերեւաթափի եւ բերքահաւաքի շրջան 12. (գոյ.) բոյսի կանաչ օրկան, որ աշնան կը դեղնի եւ կը թափի 14. (գոյ.) բեմական ներկայացումներ մատուցող դերասաններու միաւորում (տես էջ՝ 22) 15. (ածական) ամպերով ծածկուած, մռայլ (եղանակ) 16. (գոյ.) կլոր պտուղ, զոր բերքի տօնին կ'օրհնեն եւ կը բաշխեն ժողովուրդին (տես էջ՝ 6) 17. (գոյ.) մառախուղ, աշնանային մարմանդ մէգ 18. (գոյ.) հասունցած բերքը արտերէն ու այգիներէն հաւաքելու գործողութիւնը 19. (գոյ.) բարձր տեղէ ուժգնօրէն վար թափող ջրային հոսանք (տես էջ՝ 29)
18
19
Across 2. (բայ) ոսկեգոյն դառնալ, կանաչ գոյնը կորսնցնել (տերեւներու մասին) 3. (գոյ.) աշնանային դեղին, անուշաբոյր, պինդ եւ տտիպ պտուղ 5. (գոյ.) տարուան տասնմէկերորդ ամիսը, աշնան վերջին հանգրուանը 7. (գոյ.) դդմազգիներու ընտանիքին պատկանող խոշոր, դեղնանարնջագոյն պտուղ
Ուղղահայեաց 1. (գոյ.) պտղահիւթէ պատրաստուած խտացած օշարակ (տես էջ՝ 34) 4. (գոյ.) քարաւանատուն, հին ճամբորդներու եւ առեւտրականներու ապաստարան (տես էջ՝ 29) 5. (գոյ.) զանազան երաժշտական գործիքներ նուագող երաժիշտներու համախմբում (տես էջ՝ 28) 6. (գոյ.) աշնան ծառերու տերեւները թափելու խաչբառ ին նե ր ը երեւոյթը կամ շրջանը պատասխան Down 8. (գոյ., ածական) պաղութիւն, ցած ջերմաստիճան ունեցող 1. (գոյ.) պտղահիւթէ պատրաստուած 10. (գոյ.) հատիկաւոր պտուղ, նաեւ Թորոնթոյի խտացած օշարակ (տես էջ՝ 34) հայկական ֆիլմի փառատօնի խորհրդանշական 4. (գոյ.) քարաւանատուն, հին ճամբորդներու եւ առեւտրականներու ապաստարան (տես էջ՝ անունը (տես էջ՝ 1) 11. (գոյ.) վրձինով կտաւներ ստեղծագործող 29) արուեստագէտ (տես էջ՝ 20) 5. (գոյ.) զանազան երաժշտական գործիքներ13. (գոյ.) կարգապահութեան եւ բնութեան սիրոյ վրայ նուագող երաժիշտներու համախմբում (տես էջ՝հիմնուած երիտասարդական շարժումի անդամ 28) (տես էջ՝ 14) 6. (գոյ.) աշնան ծառերու տերեւները թափելու երեւոյթը կամ շրջանը
Զուլալին
առանձնատառը (հայերէն sudoku)
AMC answers Jr. problem: 624 Sr. problem: 4 (even factors are: 2, 6, 74, 222)