MINISPROKKELS
EDITIE TOR’OUD
Otis en de Tor’Oud ridder
Vivi
TOR’ OUD
Welkom
Ben jij klaar om op ontdekking te gaan in het verleden? In deze brochure nemen we je mee in Tor’Oud, een project dat kinderen, jongeren en families laat kennismaken met de spannende wereld van archeologie in Vlaanderen. Want wist je dat er onder onze voeten nog elke dag verborgen verhalen liggen? Verhalen over hoe mensen vroeger leefden, werkten, speelden en droomden.
Archeologie is belangrijk omdat het ons helpt begrijpen waar we vandaan komen. Dankzij archeologen ontdekken we oude voorwerpen, sporen van huizen, mysterieuze putten, vergeten dorpen en zelfs eeuwenoude geheimen.
En het mooiste van alles? Jij kan mee op zoek!
In deze brochure vind je:
• leuke spelletjes om zelf een kleine archeoloog te worden
• informatie over archeologie en waarom het zo belangrijk is in Vlaanderen
• weetjes en opdrachten die je helpen om het verleden tot leven te brengen
• én ... een stripverhaal waarin je samen met onze jonge held Otis een spannend archeologisch avontuur beleeft
Tor’Oud toont je dat geschiedenis niet saai of ver weg is, maar juist heel dichtbij. Soms zelfs … in je eigen achtertuin.
Ga je mee graven, puzzelen en ontdekken?
Juu Paard! Hop HOP!
Wij gaan Het kasteel Bevrijden!
Op Een mooie zomerdag in het hart van het houtland...
Op naar kasteel wijnendale!
Maar, Maar...
Kom, Gudrun! Laten we spelen!
Dat lijkt wel de markt van Torhout in de middeleeuwen...
Dit is de ballade van de verdwenen ridder, opgeslokt door de nevelen van tijd en ruimte...
mijn ridder zal de jouwe verslaan!
Nee hoor! Want Mijn ridder is slim en lief!
Laat mij zingen over ridders, eer en verlies... Maar eerst deze ballade...
Hé, daar is Giles, de troubadour!
Het is een raadsel hoe hij verdween... En alle mensen zijn bezorgd... Komt de verdwaalde ridder ooit weder?
ik heb zo’n tinnen riddertje in mijn hand... Hoe kan dat?
Hoe moet ik dat uitleggen?
Ik zeg best niets tegen mama en papa...
Als er één ridder is die nooit zal verdwijnen is het de mijne wel! Kijk hem eens blinken in de zon!
Wat gebeurt er? Het beeld vervaagt... IK...IK...
even later...
Huh?! Ik ben weer in het bos, maar... Wat is dat?
Je bent zo stil, otis. Is er iets? Nee hoor, mama...
zeg, gingen
jullie met de klas niet naar een museum?
Dat is pas volgende week, paps!
Een week later...
Hé, dat zijn precies dezelfde riddertjes als het mijne?
deze voorwerpen werden in de loop der tijden... ...in Torhout gevonden. Vul ze in op de opdracht die jullie hebben gekregen.
ik pak hem er even bij...
Hé...!
Hij voelt warm aan! Breng mij naar waar ik verloren ben!
EN hij... Hij... beweegt!
héla, wat gebeurt er?
dat zie je toch? Ik spring!
Ga met je benen over mij staan! er is geen tijd te verliezen! Wat? waarom?
kom van dat paard!
Te laat!
doe wat ik je vraag, jongen!
Ik heb het gevoel dat wij een ritje gaan maken... voorwaarts, mijn ros!
AHet paard is echt! Wow! het groeit!! Maar... ik heb plots mijn stokpaardje vast?!!
Dat hoort bij de magie, jongen! hou je stevig vast!
Otis! Wat is hier aan de hand?
Opgelet voor al die mensen op de markt! geen zorgen! naar het bos!!
Einde van de rit! het wijnendalebos!
AMijn dank is groot, otis. Je hebt de vloek opgeheven. Het ga je goed!
Graag gedaan.
Als je ooit terug een speeltje wordt, altijd welkom, ridder!
Wat?
Otis, wil je iets voor mij doen?
en zo...
hierbij verklaar ik officieel dat u niet langer de verdwaalde ridder mag genoemd worden.
Het ga jou ook goed, ridder!
en hopla... Het beeld begint weer te vervagen... klein probleempje. Hoe ga ik dat uitleggen aan de juf?
Wat is archeologie?
Archeologie is de wetenschap die zoekt naar sporen van vroeger om te ontdekken hoe mensen toen leefden. Archeologen onderzoeken onder andere oude voorwerpen, botten of resten en verkleuringen in de grond. Je kan archeologie zien als een puzzel van het verleden waarbij je stukjes zoekt en samenlegt.
Wat vonden de archeologen in Torhout?
Lang geleden, in de middeleeuwen ongeveer 8001000 jaar geleden, zag Torhout er helemaal anders uit dan vandaag. Er waren geen auto’s, geen elektriciteit en geen grote gebouwen zoals nu. Toch was Torhout toen een belangrijke en drukke stad. Archeologen hebben resten van het oude Torhout ontdekt. Dankzij hun werk kunnen we vandaag veel meer leren over deze “gouden eeuwen” van de stad.
Een drukke stad vol leven
Onder de straten van vandaag vonden archeologen oude wegen terug. Die wegen waren heel stevig gemaakt met laagjes stenen boven op elkaar. Sommige stukken waren zelfs meer dan twee meter dik omdat ze zo vaak hersteld en opnieuw aangelegd zijn. In de modder van de straten vonden archeologen heel veel verloren spullen zoals hoefijzers van paarden en runderen (wel bijna 50!), onderdelen van paardentuig en sporen van ridders, schoenzolen en delen van kleren. Er werden zelfs zes (stukken van) speelgoedriddertjes gevonden.
Foto Raap België
Links een deel van een laat-Karolingisch prikspoor, rechts onderdeel van een 11de-eeuw verguld prikspoor. Foto Raap België
Handelaars uit heel Europa
Archeologen vonden meer dan 100 munten en heel wat andere spullen in de grond. Die kwamen niet alleen uit
Vlaanderen, maar ook uit landen ver weg, zoals Engeland en Frankrijk. Dat is belangrijk, want het toont dat Torhout een internationale marktstad was. Handelaars uit andere landen kwamen hier naartoe om te kopen en verkopen tijdens de grote jaarmarkt in de zomer. Sommige voorwerpen reisden duizenden kilometers naar Torhout: een slijpsteen uit Noorwegen, een stenen kom uit Engeland en speciale munten uit Frankrijk.
Wat aten de mensen?
Dankzij botten en voedselresten weten we ook wat mensen aten: vooral schapen en geiten, rund, varken, kip, maar ook vis (zoals kabeljauw en zeebaars) en soms zelfs steur en walvis. Die laatste waren zeldzaam en
duur. Alleen rijke mensen konden dat eten. Er zijn ook resten gevonden van tuinbonen, vijgen, tarwe, en meer.
Waarom is dit zo bijzonder?
Lang geleden ging het stadsarchief van Torhout verloren in een grote brand. Daardoor weten we weinig uit geschreven bronnen over hoe middeleeuws Torhout eruit zag. Maar dankzij archeologie kunnen we toch het verhaal van Torhout vertellen.
Loodtinnen speelgoedriddertje uit de 13e-14e eeuw. Foto Raakvlak
Woordzoeker gouden eeuwen
Vind alle woorden in het raster, de letters die niet gebruikt zijn vormen het antwoord op de vraag: Dankzij welk onderzoek weten we meer over de gouden eeuwen van Torhout?
AARDEWERK
BIER
BOT
BROOD
EEND
GEIT
GOUDEN EEUWEN
HAAS
HAL HANDELSHAL
HERT
HOEFIJZER
JAARMARKT
KERS
KERKHOF
KIP
KOGELPOT
LAKEN
LEER
MAILLE
MORTIER
MUNTEN NOOT PAARDEN ROG
RUND
SCHAAP
SCHOENZOOL
SPEELGOEDRIDDER
STOF
STRAAT
TARWE
TURF
VELDSTEEN
VARKEN
VIJG
WALVIS
WETSTEEN
WOL
ZALM
Wat doet een archeoloog?
Graven
Wanneer archeologen iets vinden, leggen ze het voorzichtig bloot. Soms zitten de sporen maar tien centimeter onder de grond! Ze gebruiken hiervoor schoppen, truwelen, borstels, en ook graafmachines.
Van truweel tot drone Archeologen gebruiken ook moderne technologie om hun onderzoek beter en sneller te kunnen uitvoeren. Ze gebruiken drones om luchtfoto’s te nemen.
Metaaldetectie
Een metaaldetector is een apparaat dat metaal kan opsporen. Het maakt een piepend geluid
als er iets van metaal onder de grond ligt, zoals een munt, een spijker of zelfs een oude gesp van een riem.
Sporen en lagen bestuderen
Archeologen bestuderen niet alleen potten en scherven, ze onderzoeken ook de bodem zelf. Zo kunnen ze aan verkleuringen in de grond zien waar er vroeger een gracht was of een gebouw stond.
Opmeten
Voordat alle sporen worden weggehaald, leggen de archeologen eerst nauwkeurig de juiste locatie vast. Dit kan met een meetlat, of met een GPS. Zo maken ze een digitale kaart van de site.
Boren
Met een boor maakt een archeoloog een smal, diep gat. In de aarde afkomstig uit dat gat kan je de grondlagen bekijken.
Wassen en zeven
Zelfs van de kleinste details kunnen we veel bijleren!
Daarom worden de vondsten eerst grondig gewassen voor ze onderzocht worden. Ook mini-vondsten zijn van belang: met behulp van een zeef kunnen we vondsten zoals etensresten verzamelen.
Vondsten onderzoeken
De vondsten worden zorgvuldig bekeken en gedocumenteerd. Archeologen fotograferen, meten, tekenen, en noteren volgens vaste regels. Ze bekijken ook wat ze rondom de vondst gevonden hebben. Zo brengen ze het verleden in beeld en kunnen andere archeologen de informatie ook gebruiken.
Dagboek van een archeoloog.
januari 2022
Toen ik hoorde dat we een groot archeologisch project in het centrum van Torhout gingen doen, was ik superenthousiast. In oude steden vinden we vaak veel sporen, omdat er al heel lang mensen wonen.
Dat betekent: grote kans op mooie vondsten! Ik vond het dus “beire” tof dat ik hier mocht opgraven.
En ja hoor: elke dag ontdekten we nieuwe dingen. Terwijl mijn collega’s de gekleurde lagen in de grond onderzochten en de oude wegen bestudeerden, ging ik met mijn metaaldetector op zoek naar metalen voorwerpen die mensen in de middeleeuwen verloren waren.
Ik vond al munten, hoefijzers en allerlei andere spullen. Die helpen ons te begrijpen hoe mensen vroeger leefden én hoe oud de wegen zijn. Maar onze mooiste vondst kwam op een koude januaridag. Ik was bezig met het scannen van een oud stenen wegdek toen mijn metaaldetector een vreemd signaal gaf: iets van ijzer én koper tegelijk. Dat had ik nog nooit meegemaakt! Ik begon voorzichtig te graven tussen de harde stenen.
Plots zag ik iets blinken: een koperen stripje. Ik gaf het snel aan mijn collega Nele, want ik moest verder scannen. Maar ineens hoorde ik haar roepen van verbazing.
Ik liep naar haar toe… en toen zag ik het: een ruiterspoor uit de 11de eeuw, met vergulding! Zo’n vondst is superzeldzaam, niet alleen in Vlaanderen maar zelfs in heel Europa. Er zijn maar een paar van deze sporen bekend. En wij vonden er eentje in een laag die we precies kunnen dateren. Dat maakt het extra bijzonder.
En toen… tuut tuut tuut! Dat was niet mijn metaaldetector, maar mijn gsm. Vrijdagmiddag, tijd om frietjes te gaan eten :) Groetjes, Gill
Vind de weg naar het Karolingisch prikspoor
TOR’ OUD
COLOFON
Tor’Oud is een project van Raakvlak en lokaal bestuur Torhout, met steun van Vlaanderen. Met dank aan Raap België
Redactie en layout: Dienst Communicatie Torhout -Druk: HDruk, Ichtegem - Historische informatie: Raakvlak, archeologie in de klas surf naar www.123archeologie.be
Stripverhaal: tekst en tekeningen, Marc Verhaegen - kleur: Vivi Weyers - realisatie: Strips en Kennis VZW
Coverfoto: Glenn Vanderbeke - v.u.: Lokaal Bestuur Torhout, Aartrijkestraat 11/b, 8820 Torhout