Torontohye/Թորոնթոհայ #229

«ԲՈՒՌՆ ՀԱՐ ԶԽՐԱՏՈՒԷ ԻՄՄԷ` ԵՒ ՄԻ՛ ԹՈՂՈՒՑՈՒՍ» | ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ 2026 SEPTEMBER

Support Torontohye. Աջակցեցէ՛ք «Թորոնթոհայ»-ին: Մեծ տօնախմբութեամբ նշուեցաւ Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնը Լուսանրձակ → 2 «Ոսկեայ oղակ» խմբակը՝ կեանքը հարստացնող նախաձեռնութիւն

GRAND OPENING OF NAREG ARMENIAN EDUCATIONAL AND CULTURAL CENTRE SUNDAY, SEPTEMBER 20, 2026

Համայնք → 6 Համազգայինի հայագիտական նիւթերու լսարանի մեկնարկը Զրոյց → 16

ՆԱՐԵԿ ՀԱՅ ԿՐԹԱԿԱՆ ԵՒ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԿԵԴՐՈՆԻ ԲԱՑՄԱՆ ՊԱՇՏՕՆԱԿԱՆ ԱՐԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆ 1:00PM - PARADE FROM ARMENIAN COMMUNITY CENTRE TO NAREG CENTRE 45 HALLCROWN PLACE 211 CONSUMERS ROAD

Inside the world of ‘Armenian propaganda’

By Sophia Alexanian Opinion → 18 եւ այլն/etc.

→ 26

2:30PM - OFFICIAL OPENING OF NAREG CENTRE 211 CONSUMERS ROAD

FOR PARKING DETAILS AND ADDITIONAL INFORMATION, PLEASE VISIT OUR WEBSITE:

vol. 21

No 9 [229]

«Թորոնթոհայ» ամսագիր

թորոնթոհայութեան ձայնը՝ 2005-էն ի վեր

Torontohye monthly

the voice of Toronto Armenians since 2005

416-491-2900 info@torontohye.ca 45 Hallcrown Place Toronto, Ontario M2J 4Y4

OUTDOOR PROGRAM

RIBBON CUTTING

TOUR OF THE BUILDING

LIGHT REFRESHMENTS

BE PART OF THIS HISTORIC MILESTONE FOR THE TORONTO ARMENIAN COMMUNITY!

torontohye.ca © Torontohye Communications Inc.

2

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

ԼՈՒՍԱՐՁԱԿ

SPOTLIGHT

Մեծ տօնախմբութեամբ նշուեցաւ Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնին նուիրուած ուխտի շաբաթը «ԹՈՐՈՆԹՈՀԱՅ»—Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնը Հայաստանեայց Առաքելական Ս. եկեղեցւոյ հինգ տաղաւար տօներէն չորրորդն է: Թորոնթոյի մէջ Ս. Աստուածածնայ տօնին նախորդող շաբաթը յայտարարտուած է Ուխտի շաբաթ, որ մեծ տօնախմբութեամբ եւ բազմապիսի միջոցառումներով կը նշուի: Այս տարի շաբաթը զուգադիպեցաւ 10-17 օգոստոս 2026-ին: Թորոնթոյի Ս. Աստուածածին Հայց. առաք. եկեղեցւոյ հովանաւորութեամբ եւ կազմակերպութեամբ տեղի ունեցան ամենօրեայ աղօթքներ, ժամերգութիւններ, պատարագներ՝ բարձր հովանաւորութեամբ Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդ տ. Բաբգէն արք. Չարեանի եւ առաջնորդութեամբ եկեղեցւոյ հոգեւոր հայրերուն, սարկաւագաց, դպրաց դասուն եւ ներկայութեամբ ուխտաւոր հաւատացեալներու հոծ բազմութեան։ Եկեղեցական արարողութիւններու կողքին տեղի ունեցան ժողովրդային բազմապիսի հանդիսութիւններ: Թորոնթոհայ գաղութի զաւակներուն համար Ուխտի շաբաթը առիթ տուաւ՝ հոգեւոր վերանորոգութեան, համախմբութեան եւ եկեղեցւոյ հովանիին տակ միասին տօնելու Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնը: Ստորեւ կը ներկայացնենք Ուխտի շաբթուան ընթացքին տեղի ունեցած կարեւոր ձեռնարկները, աղբիւր ունենալով Ս.Աստուածածին եկեղեցւոյ հաղորդագրութիւնները: ՆԱՒԱՊՏՈՅՏ ԵՒ ՈՒԽՏԵՐԹ Ս. Աստուածածնի վերափոխման տօնին նուիրուած ուխտի շաբթուան առաջին ձեռնարկը տեղի ունեցաւ երեքշաբթի, 11 օգոստոս 2026-ին, կազմակերպութեամբ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ փոխատենապետ Սիլվանա Պապիկեանի, Ազգային երեսփոխան Թամար Օհաննէսեանի եւ եկեղեցւոյ անդամ Հռութ Սիմոնեանի, կազմակերպուած էր նաւապոյտ մը Թորոնթոյի լիճին վրայ, որուն յաջորդեց այցելութիւն մը՝ Միսիսակայի Ս. Շարպէլ եկեղեցի։ Ս. Շարպէլ եկեղեցւոյ մէջ, Ս.

Աստուածածին եկեղեցւոյ հոգեւոր տեսուչ տ. Գարեգին ծվ. Շխրտմեան ուխտաւորներուն ներկայացուց Ս. Շարպէլի կեանքը եւ անոր բարեխօսութեամբ կատարուած հրաշքներուն մասին, ապա եկեղեցւոյ hովիւ տ. Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեանի հետ միասին, առաջնորդեցին ուխտաւորները հայ եկեղեցւոյ ծիսակատարութենէն քաղուած աղօթքներով՝ ուղղուած Ս. Աստուածամօր եւ երկինքի սուրբերուն։ Երեկոյեան ուխտաւորները վերադարձան Ս. Աստուածածին եկեղեցի եւ մասնակցեցան ուխտի շաբաթուան երկրորդ օրուան հաւաքական աղօթքին՝ այսպիսով ամբողջ օրը ապրելով աղօթքի եւ ուխտի հոգեւոր մթնոլորտին մէջ։ ՀՈԳԵՒՈՐ ՀԱՄԵՐԳ «ԶԱՐԵՀ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ» ԴՊՐԱՑ ԴԱՍԻ ԿԱՏԱՐՈՂՈՒԹԵԱՄԲ Հինգշաբթի, 13 oգոստոս 2026-ին, նախագահութեամբ Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդ տ. Բաբգէն ս. արք. Չարեանի, Ս. Աստուածածնայ ուխտի շաբթուան չորրորդ օրուան աղօթքէն ետք, երեկոյեան ժամը 9-ին, եկեղեցւոյս «Զարեհ Ազնաւորեան» դպրաց դասը հանդէս եկաւ հոգեւոր համերգով մը՝ խմբավարութեամբ Անուշ Գալստեանի եւ երգեհոնի ընկերակցութեամբ՝ Թալին Արթինեան Գըլըպոզեանի։

Համերգին բացման խօսքը արտասանեց դպրաց դասի անդամներէն Աննա Անտոնեան։ Ան ողջունեց ներկաները եւ անդրադարձաւ համերգին հոգեւոր բնոյթին՝ նշելով, որ ներկայացուող երգեցողութիւնները, տաղերն ու

շարականները նուիրուած են Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնին։ Ան շեշտեց, որ այս հոգեպարար երգեցողութիւնը ներկաներուն պիտի ընծայէ աղօթքի, խորհրդածութեան եւ հոգեւոր վերանորոգութեան գեղեցիկ առիթ մը։ Անտոնեան իր խօսքը եզրափակեց մաղթանքով մը, որ հնչող շարականները, աղօթքի եւ խունկի բոյրի նման, բարձրանան դէպի երկինք եւ Ս. Աստուածածնայ տօնը բոլոր ընտանիքներուն բերէ խաղաղութիւն, առողջութիւն եւ օրհնութիւն, իսկ մեր ազգին՝ միասնութիւն եւ լուսաւոր օրեր։ Համերգի առաջին բաժինին մէջ մեներգներով եւ զուգերգներով

Այնուհետեւ կիրակնօրեայի կրտսեր աշակերտներէն Արեգ Զերեցեան ընթերցեց Սուրբ Գրիգոր Նարեկացիի կողմէ Տիրամօր ուղղուած աղօթք մը։ Ելոյթը շարունակուեցաւ խմբերգերով` ներկաներուն հրամցնելով Հայ եկեղեցւոյ հոգեւոր երաժշտութեան գոհարներէն գեղեցիկ փունջ մը։ Շարականներու եւ հոգեւոր երգերու կատարումները արժանացան ներկաներուն բարձր գնահատանքին եւ ջերմ արձագանգին։ Համերգի աւարտին, Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդ տ. Բաբգէն ս. արք. Չարեան, իր սրտի խօսքը ուղղեց ներկաներուն։ Սրբազան հայրը բարձր գնահատեց «Զարեհ Ազնաւորեան» դպրաց դասի նուիրական առաքելութիւնը, ինչպէս նաեւ խմբավար Անուշ Գալստեանի եւ երգեհոնահար Թալին Արթինեան Գըլըպոզեանի նուիրեալ ծառայութիւնը՝ իրենց առաջնորդութեամբ այս հոգեպարար ձեռնարկին։ Ձեռնարկը աւարտեցաւ «Կիլիկիա» մաղթերգով եւ Առաջնորդ սրբազան հօր աղօթքով՝ ներկաներուն սրտերուն մէջ ձգելով հոգեւոր վերանորոգութեան եւ օրհնութեան գեղեցիկ ապրում մը։

հանդէս եկան դպրաց դասի անդամներ՝ Այլին Հերոսեան, Աննա Անտոնեան, Սերլի Աստուրեան, Պետիկ կիս. սրկ. Տաուտեան, Անուշ Գալստեան եւ տոքթ. Ռազմիկ սրկ. Պէպէճեան։

ՔԵՐՄԷՍ 14 եւ 15 օգոստոս 2026-ին, Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնին առիթով, տեղի ունեցաւ Ս. Աստուածածին կեղեցւոյ տարեկան քերմէսը Հայ կեդրոնի շրջափակէն →

3

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

ԼՈՒՍԱՐՁԱԿ ներս՝ համախմբելով մեծ թիւով հաւատացեալներ եւ հայորդիներ։ Քերմէսի երկու օրերուն ընթացքին ներկաները վայելեցին ճոխ գեղարուեստական յայտագիր մը։ Երգիչներ Աննա Հարպոյեան եւ Գէորգ Գատէհճեան իրենց կատարումներով ստեղծեցին ուրախ եւ խանդավառ մթնոլորտ, իսկ Անդրանիկ Մինասեան եւ Գէորգ Մանուկեան թմբուկի եւ զուռնայի կենդանի հնչիւններով աւելի աշխուժացուցին տօնական մթնոլորտը։ Ներկաները նաեւ վայելեցին համեղ եւ աւանդական ճաշատեսակներ, որոնք պատրաստուած էին եկեղեցւոյ Տիկնանց միութեան եւ Հայ կեդրոնի «Համով հոտով» ճաշարանին կողմէ։ Ուրբաթ երեկոյեան, քերմէսի պաշտօնական բացումը կատարեց տ. Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեան։ Բացման խօսքով հանդէս եկաւ Փաթիլ Մկրտիչեան, բարի գալուստ մաղթելով ներկաներուն եւ յաջողութիւն մաղթելով քերմէսի ձեռնարկներուն։ Շաբաթ երեկոյեան, Փաթիլ Սիմոնեան իր բացման խօսքին մէջ շնորհակալութիւն յայտնեց բոլոր ներկաներուն եւ հաճելի ու ուրախ ժամանց մաղթեց բոլորին։ Քերմէսին ներկայ եղան եւ իրենց սրտի խօսքը փոխանցեցին Դաշնակցային խորհրդարանի պատգամաւոր Ժան Եիփ (Jean Yip), Օնթարիոյի նահանգային խորհրդարանի պատգամաւոր Արիս Պապիկեան եւ Ճանըթըն Ցաօ (Jonathan Tsao)։ Իսկ շաբաթ երեկոյեան քերմէսին ներկայ գտնուեցաւ նաեւ Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդ տ. Բաբգէն ս. արք. Չարեան, իր կողքին ունենալով Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ hոգեւոր hայրերը՝ տ. Գարեգին ծվ. Շխրտմեանն ու տ. Տաթեւ ա. քհն. Միքայէլեանը, ինչպէս նաեւ տ. Յակոբ վրդ. Եագուպեանն ու տ. Նշան քհն. Մանուկեանը, հոգաբարձութեան անդամները եւ ազգային երեսփոխանները։ Սրբազան հայրը իր հանդիսաւոր խօսքով շնորհաւորեց Ս. Աստուածածնայ ուխտի շաբաթը, ողջունեց հաւատացեալ ժողովուրդը

SPOTLIGHT եւ իր գնահատանքը յայտնեց Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ այս գեղեցիկ նախաձեռնութեան համար, որ ամէն տարի առիթ կու տայ հայորդիներուն համախմբուելու եւ եկեղեցւոյ հովանիին ներքեւ միասին տօնելու Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնը։ Առաջնորդ սրբազան հայրը իր մասնաւոր գնահատանքը փոխանցեց նաեւ Քերմէսի յանձնախումբի անդամներուն, կամաւորներուն, սարկաւագներուն, դպրաց դասին եւ բոլոր անոնց, որոնք իրենց ծառայութեամբ եւ նուիրումով նպաստեցին ուխտի շաբթուան եւ քերմէսի յաջողութեան։ Այցելութեան ընթացքին Սրբազան հայրը հանդիպեցաւ մատաղի պատրաստութեան աշխատանքները կատարողներուն, զրուցեց եւ խորհրդակցեցաւ ընտանիքներու հետ,

ապա այցելեց նաեւ Kids Zone-ը՝ մօտէն ծանօթանալու երեխաներու համար պատրաստուած ծրագիրներուն եւ գործունէութիւններուն։ Ս. Աստուածածնայ քերմէսը եւս մէկ անգամ առիթ հանդիսացաւ եկեղեցւոյ եւ համայնքի անդամներուն միասին համախմբուելու, պահպանելու մեր ազգային ու հոգեւոր աւանդութիւնները եւ Ս. Աստուածածնայ հովանիին ներքեւ ապրելու հայ համայնքային կեանքի ուրախութիւնն ու ջերմութիւնը։ ՍՈՒՐԲ ԱՍՏՈՒԱԾԱԾՆԱՅ ՎԵՐԱՓՈԽՄԱՆ ՏՕՆԻ ՆԱԽԱՏՕՆԱԿ ԵՒ ԱՂԻ ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ Շաբաթ, 15 oգոստոս 2026-ի երեկոյեան, Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնի նախօրեակին, եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ երեկոյեան ժամերգութիւն, նախատօնակ եւ աղի օրհնութիւն, որմէ ետք սկսան մատաղի պատրաստութեան աշխատանքները։

Եկեղեցական արարողութիւններուն նախագահեց Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդը՝ իր կողքին ունենալով եկեղեցւոյ հոգեւոր հայրերը՝ տ. Գարեգին ծվ. Շխրտմեանը եւ տ. Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեանը։ Արարողութիւններուն իրենց մասնակցութիւնը բերին նաեւ տ. Գեղարդ ծվ. Քիւսպէկեան, տ. Յակոբ վրդ. Եագուպեան եւ տ. Նշան քհն. Մանուկեան։ Երեկոյեան ժամերգութենէն ու նախատօնակէն ետք, սարկաւագաց դասը, թափօր կազմելով, եկեղեցականաց դասը առաջնորդեց դէպի եկեղեցւոյ շրջափակը, ուր կատարուեցաւ Աղի օրհնութեան արարողութիւնը՝ Ս. Աստուածածնայ տօնի նախօրեակի աւանդական արարողութեանց ծիրէն ներս։ Նշենք, որ այս տարուան մատաղի նուիրատուութիւնը կատարեցին տ. եւ տիկ. Արա եւ Շահնազ Պետրոսեաններ՝ ի յիշատակ իրենց ծնողաց եւ հարազատներու հոգւոյն։ Արարողութենէն ետք սկսաւ մատաղի պատրաստութիւնը։ Միաժամանակ, տօնական մթնոլորտը աւելի եւս խանդավառեցին Անդրանիկ Մինասեանն ու Գէորգ Մանուկեանը՝ թմբուկի եւ զուռնայի նուագակցութեամբ։ ՏՕՆ՝ ՎԵՐԱՓՈԽՄԱՆ ՍՈՒՐԲ ԱՍՏՈՒԱԾԱԾՆԻ ԵՒ ՍՈՒՐԲ ԱՍՏՈՒԱԾԱԾԻՆ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ԱՆՈՒԱՆԱԿՈՉՈՒԹԵԱՆ Կիրակի, 17 օգոստոս 2026-ին, Ս. Աստուածածնայ վերափոխման եւ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ անուանակոչութեան տօնին առիթով, ամբողջ գիշերուան ընթացքին բազմաթիւ ուխտաւորներու աղօթքներով ու շարականներով բացուեցաւ հոգեշունչ օր մը, որ իր գագաթնակէտին հասաւ առաւօտեան ժամը 10:30ին մատուցուած եպիսկոպոսական հանդիսաւոր սուրբ եւ անմահ պատարագով, զոր մատուցեց Գանատայի Հայոց թեմի առաջնորդ տ. Բաբգէն ս. արք. Չարեան։ Առաջնորդ սրբազան հօր սպասարկեցին եկեղեցւոյ հոգեւոր տեսուչ տ. Գարեգին ծվ. Շխրտմեան եւ hոգեւոր hովիւ տ. Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեան՝ իրենց կողքին ունենալով սարկաւագաց եւ դպրաց դասերը։ Պատարագի երգեցողութիւնը կատարեց «Զարեհ Ազնաւորեան» դպրաց դասը՝ Անուշ Գալստեանի ղեկավարութեամբ եւ Թալին Արթինեան Գըլըպոզեանի երգեհոնի ընկերակցութեամբ։ Սրբազան հայրը իր քարոզին → 21

լուսարձակ

2 spotlight

համայնք

4 community զրոյց

12 conversation կարծիք

18 opinion

սիւնակ

22 column եւ այլն

26 etc.

ՀրատարակիչTorontohye Communications Inc. info@torontohye.ca Խմբագիր Ռուբէն Ճանպազեան editor@torontohye.ca Ձեւաւորող Արա Տէր Յարութիւնեան ara@torontohye.ca Օգնական խմբագիր Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան diroug@torontohye.ca Օգնական խմբագիր Սալբի Սաղտըճեան salpy@torontohye.ca Վարչական ներկայացուցիչ Միսակ Գաւլագեան missak@torontohye.ca

Խորհրդատու Յարութ Մանուկեան harout@torontohye.ca Ծանուցումներ ads@torontohye.ca Նախագիծ Proper Company-ի proper.am

Publisher Torontohye Communications Inc. info@torontohye.ca Editor Rupen Janbazian editor@torontohye.ca Graphic designer/Layout editor Ara Ter Haroutunian ara@torontohye.ca Associate editor/Staff writer Diroug Markarian Garabedian diroug@torontohye.ca Associate editor/Armenia correspondent Salpy Saghdejian salpy@torontohye.ca Administrator Missak Kawlakian missak@torontohye.ca Advisor Harout Manougian harout@torontohye.ca Advertisements ads@torontohye.ca Branding Proper Company proper.am

4 ՀԱՄԱՅՆՔ

«Արարատ» ամառնային ճամբար (Cedar Ridge Camp) 15-էն 22 oգոստոս 2026 Մատաթ Բ. Մամուրեան Գանատահայոց թեմի հովանիին տակ գործող «Արարատ» ամառնային ճամբարը սկիզբ առաւ շաբաթ, 15 օգոստոս 2026-ին, առաւօտեան ժամը 9-ին: Մասնակիցները իրենց ծնողներուն հետ խմբուեցան եկեղեցւոյ «Մակարոս Արթինեան» սրահը, ուր կատարուեցան վերջին պատրաստութիւնները, որմէ ետք Ս. Երրորդութիւն Հայց. առաք. եկեղեցւոյ մէջ կատարուեցաւ յատուկ աղօթք: Այս տարի եւս «Արարատ» ճամբարը կը նախագահէր Համիլթընի Ս. Մարիամ Աստուածածնի եւ Սէնթ Գաթրինզ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Հայց. առաք. եկեղեցիներու հոգեւոր հովիւ տ. Հրանդ քհն. Մանուկեան: Ան ներկայացուց Նիւ Եորքէն ժամանած Վրէժ կիսասարկաւագը, զոր ճամբարին մասնակցեցաւ՝ բերելով հոգեւոր կեանքին ու զանազան ծրագիրներու: Թեմիս փոխառաջնորդ եւ Ս. Երրորդութիւն Հայց. առաք. եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ տ. Զարեհ աւ. քհն. Զարգարեան իր խօսքը ուղղելով երիտասարդներուն անդրադարձաւ ճամբարի կարեւորութեան` շեշտելով, որ մէկ շաբաթը գեղեցիկ առիթ մըն է հայ երիտասարդներուն միասին ըլլալու, նոր բարեկամութիւններ հաստատելու եւ հայ եկեղեցւոյ ու հայկական ինքնութեան հետ իրենց կապը ամրապնդելու: Տ. Զարեհ աւ. քահանան բարի ճանապարհ եւ օրհնաբեր ճամբար մաղթեց բոլորին: Ճամբարին՝ մօտ երեք հարիւր մասնակիցներն ու պատասխանատուները հանրակառքերով մեկնեցան դէպի Cedar Ridge Camp: ֍ *** Լուսանկարները տրամադրած է Գանատահայոց թեմը:

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

COMMUNITY

5

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY

Վերափոխումն Ս. Աստուածածնի տօնին առթիւ սուրբ եւ անմահ պատարագ եւ խաղողօրհնէք սարկաւագներն ու դպիրները: ներդաշնակ Մատաթ Բ. Մամուրեան Երգեցողութիւնը կերպով կատարուեցաւ Վերափոխման Ս. Աստուածածնի տօնը Տիրամօր այս աշխարհէն մեկնելու եւ իր մարմինով երկինք վերափոխուելու յիշատակն է: Այս տօնը Աստուածածնի նուիրուած միւս տօներէն գլխաւորն ու հնագոյնն է եւ ունի շաբաթապահք, նաւակատիք ու մեռելոց: Ս. Աստուածածնի տօնին պատարագի աւարտին կը կատարուի խաղողօրհնէք: Քրիստոս ինքզինք կը համեմատէր խաղողի որթատունկի հետ, խաղողէն կը պատրաստուի նաեւ սուրբ հաղորդութեան գինին, որպէս Քրիստոսի փրկարար արեան խորհրդանիշ: Կիրակի, 16 օգոստոս 2026-ին, Ս. Աստուածածնայ վերափոխման տօնին առթիւ Թորոնթոյի Ս. Երրորդութիւն Հայց. առաք. եկեղեցւոյ մէջ սուրբ եւ անմահ պատարագ մատոյց եւ օրուան պատշաճ քարոզը տուաւ թեմիս փոխառաջնորդ եւ եկեղեցւոյ հովիւ տ. Զարեհ աւ. քհն. Զարգարեան: Եկեղեցին լեցուն էր հաւատացեալներով: Սուրբ սեղանին սպասարկեցին եկեղեցւոյս

դպրաց դասին կողմէ, ղեկավարութեամբ՝ դպրապետ Շահէ սրկ. Ալթունեանի, երգեհոնի ընկերակցութեամբ՝ Սոնա Արթինեանի: Յաւարտ սուրբ պատարագի, եկեղեցւոյս շրջափակին մէջ տեղի ունեցաւ խաղողօրհնէքի արարողութիւն ձեռամբ՝ տ. Զարեհ աւ. քահանային, ի ներկայութիւն հոծ հաւատացեալներու: Արարողութեան աւարտին տէր հայրը օրհնեց բոլոր զանոնք, որոնք կը կրէին Տիրամօր անունը: Խաղողօրհնէքի արարողութենէն ետք, կազմակերպութեամբ եկեղեցւոյ Ծխական խորհուրդի, Տիկնանց միութեան եւ «Բարեւ» կեդրոնի վարչութեան անդամ-անդամուհիներուն, տեղի ունեցաւ համադամ ճաշերու սպասարկութիւն եւ հայկական շուկայի (Armenian Market) արտադրանքներու վաճառք: Վարձքը կատար բոլորին:

Հայ Ընտանիքի Օգնութեան Ծառայութիւնը եւ Բարեւ Կեդրոնը սիրով կը հրաւիրեն ձեզ

S CREEN BREAK Unplug . Reach Out . Reconnect Այս տեղեկատուական զրոյցի ընթացքին, պիտի քննարկենք՝

Առողջ էկրանի օգտագործման սովորութիւններ մշակելը, Իրական կեանքին մէջ մարդկային կապերը ամրապնդելը, եւ թուային աշխարհին հետ հաւասարակշռութիւն պահպանելը

Յատուկ Հրաւիրեալ Բանախօս

Մարկօ Տենոմէ, JD Նախկին Դատախազ Երիտասարդներու Բարեկեցութեան Հարցերու Մասնագէտ Թուային Անվտանգութեան Ջատագով Հեղինակ

Վերափոխման տօնի յիշատակ Մեռելոցի առթիւ, երկուշաբթի, 17 օգոստոս 2026-ին, առաւօտեան ժամը 10:30-ին, «Եորք» գերեզմանատան հայկական բաժնի Մեծ եղեռնի յուշարձանին առջեւ, ձեռամբ՝ տ. Զարեհ աւ. քահանայի, տեղի ունեցաւ հաւաքական հոգեհանգստեան արարողութիւն: «Յիշեա Տէր եւ ողորմեա եւ դասաւորեա զննջեցեալսն մեր ի վերինդ Քո Երուսաղէմ»: ֍ *** Լուսանկարները տրամադրած է Ս. Երրորդութիւն եկեղեցին:

Armenian Family Support Services and Barev Centre invite you to

S CREEN BREAK Unplug . Reach Out . Reconnect Join us for an afternoon about building healthier screen habits, staying connected in real life, and finding balance with technology

Special Guest Speaker

Margot Denommé JD Fo r m e r C row n At to r n e y Yo u t h We l l b e i n g Digital Safety Advocate Author

Raising Awareness About Digital Dangers

Raising Awareness About Digital Dangers

SAVE THE DATE!

ԿԻՐԱԿԻ, 27 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ 2026 Ժամը 14։00-ին Սուրբ Երրորդութիւն Եկեղեցի Մակարոս Արթինեան Սրահ 920 Progress Avenue, Toronto

Did You K now?!

Most pe ople spend 5 + hours a day on their phones.

SAVE THE DATE!

Did You K now?!

Most pe SUNDAY, SEPTEMBER 27, 2026 ople spend 5 + hours a day on At 2:00 pm their phones.

Holy Trinity Armenian Church Magaros Artinian Hall - 920 Progress Avenue, Toronto

6 ՀԱՄԱՅՆՔ

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

COMMUNITY

ՀՕՄ-ի Թորոնթոյի «Ռուբինա» մասնաճիւղի «Ոսկեայ oղակ» խմբակը՝ կեանքը հարստացնող նախաձեռնութիւն Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան ՀՕՄ-ի Թորոնթոյի «Ռուբինա» մասնաճիւղի «Ոսկեայ օղակ» խմբակը, որ հիմնադրուեցաւ մայիս 2025-ին, իր հիմնադրութեան երկրորդ տարեշրջանի ընթացքին կը շարունակէ իր առաքելութիւնը՝ ոսկեայ տարիքի ընկերուհիներուն համար ստեղծելով այնպիսի միջավայր մը, ուր համախմբումը, բարեկամութիւնը, առողջ ապրելակերպը եւ շարունակական ուսուցումը կը միանան մէկ ընդհանուր նպատակի շուրջ՝ աշխուժ պահելով երէց անդամները։ «Ոսկեայ օղակ» խմբակը՝ ամսական դրութեամբ կը կազմակերպէ հաւաքներ՝ իւրաքանչիւր ամսուան երրորդ հինգշաբթի օրը։ Ամենայն բծախնդրութեամբ ծրագրուած հանդիպումները կարճ ժամանակի ընթացքին վերածուեցան սպասուած առիթներու, երբ միջին հաշուով երեսունհինգ-քառասուն ընկերուհիներ կը համախմբուին՝ մասնակցելու բազմաբովանդակ ծրագիրներու եւ ընկերային հաճելի հանդիպումներու։ ՀՕՄ-ի Թորոնթոյի «Ռուբինա» մասնաճիւղի վարչութեան նշանակած յանձնախումբը՝ ատենապետ Հուրի Նաճարեանի գլխաւորութեամբ, մեծ նուիրումով կը կազմակերպէ «Ոսկեայ օղակ»-ի իւրաքանչիւր հանդիպման աշխատանքները, եւ հաւաքներուն յաջողութեան ի խնդիր կը մշակուին առողջապահական, կրթական, մշակութային, հոգեւոր եւ ընկերային բնոյթի բազմազան ծրագիրներ։ Ամսական հաւաքներուն անբաժանելի մասը կը կազմէ Chair Yoga աթոռի մարզանքը, համագործակցութեամբ Fieldstone Health Center-ի անձնակազմի

դարձան տեղեկատուութեան եւ գործնական գիտելիքներու օգտակար ու հարուստ աղբիւրներ։ Ծրագիրին յատկանշական բաժիններէն մէկը ՀՕՄ-ի 115-ամեակի առթիւ ակնառու ՀՕՄ-ականներու կենսագրութիւններու ներկայացումն էր։ Ամիս առ ամիս լուսարձակի տակ բերուեցան կազմակերպութեան հիմնադիրներն ու նուիրեալ դէմքերը, որոնց կեանքն ու ծառայութիւնը ոգեշնչեցին ներկաները եւ նորովի արժեւորեցին ՀՕՄ-ի հարուստ ժառանգութիւնը։ Հանդիպումները զուգորդուեցան նաեւ հայկական եւ գանատական տօներու նշումով, տարեդարձներու տօնակատարութեամբ, խաղերով,

անդամներուն, որոնց կազմակերպած մարզանքները մասնակիցներուն համար դարձած են առողջ կենցաղի կարեւոր բաղադրիչներ։ Պարբերաբար կը հրաւիրուին այլ մարզիչներ նաեւ, որոնք իրենց մարզական ներդրումով առողջ ապրելակերպի գաղտնիքները կը փոխանցեն «Ոսկեայ օղակ»-ի անդամներուն։ Խմբակին հանդիպումները նաեւ գիտելիքի փոխանցման գեղեցիկ առիթներ են։ Անցեալ տարեշրջանի ընթացքին մասնագէտներ ներկայացուցին առողջ սննդակարգի, բնաբուժութեան, ատամներու խնամքի, տարեցներու ինքնաշարժ վարելու կանոններու, հեռաձայնային եւ ելեկտրոնային խաբէութիւններու կանխարգիլման, ինչպէս նաեւ արտակարգ իրավիճակներու պատրաստուածութեան վերաբերող նիւթեր, որոնք

վիճակահանութիւններով եւ ջերմ հիւրասիրութեամբ։ Այս բոլոր նախաձեռնութիւնները նպաստեցին ընկերային մթնոլորտի ստեղծման եւ ՀՕՄ-ի ընկերուհիներուն միջեւ աւելի ամուր կապերու ամրապնդման։ Անցեալ տարեշրջանին, «Ոսկեայ օղակ» խմբակի անդամները առիթը ունեցան նաեւ մասնակցելու Օնթարիոյի խորհրդարանի անդամ Ճոնաթան Ցաոյի կողմէ կազմակերպուած երէցներու ամսուան թէյասեղանին։ Այս հանդիպումը ոչ միայն գնահատանքի արտայայտութիւն էր երէցներուն նկատմամբ, այլ նաեւ առիթ՝ լսելու պետական ներկայացուցիչին խօսքերը եւ ստանալու օգտակար տեղեկատութիւններ։ Յատկանշական էր նաեւ, որ յանձնախումբը ամբողջ տարեշրջանին գործեց

→

→

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

ՀԱՄԱՅՆՔ

7 COMMUNITY

տնտեսող ու նուիրեալ մօտեցումով։ Հիւրասիրութիւններու, նուէրներու եւ բազմաթիւ այլ կարիքներու զգալի մասը ապահովուեցաւ յանձնախումբի անդամներուն անձնական նուիրումով եւ մասնակից ընկերուհիներու աջակցութեամբ։ Անցեալ տարուան ընթացքին՝ խմբակին հաւաքները կայացան Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ ներքնասրահին մէջ։ Այս առիթով յանձնախումբը իր երախտագիտութիւնը կը յայտնէ եկեղեցւոյ հովիւներուն եւ հոգաբարձութեան, Հայ կեդրոնի տնօրէնութեան, ՀՕՄ-ի վարչութեան, ինչպէս նաեւ բոլոր նուիրատուներուն եւ մասնակից ընկերուհիներուն, որոնց աջակցութեամբ ծրագիրը յաջողութեամբ կեանքի կոչուեցաւ։ Առաջիկայ տարեշրջանին համար յանձնախումբը նախատեսած է նոր նախաձեռնութիւններ՝ խաղերու առանձին օրեր, WhatsApp-ի հաղորդակցական խումբի ստեղծում, անդամներու տեղեկատուական ցանկի ամբողջացում եւ պտոյտներու կազմակերպում։ «Ոսկեայ օղակ» խմբակը պիտի շարունակէ իր առաքելութիւնը՝ ոչ միայն ամսական հաւաքներու շարքով, այլ նաեւ ստեղծելով այնպիսի ջերմ հանդիպումներ, ուր ոսկեայ տարիքի ընկերուհիները յարատեւ պիտի գտնեն ընկերային մթնոլորտ, հոգատարութիւն, աշխուժութիւն, գիտելիքներու բազմազանութիւն եւ նոր ներշնչումներ՝ առողջ ապրելակերպի նոր միջոցներ որդեգրելու։ ՀՕՄ-ի «Ռուբինա» մասնաճիւղի «Ոսկեայ օղակ» նախաձեռնութիւնը, հիմնադրումն ու ընթացող համախմբումները գեղեցիկ վկայութիւններն են այն իրողութեան, որ ՀՕՄ-ի ընտանիքին մէջ ծառայութիւնը, համերաշխութիւնը եւ ազգային ու մարդկային արժէքները կը շարունակեն միաւորել սերունդները։ ֍ *** Լուսանկարները տրամադրած է ՀՕՄ-ի «Ռուբինա» մասնաճիւղը:

Ուշադրութի՛ւն Attention! Մի՛ մոռնաք մինչեւ իւրաքանչիւր ամսուան 15-ը ուղարկել թերթին մէջ լոյս տեսնելիք ձեր յօդուածները, ծանուցումները, յայտարարութիւնները, կամ սիրելիներու մահազդները։ Չմոռնաք զանոնք ղրկել rupen@torontohye.ca ե-հասցէին մինչեւ վերջաժամկէտը, որպէսզի անոնք ներառուին մեր յաջորդ թիւին մէջ։ Համայնքին հետ կիսուելու հնարաւորութիւնը մի՛ փախցնէք։ The 15th of every month is the deadline for submitting your newspaper articles, advertisements, classified ads, announcements, or obituaries. Make sure to send in your submissions to rupen@torontohye.ca before the deadline to ensure they are included in the upcoming edition. Don’t miss out on the opportunity to share your message with the community!

8

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY

Հայ ազգային հերոսները՝ մեր գոյութեան եւ հպարտութեան անմար փարոսները Սոնիա Գրաճեան

Աւանդութիւն դարձած ՀՕՄ-ի «Ռուբինա» մասնաճիւղի Տոհմիկ օրը այս տարի բացառիկ ու անկիւնադարձային թեմայով մը կը ներկայանայ հանրութեան՝ «Հայ ազգային հերոսներ» խորագրով։ Սա թեմա մըն է, որ կը թրթռացնէ իւրաքանչիւր հայու բաբախող սիրտը, որովհետեւ հերոսապատումը լոկ անցեալի յուշ չէ, այլ մեր ազգային ինքնութեան ողնաշարը, դարերու սխրագործութիւններէն սրբագործուած ուղի: Դարեր շարունակ հայ ժողովուրդը կանգուն մնացած է իր պանծալի պատմութեամբ, զոր կերտած, ապրած, գոյամարտերով ոտքի կանգնած, ինկած ու դարձեալ բարձրացած են մեր հերոսները։ Մենք այսօր կանք մեր հինաւուրց օրերու առասպելական դէմքերով. կը շնչենք ու կը հպարտանանք քաջն Վարդանի հերոսական «Վասն հաւատոյ եւ վասն հայրենեաց» նշանաբանով, մեր թագաւորներու անթիւ յաղթանակներով, մեր կին հերոսներու քաջագործութիւններով, մարտի դաշտին մէջ անհաւասար կռիւ մղողներու սխրանքներով եւ հողին կանչը լսող ու նահատակուող ֆետայիներով։ «Մահ ոչ իմացեալ մահ է, մահ իմացեալ՝ անմահութիւն» ըսած է Եղիշէ: Այս գաղափարախօսութիւնն է, որ դարեր շարունակ հայ զինուորին ու ֆիտայիին տուած է գերբնական ուժ՝ հայրենի հողն ու պատիւը պաշտպանելու համար։ Սակայն այդ սխրանքը միայն անցեալի յուշ չէ, այլ ապրող պատգամ, որ իր գագաթնակէտին հասաւ մեր նորօրեայ պետականութեան կերտման օրերուն։ Արամ Մանուկեան, Վանի հերոսամարտի եւ առաջին հանրապետութեան կերտման ոգին, որ սեփական ուժերուն ապաւինելու եւ

անպարտելի կամքի մասին պատգամած է: «Եթէ բոլորը լքեն մեզ, մենք ինքներս պիտի փրկենք մեզ», ըսած է Արամ Մանուկեան: Այս խօսքերը պարզ լոզունգներ չէին, այլ ազգային ինքնապաշտպանութեան եւ հաւաքական պատասխանատուութեան փիլիսոփայութիւն։ Արամ Մանուկեանի տեսլականը փաստեց, որ հայ ժողովուրդի գոյատեւման գաղտնիքը ոչ միայն անձնազոհութեան մէջ է, այլեւ՝ սեփական բազուկին, կազմակերպուած ուժին եւ անսասան հաւատքին ապաւինելու կարողութեան։ Եղիշէի պատգամած անմահութեան գաղափարը Արամի ձեռքով վերածուեցաւ պետականամէտ ոգիի եւ հայրենաշէն իրականութեան, որմով կը շարունակենք քալել մինչեւ այսօր։ Մշակոյթի եւ hաւատքի hսկաները Հերոսութիւնը միայն սուրով ու զէնքով չէ կերտուած։ Մեր ժողովուրդի գոյերթը իմաստաւորուած է նաեւ մշակոյթի հսկաներով, եկեղեցւոյ սպասաւորներով եւ հաւատքի անսասան զօրութեամբ։ Մեր մատենագիրները, բանաստեղծներն ու արուեստագէտները եղած են ոգեղէն ճակատի մարտիկները։ Ինչպէս Սիամանթօն կը գոչէր իր շունչով. «Ո՜վ հայրենիք, իմ քնարս քեզի համար է միայն... Երգել քու փառքդ ու ողբալ քու ցաւդ՝ Ահա իմ սրբազան պարտքս երկրի վրայ»։ Իսկ ռազմի ու հայրենասիրութեան մեծ երգիչ Ռափայէլ Պատկանեան →

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

ՀԱՄԱՅՆՔ (Գամառ Քաթիպա) հայուն մարտական ոգին կը բանաձեւէր հետեւեալ խօսքերով. «Քանի որ ունինք հայրենիք մի խեղճ, Թշնամու ոտքի տակ կոխ տուած, Էլ ուրիշ ոչինչ սէր կամ փափաք Չպիտի մտնէ մեր սրտում»։ Անմահութեան կանչը Հայ հերոսը լոկ անցեալի պատմական դէմք չէ, այլ յաւերժական ներկայութիւն։ Անոնք կ'ապրին մեր մէջ, մեր երգերուն, գրականութեան եւ ամէնօրեայ պայքարին մէջ։ Եղիշէ Չարենց իր համամարդկային ու ազգային պատգամով կը յիշեցնէր մեզի մեր միասնականութեան ու հերոսական ոգիի կարեւորութիւնը. «Ո՜վ հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկութիւնը քո հաւաքական ուժի մէջ է»։ ՀՕՄ-ի Թորոնթոյի «Ռուբինա» մասնաճիւղի «Տոհմիկ oր»-ուան Հայ ազգային հերոսներուն նուիրուած այս ձեռնարկը պարզապէս յիշատակի տօնակատարութիւն մը չէ, այլ ուխտի վերանորոգում։ Հայ ազգային հերոսներու ոգեկոչումով՝ մենք մեր սերունդներուն կը փոխանցենք այն պատգամը, թէ ազգ մը, որ կը ճանչնայ, կը յարգէ եւ կը փառաբանէ իր հերոսները, անպարտելի է ու կոչուած է կերտելու լուսաւոր եւ յաղթական ապագայ։ ՀՕՄ-ի Թորոնթոյի «Ռուբինա» մասնաճիւղի «Տոհմիկ օր»-ուան այս բացառիկ ձեռնարկը ջերմ հրաւէր մըն է մեր բոլոր ընտանիքներուն՝ մէկտեղուելու նոյն յարկին տակ եւ հպարտութեամբ ապրելու մեր դարաւոր պատմութիւնը։ Զաւակներով եւ ընտանիքներով մասնակցիլը ո՛չ միայն ուրախութիւն է, այլեւ մեր ինքնութեան պահպանման կարեւոր քայլ։ Պատմութիւնը դասագիրքի էջերէն դուրս բերելով՝ կենդանի փորձառութեան կը վերածուի։ Մեր հերոսներուն յիշատակը միասնաբար

9 COMMUNITY նշելով՝ մեր զաւակները կ’անցնին ազգային ինքնագիտակցութեան, հպարտութեան եւ տոկունութեան դպրոցը։ Աւանդական սեղան եւ կենացներ. հայկական աւանդական համադամ ճաշերու վայելքով եւ բաժակաճառերով (կենացներով)՝ կը մեծարենք մեր արմատները, նախնեաց յիշատակը եւ մեր լուսաւոր ապագան։ Մշակոյթի ոգին՝ երգով ու պարով. ազգագրական ու ժողովրդական երգերն ու խանդավառ պարերը տօնական մթնոլորտին կը հաղորդեն հայրենի շունչ եւ կենսունակութիւն՝ ապացուցանելով, որ մեր մշակոյթը միշտ ապրող ու վառ է։ Միասնականութիւն եւ եղբայրութիւն. այս հաւաքոյթը հիանալի առիթ մըն է Թորոնթոյի հայ համայնքի անդամներուն՝ վերանորոգելու կապերը, ամրապնդելու բարեկամութիւնը եւ միասնաբար տօնելու մեր ազգային արժէքները։ ֍

10 ՀԱՄԱՅՆՔ

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

COMMUNITY

ՄԵՐ ՀՄԸՄ-Ը | Քրիսեանի ծնունդը դարձաւ փարոս նորհաս ՀՄԸՄ-ական մարզիկներուն Հուրինա Պէրպէրեան Վերտանեան «Երիտասարդութիւնը պէտք է կրթուի կարգապահութեան, ծառայութեան եւ ազգային գիտակցութեան ոգիով»: Շաւարշ Քրիսեան ՀՄԸՄ-ի կեդրոնական վարչութեան որոշումով եւ ՀՄԸՄ-ի մարզական Ա. համագումարի առաջարկով, Շաւարշ Քրիսեանի ծննդեան օրը, 22 յուլիսը, հռչակուեցաւ «Հայ մարզիկի օր»։ Արեւմտահայ մանկավարժ, լրագրող, մարզիկ եւ Հայ մարմնակրթական շարժման առաջամարտիկ մըն էր Շաւարշ Քրիսեան (1886–1915)։ Ան հիմնեց «Մարմնամարզ» մարզական պարբերաթերթը եւ մեծապէս նպաստեց հայ երիտասարդութեան մէջ մարզանքի տարածման։ Քրիսեան կը նկատուի նաեւ ՀՄԸՄ-ի գաղափարական հիմնադիրներէն մէկը։ 1915-ին Հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին Քրիսեան ձերբակալուեցաւ եւ նահատակուեցաւ։ Գանատայի շրջանային վարչութիւնն ու մարզական խորհուրդը, ինչպէս ամէն տարի, այս տարի եւս յատուկ նշանակութեամբ մը յիշատակեցին «Հայ մարզիկի օր»: Տարուէ տարի գեղեցիկ սովորութեան վերածուած նշեալ օրը այս տարի աւելի լայն մաշտապով յիշատակուեցաւ Գանատայի Օնթարիոյ եւ Քեպէք նահանգներէն ներս անմահացնելու համար Շաւարշ Քրիսեանի ծննդեան օրը՝ մնայուն ներկայութիւն դարձնելով զայն իւրաքանչիւր ՀՄԸՄ-ական մարզիկի մտքին եւ սրտին մէջ։ Հովանաւորութեամբ Գանատայի շրջանային վարչութեան եւ կազմակերպութեամբ Շրջանային մարզական յանձնախումբին, չորեքշաբթի, 22 յուլիս 2026-ին, Օնթարիոյ-Թորոնթոյի մէջ տեղի ունեցան նահանգային բարեկամական մրցումները, Թորոնթոյի հայ երիտասարդական կեդրոնի ՀՄԸՄ մարզադաշտէն ներս։ Սոյն օրուան իրենց մասնակցութիւնը բերին Թորոնթոյի մասնաճիւղի ցանցագնդակի (volleyball) Ա. եւ Բ. խումբերը. Ա. խումբը յաղթական դուրս եկաւ: Կողովագնդակի մրցաշարքը տեղի ունեցաւ Գէմպրիճի եւ Թորոնթօ մասնաճիւղերու աւագ (senior) խաղցողներուն միջեւ, որոնցմէ Գէմպրիճի խումբը յաղթական դուրս եկաւ։ Սոյն մրցաշարքի աւարտին մասնակիցներուն բաշխուեցան օրուան խորհուրդը ներկայացնող մետալներ՝ Շրջանային վարչութեան ներկայացուցիչներու՝ Յարութ Պետրոսեանի եւ Տաթեւ Պէպէճեանի, ինչպէս նաեւ Մարզական խորհուրդի ներկայացուցիչ Սեւակ Չաքմաքեանի ձեռամբ։ Մրցաշարքը յատկանշական էր կամաւոր եւ օգնական մարզիչներու ներկայութեամբ։ Կեդրոնական վարչութեան մտայղացումով եւ Շրջանային վարչութեան կազմակերպութեամբ, յատուկ գնահատագրերով պարգեւատրուեցան մարզիչները, որոնք կամաւորաբար եւ նուիրումով կը ծառայեն միութեան մէջ մարզական աշխատանքներու իրենց փորձառութիւնն ուսուցանելով մարզիկներուն։ Սոյն գնահատագրին արժանացան Արազ Խալիլի, Միքայել Գոլենդուխին, Ռուբէն Պետրոսեան, Արմէն Պետրոսեան, Արի Ֆռունճեան, Քրիստ Քէթէնճեան, Գայանէ Շարապխանեան, Մանօ Հալլաճեան, Վիգէն Գալուստեան, Մհեր Ղազարեան, Ֆատի Համամճի, Հրաչ Այնէճեան, Լեւիկ Վարթանոսեան, Յովիկ Թոզճեան, Վիգէն Թուճեան, Նազօ Պերէցեան, Ռաֆֆի Տայեան, Ռաֆֆի Գըլըպոզեան, Սեւակ Չաքմաքճեան, Յարութ Ճանպազեան, Ռաֆֆի Չարշաֆեան, Հրայր Իզմիրեան, Սերոբ Դաւիթեան, Արմէն Ճամճիկեան, Ներսէս Ներսէսեան, Կարօ Սարգսեան, Սուզան Թիւթիւնճեան, Շանթ Հալլաճեան, Հայկ Զագարեան, Սեւան Զարկարեան, Արէն Չարշաֆեան։ Քրիսեանի տեսլականը հասած է իր նպատակին։ Այսօր ՀՄԸՄ-ական մարզիկներ որպէս Քրիսեանի շարաւիղները կը շարունակեն պահել անոր ժառանգութիւնը, որ կ’ըսէ «Ազգի մը հզօրութիւնը կը կերտուի ոչ միայն քաղաքական կամ զինուորական յաղթանակներով, այլ կրթուած, առողջ, կարգապահ եւ ազգային գիտակցութեամբ սերունդներ պատրաստելով»։

ՀՄԸՄ-Ի «ԿԻՆԵՍ»-Ի ՇՈՒՇԱՆԱԾԱՂԻԿԸ «ԱՐԱՐԱՏԻ ՀԱՄԱՐ ԿԱՆԳՈՒՆ» կարգախօսով ընթացք առաւ ՀամաՀՄԸՄ-ական տասներեքերորդ բանակումը: Սոյն բանակումը ինքնին երազանք մըն էր իւրաքանչիւր սկաուտի համար։ Աշխարհասփիւռ սկաուտներու համախմբումը, հայրենիքի օդն ու ջուրը վայլելը, մտերմիկ կապեր հաստատելը եւ ունենալ անմոռանալի յիշատակներ, թոյլ կու տան հայ սկաուտին աւելի մտերմանալ եւ հարազատ զգալ միութեան գործունէութիւններուն եւ աշխատանքներուն հետ։ Այս տարուան համա-ՀՄԸՄ-ական բանակումը իւրայատուկ էր եւ շատ ու շատ երկար տարիներ դրօշմուած պիտի մնայ իւրաքանչիւր հայ սկաուտի մտքին մէջ։ Համա-ՀՄԸՄ-ական բանակումի ընթացքին, երեքշաբթի, 28 յուլիս 2026ին, ութ հարիւր ինը սկաուտներ, որոնցմէ երեսունը Թորոնթօ մասնաճիւղէն, կազմեցին աշխարհի ամենամեծ շուշանածաղիկը, որ մուտք գործեց համաշխահային մրցանիշներու «Կինես» գիրքին մէջ։ Արդարեւ ձեզի կը ներկայացնենք վկայութիւններ ու տպաւորութիւններ սոյն նախաձեռնութեան մասնակցողներէն։ Եղբ․ Արուշ Պէրպէրեան (Գանատայի շրջ․ ընդհ․ խմբապետ): Իմ կարծիքովս պայքար մըն էր զոր մղեցինք երկու ճակատներով․ առաջինը՝ «Կինես»-ի խիստ եւ յստակ չափանիշերու ներքոյ պէտք էր ընթանայինք, որպէսզի իրագործէինք եւ արժանանայինք մրցանիշին, իսկ երկրորդը՝ Բիւրականի տաք կլիման եւ կիզիչ արեւը, զոր կը դանդաղեցնէր մեր կատարելիք աշխատանքը։ Շուշանածաղիկի մէջ մեր համախմբումը, կողք կողքի, ուս ուսի կանգնած ըլլալը եւ ունենալ այն գաղափարը, զոր քու ներդրումովդ դարձեալ փայլք պիտի տաս ՀՄԸՄ-ին կարծես պայքարի մեր կամքը զօրացուց եւ այդ բոլոր →

11

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY դժուարութիւնները փառատեցան, ու յաղթական երթով արձանագրեցինք նուաճում մը՝ մուտք գործելով «Կինես»-ի գիրք։ Քոյր Կասիա Կարապետեան Կիւլեան (Գանատայի շրջ․ խմբապետ): Ինծի համար մեծ ուրախութիւն եւ հպարտութիւն է մասնակցիլ Guinness world Record-ի նախաձեռնութեան՝ սկաուտական շուշանածաղիկի կազմութեան։ Անմոռանալի փորձառութիւն էր, որովհետեւ աւելի քան ութ հարիւր սկաուտներ կրցան մաս կազմել պատմական այն իրադարձութեան՝ դարձեալ փաստելով ՀՄԸՄ-ականի միասնութեան, եղբայրասիրութեան եւ համագործութեան իրական ուժը։ Հպարտ եմ, որ իմ մասնակցութիւնս բերի այս բացառիկ նուաճումին։ Եղբ․ Տարօն Տէրտէրեան(Թորոնթոյի մասանճիւղի խմբապետ): Բառեր չունիմ արտայայտելու հպարտանքս եւ ուրախութիւնս։ Յուզիչ եւ խրախուսիչ երեւոյթ էր տեսնել այսքան մեծ թիւով սկաուտներ, որոնք կը համագործակցին մէկ աշխատանքի ներքոյ։ Հերաքրքրական յայտագիր մըն էր, որուն մասնակցութիւնս բերի եւ ապրեցայ այդ գեղեցիկ ապրումները «Կինես»-ի համաշխարհային ծրագրին մուտք գործելով։ Քոյր Արեանէ Ղազարեան (Պարման փաղանգի խմբապետ) Այս ամառ պատիւը ունեցայ մասնակցելու Համա-ՀՄԸՄ-ական սկաուտական բանակումին, որ տեղի ունեցաւ Հայաստանի Բիւրական շրջանի «Գառնիկ Մկրտիչեան» սկաուտական բանակավայրէն ներս, ուր մաս կազմեցի քսանվեց պատուիրակութիւններու փաղանգին։ Ութ հարիւր ինը սկաուտներով, որոնք մաս կազմեցին «Կինես»-ի Համաշխարհային մրցանիշի շուշանածաղկին կազմութեան։ Այս իւրահատուկ փորձառութիւնը կեանքիս ամենէն ազդեցիկ դէպքերէն մէկը եղաւ։ Անկաշկանդ շարժումներով, բարձր տրամադրութեամբ, մեր գլխուն կապած մանուշակագոյն լաչակներ, բոլորս կողք կողքի, կրցանք կատարելագործել այս մրցանիշը։ Իրականութիւն մը, որ կրնանք հպարտանքով պատմել մեր յաջորդներուն։ Մէկ խօսքով՝ մեծ է հպարտութիւնս, որ մաս կը կազմեմ այս միութեան, յուսալով, որ ապագային միասնաբար կրնանք իրականացնել բազմաթիւ մրցանիշներ։ ֍

GRAND RIVER CRUISES Private Lunch

Համադամ ճաշ, հաճելի ժամանց՝ Grand River-ի նաւարկութեան ընթացքին

Կիրակի 27 սեպտեմբեր 2026 Վայելեցէ՛ք աշնանային գունագեղ տերեւներու հմայքը...

For more information, call Penna Tarzi Տեղեկութեանց համար հեռաձայնեցէ՛ք Փեննա Թարզիին՝

416-895-0556

12

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

ԶՐՈՅՑ

CONVERSATION

Sustaining hope and heritage AMAC rallies community support for Armenian schools in Lebanon; Toronto banquet slated for Sept. 27 TORONTOHYE—In times of deep national crisis, a diaspora's strength is measured not just by memory, but by action. For more than four decades, the Armenian Missionary Association of Canada (AMAC) has answered that call— transforming Christian solidarity into a practical lifeline for vulnerable Armenian communities across Canada, Armenia, and the Middle East. From emergency infant nutrition and child sponsorships to school subsidies and elder care, AMAC’s mission has long stood on the front lines of humanitarian need. Today, as families in Lebanon face unprecedented socio-economic hardship, that mission takes on renewed urgency. On Sunday, September 27 at 5:30 p.m., AMAC will gather the community at Lara’s Restaurant in Toronto (155 Consumers Rd.) for a special benefit banquet dedicated to sustaining the Armenian schools and students fighting to keep learning alive in Lebanon. Torontohye sat down with AMAC President and CEO Ruth Demirdjian Duench to discuss the heartbeat behind the event and the historic institutions relying on this vital support. *** Torontohye: With Lebanon navigating profound socio-economic distress, this upcoming benefit banquet comes at a pivotal time. What is the central urgency behind organizing this event right now, and which schools and institutions will directly benefit from the community’s support?

Ruth Demirdjian Duench: The situation in Lebanon remains exceedingly difficult for families, educators, and children. Our goal with this banquet is to mobilize the Canadian-Armenian community to ensure that our vital institutions continue to function and offer stability. The funds raised will directly support Armenian schools in Lebanon serving vulnerable populations, including the Armenian Evangelical Shamlian Tatigian Secondary School in Bourj Hammoud, the Armenian Evangelical Secondary School of Anjar, and other educational programs assisting children in critical need.

Torontohye: Tell our readers about Shamlian Tatigian—its history, objectives, and services.

Ruth DD: Shamlian Tatigian has stood for over 90 years as a cornerstone of education in the Armenian community of Lebanon, building strong character, academic achievement, and lifelong service rooted in Armenian heritage and Christian values. Guided by the biblical principle, “God is love, and whoever abides in love abides in God, and God abides in them” (1 John 4:16), the institution educates generations with moral integrity.

Its history began in 1930 in the Nor Marash district of Bourj Hammoud, an area settled by Armenian survivors from Cilicia, Anatolia, following the 1915 Armenian Genocide. Officially opening in 1934 as the Nor Marash Armenian Evangelical School, it started humbly with a kindergarten and two elementary

classes. The school expanded steadily over the decades: in 1936, Reverend Garabed Hassessian increased the elementary division to six classes, followed by Reverend Aram Hadidian adding further classrooms. In 1950, four intermediate grades of the second cycle were introduced, and in 1958, the three secondary grades of the third cycle were officially certified. In 1964, after Mr. and Mrs. J. Shamlian and their son Mr. G. Tatigian generously contributed a new, modern building, the institution was renamed the Armenian Evangelical Shamlian-Tatigian Secondary School.

Today, the school compound, which also encompasses the Nor Marash Armenian Evangelical Church, serves approximately 300 pupils from kindergarten through secondary school. Beyond the classroom, vibrant student life programs build teamwork, confidence, creativity, and leadership, while an active global alumni network connects graduates across continents. Thousands of students from low-income families have received an excellent education alongside hope, stability, and future opportunities. As the school’s mission statement emphasizes, it provides “education that shapes the whole person,” dedicated to cultivating cultural pride, spiritual growth, and a strong foundation for lifelong learning while forming students who pursue excellence, live with integrity, and serve their communities with love.

Torontohye: How does AMAC help Shamlian Tatigian on the ground?

Ruth DD: The school uses the funds we raise primarily to pay teacher salaries, subsidize tuition for underprivileged children, and provide essential daily nutrition. Last year, every student received sandwiches at least twice a week through this program. We are deeply grateful to the parents who volunteer to prepare and serve meals, as well as the women's auxiliary groups from local churches who faithfully support us.

The school holds a special place in my heart because I was once a student there myself. I am deeply grateful for the education and values I received, and it is a true honour to give back and help the next generation succeed.

Torontohye: Tell us about the Armenian Evangelical Secondary School of Anjar—its history, education, and unique boarding model.

Ruth DD: The story of the Anjar school is intimately tied to the historic settlement of the Armenian people of Musa Dagh, who relocated to the village of Anjar in Lebanon's Bekaa Valley in 1939. Soon after their arrival, the elementary school began operating inside the newly constructed church building.

Amid severe hardships, the elementary section celebrated its first graduating class in 1947. That same year, Sister Hedwig Aienshanslin of the Swiss-German Hilfsbund Mission arrived in Anjar and initiated missionary work from a single room. In 1948, Sister Hedwig assumed the administration of the school and →

13

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

CONVERSATION

ԶՐՈՅՑ expanded it into a junior high school, later joined by Sister Mary Rock, Sister Anna Nitsche, and later in the 1950s by Sister Hanna Christen, who became especially beloved by the boarding students. Remarkably, all four dedicated missionaries learned the Armenian language to communicate directly with the community. By 1955, the boarding department was established with an initial cohort of 15 students from Kessab, Beirut, and Zahleh, and by 1956 the school offered full kindergarten-through-secondary cycles.

The Armenian Evangelical Secondary School of Anjar (AEBS) is the only school in the Near East diaspora that provides both residential care and comprehensive education to children ages 3 to 18, spanning kindergarten through 12th grade. Its boarding department provides a safe, nurturing home for boys and girls from various denominations facing poverty, broken family structures, neglect, trauma, or unsafe environments.

Torontohye: What specific programs and initiatives are happening at the Anjar school today?

Ruth DD: We were fortunate to learn directly from Rev. Hagop Akbasharian, the school's principal and overseer of its boarding facilities, when he visited Toronto and Montreal in September 2025. Rev. Akbasharian and his team have implemented comprehensive academic and social support pillars across the campus. These include personalized learning tracks for students with special needs, educational gaps, and refugee children, supplemented by remedial English classes and tablet technology to bridge digital divides.

The school also maintains critical scholarship funds covering tuition, room, board, and living expenses for boarders, Syrian refugee students, and gifted children with limited financial resources. Students engage in interactive and environmental initiatives such as robotics, peace education, Design for Change, WeNEEDle, Seeds of Hope, a GoGreen botany and agriculture project, a campus recycling program, and solar energy. Through the Healing Harbor initiative, vulnerable children receive psychological and social support, alongside teacher training and summer shelter for children at risk. Following Christ’s example of compassion, the school transforms hardship into positive change, and every dollar raised at our banquet directly provides these children with education, safety, counseling, and a brighter future.

Torontohye: Who will deliver the keynote address at the banquet?

Ruth DD: Our keynote speaker is Rev. Raffi Messerlian, co-principal of the Shamlian Tatigian School and pastor of the Armenian Evangelical Church of Nor Marash in Bourj Hammoud. Rev. Messerlian is a graduate of Haigazian University and the Near East School of Theology, as well as an active member of the Association of Evangelical Schools in Lebanon. He served for 18 years as pastor and school principal at the Armenian Evangelical Church and Secondary School in Anjar before assuming his pastoral leadership at Nor Marash in July 2014. Drawing from his extensive leadership in both Anjar and Bourj Hammoud, Rev. Messerlian will share firsthand insights into the realities in Lebanon, the challenges facing Armenian schools, and how these institutions continue to

deliver hope against extraordinary odds.

Torontohye: How can community members purchase tickets or support the banquet?

Ruth DD: Tickets are $65 each and can be reserved by contacting me at 647282-4386 or Armine Torunian at 647-229-4357. Those who cannot attend in person but still want to support Armenian students and schools in Lebanon are warmly invited to donate online through our website at amacnews.org. ֍ *** Photos courtesy of the AMAC.

14 ԶՐՈՅՑ

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

CONVERSATION

Թորոնթոհայ պաս-պարիթոն Վարդան Գաբրիէլեանի յաղթարշաւը՝ Փարիզի օփերայէն մինչեւ միջազգային բեմեր զրոյցը վարեց՝ Թամար Շահինեանը Աշխարհի ամենԷն հեղինակաւոր օփերայի բեմերէն մինչեւ միջազգային մրցոյթներ՝ թորոնթոհայ Վարդան Գաբրիէլեանի անունը այսօր կը հնչէ որպէս բացառիկ տաղանդի, բարձր արուեստի եւ հետեւողական աշխատանքի խորհրդանիշ։ 2026-2027 թատերաշրջանին գանատահայ պաս-պարիթոն Վարդան Գաբրիէլեանը կը վերադառնայ Փարիզի ազգային օփերա (Opéra national de Paris), ուր կը մարմնաւորէ Մազէթոյի դերը «Տոն Ճովաննի»-ի նոր բեմադրութեան մէջ, Օռացիոյի դերը «Համլէթ»-ի մէջ, սպայի դերը «Լէյտի Մաքպէթ Մցենսքի»-ի մէջ, ինչպէս նաեւ Լը Տիւք տը Վերոնայի դերը «Ռոմէօ եւ Ժիւլիէթ»-ի մէջ։ Նոյն թատերաշրջանին ան կը վերադառնայ նաեւ Էտմընթըն օփերա (Edmonton Opera), ուր կը ստանձնէ Տոն Պազիլիոյի դերը Ռոսսինիի «Սեւիլեան սափրիչ» (Il barbiere di Siviglia) օփերային մէջ։ Ստորեւ կը ներկայացնենք Մոնթրէալի «Հայ հորիզոն» հեռատեսիլի ծրագիրի տնօրէն Թամար Շահինեանի հարցազրոյցը Գաբրիէլեանին հետ. հարցազրոյցը առաջին անգամ սփռուեցաւ 14 օգոստոսին՝ «Հայ հորիզոն»-ի եթերով: *** Թամար Շահինեան– Բարեւ, Վարդա’ն, ինչպէ՞ս ես։ Վարդան Գաբրիէլեան– Բարեւ ձեզ. շատ լաւ, փառք Աստուծոյ։ Ուրախ եմ հոս ըլլալուս։ Թամար– Այո, նմանապէս մենք ալ շատ ուրախ ենք, որ այս առիթը ստեղծուեցաւ քու շատ նեղ, ժամանակիդ մէջ. միշտ զբաղած ես լաւ բաներով։ Ուրեմն, նախ կ՚ուզէինք շնորհաւորել ամբողջ Մոնթրէալի, Լաւալի գաղութին կողմէ բոլոր յաջողութիւններդ, որ վերջին քանի մը տարիներուն արձանագրած ես։ Մասնաւորապէս, ես կը յիշեմ մեր վերջին հարցազրոյցը 2022 թուականին էր, երբ Մոնթրէալ եկած էիր ներկայացնելու Վերտիի «Ռեքուիէմ»-ը։ Անկէ ի վեր կրնանք ըսել, որ այս վերջին չորս տարիներուն բաւական յառաջխաղացք արձանագրած ես ասպարէզիդ մէջ, մանաւանդ անցեալ տարի, երբ դարձակէտ մը ունեցար Ֆիկարոյի դերը ստանձնելով Փարիզի ազգային օփերայէն ներս։ Այսօր այսպիսի մեծ բեմերու վրայ ներկայացումներ տալը, կամ անոնց հետ համագործակցիլը ինչպիսի՞ արժէք կը ներկայացնէ քեզի համար։ Վարդան– Նախ եւ առաջ, շատ հպարտ եմ միշտ, որ իբրեւ հայ այս ասպարէզին մէջ անունս կ՚աւելնայ բազմաթիւ ուրիշ հայերու անուններուն, որոնք արդէն աշխարհի սրահները կը լեցնեն։ Բախտաւոր ենք եւ հպարտ կը զգանք, որ շատ հայ անուններ կան՝ ըլլայ Հայաստանէն, ըլլայ սփիւռքէն, որոնք շատ մեծ համբաւ ունին աշխարհի չորս կողմը։ Եւ բախտաւորուած եմ, որ այս վերջին տարուան մէջ միայն օփերաներուն մէջ, 3-4 ուրիշ հայերու հետ, առիթ ունեցած եմ աշխատելու։ «Թոսքա»-ի մէջ, օրինակ, աշխատեցայ հայու հետ, «Ճաննի Սքիքի»-ի՝ «Տրիփթիխ» (Il trittico) օփերային մէջ աշխատեցայ հայերու հետ, որոնք, կրնամ ըսել, շատ աւելի առաջ են ինձմէ եւ ինծի օգտակար կը դառնան զանազան ձեւերով։ Թամար– Ներշնչումդ ուրկէ՞ ստացած ես օփերայի երգիչ դառնալու։ Վարդան– Փոքր տարիքէս Թորոնթոյի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ ծառայած եմ, Հայ կեդրոնին մէջ ծառայած եմ, եւ կամաց-կամաց յառաջացած եմ. վախճանեալ Սրբազան Մեղրիկ Բարիքեանը, երբ դեռ Հայր Մեղրիկ էր, եղաւ իմ թեւ-թիկունքս։ Զիս ղրկեց Թորոնթոյի The Royal Conservatory of Music դպրոցը, եւ ատկէ ետք ես Ֆիլատելֆիա ուսանեցայ Curtis Institute of Music-ի մէջ, ուր զանազան օփերաներու մասնակցեցայ եւ սկսայ հիմքս շինել։ Շատ լաւ ուսուցիչ մը գտայ Նիւ Եորքի մէջ, անունը Արմէն Պոյաճեան, որ շատ աշխարհահռչակ է, մանաւանդ մարզելու ցած ձայներ՝ պաս, պասպարիթոններ։ Ատկէ ետք՝ Օփերա Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ աշխատեցայ. արդէն երկու տարիէ Փարիզ փոխադրուած եմ կնոջս՝ Անիին հետ։ Այնտեղ զաւակ ունեցանք.: Կը շարունակեմ Փարիզի օփերային մէջ յառաջդիմութիւն

ունենալ: Ուրիշ առաջնախաղեր ալ կ՚ընեմ. օրինակ, քանի մը ամիս առաջ Զուիցերիոյ Լոզանի օփերային հետ début ըրի, որ նոյնը ըրած էի Փարիզի մէջ, «Ռիկոլեթթօ» օփերային մէջ, որ դերակատարեցի Սփարաֆուչիլէի (Sparafucile) դերը։ Անցեալ տարի ուրիշ շատ մեծ նուաճում մը ունեցայ Covent Garden-ի մէջ, Լոնտոն։ Թամար– Շատ ուրախ ենք, Վարդան, որ ձեր առաջին ներշնչումը եղած է Սրբազան Մեղրիկին կողմէ՝ անձնաւորութիւն մը, որ բոլորս կը յիշենք, եւ որ յատուկ տաղանդ ունէր յայտնաբերելու բոլոր այն երիտասարդները, որոնք արուեստի հանդէպ մեծ սէր ունին։ Գալով տարբեր օփերաներուն մէջ ձեր ստանձնած դերերուն, ուր երգը միայն բաւարար չէ, կրնայ ձայնը ինիսուն տոկոսը, բայց կայ նաեւ դերասանութեան բաժինը։ Ի՞նչ ունիս ըսելիք այդ մասին, ինչպէ՞ս կրնաս երկուքը միացնել։ Վարդան– Երբ մասնագիտութեամբ արհեստավարժ կ՚երգես, մարդիկ կը սպասեն, որ երգեցողութիւնդ լաւ ըլլայ, յետոյ բեմադրութիւնդ: Երբ տարբեր բեմադրիչներու հետ կ՚աշխատինք, կ՚անդրադառնանք, որ երբեմն երգեցողութիւնը կրնայ յանկարծ երկրորդական դառնալ։ Եւ այո՛, տարբեր լեզուներ գիտնալը շատ կարեւոր է։ Հիմա, օրինակ, կ՚երգեմ իտալերէնով, ֆրանսերէնով, ռուսերէնով, գերմաներէնով, կ՚երգեմ նաեւ լեհերէն, ռումաներէն, չեխերէն լեզուներով, եւ ամէն մէկուն համար տարբեր դասընթացքներ կ’ընեմ, մարզիչներու հետ կ’աշխատիմ։ Թամար–Եւ երբ այդ լեզուներով կ՚երգես, կը հասկնա՞ս բառերը: Վարդան– Պէտք է հասկնանք, անշո’ւշտ։ Տեղացիի նման չեմ խօսիր, բայց, օրինակ, երբ ես ռուսերէն կ՚երգեմ, ունկնդիրները միշտ կը կարծեն, որ ես ռուս եմ։ Որովհետեւ հայ ըլլալով՝ հայերէնը կ՚օգնէ մեզի ամէն, ամէն լեզուներուն։ Թամար– Այո՛, շատ ճկուն լեզու ունինք մենք, շատ ճիշտ ես։ Ո՞ր կերպարին →

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

ԶՐՈՅՑ դերը, որ մեկնաբանած ես, ամենէն հարազատը զգացած ես։ Վարդան– Կրնամ ըսել՝ Ֆիկարոն, որովհետեւ դեռ փոքր եմ, դեռ բաւական փոքր կը սեպուիմ՝ որպէս պաս ձայն ունեցող։ Ուրեմն Ֆիկարոյի դերը բաւական հարազատ կը զգամ, որովհետեւ երիտասարդ, ճկուն, տաքարիւն, այսինքն՝ գործունեայ տղայ մըն է։ Բեմին վրայ չեմ զգար, որ Ֆիկարոն դեր մըն է, որ կը կատարեմ, այլ կը զգամ, որ Վարդանն է։ Այսինքն՝ առօրեաս անոր կը նմանի արդէն։ Թամար– Վարդան, երբ այդ բեմերէն ներկայացումներ կ՚ընես, կը զգա՞ս, որ հանդիսատեսններուն մէջ, բաւական մեծ թիւով հայեր ալ կու գան քեզի դիտելու։ Վարդան– Այո՛, նորէն բախտաւորուեցայ, մանաւանդ որ եկեղեցւոյ մէջ ալ կը ծառայեմ՝ սարկաւագ ըլլալով Փարիզ։ Բաւական հայու կը ծանօթանամ եւ շատ ուրախ եմ, որ տեղ մը կ՚ապրինք, ուր բազմաթիւ հայեր կան: Քանի մը հարիւր հազար հայ կայ Ֆրանսայի մէջ եւ Փարիզի հայկական գաղութէն շատ անձինք կու գան, օփերաներուն ներկայ կ՚ըլլան։ Թամար– Ի՜նչ լաւ, երանի՜ իրենց։ Իսկ իբրեւ հայ, Վարդա՛ն, կը զգա՞ս, որ յաւելեալ պատասխանատուութիւն ունիս, որովհետեւ ամբողջ ազգդ կը ներկայացնես։ Վարդան– Այո՛, որովհետեւ այդպէս դաստիարակուած ենք եւ մեծցած ենք, եւ հպարտ կը զգանք, որ հայ ենք։ Այսինքն՝ արդէն մեր լաւագոյնը միշտ կ՚ընենք։ Կարեւոր է նշել, որ շատ երգիչներ, շատ լաւ երգիչներ կան ամէն ազգերու մէջ, եւ հայ ըլլալը քեզի կու տայ պատասխանատուութիւն այդ պայքարին մէջ գործդ յառաջ տանելու՝ ամենաբարձր մակարդակով կատարելու զայն ... Ամէն մարդ իր գաղափարը կու տայ, ամէն մարդ քեզի իր ճամբան ցոյց կու տայ, , բայց վերջիվերջոյ մենք պէտք է մեր ձայնով, մեր հաւատքով առաջ քալենք։ Այդ բաներն են, որ հայ ըլլալու պատասխանատութիւնը կու տան մեզի... Թամար– Այո, հասկնալի է։ Կը հաւատամ, որ այս պարագային հայ ըլլալը առաւելութիւն մըն է, որովհետեւ քեզի այդ ինքնավստահութիւնը կու տայ։ Մանաւանդ մեր DNA-ին մէջ արդէն ունինքպայքարելու, դիմանալու, դիմադրելու, դիմադրող ըլլալու կարողութիւնը։ Եւ այս պարագայինատոր փաստը, Վարդա՛ն, այսօր ես կը դիտեմ դիմացս, որովհետեւ դուն ամէն ճիգ կը թափես, որ շատ մաքուր հայերէնով մեզի հետ հաղորդակցիս, եւ այդ մէկը արդէն ինքնին մեծ փաստ մըն է, թէ որքան պայքարող ժողովուրդ ենք. կը շնորհաւորեմ։ Մինչ այդ ըսեմ, որ հայերէնդ շատ մաքուր է, եւ շատ-շատ գնահատելի ու ողջունելի է այս քու ճիգդ։ Վարդան– Կ՚ուզէի աւելցնել նաեւ, որ հայ ըլլալով ուրիշ շատ գեղեցիկ բան մը կայ. երբ տարբեր քաղաքներ ըլլամ, ուր տարբեր հայ համայնքներ կան, միշտ կայ կեդրոն, եկեղեցի՝ որեւէ մէկ թեմի պատկանող. բնաւ խտրութիւն չեմ ըներ։ Կ՚երթամ, ես ինքզինքս կը ներկայացնեմ իբրեւ սարկաւագ, միշտ շապիկ կը հագնիմ, կը ծառայեմ, տարբեր միջոցառումներու ներկայ կ՚ըլլամ։ Այդ ձեւով կը զգամ, որ Անիին՝ կնոջս հետ, շատ գեղեցիկ, շատ ընդլայնուած հայկական գաղութ կը կազմենք աշխարհի չորս կողմը, մինչեւ Աւստրալիա, Ֆրանսա, Զուիցերիա, Անգլիա, Գերմանիա... հիմա ո՛ւր որ ըլլանք, մէկ խօսքով կ՚ըսենք՝ «Այս քաղաքին մէջ ո՞վ հայ կայ», եւ ճաշի կ՚ելլենք ընտանիքներու ալ կը ծանօթանանք։ Թամար– Ի՜նչ լաւ։ Այսինքն կը զգաս, որ մեծ ընտանիքի մը մաս կը կազմես, աշխարհի ո՛ր կողմն ալ գտնուիս։ Ահաւասիկ հայ ըլլալուն առաւելութիւններէն մէկը եւս։ Վարդա՛ն, պիտի անցնիմ նորէն ասպարէզիդ. կա՞յ դեր մը, որ տակաւին չես մարմնաւորած եւ կ՚ուզես կատարել։ Վարդան– Անշուշտ, այո՛, շատ դերեր կան։ Փուչչինիի դերերէն մէկը կայ՝ օրինակ, Թիմուրի դերը «Թուրանտոթ» (Turandot) օփերային մէջ, Մեֆիսթոֆելէսի (Méphistophélès) դերը «Ֆաուսթ» (Faust) օփերային մէջ, որուն հեղինակը Կունոն (Gounod) է։ Շատ դերեր կան, այսինքն՝ անվերջ է ցանկը, եւ ա՛յդ է գեղեցիկը մեր ասպարէզին մէջ։ Անվերջ է, միշտ աշակերտի աչքով պէտք է նայիս, ... Որքան որ կ՚ըսես՝ դեռ սորվելիք ունիս: Թամար– Բաւարար չէ, այո՛։ Վարդան– Ճի՛շտ, որովհետեւ եթէ ըսես «գիտեմ», կը սկսիս ետ երթալ։ Այսինքն, նոյնիսկ երբ որ գիտես, դեռ բեմին վրայ, օփերայի ընթացքին, երգեցողութեանդ ընթացքին, համերգէն ետք կ՚ըսես՝ «Ասիկա այսպէս կրնայի ընել, կամ այնպէս կրնայի ընել»։ Միշտ պզտիկ փոփոխութիւններ կ՚ընես ամէն

15 CONVERSATION երգեցողութեանդ մէջ. ուրեմն նոյնը չէ, երբեք նոյնը չէ։ Թամար– Այսինքն միշտ առիթը ունիս նոր բաներ սորվելու։ Եւ կրնանք ըսել, որ նոյնն է պարագան հայր ըլլալուն մէջ. խօսէ՛ մեզի ձեր մանուկին մասին։ Վարդան– Անունը Արմէն Ստեփանոս Գաբրիէլեան է։ Արմէնը հօրս անունն էր. ան COVID-ի համաճարակի ատեն մահացաւ։ Ստեփանոս անունն ալ դրինք, որովհետեւ տարուան վերջին շաբթուան ընթացքին ծնաւ, եւ տարուան վերջին շաբթուան Սուրբ Ստեփանոս նախավկային տօնն է, որ մեր եկեղեցւոյ, քրիստոնէական առաջին սարկաւագը եղած է եւ ամենապարզ սուրբերէն եւ եկեղեցւոյ գործակիցներէն մէկը։ Ուրեմն, միայն սարկաւագ էր, բայց ճիշտ սուրբի նման կեանք ապրած է եւ սերմանած է շատ գեղեցիկ քրիստոնէական ոգի ամէնուն հետ։ Այդ օրինակով է, որ կը յուսանք, մեր Արմէնը կը մեծնայ: Թամար– Շատ գեղեցիկ անուն է. այո՛, վստահ ենք, որ անունին տէրը պիտի ըլլայ։ Վարդա՛ն, շատ շնորհակալ ենք այս առիթին համար, եւ քեզի ամենայն յաջողութիւն կը մաղթենք։ Վստահ եմ, որ այս ընթացքով շատ աւելի մեծ վերելքներ պիտի արձանագրես կեանքիդ մէջ։ Ահաւասիկ բազմաթիւ մրցանակներու եւ միջազգային ճանաչումի արժանացած Վարդան Գաբրիէլեանը, որ իր յաջողութիւններով ոչ միայն կը փառաւորէ հայ անունը, այլեւ կը ներշնչէ երիտասարդ երաժիշտներու ներ սերունդ մը, աապացուցելով որ տաղանդը, նուիրումը կրնան հայ երիտասարդը հասցնել մեծագոյնը բեմեր: ֍ *** Լուսանկարները առնուած են vartangabrielian.com-էն:

16

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

ԶՐՈՅՑ

CONVERSATION

Համազգայինի հայագիտական նիւթերու լսարանի մեկնարկը. ի՞նչ կրնանք ակնկալել զրոյց` Թամար Տօնապետեան Գուզուեանի հետ Թորոնթոհայ գաղութի կրթական եւ մշակութային կեանքը հարստացնելու նպատակով, շուտով իր դռները պիտի բանայ Համազգայինի hայագիտական նիւթերու լսարանը։ Լեզուի, գրականութեան եւ մշակութային նիւթերու նուիրուած այս նոր նախաձեռնութեան մանրամասնութիւնները պարզելու համար՝ «Թորոնթոհայ»-ը զրուցեց լսարանի վարիչ Թամար Տօնապետեան Գուզուեանի հետ։ *** «Թորոնթոհայ»– Ինչպէ՞ս ծնունդ առաւ Համազգայինի հայագիտական նիւթերու լսարանը: Թամար Տօնապետեան Գուզուեան– Միտքը նոր չէ։ Հայագիտական նիւթերու լսարան մը ատենին գոյութիւն ունէր Թորոնթոյի մէջ, որ քանի մը տարի շարունակուեցաւ պրն. Մարգար Շարապխանեանի եւ տիկ. Սոնա Յովհաննէսեանի ղեկավարութեամբ։ Համազգայինը իբր կրթական եւ մշակութային միութիւն զանազան ծրագիրներու ընդմէջէն կը միտի լեզուն կենսունակ պահել, գրականութիւն տարածել, ստեղծագործութեան զարկ տալ։ Իր հիմնադրութենէն քիչ անց Համազգայինը հիմը դրաւ Հայ ճեմարանին եւ անմիջապէս ձեռնարկեց հրատարակչական աշխատանքի։ Տարիներու ընթացքին ընդարձակեց իր կրթական գործունէութիւնը։ Պէյրութի մէջ հիմնեց Համազգայինի Հայագիտական բարձրագոյն հիմնարկը որ 1974-2003 տարիներուն մօտ 150 շրջանաւարտ տուաւ։ Այսօր Համազգայինը ունի մէկէ աւելի ճեմարաններ Լիբանանի, Ֆրանսայի եւ Աւստրալիոյ մէջ։ Կը վարէ հայերէնի ուսուցիչներու պատրաստութեան ծրագիր Երեւանի պետական համալսարանի եւ Պէյրութի Հայկազեան համալսարանի գործակցութեամբ եւ կը շարունակէ տալ իր հունձքը. շրջանաւարտներ, որոնք հայերէն կը դասաւանդեն Միջին Արեւելքի եւ Եւրոպայի մէջ։ 1996-ին հիմնադրուած Համազգայինի Հալէպի հայագիտական հիմնարկը կը շարունակէ տալ իր պտուղները։ Աւելցնենք. «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատուն-տպարանը, «Բագին» գրական գեղարուեստական պարբերաթերթն ու «Բագին» մատենաշարը, Համազգայինի դասագիրքերու հրատարակութեան ծրագիրը, Լալան ու Արան, Գանատայի պարագային՝ «Օշական» մատենաշարը, Թորոնթոյի «Գլաձոր» մասնաճիւղի Գրասէրներու խմբակի հաւաքներու շարքը. ասոնք օրինակներ են շարունակական ծրագիրներու, իրաքանչիւրը իր կարգին շօշափելի ներդրում ունի ի նպաստ հայեցի կրթութեան։ Համազգայինի Գանատայի շրջանային վարչութեան հովանաւորութեամբ՝ Մոնթրէալի մէջ «Լեւոն Շանթ» հայերէնագիտական դասընթացքի հիմնադրութենէն ի վեր, Թորոնթոյի մէջ եւս նման ծրագիր մը սկսելու փափաք կայ։ Առ այդ, 2025-ին Գանատայի շրջանային վարչութեան նախաձեռնութեամբ այդ քայլը առնուեցաւ։ Եւ ինչպէս կ՚ըսէ առածը՝ «Երբ կայ կամքը, կ՚ըլլայ նաեւ կարելիութիւնը»։ Եռանդամ խորհրդատու մարմին մը յառաջացաւ, որուն մաս կազմեցին նաեւ Մեղեդի Էթիեմեզեանն ու Սիմոն Հասըրճեանը եւ գործի անցանք։ Ահաւասիկ կը մօտենանք մեկնարկին։ «Թորոնթոհայ»– Ինչո՞ւ հայագիտական նիւթերու լսարան Թորոնթոյի մէջ Թամար– Թորոնթոն աշխուժ համայնք եղած է եւ է։ Եւ համայնք մը աշխուժ պահելու խթաններէն մէկը նոր ձեռնարկներու յառաջացումն է. ձեռնարկներ որ քայլ պահեն օրուան պայմաններուն եւ համայնքի կարիքներուն հետ։ Համայնք մը ունինք որ օր ըստ օրէ կ՚աճի. այսօրուան երիտասարդը պիտի դառնայ վաղուան ծնողը, ուսուցիչը, միութենական գործիչը։ Դպրոցները իրենց կարելիութեան սահմաններուն մէջ կը փոխանցեն լեզուն. Համազգայինի «Յ.

Մանուկեան» գրադարանը, գրական ձեռնարկները, համայնքին մէջ այլ միութիւններու, եկեղեցիներուն կատարած աշխատանքները կ՚օգնեն հայերէնախօսութեան զարկ տալու։ Բայց պէտք է ընդունիլ որ բաց մը գոյութիւն ունի, հետեւաբար աւելին պէտք է տալ մշակութային գիտելիքի պաշարը զարգացնելու, լեզուն, գրականութիւնը, մշակոյթը ապրեցնելու եւ վաղուան մարդուժը պատրաստելու։ «Թորոնթոհայ»– Ինչպիսի՞ բնոյթ ունի լսարանը Թամար– Լսարանը երկու տարուան տեւողութիւն ունի, որմէ ետք ուսանողը կը ստանայ վկայագիր։ Երկու տարուան մէջ չորս եռամսեակ՝ սեպտեմբերէն դեկտեմբեր, յունուարէն մայիս։ Շաբթուան մէջ մէկ դասապահ։ Դասապահը նաեւ ունի աշխատանոցի բաժին, որ նիւթին համաձայն կը ծրագրուի։ Նիւթերը առաւելաբար կեդրոնացած են լեզուի եւ գրականութեան վրայ. կան նաեւ հայկական մշակոյթին առնչուող այլ նիւթեր։ Այս բոլորը՝ անձամբ, դասարանային միջավայրի մէջ, ուր ուսանողը առիթ կ՚ունենայ ոչ միայն ունկնդրելու այլեւ արտայայտուելու, քննարկելու, բանաւոր եւ գրաւոր կարողութիւնները զարգացնելու։ «Թորոնթոհայ»– Լեզու, գրականութիւն եւ մշակութային նիւթեր ըսելով ի՞նչ պէտք է հասկնալ: Թամար– Լեզուի պարագային շեշտը արեւմտահայերէնի վրայ է. նիւթեր ինչպէս ուղղագրութիւն, քերականութիւն մաս պիտի կազմեն ծրագրին։ Գրականութեան հոլովոյթը, ոլորտները, հրատարակչական աշխատանքը, հայ եկեղեցւոյ պատմութիւնը, յետ-եղեռնեան գրականութիւնը, հայ բանաստեղծութիւնը, խմբագրութեան արուեստը եւ այլ նիւթեր պիտի փոխանցուին ուսանողին այնքան որքան կը թոյլատրէ լսարանին ձեւաչափը։ Ի հարկէ երբ կը խօսինք այս բոլորին մասին բնականաբար հայոց պատմութեան տարբեր ժամանակահատուածներու մասին ալ պիտի անդրադառնանք։ Անխուսափելիօրէն իրարու կապուած են այս բոլորը։ →

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

ԶՐՈՅՑ «Թորոնթոհայ»– Ինչպիսի՞ դասախօսներ նկատի առնուած են: Թամար– Իւրաքանչիւր նիւթ ունի իր դասախօսը. անհատներ որոնք իրենց մասնագիտութեամբ եւ գիտելիքներու պաշարով անկասկած պիտի հարստացնեն ուսանողին փորձառութիւնը։ Առաջին տարեշրջանի դասախօսները առաւելաբար կու գան Թորոնթոյէն եւ Մոնթրէալէն. գրական եւ կրթական մարզերուն մէջ իրենց դրոշմը ձգած անհատներ են։ Կազմին մաս պիտի կազմեն նաեւ հոգեւոր հայրեր։ Լսարանի ընթացքին, պարբերաբար դասախօսներ պիտի ունենանք նաեւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներէն կամ այլ երկիրներէ։ Պէտք է ըսել որ բոլորը խանդավառութեամբ ընդառաջեցին մեր առաջարկին։ Կանխայայտ շնորհակալութիւն բոլորին։ «Թորոնթոհայ»– Մասնակցութեան պայմանները ի՞նչ են. ի՞նչ կրնայ

17 CONVERSATION ակնկալել ուսանողը: Թամար– Մասնակցողը պէտք է հայերէնի իմացութիւն ունենայ. նաեւ, առնուազն երկրորդական ուսումը աւարտած պէտք է ըլլայ։ Այն անձը որ կը փափաքի զարգացնել արեւմտահայերէնի, գրականութեան, մշակոյթի իմացութիւնը եւ կը հաւատայ որ կրնայ օգուտ քաղել նման լսարանէ, ըլլայ ան ուսուցիչ, միութենական, ծնող, թէ համալսարանական, կրնայ մասնակցիլ։ Վկայագիր ստանալու համար, ուսանողը պարտի ամբողջացուցած ըլլալ լսարանի ընթացքը (չորս եռամսեակ) եւ մասնակցած դասապահերու առնուազն 80 առ հարիւրին։ Ինչպէս որեւէ լսարան կամ դասընթացք, ուսանողին մասնակցութիւնը կարեւոր է. այս պարագային, իւրաքանչիւր եռամսեակի աւարտին, ուսանողը պէտք է կատարէ ներակացում, որուն նիւթը ինք կ՚ընտրէ, եռամսեակի նիւթերուն հիման վրայ։ «Թորոնթոհայ»– Ե՞րբ կը սկսի լսարանը, ինչպէ՞ս կարելի է մասնակցիլ Թամար– Լսարանը կը սկսի Երկուշաբթի, 14 սեպտեմբերին։ Ուրախ ենք որ համայնքին մէջ մեծ հետաքրքրութիւն ստեղծեց այս քայլը։ Ստացած ենք 25 դիմումնագիր. դիմողներուն մէկ մասը երիտասարդներէ բաղկացած է. կան նաեւ ուսուցիչներ եւ միութենականներ։ Մասնակցութեան սակը իւրաքանչիւր եռամսեակի համար 200 տոլար է։ Յաւելեալ դիմումներ կրնանք ընդունիլ մինչեւ սեպտեմբերի սկիզբը։ Մասնակցիլ ուզողը պարտի դիմումնագիրը ամբողջացնել։ Հարցումներու պարագային կապ պահել Թամար Տօնապետեան Գուզուեանի, կամ լսարանի փոխվարիչ՝ Մեղեդի Էթիեմեզեանի հետ։ Շնորհակալութիւն Համազգայինի առաքելութեան հաւատացող եւ այս ծրագրին նեցուկ կանգնող իւրաքանչիւր անհատի։ ֍

18

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

ԿԱՐԾԻՔ

OPINION

Inside the world of

‘Armenian propaganda’

By Sophia Alexanian

In the summer of 2022, I began reading a book about modern Azerbaijani political history written by a professor based in Turkey. I didn’t manage to finish the book before I had to return it to the Toronto Public Library, which, in hindsight, I really regret. I think it’s important to gain exposure to different sources, especially ones you wouldn’t normally encounter.

The book was published in 2011, and it analyzed how Azerbaijani nationalism evolved throughout the 20th century, their fossil-fuel production-driven industrialization, and some reasons they lost the First Artsakh War. I am sure that by now, there are many more recent and relevant books published post-2020 and post-2023. However, large chunks of the book were devoted to analyzing Soviet Armenia, and those remain intriguing. One section claims that in the Gorbachev era, ethnic nationalism occurred only in select Soviet republics. The book blames this localized rise in nationalism on “ancient hatreds” and intellectuals instigating hatred. In this section, for the first time in my life, I am introduced to the Armenian poet Silva Kaputikyan.

The book introduces her as a political activist who served on the Armenian Supreme Soviet from 1975 to 1980. It quotes her discussing how Soviet authorities actually allowed Armenian nationalist expression, noting that during a 1964 trip to America, she handed Armenian political texts to a “Dashnak woman.” The woman was astonished that texts discussing Armenian questions and tragedies were published under Soviet rule.

I want to acknowledge that this is not the ideal way to be introduced to an Armenian intellectual figure. I was not introduced to Kaputikyan in a neutral setting. I wasn't introduced to her actual writing, her broader ideas, or an unbiased historical context that would add nuance. Not to say that it’s wrong to read about Armenian writers from non-Armenian sources (I mean, Victoria Rowe is a non-Armenian researcher and I promoted her). But in this context, Kaputikyan is introduced to serve a specific narrative. The facts shared about her are selected solely to support the narrative, and the framing immediately accuses her: She’s a crazy nationalist who took advantage of permissive Soviet policies to fan the f lames of conf lict.

Are there better sources on Kaputikyan available? Of course. The Toronto Public Library carries two of her books; there’s her house-museum in Yerevan; probably lots of others. But the books are in Armenian (a language most of Toronto doesn’t read), the house-museum is two connecting f lights away (expensive and time-consuming), and few

sources tie everything into a cohesive narrative as that book did.

Confronting knowledge gaps in the diaspora Being a diasporan means constantly confronting knowledge gaps. An anglophone Toronto-Armenian is separated from the homeland by language, distance, and time. Even when well-intentioned, the Armenian history taught in the diaspora can feel strikingly incomplete. We often recount a simplified timeline that starts pre-Christianity with the conflict between Hayk and Bel, moves through paganism and Zoroastrianism, lands on Saint Gregory the Illuminator, and highlights Vardan Mamikonian defending our faith. Then comes the sharp, devastating crescendo of 1915, followed by the First Republic, and then a sudden, glaring blank space.

If you are lucky, you might learn how some Armenian intellectuals who survived the genocide later perished in the Stalinist purges. You might hear brief mentions of Armenian contributions to the Second World War. But for many in the North American diaspora, Soviet Armenia is a black box. The First Republic went in, and the Second Independent Republic (1991) came out. A history textbook based on the average ‘traditional’ diaspora Armenian’s understanding might leave the entire Soviet era blank and skip straight to the First Artsakh war.

This leaves massive knowledge gaps regarding the big questions: How much autonomy did Armenians actually have to self-govern in the Soviet Union? In what ways did their cultural expression thrive, and in what ways was it suppressed? Some diaspora Armenian intellectuals of the 1980s offered conflicting and often unsubstantiated or superficial answers. But if we do not answer these big questions with a cohesive narrative, someone else will gladly do it for us.

These knowledge gaps cannot be filled solely by the supposed ‘new’ diaspora (those who lived in Soviet Armenia and then emigrated in the 1990s/2000s) and their personal anecdotes. There’s a scene in George Orwell’s 1984 that perfectly summarizes why. In the dystopian world of 1984, Winston wanders into a pub in the prole district and strikes up a conversation with an older man, buying him a beer. He hopes the old man, who was an adult before the Revolution, can give him a definitive answer about whether life was genuinely better or worse before the Party took power.

However, the conversation proves incredibly frustrating for Winston. Instead of providing meaningful historical insights about freedom, poverty, or the

overall standard of living, the old man can only recall trivial, disjointed details. He complains about the metric system replacing pints with half-liters, reminisces about top hats, and shares minor, fragmented personal anecdotes. Winston realizes that the grand historical truth he is searching for is lost not just because the Party rewrites history books, but because the people who lived through the past remember only small, insignificant fragments of their daily lives.

Unlocking history through cartoons Speaking of small, insignificant fragments of daily life: children’s cartoons. Soviet Armenian children’s cartoons are arguably the most accessible historical artifact we have from that era. These videos are available for free on YouTube, with some videos even subtitled in English. Those who were children in the Soviet Union in the 1970s/80s largely love these cartoons, as they are nostalgic reminders of a simpler time in their personal lives.

I can imagine many in that generation will not appreciate what I am about to do. What if, instead of treating these cartoons as nostalgic but insignificant, or dismissing them as pure propaganda, we analyze them as a primary source on Armenian cultural production in the Soviet Union and see where that leads us?

Of course, if taken to extremes, this is wildly inappropriate. I seriously hope that 50 years from now, no one is analyzing SpongeBob SquarePants to find out how I lived. But cultural products are not produced out of thin air, and there are grains of truth from surrounding daily life in all media (SpongeBob, after all, works a menial, repetitive job and struggles to form a meaningful friendship with his social equal/coworker Squidward—dynamics not completely irrelevant to 21st-century North American life).

If the medium is the message, then The Found Dream (Գտնված երազ) as a representative of the medium presents a summary of what Soviet Armenian children’s cartoons tell us. The film itself is a sweet story about a girl who travels into a magical, painted world to find sleep for her restless grandfather. This perfectly represents the function of these cartoons as soothing evening entertainment for children before bed. But the simple fact that these cartoons exist at all, and are so well produced, shows how the 1970s and 1980s allowed for some genuine Armenian expression through Armenfilm, the state film studio. The cartoons are fluidly animated in color rather than stop-motion, and they are available with Armenian dialogue, text, → and original soundtracks. The Found Dream even

19

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

OPINION

ԿԱՐԾԻՔ

Markham Rd

Midland Ave

Jarvis St

Parkside Dr

Avenue Rd

Da n

fo rth

Rd

Warden Ave

Victoria Park Ave

Leslie St

Don Mills Rd

Avenue Rd

Islington Ave

Birchmount Rd

Don Mills Rd E

e

Bayview Av

Bathurst St

Keele St

Jane St

Kipling Ave

Mccowan Rd

Yonge St

St

Dufferin

Weston Rd

Martin Grove Rd

Highway 27 N

Kennedy Rd

Highway 27 S

Carlingview Dr

Brimley Rd

includes a familiar superstition about wishing and illustrator from a Bolsahye family originalLanguage Spoken Most Often at Home Armenian upon a shooting star. ly from Istanbul, and this graphic novel is her

By Census Tract Then there is Pingvinashen debut work exploring Armenian identity.

Steeles Ave E Steeles Ave W A lbio (Պինգվինաշեն). This one is about a misbeMore Armenian-language (and recently pub130 116 nR d 49 50 36 21 24 35 48 having penguin whose parents2are at their wits’ lished Armenian-themed) books are available Finch Ave E 27 Finch Ave W 129 end, so they send him to kindergarten where through the Toronto Public Library than most 37 131 22 46 117 34 47 52 25 he promptly gets kicked out. He ends3up on aSheppard people think.

We can only hope they aren't 51 Ave W 132 Re Sheppard Ave E xd ale journey, grows up, becomes self-sufficient, and underutilized, and the value of keeping them 38 4 53 Blv 1 118 d 128 40 26 finally returns to his parents. It is a5great short in circulation is obvious.

Rd 33 on York Mills Rd g st Wilson Ave Kin Ellesmere Rd film about coming of age, featuring a very Maybe I’m134 worried about an outdated medi45 135 23 39 28 29 126 catchy song the penguin sings6while waddling um.

In an algorithmic, increasingly AI-generRd Dixon 105 42 137 127 31 133 41 32 113 119 around. For our purposes, it is important to 30 ated content-dominated world, maybe caring 103 8 7 note that the kindergarten teacher speaks 115 about books in136public libraries in Toronto 43 102 108 112 100 125 138 Eglinton Ave E W 44 e Armenian. Thisonsubtly highlights the availabil(which is not even an influential, major dias110 140 Av 99 109 t lin 10 107 106 101 9 56 55 Eg Rd 11 and education 124 n ity of Armenian schools in 111 the pora player like the communities in the United 139 o st 91 92 120 ing 54 123 K Soviet Union as the default public option for States, Russia, or France in the minds of some) 96 97 58 90 13 94 57 98 15 114 89 59 60 kids in Armenia. This stands in contrast with is small-minded. But then again, maybe the Bloor St W 93 12 95 88 121 67 Bloor St E Danforth Ave 14 the diaspora, where the option for Armenian concept of a “propaganda war” as a whole is 74 83 80 79 69 62 122 68 75 71 87 64 81 65 education was strictly opt-in and often16came outdated.

86 84 70 78 76 The Queensway 73 72 63 with heavy financial and logistical barriers.

Institutional voices tell us the diaspora is 85 82 77 Even in imaginary worlds, Soviet cartoons temporary.

It feels as though the functions of 20 17 18 showcase the values and “moral of the story” the diaspora, one of which was the propagan19 that were passed down to kids.

The Puy-Puy da war to support genocide recognition and Lake Ontario Mouse (Պույ-Պույ մկնիկը) can be interpreted awareness, are no longer necessary or wantas a warning against greed and literal overconed. I don’t know what the diaspora’s formal sumption. The Lesson (Դասը) teaches respect response is. Maybe we are too decentralized to for nature. And Legend so on… have representation qualified to respond, and Turns out, anArmenian interesting collection of primamaybe there are bigger, more materially tangible 0 - 15 ry sources on Soviet Armenian upbringing is fish to fry.

16 - 60 right under our noses, accessible to the North But I do know that constantly re-exposing 61 - 140 Source: Statistics Canada, Census 2011; City of Toronto.

American diaspora. Our excuses for ignorance ourselves to community trauma to educate out141 - 360 Copyright (c) 2012 City of Toronto. All Rights Reserved. were mostly made up.No Data siders is not a healing process. For too long, we Published: August 2014 0 1 2 3 4 Prepared by: Social Policy Analysis & Research Neighbourhood Boundary have carried the heavy burden of pushing back Km Contact: spar@toronto.ca *NOS = Not Otherwise Specified.

Expanding access to our own stories against systemic, government-funded denialism, In 2023, I visited Silva Kaputikyan’s ex-husoften sanitizing our own history just to appeal band’s house-museum in Gyumri. In 2026, I to mainstream audiences. We must reject the am able to listen to an interview with Armenian notion that the diaspora is on trial to prove our historian Hrant Ter Abrahamyan, entirely in worth or the historic truth.

Armenian. Our ability to access previously inacInstead, we must prioritize media created cessible information constantly evolves. by and for Armenians for our own sake. By Institutionally available information is also shifting our creative focus inward, we bypass the constantly changing. The Toronto Public exhausting pressure to perform for a mainLibrary in 2022 did not impress me with its stream audience that does not fully grasp our catalogue. Since starting university in 2023, I context. Armenian cultural production does not have moved on to using the library resourcneed to be ‘propaganda’. It does not need to be es available to me through the University of purely informative or purely positive, or cater Toronto. But I recently went back and checked, to the lowest common denominator of cultural and there are some new books available for knowledge. We can build a diverse, multilingual checkout1 worth mentioning. One is Anastas Armenian cultural ecosystem that meets our inMikoyan, a book published in 2025 about a tellectual needs—our needs for social commenSoviet Armenian figure credited with helping tary, cultural criticism, and narrative therapy on guide Khrushchev to allow greater cultural top of existing primary cultural products. expression for nationalities. I also found a new Whether it is Armenian cartoons created in copy of The Agony of a People: Haig Toroyan’s the 1970s or Armenian graphic novels creatEyewitness Account of the Armenian Genocide by ed 50 years later, our storytelling powerfully Zabel Yessayan, translated into English for the reclaims our history and shapes our self-percepfirst time by Arakel Minassian in 2025. There tion. We need to do it ourselves, for ourselves. ֍ is even a brand-new 2026 graphic novel called *** Armaveni by Nadine Takvorian. Takvorian is Maps courtesy of the author. a first-generation Armenian-American author

/

41

Bridle Path-Sunnybrook -Y ork Mills

95

Annex

42

Banbury-Don M ills

96

Casa Loma

43

Victori a Village

97

Yonge-S t.Clair

44

Flemingdon P ark

98

Rosedale-Moore P ark

45

Parkwoods-Donalda

99

Mount P leasant E ast

46

Pleasant View

100

Yonge-E gli nt on

47

Don V al ley V illage

101

Forest Hil l South

48

Hil lcrest Vill age

102

Forest Hil l Nort h

49

Bayview Woods-St eeles

103

Lawrence Park South

50

Newt onbrook E ast

104

Mount P leasant West

51

Willowdale East

105

Lawrence Park North

52

Bayview Village

106

Hum ewood-Cedarvale

53

Henry F arm

107

Oakwood Village

54

O'Connor-Parkvi ew

108

Briar Hill-Belgravia

1

West Humber-Cl airville

55

Thornclif fe P ark

109

Cal edonia-Fairbank

2

Mount Olive-Silverstone-Jamestown

56

Leasi de-Benni ngt on

110

Keelesdale-E glinton West

3

Thi stl et own-B eaumond Hei ght s

57

Broadvi ew Nort h

111

Rockclif fe-S myt he

4

Rexdale-Kipling

58

Old East Y ork

112

Beechborough-Greenbrook

5

Elms -Old Rexdale

59

Danforth E ast York

113

West on

6

Kingsview V illage-The West way

60

Woodbi ne-Lum sden

114

Lambton Baby Point

7

Wi llowridge-Mart ingrove-Ri chvi ew

61

Taylor-Massey

115

Mount Denni s

8

Humber Heights -West mount

62

East End-Danforth

116

St eel es

9

Edenbridge-Humber Valley

63

The Beaches

117

L'Amoreaux

10

Princess -Rosethorn

64

Woodbi ne Corridor

118

Tam O'S hanter-Sullivan

11

Eringat e-Centennial-West Deane

65

Greenwood-Coxwel l

119

Wexf ord/Maryvale

12

Markland Wood

66

Danforth

120

Clairl ea-Birchmount

13

Etobicoke West Mall

67

Playt er Est ates-Danf orth

121

Oakridge

14

Isl ingt on-Ci ty Centre West

68

North Riverdal e

122

Bi rchclif fe-Clif fside

15

Kingsway S out h

69

Blake-Jones

123

Cliff crest

16

Stonegat e-Queensway

70

South Riverdal e

124

Kennedy P ark

17

Mimico

71

Cabbagetown-South St. James Town

125

I onview

18

New Toronto

72

Regent P ark

126

Dorset P ark

19

Long Branch

73

Moss Park

127

Bendal e

20

Alderwood

74

North S t.James Town

128

Agincourt South-M alvern West

21

Humber Summit

75

Church-Y onge Corridor

129

Agincourt North

22

Humberm ede

76

Bay St reet Corridor

130

Mill iken

23

Pelmo Park-Hum berlea

77

Wat erf ront Communities -The I sland

131

Rouge

24

Black Creek

78

Kensington-Chinat own

132

Malvern

25

Glenf iel d-Jane Height s

79

University

133

Cent ennial Scarborough

26

Downsview-Roding-CFB

80

Palmerston-Li ttle Italy

134

Highl and Creek

27

York Universit y Heights

81

Tri nit y-Bellwoods

135

Morni ngside

28

Rust ic

82

Niagara

136

West Hill

29

Maple Leaf

83

Duff eri n Grove

137

Woburn

30

Brookhaven-Am esbury

84

Li ttl e Port ugal

138

Eglint on East

31

Yorkdal e-Glen Park

85

South P arkdale

139

Scarborough Vi llage

32

Engl em ount-Lawrence

86

Roncesvalles

140

Guildwood

33

Clanton P ark

87

High P ark -S wansea

34

Bathurst Manor

88

High P ark Nort h

35

Westminst er-Branson

89

Runnymede-B loor West Vi llage

36

Newt onbrook West

90

Junct ion Area

37

Wi llowdal e West

91

Weston-P el lam Park

38

Lansing-W estgate

92

Corso I talia-Davenport

39

Bedf ord P ark -Nortown

93

Dovercourt-Wall ace Em erson-Junct i

40

St. Andrew-Windfields

94

Wychwood

Notes: 1. Availability status may vary depending on the item; some new titles may be listed as “on order” and not yet available for immediate checkout. You can still place a hold on these items.

20

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

ԿԱՐԾԻՔ

OPINION

Յունաստան է այս տարի, երթա՞նք Ռիթա Խաչոյեան Քանի մը ամիս առաջ, ինչպէս սովորաբար, ելաւ Համազգայինի «YouthLinks»-ի լուրը, թէ այս տարի Յունաստան պիտի ըլլայ եղեր: Ժողովի ընթացքին ընկեր Շանթին հարցուցի, թէ ինք ալ լսա՞ծ է այս լուրը, պատասխանը դրական էր: Բոլորս խանդավառուած էինք: Սկսայ օդանաւի տոմսեր փնտռելու: Քոյրերս ալ ուզեցին մասնակցիլ, ուրեմն՝ երեքով պիտի երթայինք: Լուրը հոս-հոն տարածելով իմացանք, որ Գանատայէն արդէն ինը հոգի պիտի մասնակցի: Ի՜նչ լաւ բան: Օրերը հաշուելու սկսանք, շատ չէր մնացած: Վերջապէս հասաւ օրը: Ուրախ տրամադրութեամբ հասանք օդակայան: Թռիչքի ժամը հասաւ. միացուցի Միւսիօ Ազնաւուրի կեանքին մասին ֆիլմը, որ շատ հաճելի էր օդանաւին մէջ… Ազնաւուրին հայրը միշտ կ'ըսէր՝ «Տղա՛ս, ո՞ւր էինք եւ ո՞ւր հասանք»: Այդ խօսքը շատ պտտեցաւ մտքիս մէջ: Կարծես բոլոր հայերը նման պատմութիւն մը

ունին: Երբ հասնինք

Յունաստան, անպայման մասնակիցներուն պատմութիւնները պիտի լսէինք ՝ թէ ամէն մարդ ո՞ւր էր եւ ո՞ւր հասած է հիմա, կամ ո՞ւր կը բնակի որպէս հայ՝ սփիւռքի որ մէկ կտորին մէջ: Հասանք Աթէնք, գիշերուան ժամը 11:30-ին: Հայորդի մը մեզ դիմաւորեց օդակայանը եւ տարաւ պանդոկ: Ստացանք մեր սենեակները եւ բաւական լաւ տեղաւորուեցանք: Յաջորդ առաւօտ տեսնուեցայ ընկերուհի Արինին հետ. տարիներէ ի վեր զինք կը ճանչնայի միայն WhatsApp-ով՝ որպէս համազգայինական: Քանի մը հարցերու համար հետը կապ պահած էի, բայց մտքէս անգամ չէր անցներ, որ օր մը կրնամ զինք անձամբ տեսնել: Է՜հ, կ'ըսեն չէ՞. «Լեռը լեռան չի հանդիպիր, բայց մարդը մարդուն կը հանդիպի»: «YouthLinks»-ը հինգշաբթի կը սկսէր, իսկ մենք երեքշաբթի ուշ գիշերին հասած էինք: Որոշեցինք երթալ ճաշարան մը : Նէոս Կոսմոս շրջանը կիրոսի (gyros) տեղ մը գտանք. իմանալով որ օտար ենք՝ մեզ անգլերէնով դիմաւորեցին: Ճաշը շատ համով էր: Ետքը հանդիպեցանք Գանատայէն հասած տղոց հետ ալ, ապա ընկեր Արային եւ միւս հասնող մասնակիցներուն հետ գացինք Մոնասթիրակի: Շատ հետաքրքրական էր հանրային փոխադրամիջոցներով յունական շրջաններ պտտիլը: Տեսանք խորհրդարանը (Բարլաման), ընթրեցինք եւ ապա վերադարձանք պանդոկ: Յաջորդ առաւօտ «YouthLinks»-ի առաջին օրն էր: Պիտի մեկնէինք Աքրոփոլիս, բայց նախքան այդ՝ ծանօթացման հաւաք ունեցանք: Հոն հասկցանք, թէ Ազնաւուրի հօր նման իւրաքանչիւրս կամ մեր ծնողները ո՞ւրկէ էին եւ ո՞ւր հասած են այսօր:

Հասանք Աքրոփոլիս. այդ օրը շատ տաք էր, արեւը՝ կիզիչ: Քանի մը յիշատակի նկարներ առինք բոլորս միասին՝ գանատացիներով եւ ամէնքով: Գացինք ճաշարան մը. հաճելի մթնոլորտի մէջ, բոլորս յոգնած ու տաքցած, նստանք եւ ճաշակեցինք հիւրասիրուած համեղ կերակուրները, ապա իջանք ու պտտեցանք Աթէնքի փողոցները: Գացինք «Զաւարեան» ակումբը, ուր տեղի ունեցաւ մեր առաջին սեմինարը, որ ընդհանրապէս հայկական պարի մասին էր, որմէ ետք, ըստ սովորութեան, պիտի պարէինք: Բաւական լաւ ժամանակ անցընելէ ետք ընթրիք, ապա՝ խրախճանք, իսկ ետքը՝ հանգիստ, որպէսզի պատրաստ ըլլանք յաջորդ օրուան: Երկրորդ օրը երկար ճամբորդութիւն էր: Լեռներ ելանք, ձորեր իջանք, անձրեւն ալ մեզի հանգիստ չձգեց: Հասանք ճաշարան մը, որուն դիմաց փոքրիկ մատուռ մը կար՝ խորանով, մոմով, խունկով ու աղօթելու տեղով… ասկէ ալ մեկնեցանք, երգելով ու ծափերով հասանք պանդոկ: Յաջորդ օրը՝ շաբաթ, առաջնորդարան պիտի երթայինք, ուր տեղի ունեցան երկրորդ եւ երրորդ սեմինարները՝ «Ազատ օր» թերթի եւ Հայ դատի ներկայացուցիչին մասնակցութեամբ: Ապա մտանք եկեղեցի, ուր ընկեր Շանթը (կամ տիրացու Շանթը) ականջիս փսփսաց.

— Ռի՛թա, միասին «Տէր Ողորմեա»-ն երգենք, աղուոր կ'ըլլայ: Միասին երգեցինք. բոլոր մասնակիցները մեզի կը դիտէին: Պահը շատ խորհրդաւոր էր. գոնէ անձամբ ես խորապէս կը զգայի այդ սուրբ եւ խորհրդաւոր պահը: Շնորհակալ եմ, տիրացու Շա՛նթ, այս առաջարկին համար: Հայր սուրբը քանի մը խօսք ըսաւ Աթէնքի գաղութին մասին, ապա մասնակիցները հարցումներ ուղղեցին ապագայի մտահոգութիւններու շուրջ: Եւ այսպէս անցանք մեր օրակարգի յաջորդ բաժիններուն՝ տաճարներ, տեսարժան վայրեր, ապա՝ խրախճանք եւ ուրախութիւն: Իսկ կիրակի օրը շատերը շուկայ գացին, ուրիշներ ալ հետեւեցան իրենց հետաքրքրութիւններուն: Երեկոյեան փակման արարողութիւնը տեղի ունեցաւ ակումբին մէջ՝ Յունաստանի պարախումբի անդամներուն հետ միասին: Երկուշաբթի առաւօտ յունահայ երիտասարդ մը մեզ հասցուց Աթէնքի օդակայանը: «Մնաք բարով» ըսինք Յունաստանին՝ մեր հետ տանելով լաւագոյն յիշատակները: ֍ *** Լուսանկարները տրամադրած է ժ Համազգայինի «YouthLinks»-ի յանձնախումբը:

21

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

OPINION

ԿԱՐԾԻՔ

նամակի՝րին r o t i d e e h t o t r e t t le

խմբագ

←3

ւն «Թ որոնթոհայ»-ի, Յարգ ելի՛ խմբագրու թի օգ ոստոսի ւն կը յայտնեմ, որ ձեր թի լու կա հա որ շն նց Սրտա եայ վարժ արանի ած էք ՀՕՄ-ի ամ էնօր թիւին մէջ հրատարակ րուն ող ջերթ ի կանի շրջանաւարտնե դա որ կր եր » ան ոյե «Լափ տութ եամբ քրքրու թեամբ եւ հպար ու ղերձ ները: Մեծ հե տա ած ում ներն ջանաւարտներուն մտ շր ս հա րա նո ր մե ի եց ընթերց աւ որիչ էր տկապէս յու զիչ ու տպ ու տեսակէ տները։ Յա ան Հայաստանի մատներու ն՝ պատմակ ար ց ոն ան լ նա առ ադ անդր ախներէն։ քեան տարբեր գաղթ օճ բնօրրաններէն ու սփիւռ յարկի երիտասարդները մէ կ ած սն ն րէ նե ակ եր լոր Այդ բո ինքնին մեծ մբ զինուած տեսնելը տակ հայեցի կրթութ եա հարստութ իւ ն է։ որ անխտիր յու սադրիչ է գիտնալ, Նոյնքան ու րախալի եւ բարձ րագոյն ւին հե տամուտ ըլլալու տո աս տր պա կը ալ ն բոլոր է, որ հայկական ւնը լաւագոյն փաստն ուսման։ Այս իրողու թի տարէ լիուլի՝ առ աքելութ իւ նը կը կա ու րն դե իր ը ան ար րուած վարժ իտակ ցութ եամբ տոգո ագ քն ին ի յեց հա ն այ կերտելով ո՛չ մի տուած եւ նատենչ, լաւ պատրաս ում ուս լեւ այ ր, նե դի ւթ իւ ն հայոր ցիներ։ Փա՛ռք ու գոհո քա ղա քա տ աս տր պա յաջողութ եան Աստուծ ոյ: ֍ Սիրով ու յարգ անգով՝ Ընթե րցող մը

Խմբագրութեան կողմէ

«Թորոնթոհայ»-ը պատասխանատու չէ իր էջերուն մէջ լոյս տեսած ծանուցումներու բովանդակութեան: Հրատարակութեան մէջի ներկայացուած կարծիքներն ու տեսակէտները հեղինակներունն են. «Թորոնթոհայ»-ի խմբագրութիւնը անպայման չի բաժներ զանոնք: Հրատարակութեան մասնակի կամ ամբողջական վերարտադրութիւնը առանց հրատարակիչին կամ խմբագիրին գրաւոր արտօնութեան արգիլուած է: Մեզի յղուած բոլոր թղթակցութիւններն ու այլ գրութիւնները ենթակայ են որոշ խմբագրութեան:

From the editor

Torontohye does not necessarily endorse or evaluate the products, services, or companies advertised. The opinions expressed in this publication are those of the authors. They do not purport to reflect the opinions or views of Torontohye. The reproduction of the material contained in this publication may be made only with the written permission of the publisher or editor. All submissions are subject to editing for space, style, and clarity.

METRAS

Մեծ տօնախմբութեամբ ...

SHIPPING & FORWARDING INC. 2175 Sheppard Ave. E. Suite 215 Toronto ON

ընթացքին անդրադարձաւ Ս. Աստուածածնի անթառամ առաքինութիւններուն եւ անոր հաւատքի ու հնազանդութեան օրինակին՝ ընդգծելով Մարիամ աստուածածնի բարեխօսութեան կարեւորութիւնը եւ աղօթքով հայցելով անոր բարեխօսութիւնը, ի մասնաւորի հայ ազգին եւ հայ եկեղեցւոյ համար։ Հանդիսաւոր պատարագի աւարտին կատարուեցաւ խաղողի, մատաղի եւ ջուրի օրհնութիւն։ Ս. ՊԱՏԱՐԱԳ «ԵՈՐՔ» ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏԱՆ ՄԷՋ Երկուշաբթի, 17 օգոստոս 2026-ին, Ս. Աստուածածնի վերափոխման տօնին յաջորդող օրը, «Յիշատակ մեռելոց»-ի առիթով, «Եորք» գերեզմանատան մէջ բացօթեայ մատուցուեցաւ պատարագ՝ ի յիշատակ ննջեցեալներու հոգիներուն։ Ս. պատարագը մատուցեց Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ hոգեւոր hովիւ տ. Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեան։ Պատարագին սպասարկեցին եկեղեցւոյ բարեշնորհ սարկաւագներն ու դպիրները, իսկ երգեցողութիւնը կատարեցին ներկայ հաւատացեալները։ Յաւարտ պատարագին, նախագահութեամբ եկեղեցւոյ հոգեւոր տեսուչին՝ տ. Գարեգին ծվ. Շխրտմեանի, կատարուեցաւ հոգեհանգստեան կարգ՝ ի յիշատակ ննջեցեալներուն։ Այնուհետեւ, եկեղեցւոյ հոգեւոր հայրերը կատարեցին գերեզմանօրհնէք՝ օրհնելով ներկաներուն ննջեցեալ հարազատներուն, ծանօթներուն եւ բարեկամներուն շիրիմները եւ աղօթք բարձարցնելով անոնց հոգիներուն խաղաղութեան համար։ ֍ *** Լուսանկարներն ու տեղեկութիւնները տրամադրած է Ս. Աստուածածին եկեղիցին:

Tel.: 416-497-0377 Fax: 416-497-0783 info@metrasshipping.com www.metrasshipping.com

ud Pro sor n spoof hon t e l te 2026

Your Most Reliable Transportation Partner To/From Armenia & Worldwide • Ocean, Air & Land International Transportation • Door to Door Services Available • 20', 40', LCL and Break-Bulk • Insurance Coverage • Export Documentation, Letters of Credit Handling and Banking Negotiations • Dedicated Agency Network Worldwide

22

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

ՍԻՒՆԱԿ

COLUMN

ՏԻՐՈՒԿԻՆ ՀԵՏ | Մէկ թակոցով բացուած ոսկեման թատրոնի դուռը Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան Կան բարեկամութիւններ, որոնք ժամանակի ընթացքին կը հեռանան կեանքի տեսանելի բեմէն, կը ծածկուին տարիներու փոշիին տակ, բայց կը մնան հոգիի խորունկ մէկ անկիւնը՝ մոխիրի տակ պահուած կայծի մը պէս․․․եւ երբ օր մը կեանքը իր աներեւոյթ ձեռքով այդ մոխիրը շարժէ, կայծը կը ժայթքի, կրակը դարձեալ կը բոցավառի՝ լուսաւորելու ո՛չ միայն անցեալը, այլեւ՝ ջերմացնելու ապագայի օրերը։ Մօտ չորս ամիս առաջ, տարիներէ ի վեր չտեսած հին բարեկամուհի մը` Սիտնիի մէջ յիշած էր զիս։ Մեր բարեկամութեան արմատները խրուած էին Հալէպի հողին, մասնաւորաբար Համազգայինի hայագիտական hիմնարկին մէջ, ուր երկուքս տարբեր բաժիններու ուսանողներ եղած էինք։ Սակայն մեր մտերմութիւնը ամրապնդուած էր Հայաստանի մէջ, երբ միասին մասնակցեցանք 2004 թուականի՝ միամսեայ Ուսուցիչներու վերապատրաստման դասընթացքին։ Այդ օրերու ընկերակցութիւնը մեզի հետ վերադարձած էր Հալէպ, ուր հայոց լեզուի ուսուցչուհիներ դարձանք՝ տարբեր դպրոցներու մէջ, բայց նոյն սիրով եւ նոյն առաքելութեան գիտակցութեամբ։ Միջդպրոցական մրցումներու առիթներով կը հանդիպէինք, ընկերական շրջանակներու մէջ զիրար կը գտնէինք, կը զրուցէինք եւ կը կիսէինք մեր մասնագիտական ու մարդկային ապրումները։ Տարիները անցան, կեանքը մեզ տարբեր ափեր նետեց՝ մէկս Գանատա, միւսը՝ Աւստրալիա, բայց մեր բարեկամութեան թելը բնաւ չկտրուեցաւ։ Այսօր ան, Աւստրալիոյ Սիտնի քաղաքէն, անսպասելի կերպով՝ մասնագիտական կեանքիս դուռը թակեց, եւ այդ դուռէն ներս մտաւ թատրոնը՝ իր կախարդական ոստումով։ Սիտնիի Համազգայինի «Նուպար Խաչատուրեան» թատերական մասնաճիւղը, հոկտեմբերի 10-ին նախատեսուած ներկայացման մը համար նոր նիւթ մը կը փնտռէր։ Խումբը խորհուրդի համար դիմեց հին բարեկամուհիիս, եւ ան՝ առանց տատամսելու, անունս առաջարկեց, որովհետեւ գիտէր, որ ես ոչ միայն ուսուցչուհի էի, այլեւ՝ գրասէր, ստեղծագործող եւ զուարթախոհ մարդ։ Որքան զգացաշարժ առիթ եւ մեծ պարգեւ է, երբ բացակայութեանդ՝ մէկը անունդ կը յիշէ․․․եւ որքա՛ն մեծ պատասխանատուութիւն, երբ ան այդ անունը կը հնչեցնէ ոչ թէ պատահականութեամբ, այլ՝ քու կարողութիւններուդ հանդէպ ունեցած իր հաւատքին շնորհիւ։ Ահա՛, այդ օրուընէ ի վեր, Սիտնիէն նետուած այդ փոքրիկ խայծին կախարդանքով, սկսաւ դրամատուրգի զարմանահրաշ ճամբորդութիւնս։

Գրական ճանապարհս տարիներ շարունակ անցած է բազմաթիւ հուներով․ եղած եմ բանաստեղծ, առակագիր, խմբագիր, սրբագրիչ, յօդուածագիր, թղթակից, չափածոյ եւ արձակ էջերու հեղինակ, իսկ թատրոնը միշտ ապրած է մէջս՝ երբեմն լուռ կայծի, երբեմն ալ բոցավառ ճրագի մը պէս։ Մանկապատանեկան եւ երիտասարդական թատերական աշխարհն ալ շատոնց ծանօթ է ինծի։ Մանկապարտէզի, միջնակարգի եւ երկրորդականի աւարտական հանդէսներուն եւ ազգային տօներուն համար բազմաթիւ պատկերներ ու ներկայացումներ հեղինակած եւ բեմադրած եմ։ Երբեմն ամբողջ հանդէս մը կառուցած եմ թատերական ներկայացման մը շուրջ, բայց որպէս դրամատուրգ՝ ա՛յս պիտի ըլլար առաջին իսկական փորձառութիւնս, ուր ստեղծագործական աշխարհիս դռներէն մին՝ ոսկեման թատրոն առաջնորդող դուռը, լա՜յն պիտի բացուէր դէմս, ու ես հաստատաքայլ լաւատեսութեամբ մուտք պիտի գործէի թատրոնի առեղծուածային աշխարհ։ Սիտնիի համազգայինի «Նուպար Խաչատուրեան» թատերական մասնաճիւղի ատենապետուհիին, բեմադրիչին եւ անդամներուն հետ քանի մը հեռավար հանդիպումներ ունեցանք։ Խօսեցանք, լսեցի խումբի անդամներուն գաղափարները, հասկցայ անոնց ակնկալիքները, եւ միասին քննարկեցինք հնարաւորութիւններն ու առնուելիք քայլերը։ Իրենց մտքին մէջ ֆիլմի մը նիւթին մօտ գաղափար մը կար, զոր կ՚ուզէին վերածել բեմական գործի։ Իսկ ես, ինքնագիր նիւթ մը ներկայացնելու ընդհանուր գաղափարով, ստեղծեցի ամբողջական թատերական աշխարհ մը, ուր ծնունդ առաւ սուր երգիծանքով զարդարուած՝ «HELP! Սեւանայ Լիճէն մարդ մը ելաւ» երգիծական կատակերգութիւնը։ Ընդամէնը մէկուկէս ամիս։ Ցերեկները՝ մանկապարտէզի պաշտօնս, կէսօրէ ետքերը՝ երաժշտական դպրոցի տնօրէնի պարտականութիւններս, «Թորոնթոհայ» թերթի օգնական խմբագիրի աշխատանքներս, որպէս մայր եւ տանտիկին՝ ընտանիքի ու տան պարտաւորութիւններս, իսկ այս բոլորին կողքին՝ ստեղծագործ հոգիիս բոցավառ կրակը․․․չեմ գիտեր ինչպէ՛ս, բայց ժամանակը տարօրինակ կերպով կրցայ դասաւորել։ Ամրան աշխատանքային ժամերուս փոքր-ինչ կարճ ըլլալը ինծի համար դարձաւ անակնկալ պարգեւ՝ ժամանակ։ Սկսայ օրական երկու-երեք ժամ տրամադրել գրութեան։ Յետոյ այդ քանի մը ժամը դարձաւ տասը, երբեմն՝ տասներկու, նոյնիսկ տասնչորս ժամ։ Ու ես այլեւս չէի գրեր՝ ես թատրոնով կ’ապրէի։ →

Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

ՍԻՒՆԱԿ Գրական աշխարհը զիս տարաւ Սեւանայ լիճի ափերը՝ Շորժա գիւղ, 2005 թուական։ Այլեւս համակարգիչիս առջեւ նստած գրողը չէի՝ կը քալէի կերպարներուս հետ, կը լսէի անոնց ձայները, կը հետեւէի անոնց քայլերուն, կը մտնէի անոնց հոգեբանութեան խորքերը, կը ծիծաղէի անոնց արարքներուն վրայ եւ երբեմն կը զարմանայի, թէ ինչպէ՛ս քանի մը շաբաթ առաջ տակաւին գոյութիւն չունեցող անձեր կրնան յանկարծ այդքան իրական դառնալ։ Երգիծանքը, ֆարսը եւ մարդկային բնաւորութիւններու զուարճալի հակասութիւնները սկսան ամբողջովին գրաւել զիս։ Կարծես Պարոնեանի աշխարհին մէջն էի, իսկ Թումանեանի ստեղծագործական խանդավառութեան նման բան մըն ալ զիս հեռացուցած էր ժամացոյցէն, օրացոյցէն, քունէն ու յոգնութենէն։ Գրելը այլեւս պարտականութիւն չէր, այլ՝ երջանկութիւն։ Քունս կը փախչէր, բայց չէի տրտնջար։ Անքուն գիշերներուս մէջ իսկ ուրախութիւն մը կար, եւ երբեմն առաւօտը կը դիմաւորէի կերպարներուս հետ ապրելով։ Աստուծոյ օգնութեամբ՝ սահմանուած օրը գործը պատրաստ էր․․․բայց կեանքը, ինչպէս միշտ, իր փոքրիկ հեգնանքը պահած էր։ Հին համակարգիչս, որ արդէն որոշ ժամանակէ ի վեր առողջական լուրջ խնդիրներ ունէր, վերջին օրերու ծանր աշխատանքին չդիմացաւ եւ իր վերջին շունչը փչեց։ Կարծես ծեր զինուոր մը ըլլար, որ իր վերջին առաքելութիւնը կատարելով՝ վար դրած էր զէնքը։ Բարեբախտաբար, աշխատանքիս մեծ մասը այդ ճակատագրական օրուան նախորդ օրը արդէն ուղարկած էի, իսկ վերջին սրբագրութիւնները ամուսինիս համակարգիչին շնորհիւ կատարեցի։ Այս անգամ ալ ընտանիքս, ինչպէս միշտ, օգնութեան հասաւ, եւ գործը ճիշտ ժամանակին յանձնուեցաւ։ Յետոյ տեղի ունեցաւ ամենատարօրինակ բաներէն մէկը. տարիներ շարունակ բողոքած էի, թէ օրուան քսանչորս ժամը ինծի համար բաւարար չէ, սակայն աշխատանքը աւարտելէ ետք, ինքզինքս գտայ քանի մը ազատ ժամերու առջեւ։ Այդ ազատութիւնը, սակայն, ինծի համար դարձաւ ձանձրոյթ։ Ինչպէ՞ս կրնայ աշխատելու սովոր մարդը հանգստանալ։ Չկրցայ, ուստի նոր երգիծանք մը սկսայ գրել, որովհետեւ ինծի համար ժամանակը երբեք չի կենար, այլ պարզապէս ստեղծագործելու նոր խանդով կը շարունակէ սլանալ։ Այո՛, 12 յուլիս 2026-ին ծնաւ 56 էջերէ բաղկացած՝ «HELP! Սեւանայ Լիճէն մարդ մը ելաւ» երգիծական կատակերգութիւնս, բայց պատմութիւնը հոս չաւարտեցաւ, ընդհակառակը՝ նոր սկսաւ։ Երբ նիւթը ամբողջացած եւ գործը սկսած էր իր վերջնական ձեւը ստանալ, թատերականի վարչութեան անդամներուն հետ նոր ժողովներ գումարեցինք։ Այդ հանդիպումները միայն գործնական քննարկումներ չեղան։ Անոնց մէջ կար իրարու հասկնալու, ճանչնալու եւ միասին ստեղծելու ջերմութիւնը, որ պիտի շարունակուէր՝ իրենց իսկ հրաւէրով, եւ իմ՝ Աւստրալիա այցելութեանս օրերուն ոսկի շղարշով: Այսպէս, մեր մտերմութեան առաջին սերմերը նետուեցան թատրոնի բեղուն սրտին մէջ, եւ սկսաւ ծլարձակել «HELP! Սեւանայ Լիճէն մարդ մը ելաւ» կատակերգութեան բարեբեր յոյսը։ Կային սպասում, խանդավառութիւն, վստահութիւն եւ այն անտեսանելի կապը, որ կը ծնի, երբ տարբեր ափերու վրայ ապրող մարդիկ նո՛յն ստեղծագործութեան շուրջ կը միանան։ Անոնք փորձերու տեսանիւթերը կը ղրկէին, իսկ ես ժամերով կը դիտէի զանոնք։ Որքան դիտէի, այնքան աւելի տարօրինակ ու գեղեցիկ զգացում մը կը համակէր սիրտս։ Էջերուն վրայ գրուած անունները եւ կերտուած լուրջ, զգայուն, հայրենասէր, խոհեմ կամ խենթ ու խելար կերպարները կը սկսէին աչքերուս առջեւ ուրուագծուիլ։ Թուղթին վրայի սեւատառ տառերը հոգի, մարմին ու ձայն կը ստանային, եւ ես այլեւս միայն գրած տողերս կենդանացնող դերասաններ չէի տեսներ հոն, այլ՝ հարազատներ, որոնք կեանք առնելով՝ նոր կեանք մը կը պարգեւէին ինծի։ Թատերական ստեղծագործութիւնը միակողմանի ծնունդ չէ․ հեղինակը կերպար մը կը ստեղծէ, իսկ բեմը անոր երկրորդ ծնունդը կու տայ, ու գրիչէն ծնած մարդը՝ դերասանի շունչով կը վերածուի կենդանի էակի, մինչդեռ հեղինակին երեւակայութիւնը կը դառնայ հանդիսատեսին աչքերուն առջեւ ապրող աշխարհ մը։

23 COLUMN Ահաւասիկ թատրոնին հրաշքը, ուր գրիչին մեներգը կը վերածուի բեմական զարմանահրաշ խմբերգի։ Եւ ահա, այս ամբողջ պատմութեան մէջ դարձեալ Հալէպի համազգայինի հայագիտական հիմնարկի բարեբեր հողէն ծնած, Հայագիտականի գրասեղաններուն ետին սկսած եւ մինչ օրս շարունակուող մտերմութեան շնորհիւ, ընկերուհիիս՝ հիւրընկալ ու ազնիւ մօր տան դռները լայնօրէն կը բացուին դէմս։ Կեանքը երբեմն մեզի կը վերադարձնէ այն բարութիւնը, զոր տարիներ առաջ առանց հաշուի սերմանած ենք։ Ինչ որ սիրով կը ցանես, օր մը անպայման կը ծաղկի՝ երբեմն բոլորովին ուրիշ հողի մը վրայ, ուրիշ եղանակի մը տակ եւ անսպասելի ձեռքերով։ Երկկողմանի բարիքը ժամանակի մէջ չի կորսուիր, ան կը սպասէ իր ժամուն, եւ յաճախ կը վերադառնայ՝ բազմապատկուած եւ անուշցած։ Ահա թէ ինչո՛ւ Վահան Թէքէեանի՝ «Հաշուեյարդար» բանաստեղծութեան խորունկ պատգամը կը զրնգայ հոգիիս խորքը։ Թերեւս ստեղծագործի կեանքին ամենագեղեցիկ հաշուեյարդարն ալ այդ է։ Այսօր, երբ կեանքիս մէջ անկիւնադարձային շրջան մը կ’ապրիմ, ակամայ կը յիշեմ 2018 թուականին՝ Լիբանանի hամազգային «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատունէն մանկապատանեկան բանաստեղծական առաջին գիրքիս՝ «Բուրաստան»-իս հրատարակութեան առիթով ապրած՝ հպարտութեան, ուրախութեան եւ յուզումի խառն զգացումները, սակայն այս անգամուան զգացումս քիչ մը ուրիշ է։ Այս անգամ գրածս պիտի ապրի բեմին վրայ՝ պիտի խօսի, պիտի շարժի, պիտի ծիծաղեցնէ, մտածել պիտի տայ եւ ամենակարեւորը՝ պիտի փորձէ հասնիլ հանդիսատեսի սրտին ու մտքին։ Երբ Սիտնիի մէջ ներկայացումը բեմ բարձրանայ, հոն պիտի ըլլայ Սեւանի ափը, Շորժան եւ անոր 2005 թուականի ամառը։ Հոն պիտի ըլլան ծիծաղս, երազս, քաղցր յոգնութիւնս, անքուն գիշերներս եւ այն կերպարները, որոնք ստեղնաշարի սեղմումներով համակարգիչիս պաստառին վրայ ծնան ու դարձան շնչող, կենդանի մարդիկ, եւ ինչու չէ՝ հարազատներ։ Ներկայացման օրը, սպասուած իւրաքանչիւր ծիծաղով ու հանդիսատեսին դէմքին գծուած ժպիտով կեանքիս վրայ նոր կեանք մը պիտի գումարուի, ու այդ բերկրալի պահերը երազային աշխարհին պիտի չպատկանին, այլ՝ իրականութեան։ Է՜հ, կեանքը երբեմն չծրագրուած եւ անսպասելի ճանապարհներով մեզի կը տանի դէպի մեր երազները։ Երբեմն բարեկամի մը յիշողութիւնը կրնայ դառնալ նոր ճանապարհի մը սկիզբը, երբեմն մէկ մարդու հաւատքը կրնայ մեր մէջ արթնցնել այն կարողութիւնը, որ գուցէ մե՛նք իսկ մոռցած էինք, եւ երբեմն անսպասելիօրէն բացուած դուռը կրնայ մեզ առաջնորդել դէպի աշխարհ մը, որ տարիներ շարունակ սպասած էր յարմար ժամանակին։ Հիմա, առաջին անգամ ըլլալով, թատերագիրի մը սրտի առանձնայատուկ դողը կ’ապրիմ, սիրտս լեցուած է խոր երախտագիտութեամբ, որովհետեւ եղածը պարզապէս թատերգութեան ծնունդի դրուագ մը չէ, այլ՝ բարեկամութեան, վստահութեան եւ տարիներով չառկայծող աշխատանքի արդիւնքով հիւսուած պատմութիւն մը։ Հիմա, երբ դէպի Սիտնի ճամբորդել կը պատրաստուիմ, սրտիս մէջ եւ լեզուիս վրայ մէկ բառ կայ՝ շնորհակալութիւն։ Շնորհակալ եմ, Տէր Աստուած, որ Քու շնորհնքով լիացուցած ես հոգիս ու միտքս։ Շնորհակալ եմ Համազգայինի Աւստրալիոյ շրջանային վարչութեան, «Նուպար Խաչատուրեան» թատերական մասնաճիւղին եւ բոլոր այն սիրելի մարդկանց, որոնք գրիչիս վստահեցան եւ իրենց բեմին ու տան դռները դէմս բացին։ Սիտնի՛, սպասէ՛ ինծի։ Ես կու գամ՝ Սեւանի ափին ծնած իմ փոքրիկ աշխարհովս, իմ կերպարներովս եւ իմ երազներովս։ Կու գամ, որովհետեւ երբ բարեկամութիւնը դուռ կը բանայ, իսկ թատրոնը՝ բեմ, երազը այլեւս երազ չի մնար, այլ՝ կը դառնայ կենդանի կեանք։ ֍ *** Պատկերը, որ տրամարդած է Համազգայինի «Նուպար Խաչատուրեան» թատերական մասնաճիւղը, ստեղծուած է արհեստական բանականութեամբ:

CASSANDRA HEALTH CENTRE ARMENIAN MEDICAL CENTRE & PHARMACY Dr. Rupert Abdalian Gastroenteology

Dr. Mari Marinosyan Family Physician

Dr. Omayma Fouda Family Physician

Dr. I. Manhas Family Physician

Dr. Virgil Huang Pediatrician

Dr. M. Seifollahi Family Physician

Dr. M. Teitelbaum Family Physician

Physioworx Physiotherapy

Vartan (PharmD, RPh), Sarkis (BScPhm, RPh) & Maral Balian (PharmD, RPh)

Դեղագիրներու պատրաստութիւն՝ շաբաթական յատուկ տուփերու մէջ: Արեան ճնշման քննութիւն եւ հետեւողականութիւն՝ անվճար: Շաքարախտի քննութիւն: Դեղերը իրենց հասցէներուն առաքելու անվճար սպասարկութիւն: Տարեցներու 10% զեղչ: Կը յարգենք եւ սիրով կը կատարենք բոլոր ապահովագրական ընկերութիւններու պայմանները: Same day Clinic բաց է շաբաթը 5 օր: Կրնաք բժիշկներու ժամադրութիւն ստանալ եւ տեսնուիլ նո՛յն օրը, հեռաձայնելով՝ 416-331-9111

SAME DAY CLINIC ONSITE Call for an appointment 416-331-9111 Դիմեցէք մեզի եւ պիտի դառնաք մեր մնայուն յաճախորդը 2030 Victoria Park Ave. (south of Ellesmere) North York, ON M1R 1V2

Tel: 416-449-2040 Fax: 416-449-2048

այցելեցէ՛ք ﬔր

ՆՈՐ կայքէջը torontohye.ca

26

ԻԱ տարի թիւ 9 [229] ◆ Սեպտեմբեր 2026

ԱՅԼԱԶԱՆ

ETC.

y S da ER eggs/ W NS : 86 ,159 A C lem : 4 AM prob blem Jr. . pro Sr

ԼՈՇ

(2 հաց կը պատրաստէ)

Լոշը, որ նաեւ կը կոչուի «գիւղական հաց», կլոր է, փափուկ եւ դիւրութեամբ նկատելի է իր իւրայատուկ բլիթաձեւով (doughnut)։ Անգամ մը սխալմամբ Հայաստանի մէջ ընկերոջս հարցուցի, թէ արդեօք լոշը ըստ էութեան նոյն մատնաքաշն է, միայն տարբեր ձեւով։ Երբ ան զիս յանդիմանեց՝ քանի մը անգամ «ամօթ» բառը գործածելով, ես յիշեցի, թէ հացի գործը որքան լուրջ է, եւ զիս առաջնորդեց դէպի ամենամօտ փուռը։ Այն ինչ որ ուրախութեամբ բացայայտեցի, այն է, որ լոշը իրապէս առանձնայատուկ տեսակ է եւ աւանդաբար կը պատրաստուի Նոր տարուան ստեղծուած թթխմորով, ինչ որ անոր մեծ արժէք կու տայ հայկական հացի մշակոյթին մէջ։ Ես պարզեցուցած եմ այս բաղադրատոմսը, եւ թէեւ անիկա քիչ մը աւելի համբերութիւն կը պահանջէ, քան խոհագիրքիս միւս հացերը, լոշը դարձած է տան մէջ թարմ թխելու իմ ամենէն սիրած հացս։ Բաղադրութիւնը • 3½ գաւաթ ալիւր • ¾ + ¾ գաւաթ գաղջ ջուր • 1½ թէյի դգալ աղ • 1 թէյի դգալ + 1 ճաշի դգալ ձէթ (նաեւ յաւելեալ՝ ամանն ու խմորը պատելու համար) • 1 թէյի դգալ աւանդական թթխմոր (yeast) • 1 թէյի դգալ շաքար

լուսանկարը տրամադրած է Լենա Թաշճեանը

n] ն a ի g յ e [v ա ն Լե կան ա կ յ հա անոցը հ ո խ

Պատրաստութեան եղանակը Շաքարն ու կէս գաւաթ գաղջ ջուրը խառնել բարակ եւ երկար գաւաթի մը մէջ։ Աւելցնել թթխմորը եւ արագօրէն խառնել մինչեւ որ լուծուի։ Ձգել տաք տեղ մինչեւ բարձրանայ, մօտաւորապէս 5 վայրկեան։ Ալիւրն ու աղը լեցնել ամանի մը մէջ եւ լաւ խառնել։ Աւելցնել ձէթը, երեք քառորդ գաւաթ ջուրը եւ թթխմորի խառնուրդը, ապա լաւ խառնել։ Հունցել ձեռքերով մինչեւ որ ստանաք կակուղ, փափուկ եւ ձգուող խմոր մը։ Ձեթոտել ամանը եւ խմորը մէջը դնել՝ վստահ ըլլալով, որ խմորին երեսն ալ ձեթոտուած է։ Գոց պահել տաք տեղ մը 5-6 ժամ, մինչեւ որ անիկա իր չափէն երեք անգամ աւելի մեծնայ։ Խմորը բաժնել երկու հաւասար մասերու եւ փուռի ափսէի մէջ փռել եփելու յատուկ թուղթ (parchment paper)։ Մօտաւորապէս մէկ ճաշի դգալ ձէթ կաթեցնել թուղթին վրայ եւ ձեռքերով տարածել։ Խմորին երկու մասերը նորէն թեթեւ մը հունցել եւ դնել թուղթին վրայ՝ վստահ ըլլալով, որ երկու կողմերն ալ ձէթով պատուած են։ Իւրաքանչիւր կտոր թուղթին վրայ ձեւաւորել իբրեւ տափակ կլոր, ապա մատներով մէջտեղը անցք մը բանալ եւ կամաց մը տարածել՝ փքաբլիթի (doughnut) ձեւ տալով։ Նոյնը ընել միւս կտորին հետ։ Տապակը դնել փուռին ամենացած դարակը, առանց ծածկելու, փուռին լոյսը վառ ձգելով, որպէսզի երկրորդ անգամ բարձրանայ երեսուն վայրկեան։ Երբ խմորը ուռի, վառել փուռը 425°F (220°C) ջերմաստիճանով եւ եփել լոշերը 25-30 վայրկեան։ Եթէ աւելի մուգ ոսկեգոյն կ'ուզէք, վերջին 1-2 վայրկեանը միացուցէ՛ք փուռին վերի կրակը (broil)։ Երբ երկու հացերն ալ եփին, ձգեցէ՛ք որ պաղին, ապա պահեցէ՛ք տոպրակի մէջ՝ քանի մը օր թարմ մնալու համար։ Առաջարկ՝ Մատնաքաշին նման, լոշն ալ յարմար է սառեցնելու (freeze)։ Կրնաք սառեցնել ամբողջութեամբ (մէկը կամ երկուքը) կամ կտորներու բաժնել եւ հանել ու հալեցնել միայն այնքան, որքան որ պէտք ունիք։

Love these recipes?

Each month, we are proud to translate and feature plant-based recipes for our readers in Western Armenian. Did you know that the original English versions of these recipes—and many more—are available in The Vegan Armenian Kitchen Cookbook?

Learn more and browse Lena’s work at: embroideredrecipes.com

6

SEPT. 202 Vol. 21, No. 9 [229] ◆ September 2026

1

ԱՅԼԱԶԱՆ

Խաչբառ

2 4

3

ETC.

Crosswo r

5

6

8 7 9

10

12

13

14

11 15

16

17

18

խաչբառին երը պատասխանն

27

19

d

Հորիզ ոն 3. (գոյ. ական ) դասա տու , վա 5. (գոյ. )գ րժ 6. (գոյ. րիչ՝ հանքայի ապետ ) զարգ ն նիւթո ացում, ճիւղ կրթութ վ իւն , գի 8. (գոյ. տակա ) գրող ն (ա 9. (գոյ. ) դպրո նձ կամ գործ ցական իք) 10. (գո , հե յ.)

15. (գո հայ գիրերու տեւորդ , ուս անող: յ.) գր ցանկ այբուբ քոյկ, որ կը պ ը են ա դասագ ը. լեզուի ուս րունակէ լեզո ո ւի ի ւցման ր ք 16. (գո առաջի յ.) գրել ն ու 17. (գո յ.) դպր համար կազ մա ո ցական վերաբ գիրք՝ դ ւոր թուղ թ ե ր ո ղ ասի 18. (գո յ.)

19. (գո կողով (օրին ա յ.) խաղ ալու տ կ՝ ճաշի ) եղ, խա ղարան

իւն , աց աստատութ Ուղ ղահայե րան , ուսում տուող հ րժա սանք 1. (գոյ.) վա Down ուեստի հո ր ա մ ա կ աժանում բ ն ա ր ո տ ս տուող գրակա րի ան, ուսում մ արուեստի եան , հատո Across տ ) վարժար ա ա յ. կ ո մ ն ) (գ ա յ. . կ 1 ո րա 2. (գ ութիւն, գ հաստատ եետ յս ամիսը տու, վնաորյն պ ւ զգեստ ժա ձ ա 4. (գոյ.) ա(գ ծ անի ) յ.)բդ իամսըակրա 3. ում ով(դասար ւթկ նն տիա յիխ աա քտ 7. (գոյ.) խո յ.) գյա ն ա հ ւկ չ՝ ո ի ր տ ոլու . (գե ումնարան 8. (գոյ.5) գր արան , ուս թ ր կ , ց ո ր պ ման շրջան 11. (գոյ.) դ ն տեսակ ներու բաց ց ո ր պ դ ւղեղ՝ որ ամե ր կու տայ ) ո յ. յ՝ ա ն ե 12. (գո ք մե խաննե լեկտրոնիկ ն պատաս ա կ 13. (գոյ.) ե ա ջ մի ն րու ա ցի վարիչ հարցումնե եան , դպրո ւթ ո տ ա տ աս 14. (գոյ.) հ

Զուլալին

առանձնատառը (հայերէն sudoku)

Junior problem Poultry farming is the most mechanized branch of livestock breeding in Armenia, producing around 700 million eggs each year across more than 10 medium and large farms. The country even developed its own well-adapted variety, the Yerevan breed, known for thriving in the local climate. Marietta, who collects eggs at one of these farms, tracked her daily numbers for a full week and calculated an initial average of 77 eggs per day. She later discovered an error in her records: on Friday, she had mistakenly written down 18 eggs instead of the actual 81 eggs collected.

What was the corrected average number of eggs collected per day for that week?

Senior problem

Armen’s Math Corner (answers on pg. 26)

The integer 74 contains the digit 4, whereas 65 does not. Find the sum of all integers from 1 to 100, inclusive, that do not contain the digit 4.

1-2-3...