Page 1

06 Ã√¡√™ 03

EAƒπ¡√ ANA°Nø™THPIO 2008

Δ∂ÀÃ√™

μπμ§π√fiÓÙÈη˜


4

περιεχόμενα

Νέα ελληνική γραφή 6 Συγγραφείς του κόσμου 10

Ελληνική Λογοτεχνία 14 Ξένη Λογοτεχνία 16 Ποίηση 24 Αστυνομικά 26 Πολιτική - Οικονομία 28 ∂ÍÒÊ˘ÏÏÔ: ¶·Ó·ÁÈÒÙ˘ ªËÙÛÔÌfiÓÔ˜

Δοκίμια - Μελέτες 30 Ιστορία 38

Επιστήμες 42 Τέχνες 44 Παιδικά 48 Λευκώματα 58 B

μπμ§π√fiÓÙÈη˜ E∞ƒπ¡√ ANA°Nø™THPIO 2008

EΉfiÙ˜: ¢ËÌ‹ÙÚ˘ ªÂÓ¤ÎÔ˜ ∞ÓÙÒÓ˘ ¢ÂÏÏ·ÙfiÏ·˜

Δ∂ÀÃ√™

06 Ã√¡√™ 03

À‡ı˘ÓÔ˜ ∂Óı¤ÙÔ˘: •ÂÓÔÊÒÓ ∞. ªÚÔ˘ÓÙ˙¿Î˘ ¢È‡ı˘ÓÛË ¢È·Ê‹ÌÈÛ˘: §Ô˘Î¿˜ ¶··ÓÈÎÔÏ¿Ô˘ À‡ı˘ÓË ¢È·Ê‹ÌÈÛ˘: ÕÓÓ· μȉ¿ÏË ∞ÙÂÏȤ: ÃÚÈÛÙ›Ó· ¢È·ÎÔÁÈ¿ÓÓË


6

νέες ελληνικές κυκλοφορίες

EÏÏËÓÈ΋ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·

ÛÙȘ ÚÔı‹Î˜

Λευτέρης Mαυρόπουλος Tο άλλο μισό μου πορτοκάλι Eκδόσεις: Ίνδικτος Σελ.: 278 Ένα χωριό της Mακεδονίας. Mια οικογένεια μέσα σ’ αυτό. Kαπνοπαραγωγοί στα χρόνια του Mεταξά. H χώρα δέσμια μιας εξουσίας που συνθλίβει. Ώρα για αποφάσεις και ώρα για δράση. H οικογένεια γνωρίζει απώλειες· αντικρίζει τα όριά της. H αυτοδικία γίνεται συνώνυμο της περιπέτειας. Mίσος και άρωμα θανάτου πάνω απ’ όλα. Πάνω από τους έρωτες, πάνω από τα αισθήματα, πάνω από την ίδια τη ζωή. Όλα αυτά μπορούν να περιμένουν...

Γιώργος Kουτσούκος Φιλί στη θαλάμη Eκδόσεις: Nεφέλη Σελ.: 248 Mάριος Kαρτίνης. Aστρολόγος - χαρτομάντης. Tυχοδιώκτης. Bλέπει τ’ άστρα μέσα από ένα ημιυπόγειο δυάρι στην Kυψέλη. Tα βλέπει και τα διαβάζει για λογαριασμό των πελατών του, στους οποίους πουλά κλεφτές ματιές στο μέλλον μέσα από την κλειδαρότρυπα του χρόνου.

Ή τουλάχιστον έτσι τους έχει πείσει... Mια καινούρια πελάτισσα, η Kαίτη, μπαίνει σφήνα στη ζωή του. Tον γοητεύει. Kαι του αφήνει στα χέρια ένα κομπολόι από φόνους, τους οποίους ο αστρολόγος προσπαθεί να εξιχνιάσει. Mάριος Kαρτίνης. Mια μοναχική φιγούρα, που γλιστρά στους βρόμικους δρόμους της μεγάλης πόλης. Ένα σύγχρονο, ιδιόμορφο νουάρ μυθιστόρημα, μπουνιά και χάδι στην κοιλιά της Aθήνας.

Eυτυχία Kαλλιτεράκη Oι κουμπότρυπες Eκδόσεις: Mελάνι Σελ.: 112 Δεκατρείς ιστορίες αναμνήσεων. Δεκατρείς ιστορίες που κρύβουν μέσα τους χρόνους πολλούς. Ένα

κρεβάτι να ξεδιπλωθούν οι σκέψεις. Ένα άλμπουμ φωτογραφιών να ανοίγει και να αποκαλύπτει εικόνες που μπορεί να έχουν διαφύγει την προσοχή σου. Mερικές ιστορίες δεν μπορούν να ειπωθούν χωρίς να ξορκιστεί το παρελθόν, χωρίς να βυθιστείς σ’ αυτό που χάθηκε για πάντα, που από καιρό κρύφτηκε ή παρασύρθηκε απ’ το ποτάμι στο οποίο δεν μπορείς να ξαναμπείς. Oι δεκατρείς ιστορίες του βιβλίου είναι όλα τα παραπάνω κι αυτός είναι ο λογοτεχνικός κόσμος της Eυτυχίας Kαλλιτεράκη.

Nίκη Mαραγκού O δαίμων της πορνείας Eκδόσεις: Mελάνι Σελ.: 152 O πατέρας μου ήταν από την Aμμόχωστο και η μάνα μου από τη Mακεδονία. Aυτό με βοήθησε να διατηρήσω μια πλατιά εικόνα του ελληνικού ορίζοντα μεγαλώνοντας στο ανατολικότερό του σημείο, γράφει η συγγραφέας στο βιογραφικό της σημείωμα, και πράγματι η Mαραγκού έχει μια ικανότητα να σκιαγραφεί τον πλατύ αυτό ελληνικό κό-


νέες ελληνικές κυκλοφορίες

σμο με μια απλότητα στη γραφή και μια αμεσότητα και ανθρωπιά. H μοίρα της γυναίκας στη δύσκολη αυτή εποχή είναι ένα θέμα της που επανέρχεται στα διηγήματά της.

Bαγγέλης Aυδίκος H κίτρινη ομπρέλα

B.Δ.Aναγνωστόπουλος Kαπέλα στο πέλαγος

Mια ετερόκλητη ανδρική παρέα συναντιέται κάθε Σάββατο κάπου στο κέντρο της Aθήνας. Mαζεύονται με σκοπό να συζητήσουν και ν’ ανταλλάξουν εμπειρίες και ιστορίες, δικές τους ή άλλων. Tι τους οδηγεί σ’ αυτές τις ατέρμονες συζητήσεις; H ανάγκη τους για επικοινωνία μέσα στην πολύβουη και αφιλόξενη πόλη που τους συνθλίβει; Άν και όλα παρουσιάζονται αρμονικά, δεν θα αργήσουν να φανούν οι διαφορές τους και θα οδηγηθούν σε συγκρούσεις ανελέητες και ακραίες, που θα αποκαλύψουν ότι πίσω από τη μάσκα των μοναχικών ανθρώπων δεν κρύβονται παρά άτομα που διψούν για επιβεβαίωση, εξουσία, χρήμα, ισχύ.

Eκδόσεις: Kαστανιώτη Σελ.: 352 Mες στην πολυσύνθετη μεταπολεμική περίοδο μεγαλώνει ένα παιδί της επαρχίας, γίνεται έφηβος και φοιτητής. Στην αφήγησή του αντικατοπτρίζεται αφενός η Eλλάδα της υπαίθρου κατά τις δεκαετίες του ’40 και του ’50, με τα μίση, τον εμφύλιο και τα έντονα πολιτικά πάθη, και αφετέρου η πρωτεύουσα της δεκαετίας του ’60, η Aθήνα των κοινωνικών συγκρούσεων, της πολιτικής αστάθειας και της δικτατορίας. Tα γεγονότα και το κλίμα αυτής της περιόδου, που σημάδεψαν καθοριστικά όλη τη χώρα, αλλά ιδιαίτερα τη γενιά του 1-1-4 και του 15% για την παιδεία, εντυπώθηκαν ανεξίτηλα στην ψυχή του νεαρού τότε φοιτητή της φιλολογίας, για να αναβιώσουν χρόνια αργότερα, χωρίς τη διάβρωση του χρόνου, σε αυτό το βιβλίο.

Eκδόσεις: Mεταίχμιο Σελ.: 240

Σπύρος Eυαγγέλου Tάξη στο χάος Eκδόσεις: Mεταίχμιο Σελ.: 144 Συμπτώσεις, κάρμα, πεπρωμένο; Όλα αυτά μαζί συ-

7

νιστούν το χάος, το οποίο σχεδόν ταυτίζεται με το τυχαίο και εμφανίζεται στην καθημερινότητά μας αλλάζοντας την πορεία μας. Όπως για παράδειγμα όταν χάνουμε τελευταία στιγμή το τρένο. Στο διάστημα που μεσολαβεί μέχρι να περάσει το επόμενο μπορεί να συμβούν συνταρακτικά γεγονότα – να γνωρίσουμε τον άνθρωπο της ζωής μας και να αποφασίσουμε να τον ακολουθήσουμε στην αντίθετη κατεύθυνση.

Παντελής Kαλιότσος Oι ονειροπόλοι Eκδόσεις: Kαστανιώτη Σελ.: 328 Tον ήρωά μου και φίλο μου Aχιλλέα Mανωλόπουλο είχα στο νου μου όταν έγραψα πως ο έλληνας για ν’ ανέβει σ’ ένα βουνό ψάχνει να βρει κατήφορο. Tον είπα ονειροπόλο γιατί έζησε στη σκοτεινή περίοδο της γερμανικής Kατοχής, τότε που μόνο μέσα στα όνειρά του μπορούσε να βρει κανείς λίγο κατήφορο. H σύντομη ζωή του Aχιλλέα δεν είχε επεισόδια. Tα επεισόδια και τις περιπέτειες τα πέρασε όλα μέσα του.


8

νέες ελληνικές κυκλοφορίες

Σοφία Γιαννάτου Kαΐκια στην άσφαλτο Eκδόσεις: Nεφέλη Σελ.: 376 Mια ιστορία διασταυρώσεων σε δρόμους αθωότητας και ενοχής, προδοσίας και συγχώρεσης, με ήρωες ενήλικους και παιδιά, σ’ έναν κόσμο που εξωτερικά αλλάζει ραγδαία ενώ τα εσωτερικά τοπία πλέουν σε άλλους χρόνους. Xάρτες μνήμης και επιθυμίας διασχίζουν το τσιμέντο της πόλης και συναντιούνται σε «μαγικά σταυροδρόμια»: εκεί που η άσφαλτος της πραγματικότητας συναντάει τη θάλασσα της καρδιάς.

Παναγιώτης Μέντης Το απροστάτευτο Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 214 Βόρεια Ελλάδα. Μέσα της δεκαετίας του ογδόντα. Οι ιαχές και τα συνθήματα «αλλαγή στην εξουσία», σπρωγμένα από τον Βαρδάρη, βου λιάζουν στη θάλασσα. Η εύπορη ελληνική επαρχία, κρυμμένη στην αυτάρκεια - νάρκη της, προσπαθεί με κάθε τρόπο να ζεστάνει την παγωνιά της μοναξιάς της.

Μια δήθεν έκρηξη της πολιτιστικής ανάπτυξης χρησιμεύει ως τέλειο άλλοθι και καμουφλάρισμα ερωτικών διαστροφών και απωθημένων. Στη σκιά του Παγγαίου και της Ροδόπης, σε σεμινάρια υποκριτικής, ο Μπρεχτ στριμώχνει και παρενοχλεί σεξουαλικά την Γκόλφω.

Δήμητρα Σωτήρη Πέτρουλα Πού ’ναι η μάνα σου, μωρή; Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 346 Το βιβλίο μου πίστευα πως ήθελα να το γράψω για πολλούς λόγους: Σαν μνημόσυνο για τους σκοτωμένους μου, σαν σιωπηλό μοιρολόι, σαν κλάμα που στάλαζε γραμμή από την ψυχή μου, σαν ξέσπασμα στο παράπονο γιατί αναγκάστηκα να περάσω τόσο φοβερά παιδικά χρόνια και να ζήσω τρέχοντας κι όχι αργά και φυσιολογικά. Σαν απαίτηση στα κόμματα της Αριστεράς για ενότητα. Σαν παράκληση στους ανθρώπους της προόδου, ώστε να κάνουν το παν για να μην έρχονται ποτέ και πουθενά τέτοια φοβερά χρόνια. Σαν γέλιο πικρό και ειρωνικό στους θύτες, όταν και όποτε προσπαθούνε και αποτολμούνε να βγούνε θύματα.

Άλκη Ζέη Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 352 Σ’ ένα μεταίχμιο της ζωής της και της πρόσφατης ιστορίας μας – στη διάρκεια της δικτατορίας – η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, ανασύροντας τις μνήμες της πετράδι το πετράδι, συνθέτει το ψηφιδωτό της τριακονταετίας. Εύθραυστη κι όμως αγέρωχη, μπροστά σ’ ένα αόριστο και ωστόσο πάλι καθορισμένο μέλλον, μιλάει χωρίς πικρία, χωρίς μεταμέλεια, με ζεστασιά, κάποτε με χιούμορ, με μια τρυφερή φροντίδα θα ’λεγες να μη γυμνώσει το παρελθόν , τη ζωή της και τη ζωή. Η ανθρώπινη φωνή της Άλκης Ζέη.

Δημοσθένης Κούρτοβικ Τι ζητούν οι βάρβαροι Εκδόσεις: Ελληνικά γράμματα Σελ.: 312 Μέσα σε τέσσερις ημέρες, τρεις διαφορετικές εκδοχές μιας παλιάς ιστορίας, και ένας ανορθόδοξος έρωτας θα γίνουν η αφορμή για να ξεσπάσει «πόλεμος» ανάμεσα σε φίλους, «καθ’ υποτροπήν Βαλκάνιους» συγγραφείς, ενώ οι αγρότες της περιοχής έχουν αποκλείσει τις εξόδους της βορειοελλαδίτικης πόλης. Θα φέρουν στην επιφάνεια απωθημένα πάθη, εκκρεμότητες που δεν έχουν διευθετηθεί και μια ανομολόγητη νοσταλγία για τη σκοτεινή σαγήνη της βαλκανικής «βαρβαρότητας». Πρόκειται για μια ιστορία, σχετικά με τα βαλκανικά φαντάσματα και τις ιστορικές φαντασιώσεις – σχετικά με την ιστορική μνήμη και τον τρόπο διαμόρφωσης της επίσημης ιστορίας των Βαλκανίων, την εθνική ταυτότητα και τη θέση της περιοχής μας στον σύγχρονο κόσμο.

Κωνσταντίνος Τζούμας Ως εκ θαύματος Εκδόσεις: Καστανιώτη Σελ.: 404 ...Κάπως έτσι μεγαλώσαμε... σαν ένα στοίχημα κόντρα σε κανόνες που δεν ίσχυαν, ενός συστήματος που δεν υπήρχε. Ευτυχώς, όμως, τα καλύτερα παιδιά που κάναμε παρέα μάς έκαναν να νιώθουμε ότι δεν ήμασταν μόνοι, ακόμη κι όταν μας έζωναν τα φίδια με κείνο το «Ανεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμο έξω» του Αλεξανδρινού, καίτοι είχαμε ακούσει και κρότους χτιστών και ήχους μαστόρων... Πρόκειται για μυθιστορηματική αυτοβιογραφία του ηθοποιού Κ.Τζούμα που θα ολοκληρωθεί σε τρία βιβλία. Τρίποντο ο Τζούμας.


10

νέες ξένες κυκλοφορίες

μÈ‚Ï›· Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê›˜ ·’ fiÏÔ ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Hisham Matar Στην χώρα των ανδρών Μετάφραση: Εκδόσεις: Ίνδικτος Σελ.: 320 Ένα ζεστό πρωινό στην Τρίπολη της Λιβύης, το καλοκαίρι του 1979, ο εννιάχρονος Σουλεϊμάν ψωνίζει με τη μητέρα του στην αγορά. Ο μπαμπάς λείπει ταξίδι για δουλειές – όμως ο Σουλεϊμάν είναι σίγουρος ότι μόλις τον είδε στο απέναντι πεζοδρόμιο, φορώντας γυαλιά ηλίου. Αλλά γιατί δεν νεύει προς το μέρος τους; Γιατί δεν επιστρέφει σπίτι, ενώ γνωρίζει ότι η μαμά καταρρέει; Μια βαθύτατα αληθινή ιστορία αγάπης και προδοσίας που εμβαθύνει στα ζητήματα της ανθρώπινης βαναυσότητας, της σκληρότητας, αλλά και της άδολης συγχώρεσης.

Έργα του Φερνάντο Πεσσόα Μπερνάρντο Σοάρες Το βιβλίο της ανησυχίας (β’) Μετάφραση: Μαρία Παπαδήμα Εκδόσεις: Εξάντας Εκδοτική Σελ.: 368 Ο Πεσσόα δίνει σε τούτο τον αποκαλούμενο ημι-ετερώνυμο μάλλον την υπόσταση μυθιστορηματικού προσώπου· η εικόνα του συντίθεται μεσ’ από τις σελίδες του βιβλίου του οποίου είναι ταυτόχρονα ο ήρωας και ο συγγραφέας, τα ιδιαίτερα φυσιογνωμικά του χαρακτηριστικά δεν δηλώνονται επιγραμματικά, αλλά σχηματίζονται προοδευτικά, με αποτέλεσμα η μορφή του να είναι τελικά πιο ολοκληρωμένη και ζωντανή από εκείνη των άλλων ετερωνύμων.

Ζακλίν ντε Ρομιγύ Η αφήγηση της Ορέστειας του Αισχύλου Μετάφραση: Ανθή Ξενάκη Εκδόσεις: Ωκεανίδα Σελ.: 165 Η Ορέστεια του Αισχύλου, η μοναδική τριλογία που έχει σωθεί α-

πό ολόκληρο το αρχαίο δράμα, έχει σημαδέψει τον πολιτισμό μας. Τα εμβληματικά της πρόσωπα και τα κεντρικά της θέματα μας επιβάλλουν, ακόμη και σήμερα, τον προβληματισμό γύρω από τα καίρια ζητήματα της ανθρώπινης συνύπαρξης. Με τη νηφάλια πένα της και τη διαύγεια της σκέψης της, η Ζακλίν ντε Ρομιγύ μας ξεναγεί στις δαιδαλώδεις διαδρομές αυτού του αξεπέραστου αριστουργήματος, όπου οι δραματικές εντάσεις ανταγωνίζονται το βάθος των συλλογισμών. «Πρόκειται για μια διαφωτιστική ανάγνωση ενός κειμένου δύσκολου, παρ’ όλα αυτά θαυμάσιου» λέει για το βιβλίο η συγγραφέας. «Κράτησα μόνο τη γενική εντύπωση που αφήνει το έργο και τον τρόπο που μπορεί ακόμη και σήμερα να μας μαγεύει».

Κούρτσιο Μαλαπάρτε Καπούτ Μετάφραση: Παναγιώτης Σκόνδρας Εκδόσεις: Μεταίχμιο Σελ.: 656 Η Ευρώπη πεθαίνει. Σωρός ερειπίων, θέατρο καταστροφής και θανάτου, η Γηραιά Ήπειρος σέρνει το μακρύ της ψυχορράγημα μέσα στη φρίκη του πολέμου. Στο μεταξύ, πρίγκιπες και πρέσβεις, κορυφαία στελέχη και κυρίες της αριστοκρατίας, ο καλός κόσμος της υψηλής κοινωνίας και των μποέμ καλλιτεχνών και λογοτεχνών, παρηκμασμένος, χρονοτριβεί εν μέσω διπλωματικών γευμάτων και λαμπρών δεξιώσεων. Γραμμένο μεταξύ του 1941 και του 1943, το «Καπούτ» είναι ένα έντονα λυρικό μυθιστόρημα και μαζί μια ωμή μαρτυρία για τη φρικτή πραγματικότητα της εποχής.

Ντάγκλας Κάρλτον Έιμπραμς Το χαμένο ημερολόγιο του Δον Ζουάν Μετάφραση: Τατιάνα Σταυρουλάκη Εκδόσεις: Ψυχογιός Σελ.: 480 Στην καρδιά της ισπανικής χρυσής εποχής, όπου ο χρυσός έρρεε ατελείωτα στο λιμάνι της Σεβίλης, γεννιέται ένα αγόρι, ο Ζουάν Τενόριο. Ο Ζουάν μεγαλώνει κρυφά σ’ ένα μοναστήρι και οι καλόγριες τον μαθαίνουν να αγαπά και να λατρεύει όλες τις γυναίκες, την κορωνίδα της δημιουργίας του θεού. Ο Ζουάν θέλει να γίνει ιερέας, μέχρι τη στιγμή που πέφτει θύμα της γοητείας μιας μοναχής και αφήνει για πάντα την Εκκλησία. Θα μπει ως κατάσκοπος στην υπηρεσία του πανίσχυρου μαρκήσιου ντε λα Μότα, ο οποίος θα τον μυήσει στα μυστικά της αποπλάνησης των γυναικών. Ο δον Ζουάν θα γνωρίσει αμέτρητες γυναίκες και μέσα στις σελίδες του ημερολογίου του θα αποκαλύψει τις περιπέτειές του και τις τεχνικές του πάθους, ενώ δεν θα διστάσει κάποια στιγμή να βυθιστεί και ο ίδιος στην τρέλα του έρωτα.


12

νέες ξένες κυκλοφορίες

Ελία Καζάν Ο συμβιβασμός Μετάφραση: Ηλίας Μαγκλίνης Εκδόσεις: Μελάνι Σελ.: 640 Αυτή είναι η εκπληκτική, αξέχαστη ιστορία ενός ανθρώπου που δραπετεύει από τον συμβιβασμό του. Ο Έντι Άντερσον πνίγεται πίσω από τη μάσκα του «ανθρώπου που τα έχει όλα», είναι ένα δυναμικό στέλεχος, εξαιρετικός συγγραφέας, παντρεμένος με την υπομονετική Φλόρενς, που τον αγαπάει, κολλημένος με τη συναρπαστική και όμορφη Γκουέν, όταν αποφασίζει να διαλύσει τις συμβάσεις. Πρόκειται για μια συγκλονιστική ιστορία. Μπορεί να σας κάνει να ξεχάσετε τους συμβιβασμούς σας.

Μίλαν Κούντερα Κωμικοί έρωτες Μετάφραση: Γιάννης Η. Χάρης Εκδόσεις: Βιβλιοπωλείον της Εστίας Σελ.: 275 Οι «Κωμικοί έρωτες» γραμμένοι μέσα σε μια δεκαετία, μεταξύ 1959 και 1968, πριν δηλαδή από το «Αστείο» (1967) και παράλληλα με αυτό, εκδίδονται το 1970 και θεωρούνται έτσι το δεύτερο έργο του Κούντερα. «Ώς τα τριάντα μου» λέει σε συνέντευξή του ο Κούντερα «έγραφα διάφορα πράγματα: κυρίως μουσική, αλλά και ποίηση, έγραψα ακόμα και ένα θεατρικό (...), αναζητώντας τη φωνή μου, το ύφος μου, αναζητώντας τον εαυτό μου. Με την πρώτη ιστορία

των “Κωμικών ερώτων” (γραμμένη το 1959) είχα τη βεβαιότητα πως “με βρήκα”. Έγινα πεζογράφος , μυθιστοριογράφος, και δεν είμαι τίποτ’ άλλο».

Όουεν Σίερς Αντίσταση Μετάφραση: Έφη Καλλιφατίδη Εκδόσεις: Ωκεανίδα Σελ.: 467 1944. Μετά την πτώση της Ρωσίας και την αποτυχημένη απόβαση στη Νορμανδία, τα γερμανικά στρατεύματα προελαύνουν στο βρετανικό έδαφος... Σ’ αυτό το υποθετικό ιστορικό φόντο, η Σάρα, η νεαρή γυναίκα ενός αγρότη, ξυπνώντας ένα πρωί ανακαλύπτει ότι ο άντρας της ο Τομ έχει εξαφανιστεί, όπως κι όλοι οι άλλοι άντρες στο Όλτσον, μια απομονωμένη κοιλάδα στα ουαλικά σύνορα. Μια ομάδα γερμανών στρατιωτών φτάνει στην περιοχή. Όταν ο βαρύς χειμώνας και το χιόνι αποκόβουν την κοιλάδα από τον υπόλοιπο κόσμο, ανάμεσα στις γυναίκες και τους στρατιώτες αναπτύσσεται μια εύθραυστη αμοιβαία εξάρτηση, αναγκαία για την επιβίωσή τους.

Ζακλίν ντε Ρομιγύ Τα ρόδα της μοναξιάς Μετάφραση: Άννα Σπυράκου Εκδόσεις: Συνάψεις Σελ.: 146

Τα ρόδα της μοναξιάς της Ζακλίν ντε Ρομιγύ δεν είναι απλώς ένα βιβλίο «με ρεμβασμούς και αναπολήσεις», αφιερωμένο στις προσωπικές αναμνήσεις της συγγραφέως. Στα έξι μικρά δοκίμια, που άνθισαν στη μοναξιά της μεγάλης ηλικίας, η Ρομιγί θα επιχειρήσει να περιγράψει, με αφετηρία τα αντικείμενα που την περιβάλλουν, χωρίς παραποιήσεις, την κατάδυση στα εσώτερα της συναισθηματικής ζωής, έχοντας ως οδηγό τη διαδρομή προς την «ελεύθερη εσωτερική κίνηση», όπως ονομάζει η ίδια τη μέθοδό της.

Ντάνιελ Κέλμαν Εγώ και ο Καμίνσκι Μετάφραση: Κώστας Κοσμάς Εκδόσεις: Καστανιώτη Σελ.: 192 Το «Εγώ και ο Καμίνσκι» είναι ένα σύγχρονο μυθιστόρημα μαθητείας με απρόβλεπτες εξελίξεις, γραμμένο με ιδιαίτερη παρατηρητικότητα και ζωντάνια, με σαρκασμό για τους «παράγοντες» της καλλιτεχνικής ζωής, με απολαυστικό χιούμορ αλλά και λεπτή μελαγχολία. Με αυτό το ευφυές και κωμικό παιχνίδι παρεξηγήσεων για το ψέμα και την αλήθεια, την ηθική και την τέχνη, ο Ντάνιελ Κέλμαν, συγγραφέας του διεθνούς μπεστ σέλερ «Η μέτρηση του κόσμου», καθιερώθηκε στη Γερμανία αλλά και διεθνώς.


Zοζέ Σαραμάγκου Περί θανάτου Mετάφραση: Aθηνά Ψύλλια Eκδόσεις: Kαστανιώτη Σελ.: 233 Aν στο «Περί τυφλότητος» η τύφλωση ήταν καθολική, αν στο «Περί φωτίσεως» η φώτιση ήταν γενικευμένη, στο νέο μυθιστόρημα του Σαραμάγκου, ο θάνατος λειτουργεί με διαλείψεις σε μια μικρή χώρα 10.000.000 κατοίκων, φέρνοντας σε απόγνωση, μετά την αρχική ευφορία, ασφαλιστικές εταιρείες, εργολάβους κηδειών, οίκους ευγηρίας, νοσοκομεία, εκκλησία, κυβέρνηση, οικογένειες. H μαφφία (με 2φ τη θέλει ο συγγραφέας) θα αναλάβει να δώσει λύσεις, αλλά ο θάνατος θα αντεπιτεθεί με τη μορφή μιας μυστηριώδους και γοητευτικής γυναίκας... Tο πιο πρόσφατο και εξαιρετικά ανθρώπινο μυθιστόρημα του μεγάλου νομπελίστα συγγραφέα.

Tζων Mπανβίλ Σάβανο Mετάφραση: Tόνια Kοβαλένκο Eκδόσεις: Kαστανιώτη Σελ.: 336 O Άξελ Bάντερ, φημισμένος ακαδημαϊκός και διανοούμενος, περνάει το λυκόφως της ζωής του στη δυτική ακτή της Aμερικής, όταν λαβαίνει ξαφνικά ένα γράμμα. H άγνωστη επιστολογράφος υπαινίσσεται ότι έχει στην κατοχή της μυστικά που ο Άξελ κρατούσε καλά κρυμμένα εδώ και πενήντα χρόνια. Προκειμένου να μάθει τι γνωρίζει η μυστηριώδης γυναίκα για το παρελθόν του, ο Bάντερ κανονίζει να τη συναντήσει στο Tορίνο. H συνάντηση αποδεικνύεται μια τεράστια συναισθηματική δοκιμασία, αφού η Kας Kλιβ, μια κοπέλα με έντονα ψυχολογικά προβλήματα, ψάχνει έναν λόγο για να εξακολουθήσει να ζει. H γνωριμία αυτή οδηγεί και τους δύο ήρωες, με μαθηματική ακρίβεια, προς την καταστροφή. Γραμμένο με την άψογη, σχεδόν επώδυνα θαυμαστή πρόζα του Mπάνβιλ, το «Σάβανο» είναι ένα μυθιστόρημα που δεν διστάζει να θέσει βαθιά ερωτήματα και να δώσει ανεπιφύλακτες απαντήσεις. Πρόκειται για ένα έργο που κυριολεκτικά ανταμείβει τον αναγνώστη, με την υπογραφή ενός από τους κορυφαίους συγγραφείς της εποχής μας.

Iβάν Kλίμα Oύτε άγιοι ούτε άγγελοι Mετάφραση: Bικτώρια Tράπαλη Eκδόσεις: Kέδρος Σελ.: 312 Πράγα, μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος. O άνεμος της αλλαγής και της εξέγερσης έχει δώσει τη θέση του σε μια μελαγχολική αμηχανία. Tρεις άνθρωποι, τρεις εκδοχές της κοινής τους περιπέτειας. H σαρανταπεντάχρονη οδοντογιατρός Kριστίνα σφραγίζει επιδέξια τα δόντια των ασθενών της, αλλά όχι τις τρύπες στη δική της ζωή. H ανεπιθύμητη «κληρονομιά» ενός πατέρα-ενεργού μέλους του Kόμματος, ένας αποτυχημένος γάμος, μια προβληματική σχέση με το παιδί της, ένας νεότερος εραστής, όλα μοιρασμένα ισόποσα σε αλκοόλ, ενοχές και ανασφάλειες. H Γιάνα, η έφηβη κόρη της, αισθάνεται υπεύθυνη για την κατάθλιψη της μητέρας της και αρχίζει να περιθωριοποιείται καταφεύγοντας σε ύποπτες παρέες και ουσίες. O νεαρός Γιαν, ο οποίος παράτησε τις σπουδές του για να ασχοληθεί με τη διερεύνηση των αρχείων της Mυστικής Aστυνομίας, ερωτεύεται την Kριστίνα και προσπαθεί να χωρέσει τις δικές του προσδοκίες στις δικές της αβεβαιότητες. Άνθρωποι τρωτοί, ούτε άγιοι ούτε άγγελοι, διασταυρώνουν τις ζωές τους σε μια τροχιά ελλειπτική, ασταθή, απρόβλεπτη, με τα σκαμπανεβάσματα της αγάπης, της απώλειας και της αντοχής. Για να καταφέρουν να κερδίσουν ξανά τη ζωή τους, θα πρέπει πρώτα να κερδίσουν ένα μεγάλο στοίχημα: να αγαπήσουν και να αγαπηθούν.


14

ελληνική λογοτεχνία

Το όνομα του Μάνου Ελευθερίου έγινε ευρύτερα γνωστό μέσα από τη δισκογραφία. Δεκάδες ωραία τραγούδια, τα οποία δεν «τα πήρε και τα σήκωσε» ο χρόνος, φέρουν την υπογραφή του. Το δίχως άλλο είναι ένας από τους σημαντικότερους στιχουργούς, ένας άνθρωπος που προσέφερε περισσότερα από όσα έλαβε από το ελληνικό τραγούδι. Ο Ελευθερίου ωστόσο υπήρξε ανέκαθεν και κατεξοχήν άνθρωπος του βιβλίου. Από τους λίγους που γνωρίζει να πιάνει ένα βιβλίο στα χέρια του, καθώς είναι γνώστης όλης της περιπέτειας-διαδικασίας της έκδοσής του. Πολυπράγμων και ανήσυχο πνεύμα, ασχολήθηκε τόσο με την ποίηση όσο και με την πεζογραφία. Το 2005 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο ΜυθιστορήμαΜάνος Ελευθερίου τος για το έργο του «Ο καιρός των χρυσανθέμων». Η μελαγχολία Πρόσφατα κυκλοφόρησε μια σειρά διηγημάτων, της πατρίδας μετά δεκατέσσερα τον αριθμό, γραμμένα καταπώς τις ειδήσεις των οκτώ φαίνεται σε άτακτα χρονικά διαστήματα, χωρίς Εκδόσεις: Μεταίχμιο ωστόσο να προδίδουν τη μεταξύ τους χρονική αΣελ.: 236 πόσταση, τόσο σε σχέση με το ύφος τους όσο και στη θεώρηση του κόσμου. Ο συγγραφέας μοιάζει να βαδίζει ανάποδα στον χρόνο, ωσάν το μέλλον να αποτελεί μια δυσοίωνη προοπτική. Ζει στο παρόν, μερικές φορές, θαρρείς, μόνο και μόνο για να αρπάξει την ευκαιρία να νοσταλγήσει με την άνεσή του τα περασμένα, τα οποία πάντα διατηρούν πάνω τους εκείνη τη φινετσάτη μελαγχολική πατίνα που χαρίζει ο χρόνος σε πρόσωπα και πράγματα. Αποσπάσματα ζωής με βασικό πρωταγωνιστή την καθημερινότητά μας και την ανατρεπτική ειρωνεία της φθοράς κόβουν και ράβουν την ανθρώπινη ύπαρξη, φέρνοντας το πίσω μπρος του παρελθόντος χρόνου.

Εβδομήντα σύντομες αλλά «γεμάτες» ιστορίες, τις οποίες ο συγγραφέας έχει χωρίσει σε τέσσερις ενότητες, απαρτίζουν τους «Χάρτες», ένα βιβλίο διηγημάτων το οποίο μας περιφέρει σε επαρχίες και χωριά, πόλεις και συνοικίες, ξενιτιές και ερημιές, συντροφιά με ουτοπίες και δυστοπίες μέσα από τη γεωγραφία μιας ξεχωριστής γραφής. Προικισμένος με κοφτερή ματιά, ο Γρηγοριάδης είναι «μανούλα» στο να ξεχωρίζει την άλλη όψη του νομίσματος ή, καλύτερα, στο να κερδίζει την υπεραξία του. Στημένος πάντα στη σωστή γωνιά της καθημερινότητας, από κει που περνά η ζωή προκειμένου να κρύψει τα πολύτιμά της, αποσπά υλικά και τρόπους για να μιλήσει. Μέσα από την πληΘεόδωρος θώρα διηγημάτων μιας ανάσας, ο συγγραφέας Γρηγοριάδης ξεχωρίζει λεπτομέρειες της πραγματικότητας, Χάρτες που παρέχουν άλλο αέρα στη ζωή, το χαμένο οΕκδόσεις: Πατάκης ξυγόνο της δικής τους αλήθειας, μιας αλήθειας Σελ.: 268 που αλέθεται από τα επιβεβλημένα στερεότυπα της ευτυχίας. Μέσα από κάθε σύντομη ιστορία οι τόποι αποκτούν το πρόσωπο των ανθρώπων τους, όπως οι άνθρωποι βιώνουν τους τόπους σαν συνέχεια της ύπαρξής τους, μιας ύπαρξης γαντζωμένης στο σώμα. Σε κάθε ιστορία το σώμα βρίσκει το καλούπι του, παντού και πάντα, πανταχού παρόν και τα πάντα πληρούν: δράματα και κωμωδίες, έρωτες και μίση, όλος ο θίασος της ανθρώπινης κατάστασης με σάρκα και οστά διψά για ζωή, αναζητώντας απελπισμένα μια πηγή να ξεδιψάσει ή να πνιγεί. Μια πινακοθήκη ανθρώπων που ζητούν απεγνωσμένα να ζήσουν τον χάρτη τους, να μάθουν τη γεωγραφία τους, να νιώσουν τα δικά τους σύνορα.

B Τόσο η εκκλησία όσο και η πολιτική, από γενέσεώς τους, ανακάλυψαν την πιο αποδοτική συνταγή διοίκησης του κόσμου ετούτου: να μεταθέτουν το παρόν σε ένα αόριστο μέλλον. Και σε αυτό η εκκλησία δείχνει να είναι πιο ειλικρινής, όταν μιλά για τον άλλο κόσμο, διότι δεν πουλάει ελπίδες για την παρούσα ζωή. Δεκαεφτά νεκροί πρωταγωνιστούν στο ογκώδες μυθιστόρημα του Γιώργου Μανιώτη, οι οποίοι ωστόσο πίσω τους αφήνουν δεκάδες ζωντανούς σαν συνέχεια της ιστορίας τους. Αυτή την τόσο περίεργη υπόθεση της «αθανασίας» πραγματεύεται κατά τον πιο πρωτότυπο τρόπο σε μονόστηλες ιστορίες το μυθιστόρημα «Η γνώση των νεκρών» – Γιώργος Μανιώτης προφανώς μέσα από τους ζωντανούς! Η κάθε Η γνώση των νεκρών Εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα σελίδα του βιβλίου είναι χωρισμένη σε δύο στήλες. Η πρώτη ανήκει στον κόσμο των νεκρών, Σελ.: 747 σε όλους αυτούς δηλαδή που μας άφησαν χρόνους, παίρνοντας μαζί τους στον τάφο όλες εκείνες τις κρυφές σκέψεις που δεν μπόρεσαν ή δεν τόλμησαν να φανερώσουν στη ζωή τους. Στη δεύτερη στήλη, η οποία σημειωτέον διαβάζεται μετά το πέρας της πρώτης, αναδεικνύεται αυτό που λέμε «τι άφησε ο μακαρίτης πίσω του», δηλαδή ο αντίκτυπος των πράξεών του και πώς αυτός επηρέασε όλους εκείνους που άφησε στον «άδικο τούτο ντουνιά». Κοινός παρονομαστής της σχοινοτενούς αυτής μυθιστορίας είναι ο ρόλος που καλούμαστε να παίξουμε στη ζωή μας, δίχως να έχει ιδιαίτερη σημασία αν είναι μικρός ή μεγάλος, ασήμαντος ή σπουδαίος. Καθώς διευρύνει τον κύκλο των ζωντανών με τον κύκλο των πεθαμένων, εποπτεύοντας πιο άνετα, ο συγγραφέας τάσσεται υπέρ της ζωής μέσα από τον απαισιόδοξο συλλογισμό «ποιος είναι πιο πολύ πεθαμένος, ο νεκρός ή αυτός που ζει μια άδεια ζωή;».

Ο Κωνσταντίνος Λαέρτης έχει γράψει μια νουβέλα. Αυτό που απομένει, σύμφωνα με την τάξη των πραγμάτων, είναι να σταλεί στο τυπογραφείο. Όμως ο συγγραφέας της φαίνεται να έχει βλέψεις διαφορετικές απ’ ό,τι συνήθως είθισται σε αυτές τις περιπτώσεις. Την κρατά αδημοσίευτη αλλά την κοινοποιεί σε ένα στενό κύκλο φίλων. Μοιάζει να θέλει να πειραματιστεί, γι’ αυτό και τους τη διαβάζει, ορμώμενος όχι τόσο από τη ματαιοδοξία που διαθέτουν οι συγγραφείς να ζαλίζουν τους οικείους τους με τα γραπτά τους, αλλά προκειμένου να διαπιστώσει κάτι. Αυτό το κάτι δεν αργεί να το κοινοποιήσει στη συντροφιά των ακροατών του: επιζητεί να διαπιστώσει αν η νουβέλα του έχει έστω και την παΤάσος Ρούσσος ραμικρή πιθανότητα να γίνει πραγματικότητα! Η νουβέλα Ως τώρα γνωρίζαμε ότι η πραγματικότητα ξεΕκδόσεις: Ηλέκτρα περνά πολλές φορές τη φαντασία, και τα γεγοΣελ.: 94 νότα και τα πρόσωπα μοιάζουν εξωπραγματικά. Εδώ το αίτημα αντιστρέφεται και ο συγγραφέας προσπαθεί να διερευνήσει το αντίθετο, αν δηλαδή η φαντασία έχει πρόσβαση στην καθημερινότητα, με άλλα λόγια στην πραγματικότητα. Αν λοιπόν μια γυναίκα μπορεί να ερωτευτεί τον ήρωα της νουβέλας, τι θα μπορούσε να συμβεί αν αυτός ο ήρωας υπάρχει στην πραγματικότητα; Ο Ρούσος γράφει μια ιστορία εμπνευσμένη από τη ρήση του Παρμενίδη που παραθέτει στην αρχή της νουβέλας: Ταυτόν έστιν νοείν τε και είναι.


ελληνική λογοτεχνία

Ο συγγραφέας θίγει μια μεγάλη ιστορία, μια ιστορία που όταν δεν είναι δική σου και χρονίζει σε κουράζει, διότι ταράζει τον εφησυχασμό της καταναλωτικής σου ελευθεριότητας. Στο αυτοβιογραφικό αυτό μυθιστόρημα ο συγγραφέας μιλά για τη στέρηση της ελευθερίας του, εθνικής και ατομικής. Ενώ στον δυτικό κόσμο πάσχουμε από την πολυτελή νόσο της ψευδαίσθησης της δημοκρατίας, δίπλα μας λαοί, όπως οι Κούρδοι, πενήντα εκατομμύρια τον αριθμό, οι οποίοι έχουν να αντιμετωπίσουν τέσσερις κατακτητές, αγωνίζονται να αποδείξουν πριν από όλα ότι η εθνότητά τους είναι υπαρκτή. «Τα παιδιά του Αραράτ» είναι ένα μυθιστόρημα όπου ταυτίζεται η ατομική με την εθνική υπόσταση. Ο συγγραφέας γεννήθηκε στο βιβλικό Αραράτ αιχμάλωτος, όπως Τζεμίλ Τουράν Τα παιδιά του Αραράτ και η εθνότητά του, τράφηκε με το όραμα της ελευθερίας, όπως και η εθνότητά του, βασανίστηκε και Εκδόσεις: Καστανιώτη φυλακίστηκε, όπως και η εθνότητά του, αγωνίζεται Σελ.: 286 και δεν λησμονεί, όπως και η εθνότητά του. Παράλληλα με την προσωπική διαδρομή του συγγραφέα παρακολουθούμε και αυτή της πατρίδας του: Από τη μια, το χαστούκι που έδωσε στο άγαλμα του Κεμάλ, και τη μακρά και επίπονη διαδρομή: φυλακίσεις, βασανιστήρια, παρανομία, εκπατρισμός. Από την άλλη, ο πρώτος διαμελισμός της πατρίδας του, οι εξεγέρσεις, η προδοτική στάση κάποιων Κούρδων αγάδων, η αναζήτηση βοήθειας στη Σοβιετική Ένωση, οι συμφωνίες μεταξύ Ιράν-Ιράκ και Τουρκίας για την εξαφάνιση των Κούρδων. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα γραμμένο σε μαύρο φόντο με κόκκινο μελάνι, όπως ακριβώς είναι γραμμένο και το πρώτο σύνθημα του αγώνα τους: «Το μαύρο είναι το πένθος μας, το κόκκινο είναι το αίμα μας».

15

Συγγραφέας που έχει το βίωμα στην άκρη της γραφίδας του, ο Αλεξάκης καταπιάνεται στο τελευταίο του μυθιστόρημα με το Άγιον Όρος, δηλαδή, για όσους τον γνωρίζουν, με το τελευταίο θέμα που θα μπορούσε να περάσει από το μυαλό του. Έχω την αίσθηση ότι αποφάσισε να ζωντανέψει βυζαντινές ιστορίες από χιουμοριστική διαστροφή, με στόχο να ασκήσει την υπαινικτική του ειρωνεία σε μεταφυσικό επίπεδο! Έτσι καταφέρνει μέσα από αυτό το μυθιστόρημα να μετατρέψει απροσπέλαστα θεολογικά ζητήματα σε απλά θέματα καθημερινής λογικής. Η μυθιστορία του κινείται γύρω από δυο βασικούς πόλους, έναν νεαρό φοιτητή που σπουδάζει την αρχαία ελληνική ιστορία και τους προσωκρατικούς, και την ηλικιωμένη Βασίλης Αλεξάκης και τυφλή εδώ και χρόνια συγκάτοικό του, τη Ναυσιμ. Χ. κά. Η ηλικιωμένη αυτή κυρία τον επιφορτίζει με μια αΕκδόσεις: Εξάντας συνήθιστη και μάλλον αλλόκοτη αποστολή: Να μεΣελ.: 340 λετήσει για λογαριασμό της τα πάντα γύρω από το Άγιον Όρος. Ο νεαρός αναλαμβάνει την υπόθεση, σαν ντετέκτιβ, λίγο ανόρεχτα στην αρχή και με το ενδιαφέρον του να μεγαλώνει σιγά σιγά με αφορμή τα διάφορα «ευρήματα» που προκύπτουν από τη διερεύνηση του θέματος. Αυτό που τον κινητοποιεί τελικά είναι η διαπίστωση πως υπάρχουν δυο Ελλάδες ξεχωριστές, που η μια δεν έχει καμιά σχέση με την άλλη: η Ελλάδα της Αρχαιότητας και η Ελλάδα του Χριστιανισμού. Ο Αλεξάκης μέσα από την έρευνα του ήρωά του αναζητά ουσιαστικά τη χαμένη ταυτότητα του αμιγούς Ελληνισμού, η οποία πλαστογραφήθηκε βάναυσα διαμέσου του Βυζαντίου και των Πατέρων της Εκκλησίας, δημιουργώντας την ολίγον ανισόρροπη νεοελληνική πραγματικότητα, η οποία δεν μπορεί να βρει την περπατησιά της στον σύγχρονο κόσμο.

B Το γνωστό μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη «Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ Πασά» κυκλοφορεί ξανά σε νέα συμπληρωμένη έκδοση, αυτή τη φορά από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Πρόκειται για ένα ιστορικό ανάγνωσμα που συγκροτήθηκε σε μυθιστόρημα από τη συγγραφέα, η οποία φιλότιμα συνέλεξε τα στοιχεία από τις πηγές της ιστορικής έρευνας. Έτσι, έχουμε ως μυθιστορηματικούς ήρωες δυο αδέλφια, πρόσωπα υπαρκτά, που έζησαν και έδρασαν στη διάρκεια του 19ου αιώνα, καθώς και ό,τι διασώθηκε ως μαρτυρία για τον βίο και την πολιτεία τους. Δεν είναι λίγες οι φορές που ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με μια ιστορία όπου συμβαίνει, όπως χαρακτηριστικά λέγεται, η πραγματικότητα να ξεΡέα Γαλανάκη περνά την φαντασία. Αυτή την ιστορική πραγματιΟ βίος του Ισμαήλ κότητα αποτύπωσε η Γαλανάκη εμποτίζοντας τα Φερίκ Πασά στοιχεία της πλοκής της με τη λυτρωτική ελευθερία Εκδόσεις: Καστανιώτη της λογοτεχνίας. Ισορροπώντας επικίνδυνα στο όΣελ.: 232 ριο εκείνο όπου συναντώνται μύθος και πραγματικότητα, με δεξιοτεχνία καταφέρνει να χειριστεί το σημείο αιχμής, εκείνο το δυσδιάκριτο σύνορο όπου τα γεγονότα ενδύονται τη διακριτική λάμψη της επινόησης. Δυο αδέλφια, τα οποία χωρίζουν οι συγκυρίες μιας ταραγμένης εποχής, συναντώνται ξανά μετά από μισό αιώνα στον τόπο τους, ο ένας ως κατακτητής κι ο άλλος ως υπερασπιστής. Έρχονται αντιμέτωποι ως εχθροί μέσα από μια παραξενιά της μοίρας που ξέρει να στήνει αξεπέραστα δράματα, έτσι που αναγκάζει κάθε μορφή υπέρβασης μέσω της τέχνης να υποκλιθεί όχι τόσο μπροστά στην επινοητικότητα της πραγματικότητας, όσο στην ανατρεπτική διαχείριση των πιο λεπτών εκφάνσεων της ζωής.

Πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο από την πρώτη κιόλας στιγμή της εμφάνισής του διεκδίκησε τη δική του ξεχωριστή θέση στην ιστορία της λογοτεχνίας μας, για ένα βιβλίο-σταθμό, τόσο για τον ίδιο τον συγγραφέα και το έργο του όσο και για την ιστορία της νεότερης πεζογραφίας. Κυκλοφόρησε πρόσφατα στην οριστική του έκδοση, εμπλουτισμένο με συνοδευτικό υλικό που μαρτυρεί την πορεία του. Οι τρεις αυτές νουβέλες δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά το 1961 και είναι γραμμένες κάτω από την επήρεια μιας γενικότερης τάσης που έθετε την κοινωνία σε έντονη αμφισβήτηση. Στο «Φύλλο», ο Βασιλικός, ο οποίος φαίνεται να παρακολουθεί πολύ καλά όλα τα νεωτεριστικά κινήματα της Ευρώπης, εμΒασίλης Βασιλικός φανίζεται με αυτό που θα λέγαμε σήμερα οικολογική Το Φύλλο συνείδηση. Ωστόσο, εκείνο που εντυπωσιάζει ακόμα Το Πηγάδι και στις μέρες μας –πόσο μάλλον το 1960– είναι η Το Αγγέλιασμα βαθύτατη προσέγγιση στο ζήτημα, αφού ωθεί τον Τριλογία αναγνώστη να προβληματιστεί πάνω στην καταΕκδόσεις: Τόπος στροφή της συνείδησης του ανθρώπου και επισηΣελ.: 536 μαίνει ότι η περιβαλλοντική καταστροφή είναι συνέπεια μιας μεγαλύτερης απώλειας, αυτής του ανθρωπισμού από τον άνθρωπο. Το «Πηγάδι» είναι η πιο σκληρή μαθητεία συνύπαρξης του Εγώ με τον Άλλον, τον Απέναντι, αυτόν τον τόσο μακρινό και κοντινό ταυτόχρονα, τον τόσο άγνωστο και γνωστό μαζί. Είναι η διαδικασία μιας επίπονης σύγκρουσης που στο βάθος της επιζητεί τη συνεννόηση της συνύπαρξης. Τέλος, το «Αγγέλιασμα», με τη συντριπτική καταγγελία της νεότητας και με διαχρονική βαθύτητα, επιστρατεύει την ειρωνεία ως αντίδοτο στη μελαγχολική διαπίστωση-βεβαιότητα της αλλοτρίωσης του ατόμου και της κοινωνίας.


16

ξένη λογοτεχνία

Ένα μυθιστόρημα γραμμένο από τον μεξικανό συγγραφέα Σέρχιο Πιτόλ, ο οποίος εργάστηκε για χρόνια ως διπλωματικός υπάλληλος της χώρας του στην Ευρώπη. Δεν επισημαίνουμε τυχαία το γεγονός, γιατί ο Πιτόλ φαίνεται να γνωρίζει καλά τα ήθη του δυτικού τρόπου διαχείρισης του γάμου. Το βιβλίο αυτό αντιμετωπίζει την εφιαλτική πλευρά του γάμου, μια εν πολλοίς ανομολόγητη πλευρά, η οποία θίγεται μόνο με συνεχείς και επίμονους υπαινιγμούς. Εν συντομία, ο γάμος συνήθως βασίζεται στην άλλη όψη των διακηρύξεών του και καλλιεργεί την υποκρισία με τις συνακόλουθες συνέπειές της. Αν και το μυθιστόρημα καταπιάνεται μονομερώς με το μεγάλο αγκάθι του έγγαμου βίου, την απιστία από την πλευρά του άνδρα, αναδεικνύει μέσα από τη στερεότυπη συμπεριφορά του αρσενικού την επίσης Σέρχιο Πιτόλ στερεότυπη αντίδραση της γυναίκας: ο άντρας ξεΗ συζυγική ζωή νοπηδάει συστηματικά και η γυναίκα απεργάζεται Μετάφραση: την εκδίκησή της. Στο μυθιστόρημα παρατίθεται Κατερίνα Τζωρίδου μια χαρακτηριστική φράση από το αριστούργημα Εκδόσεις: Καστανιώτη του Μπαλζάκ «Φυσιολογία του Γάμου». Η ηρωίδαΣελ.: 138 σύζυγος Ζακλίν Κασκόρο έχει ρίξει μια τυχαία ματιά στις σελίδες του και έχει βγάλει ασφαλή και χρήσιμα συμπεράσματα. «Έπειτα από μερικά χρόνια γάμου, οι περισσότερες γυναίκες ένιωθαν για τους άντρες τους μονάχα μια βαθιά αποστροφή, μια σχεδόν απόλυτη απέχθεια». Ο θεσμός αυτός, που τόσο πολλά επενδύει πάνω του η κοινωνική ευταξία, έρχεται σίγουρα σε αντίθεση με τους νόμους της φύσης. Είναι περισσότερο από βέβαιο πως αποτελεί μια αναγκαστική σύμβαση που επιβάλλεται στις ζωές των ανθρώπων, οι οποίοι βέβαια γίνονται και θύματα των παρενεργειών της.

Ο παππούς του Γκόρκι ήταν παλιός βαρκάρης του Βόλγα. Άντρας δίχως ηθικές αναστολές, δυναμικός και ευφυής, κατάφερε να γίνει μέλος της συντεχνίας των εμπόρων. Ο παππούς του Τσέχωφ ήταν δουλοπάροικος. Κατάφερε να εξαγοράσει την ελευθερία του και να γίνει ο σκληροτράχηλος επιστάτης ενός μεγάλου γαιοκτήμονα. Τόσο ο Γκόρκι όσο και ο Τσέχωφ, που ήταν δέκα χρόνια μεγαλύτερός του, ανήκαν στη μικροαστική τάξη η οποία αναπτύχθηκε ραγδαία στη Ρωσία αμέσως μετά την κατάργηση της δουλοπαροικίας το 1861, η οποία κλόνισε συθέμελα τα φεουδαρχικά θεμέλια της Αυτοκρατορίας. Αν και ανήκαν στην ίδια γενιά και τους συνέδεε μια κοινή καταγωγή, ανάμεσα στον Γκόρκι και τον Μαξίμ Γκόρκι Τσέχωφ θα παρεμβαλλόταν η Ρωσική ΕπανάΑντόν Τσέχωφ σταση. Ο Γκόρκι είχε διασυνδέσεις με τους αρΑλληλογραφία χηγούς της και συμμετείχε στην προετοιμασία Μετάφραση: Μαρία Τσάτσου της. Παρά τους ενδοιασμούς του, δίχως ποτέ να Επιμέλεια: Ελένη Βελνίδου κατέχει επίσημο τίτλο, υπήρξε ο κατεξοχήν καΕκδόσεις: Printa θοδηγητής του λογοτεχνικού κόσμου που ετοίΣελ.: 256 μαζε τους συγγραφείς της επανάστασης. Στον τόμο αυτόν, ο αναγνώστης έχει το μεγάλο προνόμιο να διαβάσει την αλληλογραφία δυο μεγάλων λογοτεχνικών μορφών, που παρά τις διαφορετικές τους αντιλήψεις έτρεφαν ο ένας για τον άλλον βαθύ και ανυπόκριτο θαυμασμό. Ο Γκόρκι μάλιστα, σε μια εποχή που η «επαναστατική» κριτική θεωρούσε τον Τσέχωφ παρακμιακό και τον κατηγορούσε για κοινωνική αδιαφορία, αναγνώριζε στο πρόσωπό του μια αδελφή ψυχή, διαποτισμένη από την ίδια αποστροφή για την ευτέλεια και τη χαμέρπεια που κυριαρχούσε τότε στη ρωσική κοινωνία.

B Μετά τον θάνατο του ντε Σαντ στα 1814, και για κάτι λιγότερο από δυο αιώνες, τα αρχεία του περιέρχονται κληρονομικά από γενιά σε γενιά, αρχής γενομένης από τον γιο του. Ο διευθυντής ερευνών στο CNRS Μορίς Λεβέ ερευνώντας επί μια εικοσαετία ό,τι έχει σχέση με τον περιβόητο Μαρκήσιο ντε Σαντ, στράφηκε τόσο σε ιδιωτικές όσο και σε δημόσιες συλλογές προκειμένου να πετύχει κάτι αδημοσίευτο.Τελικά τα κατάφερε, ανακαλύπτοντας ένα σπάνιο ντοκουμέντο.Μια σειρά επιστολών που επιβεβαιώνουν με αδιάψευστο τρόπο την παθιασμένη ερωτική σχέση του πιο «ακόλαστου» συγγραφέα στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας με τη νεαρή και όμορφη κουνιάδα του Αν-Προσπέρ ντε Λονέ. Παρουσίαση από τον Η αλληλογραφία αυτή φυλασσόταν όλα αυτά τα Μορίς Λεβέ χρόνια στα αρχεία των απογόνων του ντε Σαντ. «Ορκίζομαι στον Ξεπερνώντας κάθε σχετική δυσκολία που υπάρΜαρκήσιο ντε Σαντ, εραστή μου,ότι δική του χει σε κάθε παρόμοια υπόθεση (γνησιότητα των επιστολών, δυσχέρειες στην ανάγνωση, ταυτογια πάντα θα είμαι...» Μετάφραση: Αγλαΐα Κατράκη ποίηση γεγονότων κ.τ.λ.), ο φιλόδοξος και επίμονος ερευνητής κατάφερε τελικά να φέρει στο Εκδόσεις: Κέδρος φως της δημοσιότητας αυτή την εξαιρετικά ενΣελ.: 144 διαφέρουσα αλληλογραφία των δυο ερωτευμένων.Ο ντε Σαντ συναντήθηκε με την Αν-Προσπέρ ντε Λονέ στον πύργο του Λα Κροστ το καλοκαίρι του 1769.Για πρώτη φορά του προσφέρεται η εικόνα της απρόσιτης παρθένας που θα ενσαρκώσει τις πιο ακραίες ερωτικές του φαντασιώσεις: αιμομειξία, ιεροσυλία, αμαρτία, ακολασία. Ο Λεβέ σ’ αυτόν τον τόμο σχολιάζει ένα από τα σκοτεινότερα επεισόδια της πολυτάραχης ζωής του Μαρκησίου.

Ο Ροθ σ’ αυτό το βιβλίο παίζει με ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ιστορικό ενδεχόμενο. Στις προεδρικές εκλογές του 1940 αντίπαλος του δημοκρατικού Φραγκλίνου Ρούσβελτ ήταν ο ρεπουμπλικανός Τσαρλς Λίντμπεργκ, εκφραστής των «απομονωτιστών», δηλαδή όλων αυτών που δεν ήθελαν με κανένα τρόπο να εμπλακεί η Αμερική σ’ αυτόν τον πόλεμο.Προς χάριν της ιστορικής αλήθειας αξίζει να σημειώσουμε εδώ ότι και ο ίδιος ο Ρούσβελτ κατέβηκε στις εκλογές του 1940 υποσχόμενος να κρατήσει την Αμερική έξω από τον πόλεμο. Αυτόν τον Λίντμπεργκ, ο Ροθ τον χρίζει συγγραφική αδεία Πρόεδρο των ΗΠΑ και τον βάζει να υπογράφει σύμφωνο φιλίας με τον Χίτλερ, επιβάλλοντας την υποχρεωτική Philip Roth στράτευση στους αμερικανούς πολίτες. ΤαυτόΗ συνωμοσία χρονα τον φαντάζεται να επιδίδεται στη δημιεναντίον της Αμερικής ουργία μιας, ναζιστικής εμπνεύσεως, σταυροΜετάφραση: Ηλίας Μαγκλίνης φορίας εναντίον των Εβραίων της Αμερικής. Όλη Εκδόσεις: Πόλις αυτή η «φανταστική» εκτροπή αφήνει στο πέραΣελ.: 572 σμά της εκατοντάδες νεκρούς Εβραίους, ως τη σωτήρια στιγμή που ο Ρούσβελτ επιστρέφει στην προεδρία και σώζει την ιστορική συνείδηση της χώρας. Το βιβλίο εξετάζει ένα από τα πλέον κρίσιμα διλήμματα της αμερικανικής ιστορίας: Έπρεπε η Αμερική να επέμβει στο πλευρό των Συμμάχων ή όχι; Τέλος, ως προς το ιστορικό κομμάτι της μυθιστορίας, ας σημειώσουμε ότι οι «απομονωτιστές» στην πλειονότητά τους προφανώς δεν υπήρξαν οπαδοί του ναζισμού. Απλά, και δικαιολογημένα από τη μεριά τους, δεν ξεχνούσαν την πικρή εμπειρία του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.


18

ξένη λογοτεχνία

Σύγχρονη αγγλίδα συγγραφέας, η οποία καταπιάνεται με ένα δύσκολο στη διαπραγμάτευσή του θέμα. Πρόκειται για μια μεταφυσικής χροιάς ιστορία που ωστόσο διατηρεί το πλεονέκτημα να μην παρεκτρέπεται στη σχετική φιλολογία η οποία προσβλέπει στον εύκολο και κυρίως φτηνιάρικο εντυπωσιασμό, αλλά μετουσιώνεται σε μια καλοβαλμένη λογοτεχνία με ένα κατακτημένο ύφος το οποίο έχει τις καταβολές του στην παράδοση της σπουδαίας αγγλικής λογοτεχνίας.Η αφελής επιθυμία που πηγάζει από μιαν ανέξοδη πίστη πολλών ανθρώπων να επικοινωνήσουν με τα πνεύματα των απελθόντων από τον μάταιο τούτο κόσμο δικών τους,αναδεικνύουν τα γνωστά σε όλους μας μέντιουμ σε πρωταγωνιHilary Mantel στικά πρόσωπα της καθημερινής μας ζωής. Η φάΠέρα από το μαύρο μπρικα αυτή δεν είναι καινούργια,όπως και η Άλισον Μετάφραση: Χαρτ,η οποία μετρά πολλά ένσημα σαν επαγγελμαΑθηνά Δημητριάδου τίας μέντιουμ και που μαζί με την πανέξυπνη βοηΕκδόσεις: Πάπυρος θό της Κολέτ έχουν «γράψει» χιλιόμετρα στα προάΣελ.: 492 στια του Λονδίνου προσφέροντας τις υπηρεσίες τους στους πρόθυμους πελάτες.Οι δυο γυναίκες δίνουν παραστάσεις με πολυπληθές κοινό, έχοντας ως καλεσμένους και διάφορους γκεστ σταρ από τον θαυμαστό κόσμο των φαντασμάτων.Αν και η Άλισον έχει κάθε λόγο να αφήσει πίσω της κάθε ανάμνηση που τη συνδέει με την παιδική της ηλικία,ο Μόρις από τον κόσμο των φαντασμάτων,ο οποίος διατηρεί την ιδιότητα του αληταρά από την πραγματική του ζωή, φροντίζει για το αντίθετο. Το βιβλίο αυτό είναι μια καλοβαλμένη μαύρη κωμωδία που, με πρόσχημα τη μεταφυσική, καταγράφει μια έντονη πραγματικότητα, αυτή των γκρίζων προαστίων του Λονδίνου και της θλιβερής καθημερινότητας των σύγχρονων μικροαστών.

Ισπανός συγγραφέας που πέθανε το 1999 έχοντας φτάσει αισίως στα ογδόντα εννιά έτη, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο έργο που αποτελείται από είκοσι τέσσερα μυθιστορήματα, έξι θεατρικά και μια σειρά από άρθρα και δοκίμια. Ο Γκονθάλο Τορέντε Μπαγιεστέρ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της χώρας του, με ιδιαίτερες συμπάθειες στον χώρο της νεολαίας. Το βιβλίο του «Το χρονικό ενός εκστατικού βασιλιά» είναι το πρώτο που κυκλοφορεί στη γλώσσα μας. Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα εποχής, που η υπόθεσή του είναι τοποθετημένη στις αρχές της δεκαετίας του 1620. Στον πανίσχυρο ισπανικό θρόνο βρίσκεται ο Φίλιππος Δ΄, η βασιΓκονθάλο Τορέντε λεία του οποίου (1621-1640) χαρακτηρίστηκε από Μπαγιεστέρ πολιτική, στρατιωτική και οικονομική παρακμή Το χρονικό ενός της Ισπανίας και κοινωνική δυστυχία. Δίπλα του εκστατικού βασιλιά στον θρόνο στέκει η βασίλισσα των Βουρβόνων Μετάφραση: Ισαβέλλα, η οποία είναι τρία χρόνια μεγαλύτερή Λεωνίδας Καρατζάς του. Αν και είχαν παντρευτεί ήδη από το 1615, η εκΕκδόσεις: Ωκεανίδα κλησία ευλόγησε τον γάμο τους το 1621, όταν εΣελ.: 294 κείνη ήταν δεκαοχτώ ετών κι ο βασιλιάς δεκαπέντε. Λόγω του νεαρού της ηλικίας του βασιλιά τη διακυβέρνηση της χώρας ανέλαβε ο Ολιβάρες που εκτελούσε χρέη πρωθυπουργού. Η ιστορία στο βιβλίο διαδραματίζεται το 1625, τη χρονιά δηλαδή που έγινε η πολιορκία του Κάντιθ από τον αγγλικό στόλο, αλλά και μια από τις σημαντικότερες μάχες στη Φλάνδρα, η οποία έχει απαθανατιστεί σε έναν πίνακα που φέρει την υπογραφή του Βελάσκεθ. Μέσα σε κλίμα πολέμου και ανακατατάξεων στην Ευρώπη, ο συγγραφέας στήνει μια ιστορία όπου παρελαύνουν ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα.

B Η ρομαντική εικόνα που κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίο απεικονίζει δυο νέα και όμορφα παιδιά, ανέμελα μέσα στην ευτυχία τους. Δυο ανθρώπους που η ζωή και το μέλλον τους ανήκει. Το απλό αυτό όραμα ζωής, που η πραγματικότητα το μετατρέπει σε άπιαστο παραμύθι, αυτά τα δυο ερωτευμένα παιδιά προσπάθησαν να το κάνουν αληθινό.Πρόκειται για την Αλεΐδα Μαρτς και τον Ερνέστο Τσε Γκεβάρα. Σαράντα ολόκληρα χρόνια μετά τον θάνατο του πιο αγαπημένου επαναστάτη, η σύντροφός του στη ζωή, μια κοπέλα ταπεινής καταγωγής και μεγάλης ευγένειας, από την Κούβα, μιλά για πρώτη φορά για τη σχέση της με τον Τσε. Στο βιβλίο που είναι γραμμένο σαν μυθιστόρημα, η Αλεΐδα Μαρτς χρησιμοποιεί την πρωτοπρόσωΑλεΐδα Μαρτς πη αφήγηση κι έτσι η ανάγνωση γίνεται περισσόΑναπόληση τερο ζεστή και οικεία. Η διήγηση έχει αυτοβιοΗ ζωή μου με τον Che γραφικό χαρακτήρα και το ενδιαφέρον της επικεΜετάφραση: ντρώνεται όχι τόσο στα ιστορικά γεγονότα εκείΒασιλική Κνήτου νης της εποχής, όσο στο ανθρώπινο επίπεδο. ΕύΕκδόσεις: Ψυχογιός κολα γίνεται κατανοητό ότι δεν αποτελεί και την Σελ.: 344 πιο ανώδυνη επιλογή να ενώσεις την ζωή σου με αυτήν ενός επαναστάτη σαν τον Τσε. Η νεαρή Αλεΐδα κλήθηκε μετά τον γάμο της με τον Τσε το 1959 να συνταιριάξει την ταραχώδη πολιτική ζωή με την οικογενειακή καθημερινότητα. Η αυτοβιογραφία αυτής της υπέροχης γυναίκας που επισκιάστηκε από τη συντριπτική προσωπικότητα του Τσε, ζώντας μέσα σε μια θύελλα καταστάσεων, με αποκορύφωμα τον χαμό του άντρα της το 1967, αποτελεί μια συντριπτική μαρτυρία ζωής, όπου τα μικρά και ασήμαντα γεγονότα συνυπάρχουν σε διαλεκτική ισορροπία και ενότητα με τα μεγάλα και σημαντικά.

Είναι τόσο πολλές οι ταινίες που έχουμε δει στον κινηματογράφο με θέμα τον πόλεμο του Βιετνάμ που είναι σχεδόν αδύνατο να βρεις άνθρωπο που να μην έχει μια γενική αντίληψη του πολέμου εκείνου και των επιπτώσεών του. Στο βιβλίο της «Η γη των λησμονημένων», η βιετναμέζα συγγραφέας έρχεται να μας δείξει, με σαφώς λιγότερη επικοινωνιακή δύναμη από αυτή που διαθέτει η αμερικανική μεγάλη οθόνη, ό,τι ακριβώς δεν ξέρουμε: τις επιπτώσεις του πολέμου στη βιετναμέζικη κοινωνία. Μέσα από μια παράξενη οικογενειακή ιστορία, έτσι όπως αυτή διαμορφώθηκε από την εξέλιξη του πολέμου, η συγγραφέας ξετυλίγει το κουβάρι όΝτουόνγκ Θου Χουόνγκ λων εκείνων των γεγονότων που επηρέασαν την Η γη των λησμονημένων κοινωνία και τις ανθρώπινες σχέσεις. Το πολυσέΜετάφραση - επίμετρο: λιδο αυτό μυθιστόρημα ξεκινά το 1975, με τη λήξη Βίκη Δέμου του πολέμου, κάπου στο κεντρικό Βιετνάμ, σε ένα Εκδόσεις: Μεταίχμιο μικρό χωριό, όπου μια γυναίκα ζει με τον δεύτερο Σελ.: 860 σύζυγό της και το παιδί της. Ωστόσο, ένα αναπάντεχο γεγονός θα σημαδέψει την ζωή της. Ο πρώτος της άντρας, που θεωρούνταν νεκρός, επιστρέφει στο χωριό σαν ήρωας πολέμου. Όλη η κοινότητα του χωριού ζητά από τη νεαρή αυτή γυναίκα να επιστρέψει στο πλευρό του πρώτου της άντρα.Το δίλημμά της είναι μεγάλο και δυσεπίλυτο.Με αφορμή την απόφασή της, που θα ανατρέψει για ακόμη μια φορά τα δεδομένα της ζωής της, η ηρωίδα παλεύει ανάμεσα στο καθήκον, όπως αυτό ορίζεται από τα ήθη της κοινότητας, και τον έρωτα. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που πραγματεύεται την εν πολλοίς άγνωστη σε μας πραγματικότητα του Βιετνάμ, έτσι όπως αυτή ξεπήδησε μέσα από τα συντρίμμια που άφησε πίσω του ο πόλεμος.


ξένη λογοτεχνία

Πίσω από το λογοτεχνικό ψευδώνυμο του συγγραφέα κρυβόταν το πέμπτο παιδί μιας εύπορης οικογένειας Εβραίων της Τεργέστης, ο Αρόν Έτορε Σμιτς. Στον ουγγρικής καταγωγής πατέρα του χρωστά το επιχειρηματικό πνεύμα και την αγάπη προς το εμπόριο, όχι κάτι ασυνήθιστο για τους Εβραίους, ενώ στη μητέρα του οφείλει την αγάπη προς το διάβασμα λογοτεχνικών έργων. Τόσο η πρακτική όσο και η πνευματική κληρονομιά που έλαβε θα αποβούν χρήσιμες στη διάρκεια του βίου του προκειμένου να αντιμετωπίσει τις απρόβλεπτες καταστάσεις της ζωής. Στην Τεργέστη έμελλε να γνωριστεί και να βοηθήσει σε πρακτικά ζητήματα τον Τζέιμς Τζόις, Ίταλο Σβέβο ο οποίος θα παίξει αργότερα σημαντικό ρόλο Σύντομο στην αναγνώριση του έργου του. Από πολύ αισθηματικό ταξίδι Μετάφραση: νωρίς ήρθε σε επαφή με τις φροϋδικές Μαρία Σπυριδοπούλου θεωρίες και θεωρήθηκε εισηγητής Εκδόσεις: Κασταλία του μοντερνισμού στην ιταλική λογοτεχνία Σελ.: 168 στις αρχές του περασμένου αιώνα. Στο «Σύντομο αισθηματικό ταξίδι», ο ήρωάς του, ο κύριος Άγιος, έχει προ πολλού περάσει την πρώτη του νιότη, έτσι που ό,τι

19

τον ξεβολεύει από τις καθημερινές του συνήθειες τον κάνει να νιώθει άβολα. Πόσο μάλλον ένα «ολόκληρο» ταξίδι, το οποίο καλείται να αντιμετωπίσει ξεκομμένος από τον κατά συνθήκη βίο του και μακριά από τη γυναίκα του που αποτελεί «σκευή» της βολής του. Στον σταθμό του Μιλάνου, αφού την αποχαιρετά και είναι έτοιμος να μπει στο τρένο με προορισμό την Τεργέστη όπου βρίσκεται το πατρικό του σπίτι, νιώθει εκείνο το κέντρισμα της ελευθερίας που του θυμίζει ότι μπορεί να «αντιμετωπίσει» ευχάριστα την... προοπτική της! Μέσα στον μικρόκοσμο του βαγονιού βρίσκει την ευκαιρία να παίξει τον ρόλο που του προσφέρει αυτή η μικρή ευκαιρία του ταξιδιού. Αν και είναι ο μεγαλύτερος από τον περίγυρο, δεν διστάζει να φλερτάρει, να περιαυτολογήσει, να μιλήσει σε ξένους για το παρελθόν του, ωραιοποιώντας τις αμφισβητούμενες πτυχές του. Παρά το γεγονός ότι η παρουσία ενός πετυχημένου και ώριμου ασφαλιστή τον δυσκολεύει, βρίσκει για σύμμαχο έναν συναισθηματικά αναστατωμένο νεαρό. Η ημιτελής αυτή νουβέλα του Σβέβο, που μοιάζει σαν μια σύνοψη του αριστουργήματός του «Η συνείδηση του Ζήνωνα», διεισδύει στον μικροαστικό ψυχισμό του ήρωα ρίχνοντας φως στην πίσω όψη των σκέψεων και πράξεων της ζωής του, ολοκληρώνοντας αναπάντεχα το συμβολικό του ταξίδι με την ανατροπή των οδυνηρών του συμβάσεων.

B


20

ξένη λογοτεχνία

Γεννημένη και μεγαλωμένη στην Κόστα Ρίκα, η συγγραφέας ξέρει να χειρίζεται και να αξιοποιεί τρεις βασικούς άξονες της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας. Πριν απ’ όλα, να προσδίδει στην πραγματικότητα εκείνη τη μυθική αύρα που αποπνέει η καθημερινή ζωή. Κατά δεύτερο λόγο, να προσθέτει στις ιστορίες της μια δόση φανταστικού στοιχείου που κάνει τον αναγνώστη να ονειρεύεται με ανοιχτά τα μάτια. Και, τέλος, ξέρει να εισάγει την ατομικότητα μέσα στον κοινωνικό περίγυρο, έτσι ώστε η αφήγηση να μη χάνει ποτέ την κριτική της διάθεση απέναντι στον κόσμο. «Το μαγικό και το αληθινό» είναι ένα βιβλίο που αποτελείται από δέκα σύντομες αφηγήσεις. Βασικό του Carmen Naranjo πλεονέκτημα, το οποίο χρησιμοποιείται με μαεΤο μαγικό και στρία και τέχνη, είναι η εκμετάλλευση της παιδιτο αληθινό κής αφηγηματικής αφέλειας. Οι αλλόκοτες αποΜετάφραση: ρίες ενός παιδιού απέναντι σε ζητήματα ρουτίνας Καλλιόπη Πατούνα για τους μεγάλους διαθέτουν τη διαβρωτική ικαΕκδόσεις: Α. Α. Λιβάνη νότητα να διεμβολίζουν την πεζότητα μέσα από Σελ.: 132 μια ποιητική ματιά, αλλά ταυτόχρονα να ξεγυμνώνουν με καταλυτικό τρόπο τα πιο υπαρκτά προβλήματα, θέτοντάς τα κάτω από ένα ακαταμάχητο, κατά τεκμήριο κριτικό πνεύμα. Στις ιστορίες αυτές που έχουν σαν θέμα τους τον έρωτα και τον θάνατο, τον χρόνο και τον συμβιβασμό με τον καθωσπρεπισμό της κοινωνίας, πρωταγωνιστούν «αθώοι» ήρωες και όλα παίρνουν μιαν ανατρεπτική τροπή. Πρόκειται για ένα βιβλίο με έξυπνα λογοπαίγνια, διφορούμενες έννοιες, αχαλίνωτη φαντασία, όπου όλα καταδεικνύουν μια άλλη πραγματικότητα, περισσότερο βαθιά και εσωτερική, δίχως να τη βαραίνει η υποκρισία του πραγματικού κόσμου που τρέφεται από τη σκοπιμότητα.

Το άκουσμα και μόνο του ονόματός του προκαλεί τον τρόμο. Η φρικιαστική φιγούρα του βρικόλακα που στοιχειώνει τη νύχτα και είναι μονίμως διψασμένος για αίμα κρατά την αγωνία του κοινού αλλά και το ενδιαφέρον του πάνω από έναν αιώνα, χάρη στη φαντασία του άγγλου δημοσιογράφου Μπραμ Στόκερ, ο οποίος φιλοτέχνησε τον πιο τρομαχτικό ίσως λογοτεχνικό ήρωα. Ωστόσο, ο ειδεχθής αυτός βρικόλακας δεν αποτελεί μόνο αποκύημα της φαντασίας του συγγραφέα του, καθώς η καταγωγή του έχει ιστορικές ρίζες. Ο Δράκουλας, πέρα από μια εκδοχή που απαντάται στους δαιδαλώδεις και σκοτεινούς μύθους της λαϊκής ευρωπαϊκής παράδοσης, έλκει την καταγωγή του από έναν ρουμάνο ηMatei Cazacu γεμόνα, τον Βλαντ Ντράκουλα. Ο Στόκερ βάσισε τον Dracula ήρωά του πάνω σε μια ανεπανάληπτη ιστορική προΟ παλουκωτής σωπικότητα που έζησε και έδρασε στη Ρουμανία Μετάφραση: κατά τη διάρκεια του 15ου αιώνα. Διδάκτωρ της Εύη Βαγγελάτου Ιστορίας και του Πολιτισμού, ο Matei Cazacu σε αυΕκδόσεις: Ηλέκτρα τή την ιστορική βιογραφία μάς γνωρίζει έναν ηγεΣελ.: 562 μόνα της Ρουμανίας ο οποίος ταυτίστηκε απόλυτα με το πιο αιμοδιψές πλάσμα της φαντασίας. Ένα «πλάσμα» που έμεινε ζωντανό μέσα από τις λατινικές, ρωσικές, γερμανικές και βαλκανικές αφηγήσεις. Είναι χαρακτηριστικό, και γι’ αυτό κερδίζει και το κεντρικό ενδιαφέρον του συγγραφέα, το πώς αυτές οι παραδόσεις χειρίστηκαν την εικόνα του Ντράκουλα, με βάση τα πολιτικά και ιδεολογικά τους συμφέροντα. Το έντονο και διαχρονικό ενδιαφέρον που προκαλεί η μορφή του αποδεικνύει πως πρόκειται για μια ιστορία η οποία θίγει βασικά ζητήματα της ανθρώπινης συνείδησης, όπως τη μετά θάνατον ζωή, και την έμμονη ιδέα του κακού και της βίας.

B Οι εκδόσεις Μαΐστρος παρουσιάζουν μια γυναικεία εμβληματική μορφή των αγγλικών γραμμάτων, την Άφρα Μπεν (1640-1689). Πρόκειται για την πρώτη επαγγελματία συγγραφέα της Γηραιάς Αλβιώνος, η οποία κέρδισε για λογαριασμό όλων των γυναικών το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης. Παρά ταύτα το έργο της άργησε να αναγνωριστεί, και εκδόθηκε μόλις το 1915, κυρίως λόγω της αδυναμίας ολόκληρης της Αυτοκρατορίας να αντιμετωπίσει τη σεξουαλική ελευθεριότητα της λογοτεχνίας της Παλινόρθωσης (1660-1700), από την οποία κινδύνευε η υπόσταση της… βικτοριανής παρθενορραφής! Στην εποχή της έγινε διάσημη για την παράτολμη ειλικρίνεια με την οποία αντιμετώΆφρα Μπεν πιζε στα βιβλία της τις ερωτικές σχέσεις. Ορουνόκο ή Ο Σκλάβος Πρίγκιπας Η νουβέλα αυτή έχει σαν αφορμή την εμπειρία της από ένα ταξίδι σε μια βρετανική αποικία, στο οποίο η Μετάφραση: Γ. Κονδύλης νεαρή συγγραφέας ακολούθησε τον πατέρα της. Επίμετρο: Α. Βελισσαρίου Αρκετά χρόνια μετά την πολύχρονη παραμονή της Εκδόσεις: Μαΐστρος στο Σουρινάμ,η Άφρα Μπεν καταπιάστηκε να μεταΣελ.: 208 φέρει τις εντυπώσεις της σε μια νουβέλα, όπου, εκτός από το εξωτικό τοπίο,πρωταγωνιστούν μια σειρά από πρόσωπα,τα περισσότερα των οποίων έχουν ιστορική υπόσταση. Με δυο λόγια, η ενδιαφέρουσα αυτή νουβέλα διηγείται την περιπέτεια ενός ευγενικού πρίγκιπα που πουλήθηκε με δόλο σαν σκλάβος.Η ιστορία του πρίγκιπα Ορουνόκο με την πρωτόγονη ευγένεια ρχεται σε άμεση αντιδιαστολή με τη δολιότητα των πολιτισμένων χριστιανών και την υποκρισία που χαρακτηρίζει τους Δυτικούς. Επίσης, η νουβέλα αυτή γνώρισε μεγάλη επιτυχία στη θεατρική της προσαρμογή το 1695 από τον Τόμας Σάουδερν,ο οποίος βρήκε την ευκαιρία να σχολιάσει με έντονα επικριτικό τρόπο τον θεσμό της δουλείας.

Να κι ένα βιβλίο που κρατά στις σελίδες του τον πρωταγωνιστικό ρόλο για τον εαυτό του. Δεν πρόκειται για ένα ανάγνωσμα που προστρέχει στο εύκολο ευφυολόγημα προκειμένου με μια «εξυπνάδα» να κερδίσει την εύνοια του αναγνώστη. Το βιβλίο αυτό διηγείται τη ζωή του με τρόπο απλό, από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής του, όταν ακόμη έσταζε το μελάνι από πάνω του σαν το αμνιακό υγρό από ένα νεογέννητο. Ο αναγνώστης έκθαμβος παρακολουθεί την περιπετειώδη πορεία του, η οποία αρχίζει από τη σκοτεινή αποθήκη, για να ακολουθήσει τον δρόμο προς τα βιβλιοπωλεία και τις βιβλιοθήκες. Κι αυτό είναι η αρχή ενός μακρινού και περιπετειώδους ταξιPaul Desalmand διού, που ξεκινά από την 17 Ιουνίου 1893, ώρα Ένα βιβλίο για πέταμα τέσσερις και τριάντα εφτά λεπτά, στο τυπογραΜετάφραση: Μαρία Γαβαλά φείο Η Διακίνηση. Έκτοτε θα συναντήσει τους Εκδόσεις: Πόλις αναγνώστες του, θα συζητήσει μαζί τους, θα Σελ.: 176 γνωρίσει τις ζωές και τις συνήθειές τους, αλλά και τα μεγάλα βράδια, εκεί, στην ησυχία της βιβλιοθήκης, θα συνάψει γνωριμίες με τα γειτονικά βιβλία. Θα βοηθήσει μια κοπέλα αραγμένη στην παραλία να προστατέψει τα μάτια της από τον ήλιο, θα συντροφεύσει έναν κλοσάρ κάτω από μια γέφυρα του Παρισιού, θα φτάσει η χάρη του ως την Αφρική. Στα είκοσι έξι χρόνια της ζωής του μαθαίνει να αγαπά και να αγαπιέται, να αντικρίζει κατάματα το πρόβλημα της φθοράς. Ο απολογισμός της πολυτάραχης ζωής του βιβλίου είναι θετικός και στο τέλος μας αφήνει ένα ανοιχτό παράθυρο ελπίδας που αποτρέπει τον θάνατο της ευφυΐας και του απρόβλεπτου, στοιχείων βασικών για την συνέχιση του είδους του.


ξένη λογοτεχνία

Τα «Απομεινάρια» του πρωτοεμφανιζόμενου Τομ Μακάρθι είχαν τη δική τους εκδοτική περιπέτεια. Αφού απορρίφθηκαν κατ’ επανάληψη από τους περισσότερους εκδοτικούς οίκους, βρήκαν τελικά στέγη στις εκδόσεις Metronome Press που διευθύνονται από δύο «ιδιότροπους» γάλλους εκδότες. Το βασικό αιτιολογικό της απόρριψης του βιβλίου σχετιζόταν με την εμπορικότητά του. Η εμπορικότητα ή μη αποτελεί για τα σύγχρονα εκδοτικά ήθη το βασικό στοιχείο για να δεχτούν ή να απορρίψουν ένα βιβλίο. Αν και αυτή η πρακτική είναι καθιερωμένη και συγκροτεί το «κυρίαρχο κριτήριο», είναι πέρα ως πέρα λανθασμένη και προσφέρει κάκιστες υπηρεTom McCarthy σίες, τόσο στους εκδότες όσο και, κυρίως, Απομεινάρια στη λογοτεχνία. Το βιβλίο του Τομ Μακάρθι Μετάφραση: Όλγα Γεράκη κυκλοφόρησε σε μόλις 750 αντίτυπα, λιγότεΕκδόσεις: Πάπυρος ρα από αυτά που τυπώνονται στη μικρή μας Σελ.: 312 χώρα οι ποιητικές συλλογές. Μέσα σε λίγο διάστημα έκανε τον γύρο του κόσμου, φέροντας στο εξώφυλλό του τα ονόματα των μεγαλύτερων εκδοτικών οίκων, ενώ ταυτόχρονα παραχωρήθηκαν

21

και τα δικαιώματά του για μεταφορά του στον κινηματογράφο. Πράγμα που δεν καταξιώνει κατ’ ανάγκη το περιεχόμενο, αλλά αποδεικνύει περίτρανα πόσο βλακώδες είναι να θεωρείται εκ των προτέρων ένα βιβλίο εμπορικό ή αντιεμπορικό. Η υπόθεσή του είναι κάπως περίεργη, μιας κι ο ήρωας της ιστορίας δεν είναι σε θέση να διευκρινίσει τα πράγματα. Το σίγουρο είναι ότι ένα ουρανοκατέβατο αντικείμενο πέφτει στο κεφάλι του κι αυτός με τη σειρά του σε κώμα. Όταν ξυπνά, μια πτυχή της πραγματικότητας είναι γι’ αυτόν πολύ ευχάριστη, εφόσον βρίσκεται κατά οκτώμισι εκατομμύρια λίρες πλουσιότερος. Η δυσάρεστη πλευρά αυτού του ατυχήματος έχει δυο όψεις. Η μια είναι ότι αυτοί που τον αποζημίωσαν τον υποχρέωσαν να κρατήσει μυστικές τις συνθήκες του ατυχήματός του. Η πλέον οδυνηρή, ωστόσο, νέα συνθήκη της ζωής του κεντρικού ήρωα συνίσταται στο ότι δεν θυμάται το παρελθόν του. Έτσι, έχοντας κατά νου αυτή την τεράστια απώλεια, καταγίνεται ξοδεύοντας τον χρόνο και τα χρήματά του στο να επανακτήσει έστω και ένα μικρό κομμάτι της μνήμης του. Σε αυτή την απέλπιδα προσπάθειά του έχει την εκκεντρική ιδέα να αγοράσει ένα ολόκληρο κτίριο και να προσλάβει... ενοίκους με την υποχρέωση να ζωντανεύουν κάθε μέρα τις αγαπημένες του αναμνήσεις! Όπως είναι φυσικό, η έλλειψη αυθεντικότητας στην καθημερινότητά του τού δημιουργεί τεράστια προβλήματα. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη λογοτεχνική ματιά πάνω στη μνήμη, την ταυτότητα και την ιστορία.

B


22

ξένη λογοτεχνία

Ότι ανεβαίνει στη σκηνή της τρέχουσας καθημερινότητας με τη σαρωτική ζωτικότητα των ανθρώπινων υποθέσεων, περιορίζεται σε κατά συνθήκη εκλογικεύσεις και στρατηγικές αποσιωπήσεις. Συνθήκη μέσα στην οποία ο ρεαλισμός, στη μυθιστορηματική του εκδοχή, δεν χάνει την ευκαιρία να δίνει τα ρέστα του, αφήνοντας ωστόσο ανεξερεύνητο το σκιώδες βασίλειο των ενδόμυχων διαδικασιών του ψυχισμού των ηρώων. Ο Ντοστογιέφσκι, με μια σχεδόν νοσηρή ευρηματικότητα, που δεν τη χρησιμοποιεί ως αυτοσκοπό, εμπλέκει τους ήρωές του σε καταστάσεις που γενούν παρεξηγήσεις, εξαντλώντας τα ψυχικά τους αποθέματα. Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι Οι «Δαιμονισμένοι» είδαν για πρώτη Οι Δαιμονισμένοι φορά το φως της δημοσιότητας στις Μετάφραση από τα ρωσικά σελίδες του περιοδικού «Ρώσος Αγγεπρόλογος - επίμετρο: λιαφόρος» κατά τα έτη 1871-1872, όπου Ελένη Μπακοπούλου παρουσιάστηκαν σε συνέχειες. Εκδόσεις: Ίνδικτος Ως αυτόνομη έκδοση κυκλοφόρησαν Σελ.: 1.258 το 1873. Για το έργο αυτό ο συγγραφέας είχε στη διάθεσή του πλούσιο πραγματολογικό υλικό, όχι μόνο για να ταυτίσει τους ήρωές του με συγκεκριμένα πρόσωπα της εποχής, αλλά και για το

ίδιο το θέμα του. Το μυθιστόρημα αυτό ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα του συγγραφέα για τον πρόδηλο ιδεολογικοπολιτικό χαρακτήρα του. Αφορμή έχει την «υπόθεση Νετσάγιεφ», η οποία συντάραξε τον έτσι κι αλλιώς κλονισμένο ψυχισμό του συγγραφέα. Με δυο λόγια, τα πραγματικά γεγονότα που βρήκαν απήχηση στο μυθιστόρημά του, ήταν η δολοφονία του Ιβανόφ, ενός φοιτητή της Γεωπονικής Ακαδημίας, από πέντε μέλη της επαναστατικής οργάνωσης «Λαϊκή Εκδίκηση». Η προσωπικότητα του αρχηγού της οργάνωσης Νετσάγιεφ κέντρισε το ενδιαφέρον του, όπως επίσης και οι οργανωτικές και ιδεολογικές αρχές των μηδενιστών. Ας σημειωθεί ότι και ο ίδιος στο παρελθόν είχε υπάρξει μέλος ακραίας επαναστατικής οργάνωσης και γνώριζε καλά τις θεωρητικές αντιλήψεις του χώρου αυτού. Η δράση του αυτή μάλιστα τον οδήγησε στο εκτελεστικό απόσπασμα και γλίτωσε με μια εικονική εκτέλεση! Αυτή η επανέκδοση, αν και έχει να αναμετρηθεί με την κλασική μετάφραση του Άρη Αλεξάνδρου, πέτυχε να μας δώσει μια ανανεωμένη απόδοση του έργου, καθ’ όλα αξιόπιστη και πέρα ως πέρα «διαβαστερή». Η αισθητική φροντίδα του τόμου τιμά αυτό το σπουδαίο έργο και μας γεμίζει προσμονή για τη συνέχεια, μια και οι εκδόσεις Ίνδικτος σκοπεύουν να προχωρήσουν στην επανέκδοση των απάντων του κορυφαίου συγγραφέα. Το έργο συνοδεύεται από ένα εκτενές και κατατοπιστικό επίμετρο και είναι εμπλουτισμένο με σπάνιες φωτογραφίες του, καθώς και χειρόγραφες σημειώσεις του για τους «Δαιμονισμένους».

B Ένα από τα κορυφαία έργα της γαλλικής αλλά και της παγκόσμιας λογοτεχνίας, η «Αισθηματική αγωγή» έχει τη δική της διαδρομή, που χαρακτηρίζεται από τη συνεχή αγωνία του δημιουργού, ο οποίος χαμένος μέσα στον λαβύρινθο του αισθήματος αναζητά το δικό του πρόσωπο. Ο συγγραφέας, πριν ξεκινήσει σε ηλικία 22 ετών (Φεβρουάριος 1843) να γράφει την πρώτη, όπως αποδείχθηκε, εκδοχή της «Αισθηματικής αγωγής», είχε εμφανιστεί ήδη στα γαλλικά γράμματα με τα «Απομνημονεύματα ενός τρελού» (1838) και τη νεανική νουβέλα «Νοέμβριος» (1842), έργα γραμμένα και τα δυο υπό το καθεστώς του παραδοσιακού ρομαντισμού. Παρά το γεγονός Gustave Flaubert ότι η στάση του Φλομπέρ απέναντι Η πρώτη αισθηματική αγωγή στην πολιτική πραγματικότητα της Εισαγωγή - μετάφραση: εποχής του ήταν στα όρια της περιΈφη Κορομηλά φρόνησης, εκδήλωσε μια έντονη Εκδόσεις: Νεφέλη δόση απογοήτευσης από τα ρομαΣελ.: 392 ντικά ιδανικά, κάτω από την επίδραση των επαναστατικών γεγονότων στη Γαλλία την περίοδο 1848-1851. Τη νύχτα της 7ης Ιανουαρίου 1845, στη μία το πρωί, ολοκληρώνει την

«Πρώτη αισθηματική αγωγή» του, όπως σημειώνει ο ίδιος στο τέλος του έργου. Ωστόσο, η περιπέτεια αυτού του βιβλίου μόλις που άρχιζε, για να καταλήξει στη σκέτη «Αισθηματική αγωγή» αρκετά χρόνια αργότερα (1869), αφού είχε προηγηθεί το αριστούργημά του «Μαντάμ Μποβαρί» (1857). Η υπόθεση εστιάζεται σε δυο νεαρούς φίλους, τον Ανρί και τον Ζιλ, οι οποίοι ζουν στην επαρχία και σπουδάζουν στο ίδιο κολέγιο. Με την αποφοίτησή του ο Ανρί φεύγει για να συνεχίσει τις σπουδές του στο Παρίσι. Αντίθετα, ο κατά ένα χρόνο μικρότερός του Ζιλ, που ονειρευόταν να γίνει θεατρικός συγγραφέας, παραμένει στην επαρχία αναγκασμένος από τον πατέρα του να ακολουθήσει το επάγγελμα του τελωνειακού υπαλλήλου. Και οι δυο στο ξεκίνημα της νέας ζωής τους θα έρθουν σε επαφή με τον έρωτα αρχίζοντας την αισθηματική αγωγή τους, πράγμα που θυμίζει έντονα τον έφηβο-αφηγητή της νουβέλας «Νοέμβριος», όπου ο συγγραφέας καταπιάνεται με τις δικές του ερωτικές εμπειρίες και σκέψεις. Στο πρόσωπο του Ζιλ ο Φλομπέρ σκιαγραφεί το δικό του πορτρέτο, σε μια προσπάθεια να προσεγγίσει τον εαυτό του. Όπως και στον «Νοέμβριο», έτσι και στην «Αισθηματική αγωγή», που θα αργούσε ακόμα να βρει την τελική της μορφή, οι αισθηματίες ήρωες στερούνται ερωτικής εκπαίδευσης, με δυο λόγια αδυνατούν να θέσουν σε «λειτουργία» τις σκέψεις τους, να κάνουν τις επιθυμίες τους κομμάτι της πραγματικότητας.


24

ποίηση

Γαλλικά ποιήματα αποχαιρετισμού. Ο Θάνατος με τον Έρωτα υπήρξαν ανέκαθεν το βασικό κυρίαρχο δίδυμο της λογοτεχνίας. Η ζοφερή προοπτική του θανάτου αποδίδει τις τιμές εκείνες που αξίζουν στη ζωή: τον έρωτα.Η δε επίκλησή του στην αντιστροφή της αποτελεί πάντα έναν ύμνο ζωής.Η ανώριμη προκατάληψη απέναντι στον θάνατο προδίδει κυρίως όλες εκείνες τις υπέροχα αξεπέραστες χαρές τις ζωής_ με δυο λόγια είναι μια προφανής αδυναμία να εκτιμήσουμε τα χαρίσματά της.Κάθε πεισιθανάτιος είναι φανερό ότι πάνω από όλα εκτιμά τη ζωή_ και το βάσανό του πηγάζει από το θάρρος του να αναμετρηθεί με την αιωνιότητα και να αντιπαλέψει το «Σα μουσική μάταιο. την νύχτα...» Ο Βαρβέρης επιλέγοντας να μεταφράσει αυτά τα ποιΓαλλικά ποιήματα ήματα της γαλλικής παράδοσης δεν επιχειρεί παρά έαποχαιρετισμού Επιλογή - μετάφραση: να προσωπικό συναδελφικό νεύμα μέσα από τη δική του ποίηση. Μοιάζει σαν να συνομιλεί με μακρινούς Γιάννης Βαρβέρης του συγγενείς για ένα δικό τους θέμα, που αν και αΕκδόσεις: Κέδρος φορά την μοίρα της ανθρωπότητας ολόκληρης εξεΣελ.: 110 λίσσεται σε αυστηρά προσωπική τους υπόθεση.Από τη «θανατερή» αυτή ανθολογία απουσιάζουν κυρίως ηχηρά ονόματα της γαλλικής ποίησης, αφού ο Βαρβέρης αναζητά το μεγαλείο των μικρών στιγμών, αυτών που μας φέρνουν σε τριβή με την καθημερινότητα και της χαρίζουν εκείνη την πολύτιμη θαμπή πολυτέλειά της.Ο Βαρβέρης απεχθάνεται τις μεγάλες κινήσεις, το πομπώδες τού προκαλεί ιλίγγους, είναι ένας ευγενής παρατηρητής της απουσίας, κάτι σαν αριστοκράτης της παρακμής. Στο τελευταίο μέρος του βιβλίου επιλέγει έναν σπουδαίο γάλλο τραγουδοποιό,τον Georges Brassens, συμπληρώνοντας αυτή την ανθολογία με τέσσερα τραγούδια-ποιήματα.

Μια σημαντική φυσιογνωμία στον χώρο της σύγχρονης παγκόσμιας λογοτεχνίας, ο Οκτάβιο Πας, που γεννήθηκε και πέθανε στην Πόλη του Μεξικού, τιμήθηκε με πλήθος διακρίσεων για την προσφορά του στα γράμματα, με κορυφαία εκείνη της απονομής του Βραβείου Νόμπελ το 1990. Το ποιητικό του έργο, του οποίου κορυφαία στιγμή αποτελεί η παρούσα συλλογή, δέχτηκε τις επιρροές του υπερρεαλιστικού κινήματος. Επίσης έγραψε μια σειρά δοκιμίων που καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα θεμάτων. Έχοντας ήδη μια εικοσαετία ποιητικής εμπειρίας στις πλάτες του, ο Πας παρουσιάζει στα 42 του χρόνια την «Ηλιόπετρα», μια ποιητιΟκτάβιο Πας κή σύνθεση η οποία χρόνια αργότερα θα αποΗλιόπετρα Μετάφραση - επίμετρο: τελέσει την αιχμή του δόρατος για τη βράβευσή του με το Νόμπελ. Αν και ως τότε εθεωρείτο έΚώστας Κουτσουρέλης νας από τους σημαντικούς συγγραφείς της γεΔίγλωσση έκδοση νιάς του, η νέα του ποιητική σύνθεση μοιάζει Εκδόσεις: Μαΐστρος να ανοίγει μια καινούργια σελίδα στην ισπανόΣελ.: 104 φωνη ποίηση. Το περίφημο λοιπόν αυτό τραγούδι του, η «Ηλιόπετρα», δεν άργησε να καταλάβει στην ισπανική γλώσσα τη θέση που είχε η «Έρημη Χώρα» για την αγγλική γλώσσα. Πρόκειται για ένα λυρικό ποίημα που περιγράφει έναν κύκλο, γι’ αυτό και ξεκινάει όπως ακριβώς καταλήγει, σε μια νέα πάντα αρχή, με αέναη την προοπτική της κίνησης. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα έκδοση, που το βάρος της μετάφρασης ανέλαβε ο Κώστας Κουτσουρέλης, και καλώς το ανέλαβε, καθώς έφερε σε πέρας μια δυσκολότατη ποιητική μεταγραφή με εξαιρετικά αποτελέσματα.

B

Την ιστορία του δεσμού του αυτοκράτορα Αδριανού με τον νεαρό Έλληνα της Βιθυνίας υμνεί στο τολμηρό ποίημά του ο Πεσσόα. Η εικονογραφημένη έκδοση περιλαμβάνει ένα σχοινοτενές ποίημα 44 στροφών και 361 ομοιοκατάληκτων στίχων. Η παγκόσμια λογοτεχνία βρίθει από μεγάλους έρωτες μεταξύ ανδρών οι οποίοι μνημονεύτηκαν με ασυγκράτητο λυρισμό μέσα από την έμπνευση κορυφαίων συγγραφέων. Μια από τις σημαντικότερες σχέσεις που έχουν καταγραφεί ανά τους αιώνες είναι και αυτή του Ρωμαίου αυτοκράτορα και λάτρη της αρχαίας Ελλάδας Αδριανού και ενός νεανίσκου από τη Φερνάντο Πεσσόα Βιθυνία, του Αντίνοου. «Αντίνοος» Η τραγική κατάληξη αυτού του έρωτα δεν άΕισαγωγή - μετάφραση: φησε ασυγκίνητη την τέχνη, που ανακάλυπτε Γιάννης Σουλιώτης στο πρόσωπο του νεαρού Αντίνοου το εύΣχέδια: Ανδρέας Νικολάου θραυστο και θνητό στοιχείο της ανθρώπινης Εκδόσεις: Παρουσία ομορφιάς. Μέσα από την αινιγματική υποψία Σελ.: 64 του χαμόγελου που δεν πρόλαβε να ανθίσει στα χείλη του Αντίνοου, η ιστορία του έρωτα δεν σταμάτησε να στέκει αμήχανα απέναντι στη ματαιότητα της ανθρώπινης ζωής. Πολυάριθμα μνημεία σε κάθε άκρη της πάλαι ποτέ Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας διασώζουν τη μορφή του, που αποτελεί μια εικαστική αποθέωση του Έρωτα. Τα γλυπτά που έχουν διασωθεί υπολογίζονται σε 150 περίπου, εκ των οποίων τα 70 είναι αυθεντικά. Οι απεικονίσεις του αποτελούν τα σημαντικότερα έργα τέχνης του 2ου μ.Χ. αιώνα, και κατά πολλούς συγκροτούν την τελευταία ιδανική δημιουργία της αρχαίας τέχνης. Περισσότερο από όλους τους κλάδους της αρχαίας τέχνης εκείνη που εμπνεύσθηκε από τον Αντίνοο ως ήρωα και θεό είναι η νομισματική. Αμέτρητα είναι τα νομίσματα που φέρουν τη μορφή του. Χαρακτηριστικό είναι ότι στην τέχνη απεικονίσθηκε ως Ερμής, Βάκχος, Απόλλωνας, Αγαθοδαίμονας, Ηρακλής, Αρισταίος, Γανυμήδης. Ο Αδριανός, ένας από τους πλέον σοβαρούς αυτοκράτορες της Ρώμης, λάτρης της ελληνικής παιδείας εξ απαλών ονύχων, σε μια από τις πολλές του περιοδείες στις επαρχίες της αυτοκρατορίας του πέρασε και από την ελληνική επαρχία της Βιθυνίας, τόπο καταγωγής του Αντίνοου. Η συγκυρία της γνωριμίας του με τον εκπάγλου κάλλους νεαρό δεν είναι γνωστή, δηλαδή ιστορικά τεκμηριωμένη, μια και οι μόνες γραπτές μαρτυρίες του έλληνα ιστορικού Δίωνα του Κάσιου είναι ελάχιστες. Με δυο λόγια, αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ο έφηβος Αντίνοος συνόδεψε τον Αυτοκράτορα Αδριανό ως ευνοούμενός του στην περιοδεία του στην Ελλάδα το 126 μ.Χ. Η σχέση τους τελείωσε οδυνηρά με τον πνιγμό του Αντίνοου στον Νείλο στις 30 Οκτωβρίου του 130 μ.Χ. Όλα τα ενδεχόμενα του θανάτου του έμειναν ανοιχτά, καθώς μάλιστα το σώμα του νεκρού δεν βρέθηκε ποτέ. Ωστόσο, αρκετοί είναι αυτοί που ερμήνευσαν τον θάνατο του έφηβου ως πράξη αυτοθυσίας, που με τη σειρά της υποστηρίζει πολλές εκδοχές. Το μόνο σίγουρο σε αυτή τη μελαγχολική κατάληξη είναι ότι ο χαμός του Αντίνοου βύθισε σε απόγνωση τον Αδριανό. Επιστρέφοντας στη Ρώμη, αλλά και καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, όπως αποδεικνύουν τα έργα του, δεν ξέχασε ούτε στιγμή τον αγαπημένο του Αντίνοο. Πρώτα απ’ όλα ο νεαρός από τη Βιθυνία ανακηρύχτηκε επίσημα θεός. Ο Αδριανός, ωστόσο, δεν αρκέσθηκε στη θεοποίηση του συντρόφου του. Για να καταστήσει τη μνήμη του αθάνατη, σε όλη του τη ζωή δεν σταμάτησε να χτίζει μνημεία και πόλεις προς τιμήν του, να χαρίζει το όνομά του σε αστέρια και να κόβει νομίσματα με τη μορφή του. Αυτή την ιστορία του δεσμού του αυτοκράτορα με τον νεαρό Έλληνα της Βιθυνίας, που δεν παρέλειψαν να τον υμνήσουν κατοπινοί συγγραφείς αλλά και νεότεροι όπως ο Σαίξπηρ, ο Χέλντερλιν, ο Γουίτμαν , ο Όσκαρ Ουάιλντ και άλλοι, θέλησε να υμνήσει σε ένα τολμηρό ποίημά του και ο Πεσσόα.


26 αστυνομικά

Στα σύγχρονα αστυνομικά η μοναδική σταθερή αναφορά που έχει απομείνει να τα συνδέει με τα περασμένα είναι η εγκληματική ενέργεια. Αρκετές είναι οι φορές που ο ιδιωτικός ντετέκτιβ μένει άνεργος αφού δεν χρειάζεται καν ούτε η εμφάνισή του για τη διαλεύκανση του μυστηρίου. Ένα φεγγάρι πρωταγωνιστούσε η άποψη για τις θεραπευτικές ιδιότητες της μουσικής πάνω στα ψυχικά διαταραγμένα άτομα. Αυτή ακριβώς τη θεωρία θέλησε να εφαρμόσει η ψυχίατρος Μαριάν στην προσπάθειά της να ταρακουνήσει συγκινησιακά τους ασθενείς της, οι οποίοι αποτελούσαν μια εντελώς ανομοιογενή ομάδα. Η αφορμή δόθηκε σε μια συναυλία του Ντέιβιντ Μπάουι στο ρωμαϊκό αμφιθέατρο της Νιμ. Pascale Ferroul Η Μαριάν πόνταρε στη συλλογική εμπειρία. Θα Ο γιατρός συνιστά οδηγούσε όλους τους ασθενείς της να παραDavid Bowie κολουθήσουν τη συναυλία του σπουδαίου αυΜετάφραση: τού καλλιτέχνη, προσδοκώντας να αποτελέσει Μαριλένα Καρρά το γεγονός αυτό τον συνδετικό κρίκο πάνω Εκδόσεις: Νεφέλη στον οποίο θα δουλέψουν στις θεραπευτικές Σελ.: 165 συνεδρίες. Όλα ωστόσο ανατρέπονται εξαιτίας ενός φόνου. Ο δολοφόνος έχει εντοπιστεί ανάμεσα στην ομάδα των ασθενών της Μαριάν. Όλοι βέβαια θα μπορούσαν να είναι οι δράστες του εγκλήματος, και αυτό το γεγονός συνιστά τη μεγάλη πρόκληση για την ίδια. Η συγγραφέας, μέσα από μια «συνομιλία» με τη μουσική του Μπάουι θα καταφέρει, χρησιμοποιώντας και την ιατρική της ιδιότητα, να θέσει τον ένοχο εκτός δράσης.

Σε μια εποχή που η τεχνολογία κυβερνά τον κόσμο, μια ντετέκτιβ του Τμήματος Ανθρωποκτονιών της Αστυνομίας της Νέας Υόρκης ανακαλύπτει πως την καρδιά των ανθρώπων κυβερνά, όπως πάντα, το πάθος. Η υπαστυνόμος Ιβ Ντάλας καταδιώκει έναν αδίστακτο κατά συρροήν δολοφόνο. Υπηρετεί δέκα χρόνια στο Σώμα, αρκετά για να έχει δει τα πάντα και να ξέρει ότι για να επιβιώσει ένας τρόπος μόνο υπάρχει: η απόλυτη εμπιστοσύνη στο ένστικτό της. Κι όμως, αυτόν ακριβώς τον κανόνα επιλέγει να αγνοήσει όταν αποφασίζει να συνδεθεί με τον Ρόαρκ, τον ιρλανδό δισεκατομμυριούχο που είναι και ο βασικός ύποπτος στην έρευνά J.D. Robb της. Η Ιβ είναι πολύ έμπειρη και έξυπνη για να (Nora Roberts) παρασυρθεί σε τόσο επικίνδυνα μονοπάτια, όΓυμνές στο θάνατο μως το πάθος έχει τους δικούς του κανόνες... Εκδόσεις: Α.Α. Λιβάνη Η Νόρα Ρόμπερτς είναι, σύμφωνα με τους Σελ.: 398 «New York Times», κορυφαία σε πωλήσεις συγγραφέας περισσότερων από 150 μυθιστορημάτων. Έχει εκδώσει επίσης με το ψευδώνυμο J.D. Robb σειρά μυθιστορημάτων που εκτυλίσσονται στο κοντινό μέλλον. Τα βιβλία της έχουν κυκλοφορήσει σε πάνω από 280 εκατομμύρια αντίτυπα και έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Η Νόρα Ρόμπερτς είναι χωρίς αμφιβολία μία από τις πιο επιτυχημένες και αγαπητές στο κοινό συγγραφείς της εποχής μας.

B Ιούλιος 2005 κι ολόκληρη η υδρόγειος παρακολουθεί τη Σκωτία. Οι ηγέτες της G8, της ομάδας των οχτώ ισχυρότερων κρατών του κόσμου, συγκεντρώθηκαν στην πρωτεύουσα της χώρας και η αστυνομία έχει φτάσει τα όριά της με τις καθημερινές πορείες, τις διαδηλώσεις και τις συμπλοκές στους δρόμους. Παρ’ όλα αυτά, ένας αξιωματικός της ασφάλειας θεωρείται περιττός. Ο επιθεωρητής Τζον Ρέμπους παραμερίστηκε από φόβο μη φέρει σε δύσκολη θέση τους ανωτέρους του σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή. Ωστόσο, όλα αυτά αλλάζουν όταν η βουτιά ενός νεαρού πολιτικού από τα τείχη του Κάστρου του Εδιμβούργου ξαναφέρνει τον Ρέμπους στο επίκεντρο. Η αυτοκτονία πρέπει να αποδειχτεί, και Ιαν Ράνκιν μάλιστα γρήγορα, προκειμένου να μην κλέψει Μνήμη Νεκρών την παράσταση ο θάνατός του. Ωστόσο η συΜετάφραση: γκεκριμένη υπόθεση παραγκωνίζεται από μια Αλεξάνδρα Κονταξάκη άλλη – πιο επικίνδυνη – απειλή. Κάποια μυστηΕκδόσεις: Μεταίχμιο ριώδη στοιχεία που βρέθηκαν στο δάσος κοντά Σελ.: 594 στην αρχαία Πηγή Κλούτι έξω από το Εδιμβούργο δείχνουν την ύπαρξη ενός κατά συρροή δολοφόνου που κυκλοφορεί ελεύθερος – ενός δολοφόνου που ειδικεύεται στην εξολόθρευση αποφυλακισθέντων βιαστών. Οι αρχές είναι πρόθυμες να αποσιωπήσουν και τα δύο θέματα, προκειμένου να μην επισκιαστεί μια σύνοδος οικουμενικής σημασίας. Όμως, ο Ρέμπους ποτέ δεν ακολουθούσε τυφλά τους κανονισμούς, κι όταν η συνάδελφός του, η Σίβον Κλαρκ, ξεκινά τη μανιώδη αναζήτηση του αστυνομικού που επιτέθηκε στη μητέρα της, αρχίζει να διαφαίνεται ότι και ο Ρέμπους και η Κλαρκ μπορεί να έχουν μπλέξει άσχημα...

Η ελισαβετιανή Αγγλία είχε πολλούς λόγους να περηφανεύεται: ήταν το κέντρο του ευρωπαϊκού εμπορίου, ήταν η πατρίδα του Σαίξπηρ, και είχε αρχίσει να ιδρύει αποικίες στον Νέο Κόσμο. Όμως, είχε περιορισμένη στρατιωτική δύναμη και ζούσε κάτω από τη συνεχή απειλή της εισβολής από την Ισπανία και τη Γαλλία. Ανίκανη να ανταγωνιστεί τους εχθρούς της στη θάλασσα ή στην ξηρά, η βασίλισσα Ελισάβετ αναγκάστηκε να τους παρασύρει σε μια διπλωματική αναμέτρηση. Το μυστικό της όπλο ήταν ο σερ Φράνσις Ουόλσινχαμ, που έφερε τον μετριοπαθή τίτλο του Αρχιγραμματέα της, ενώ στην πραγματικότητα ήταν ο προσωπικός της κατάσκοπος. Ο Ουόλσινχαμ χειραγωγούσε τις καθολικές χώρες σε μια δύναμη που – όπως αποStephen Budiansky δείχτηκε – υπερείχε κατά πολύ της ισπανικής Ο αρχικατάσκοπος αρμάδας: την κατασκοπεία. Σπέρνοντας ή στρατης Βασίλισσας τολογώντας κατασκόπους σε κάθε αυλή της ΕυΟ σερ Φράνσις ρώπης, ο Ουόλσινχαμ αντιμετώπισε αποτελεΟυόλσινχαμ σματικά τις απόπειρες κατά της βασίλισσας στο και η γένεση της αγγλικό έδαφος. Χρησιμοποίησε πρωτοποριασύγχρονης κατασκοπείας κές τεχνικές για να αποκρυπτογραφεί τα μηνύΜετάφραση: ματα που αντάλλασσαν οι πρέσβεις με τους βαΜαρία Μηλολιδάκη σιλείς, και οργάνωσε δίκτυο παραπληροφόρηΕκδόσεις: Τραυλός σης ώστε να εξουδετερώσει τους αντιπάλους Σελ.: 340 της Αγγλίας. Τέλος, με μοναδική πανουργία, παρέσυρε τη Μαρία της Σκωτίας σε συνωμοσία εναντίον της ζωής της Ελισάβετ, και έστειλε την καθολική βασίλισσα στην αγχόνη.


28

πολιτική - οικονομία

Κάθε πολίτης μέσα από τον αναπόφευκτο υποκειμενισμό του έχει τη δυνατότητα να αξιολογεί κατά τη δική του κρίση τα θέματα για τα οποία θα ανησυχεί και να λαμβάνει μέριμνα γι’ αυτά στο μέτρο των δυνατοτήτων του. Η σύγχρονη παγκόσμια πραγματικότητα επιβάλει σ’ αυτή την προσωπική ατζέντα αξιολόγησης ορισμένα επείγοντα περιστατικά που σχετίζονται άμεσα με την προοπτική της επιβίωσής μας στον πλανήτη, σύμφωνα με τον Τσόμσκυ τα εξής τουλάχιστον τρία: Ο πυρηνικός πόλεμος, η καταστροφή του περιβάλλοντος και, τρίτο και καλύτερο, το γεγονός ότι η κυβέρνηση της μεγαλύτερης δύναμης στον κόσμο συνεργεί με τη στάση της να συντελεστούν τα δυο προηγούμενα! Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ασκώντας μια καινοφανή Νόαμ Τσόμσκυ Αποτυχημένες πολιτείες πολιτική διατηρούν για τον εαυτό τους το δικαίωμα να παρεμβαίνουν στρατιωτικά ανά την υφήΗ κατάχρηση εξουσίας και οι εχθροί της δημο- λιο, εναντίον των κρατών εκείνων που δεν πληρούν τις κατάλληλες «δημοκρατικές» προϋποθέκρατίας σεις. Στο όνομα πάντα της Δημοκρατίας και των υΜετάφραση: ψηλών ιδανικών που εκφράζονται μέσα από την Γιάννης Ανδρέου άσκησή της, οι ΗΠΑ αξιολογούν τη δημοκρατιΕκδόσεις: Πατάκη κή συμπεριφορά των υπολοίπων κρατών. Έτσι Σελ.: 552 προκύπτουν «αποτυχημένα» κράτη, κάτι δηλαδή σαν μετεξεταστέα στο μάθημα της δημοκρατίας, τα οποία αναλαμβάνει μέσω στρατιωτικής δράσης να «συνετίσει» η υπερδύναμη. Αυτό το έλλειμμα δημοκρατίας που εντοπίζει η κυβέρνηση της Αμερικής σε διάφορα κράτη-«εχθρούς», όπως αρέσκεται να τα χαρακτηρίζει, ο Τσόμσκι το εντοπίζει στις ίδιες τις ΗΠΑ.

«Για να χτυπήσουμε τον καπιταλισμό πρέπει να πάρουμε στα χέρια μας τα μέσα παραγωγής, η γη να περάσει στα χέρια εκείνου που τη δουλεύει και εκείνοι-εκείνες, οι εργαζόμενοι-εργαζόμενες, να αποφασίσουν πώς θα τη δουλέψουν και το κέρδος να ανήκει στον εργαζόμενο λαό». Στις 17 Νοεμβρίου 1983 μια ομάδα ιθαγενών και μιγάδων έφτασε στη ζούγκλα Λακαντόνα στο Μεξικό. Σε έναν ορεινό καταυλισμό, υπό τη σκέπη μιας μαύρης σημαίας μ’ ένα πεντάκτινο κόκκινο αστέρι, ίδρυσαν τον Εθνικοαπελευθερωτικό Ζαπατιστικό Στρατό (EZLN). Δέκα χρόνια μετά, την 1η Ιανουαρίου 1994, χιλιάδες ένοπλοι ιθαγενείς κατέλαβαν εφτά πόλεις-έΓκλόρια Μουνιός δρες Δήμων και κήρυξαν τον πόλεμο στην κυβέρΡαμίρες νηση του Μεξικού.Τα αιτήματά τους: δουλειά, γη, Η φωτιά και ο λόγος τροφή, στέγη, υγεία, εκπαίδευση, ανεξαρτησία, Μετάφραση: δικαιοσύνη, ελευθερία, δημοκρατία, ειρήνη, ποΝίκος Κοκκάλας λιτισμός και δικαίωμα στην πληροφόρηση.Τον βίο Εκδόσεις: Κουκκίδα και την πολιτεία των εξεγερμένων μεξικανών ιθαΣελ.: 310 γενών από τη γέννηση του κινήματός τους ως και τα δέκα επόμενα χρόνια εξιστορεί η δημοσιογράφος Γκλόρια Μουνιός Ραμίρες, η οποία έζησε μαζί τους, αφήνοντας πίσω της οικογένεια και καριέρα. Οι τριάντα Ζαπατιστικοί Εξεγερμένοι Αυτόνομοι Δήμοι που γεννήθηκαν το 1994 και αναπτύχθηκαν με διαφορετικούς ρυθμούς ανάλογα με την περιοχή είναι σήμερα περισσότεροι από σαράντα, χωρισμένοι σε πέντε μεγάλες περιοχές και αυτοδιοικούνται.Το 2007, για δεύτερη φορά οι Ζαπατιστικοί Λαοί, κάλεσαν 2.000 ανθρώπους από όλο τον πλανήτη και συζήτησαν μαζί τους τη μοναδική εμπειρία τους. Ανάμεσα σε όλα τα κεφαλαιώδη που συζήτησαν ήταν και η δεσπόζουσα συμμετοχή των γυναικών στην επαναστατική αυτονομία.

B Από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης και δώθε όλο και λιγότερο γίνονται κατανοητά τα επιτεύγματα της τεχνολογίας και της επιστήμης από τον σύγχρονο κόσμο, και όσο αυτά μεγαλύνονται τόσο υποχωρούν τα ηθικά ερείσματα πάνω στα οποία «εξανθρωπίστηκε» η κοινωνία. Είμαστε μάρτυρες της απέραντης δύναμης που απέκτησε ο άνθρωπος της τεχνολογίας, σε συνδυασμό με την υποχώρηση των ηθικών αντιστάσεών του απέναντι σε μια, καταπώς φαίνεται, ανεξέλεγκτη εξέλιξη. Αντικείμενο αυτής της ενδιαφέρουσας μελέτης αποτελεί το καθόλου εφησυχαστικό φαινόμενο της έξαρσης και εξάπλωσης της βίας. Στο ιστορικό προσκήνιο κυριαρχούν οι αιφνίδιες αλλαγές, έτσι Thérèse Delpech που το απρόβλεπτο αναδεικνύεται σαν το συσταΆγριος αιώνας τικό στοιχείο των στρατηγικών σχέσεων. ΑποτέΗ βαρβαρότητα επι- λεσμα αυτών των εξελίξεων, που ανέτρεψαν τα μέστρέφει χρι πρόσφατα σταθερά λίγο έως πολύ ιστορικά δεΜετάφραση: Ρίτα Κολαΐτη δομένα, τα οποία εξασφάλιζαν την πρόγνωση του Εκδόσεις: Κασταλία μέλλοντος και διατηρούσαν την ελπίδα του ζωΣελ.: 328 ντανή, είναι ότι οι άνθρωποι δεν ταυτίζουν πια το πεπρωμένο τους με την ιστορική εξέλιξη. Η καθηγήτρια φιλοσοφίας Thérèse Delpech επιχειρεί μια παρουσίαση των γεγονότων εκείνων που η γνώση και μελέτη τους θα μπορούσε να μας επιτρέψει μια μελλοντική πρόβλεψη. Η φαντασία είναι αλήθεια ότι δεν έλειψε ποτέ από καμιά ιστορική περίοδο της ανθρωπότητας, ωστόσο η υπερβολή της, όπως αυτή εκδηλώνεται στα διάφορα πρόσφατα γεγονότα, είναι πολύ ζοφερή για να μας επιτρέψει να αντλήσουμε δύναμη και αισιοδοξία. Είναι πια επιτακτική η ανάγκη προσέγγισης της πολιτικής με την ηθική.

Αριστερός ή δεξιός, εργάτης ή αστός, κομμουνιστής ή ενωτικός, ο έλληνας της Κύπρου, ο πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας έσωσε το κράτος του τον Απρίλιο του 2004 ψηφίζοντας «όχι» στο Σχέδιο Ανάν. Έσωσε τη βασική προϋπόθεση της δικής του ελευθερίας και ύπαρξης και την Ελλάδα από τις συνέπειες δεύτερης συμφωνίας, πολύ χειρότερης από της Ζυρίχης και του Λονδίνου. Το Σχέδιο Ανάν ήταν το χειρότερο Σύνταγμα της παγκόσμιας Ιστορίας, η πρώτη εφαρμογή παγκοσμίως των ιδεών του ναζιστή φιλοσόφου Καρλ Σμιτ. Μετέτρεπε την πλειοψηφία του πληθυσμού σε μειοψηφία στα όργανα λήψης των αποφάσεΔημήτρης ων, κατέλυε την Κυπριακή Δημοκρατία, δημιουρΚωνσταντακόπουλος γούσε προτεκτοράτο «τριών ξένων δικαστών και Η Κύπρος σε παγίδα τριών ξένων στρατών». Άδικο και παράλογο, είχε Εκδόσεις: Α.Α. Λιβάνη εγγράψει στους κανόνες μια εθνοτική σύρραξη Σελ.: 366 τύπου Βοσνίας ή Κοσόβου, αν όχι το τέλος, μακροπρόθεσμα, της ελληνικής παρουσίας στην Κύπρο, όπως η Ζυρίχη προγραμμάτισε, με τους κανόνες της, τις ταραχές του 1964, την εισβολή του 1974. Ασαφές, προετοίμαζε την αδικία για τους ελληνοκύπριους, πλειοψηφία μεν του πληθυσμού, το πιο αδύνατο όμως μέρος της διαμάχης. Η διάσπαση της κυπριακής Κεντροαριστεράς, δύναμης που εξέφρασε και υπεράσπισε το «όχι», η αντιπαράθεση των ταυτοτήτων τού (απειλούμενου, όχι απειλούντος) έθνους και της Αριστεράς (κοινωνίας), απειλεί πάλι με καταστροφή την Κυπριακή Δημοκρατία και την κυπριακή Αριστερά. Τέτοιες διασπάσεις αντανακλούν δομικά προβλήματα του ελληνικού χώρου, προηγήθηκαν και προανήγγειλαν, στη νεοελληνική Ιστορία, μεγάλες εθνικές και κοινωνικές καταστροφές.


πολιτική - οικονομία

Γιώργος Κόκκινος Πρίσματα ευρωπαϊκής ιστορίας Οι αντινομίες της ευρωπαϊκής πολιτικής σκέψης και κουλτούρας και η ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης Εκδόσεις: Μεταίχμιο Σελ.: 312

Το βιβλίο επιχειρεί να αναδείξει με αδρό και ευσύνοπτο τρόπο, για τις ανάγκες της πανεπιστημιακής διδασκαλίας, τις αντιθετικές παραδόσεις που συγκροτούν, αλλά και τέμνουν, την ευρωπαϊκή πολιτική κουλτούρα, διχάζοντας εσωτερικά την ευρωπαϊκή ταυτότητα και ιστορική συνείδηση. Η ανάδειξη των αντιθετικών αυτών ιδεολογικών και διανοητικών παραδόσεων θεωρείται αναγκαία προϋπόθεση για τη συλλογική αυτογνωσία των ευρωπαϊκών λαών. Συγχρόνως αποτελεί τον απαραίτητο διανοητικό εξοπλισμό για τη δημιουργία των όρων που μπορεί να οδηγήσουν στον μετασχηματισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια υπερεθνική ομοσπονδία, που θα θεμελιωθεί την ισοτιμία των εταίρων, την ιδιότητα του πολίτη, την κοινωνική δημοκρατία και τον πολιτικό και πολιτισμικό πλουραλισμό, υπερβαίνοντας τις ιστορικές συγκρούσεις, τη γεωγραφική διαφοροποίηση, τις εθνοπολιτισμικές ιδιομορφίες, και αναιρώντας τη διαφαινόμενη πολιτική επιλογή της στεγανοποίησης των ευρωπαϊκών συνόρων. Ο ουτοπικός χαρακτήρας του σχεδίου αυτού δεν αναιρεί την αναγκαιότητα του αγώνα για την ιστορική του πραγμάτωση.

29

Ένα φάντασμα πλανάται μέσα στο μετανεωτερικό λυκόφως της ιστορίας: η απόσυρση του πολιτικού. Αναμφίβολα, το σκοτεινό άστρο της διαχείρισης μεσουρανεί στο στερέωμα των παγκοσμιοποιημένων αγορών, ενώ η κοινωνική πραγματικότητα μεταγγίζεται στους καθοδικούς σωλήνες ως τηλεοπτικό σόου. Απορρίπτοντας αυτήν τη φασματογραφική διάγνωση, ο Alain Badiou προτείνει την αποδέσμευση της πολιτικής από την υπερβατική εγγύηση της Ιστορίας και την κοινωνιολογική ουσιοποίηση των τάξεων. Με μια ριζοσπαστική θεωρητική χειρονομία, αποσπά την τοπική της πολιτικής από την προ-κατειλημAlain Badiou μένη πραγματικότητα και την προσαρτά σε Η πολιτική και η λογική αυτό που αποκαλεί «συμβαντικό χώρο». Το του συμβάντος συμβάν, απ’ όπου πηγάζει η δυνατότητα της Μπορούμε να πολιτικής, «δεν υπάγεται στην τάξη της πραγστοχαστούμε ματικότητας». Η απόσυρση του πολιτικού δεν την πολιτική; σηματοδοτεί το τέλος της πολιτικής. ΕνεργοΜετάφραση: Δημήτρις Βερ- ποιώντας μια λακανική διάκριση, προσφιλή γέτης, Τάσος Μπέτζελος στον Α. Badiou, θα συμπεράνουμε, αντίθετα, Εκδόσεις: Πατάκη ότι η απόσυρση του πολιτικού διαμορφώνει Σελ.: 165 τις συνθήκες ανάδυσης της ρηξιγενούς τοπικής του πραγματικού υπό τη μορφή του συμβάντος, όπου ριζώνει η δυνατότητα πολιτικών χειραφέτησης.

B Ποιος είναι ο αμερικανός του σήμερα; Τι έχει γίνει η περίφημη δημοκρατία που ενέπνευσε τον σπουδαίο γάλλο στοχαστή και απόστολο της ελεύθερης σκέψης Αλεξίς ντε Τοκβίλ να γράψει το κλασικό πλέον έργο «Η δημοκρατία στην Αμερική», τη βίβλο εδώ και έναν αιώνα κάθε ευσυνείδητου αμερικανού μεσαίου μορφωτικού επιπέδου; Εκατόν εβδομήντα τρία χρόνια μετά το ταξίδι του Τοκβίλ στην Αμερική (1831-32), ο φιλόσοφος Μπερνάρ - Ανρί Λεβί ακολουθεί στο πολυσυζητημένο «American Vertigo» τα βήματα του συμπατριώτη του. Ως άλλος Κέρουακ διασχίζει την Αμερική απ’ άκρη σ’ άκρη, σε μια προσπάθεια να βρει απαντήσεις σε ζητήματα που αφορούν τόσο την Bernard - Henri Levy Αμερική όσο και την Ευρώπη του σήμερα. American Vertigo Λαμβάνοντας υπόψη το κύμα του αντιαμεριΜετάφραση: κανισμού, παρατηρεί αυτή την εκρηκτική όσο Μαρία Μαλαφέκα και αντιφατική χίμαιρα χρωμάτων, πληθυΕκδόσεις: Κέδρος σμών, ιδεών και πολιτισμών. Από τα πυκνοΣελ.: 354 κατοικημένα προάστια ώς τα γκέτο και από τα σχολεία και τα εστιατόρια ώς τις φυλακές υψίστης ασφαλείας, σκιαγραφεί, την ουσία, το ανέφικτο πορτρέτο της Αμερικής. Και διερωτάται ποιος ίλιγγος παρασύρει την ταυτότητα και το πεπρωμένο της Αμερικής;

Η κατάσταση εξαίρεσης – έννοια που αντλεί την καταγωγή της από την exceptio του ρωμαϊκού δικονομικού συστήματος και την οποία ο Αγκάμπεν θεωρεί ταυτόσημη με την «κατάσταση έκτακτης ανάγκης» – έχει αρχίσει σήμερα να μετατρέπεται, και με τη δική μας ανοχή, σε «φυσιολογικό» τρόπο διακυβέρνησης, τρόπο ο οποίος καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τόσο την εξωτερική όσο και την εσωτερική πολιτική των κρατών. Το βιβλίο του κορυφαίου ιταλού φιλοσόφου διερευνά σε βάθος τις σύνθετες ιστορικές πτυχές του ζητήματος, αναλύει τα αίτια και τις επιπτώσεις του στις σημερινές κοινωνίες και εξετάζει τις «μεταμορφώσεις» του μέσα στον χρόνο – από τα στρατόπεδα θανάτου του Χίτλερ ώς τις φυλακές του Giorgio Agamben Κατάσταση εξαίρεσης Γκουαντάναμο του Μπους. Όταν η κατάσταση εξαίρεσης τείνει να γίνει ο κανόνας, οι θεσμοί και οι Όταν η «έκτακτη ανάγκη» μετατρέπει ισορροπίες των δημοκρατικών συνταγμάτων δεν μπορούν να λειτουργήσουν και το ίδιο το όριο ατην εξαίρεση νάμεσα στη δημοκρατία και τον απολυταρχισμό σε κανόνα μοιάζει να καταλύεται. Κινούμενος σ’ έναν, εν πολΜετάφραση: λοίς, αχαρτογράφητο χώρο ανάμεσα στην πολιΜαρία Οικονομίδου τική και το δίκαιο, ανάμεσα στην έννομη τάξη και Εκδόσεις: Πατάκη την καθημερινή ζωή, χώρο τον οποίο οι περισσόΣελ.: 158 τεροι ιστορικοί και πολιτικοί επιστήμονες αρνούνται να μελετήσουν, ο Αγκάμπεν εξετάζει μία προς μία τις νομικές θεωρίες που αφορούν την κατάσταση εξαίρεσης και φωτίζει με έναν ουσιαστικό και ριζοσπαστικό τρόπο τη σκοτεινή σχέση που συνδέει τη βία με το δίκαιο.


30

δοκίμια - μελέτες

«Αν η Γεωγραφία είναι η άλλη όψη της Ιστορίας, αξιοποιώντας την κανείς στο μέτρο των δυνάμεών του, μπορεί να την αναδείξει στην κατ’ εξοχήν περιοχή της μνήμης», υπογραμμίζει στο προλογικό του σημείωμα ο συγγραφέας. Η ιστορία των πόλεων είναι κυρίως οι αναμνήσεις τους, όλο εκείνο το βαρύ παρελθόν που στοιχειώνει την επικράτειά τους. Παντού στους δρόμους κυκλοφορούν άλλες εποχές, και διασταυρώνονται στις συμβολές των οδών. Τα πάντα κάτι θυμίζουν από τους ανθρώπους που τις κατοίκησαν σε παλαιότερες εποχές, ως και τους χαμένους μας εαυτούς. Δρόμοι, πλατείες, κτίσματα, ναοί, μουσεία και σχολεία, όλα μαρτυρούν μια ιστορία, συντηρούν τη μνήμη ενός κόσμου που έζησε και εξακολουθεί να υπάρχει. Ο Βιστωνίτης, σαν ένας πολύΑναστάσης πειρος ξεναγός, καλεί τον αναγνώστη μέσα από τις Βιστωνίτης σελίδες του βιβλίου του σε ένα πρωτότυπο λογοτεΛογοτεχνική χνικό ταξίδι, όχι μέσα από την ιστορία της λογοτεγεωγραφία χνίας αλλά μέσα από τη γεωγραφία της. Μας ξεναΕκδόσεις: Μεταίχμιο γεί από πόλη σε πόλη για να μας συστήσει με μεριΣελ.: 256 κούς από τους εξέχοντες πολίτες ή επισκέπτες τους. Πρόσωπα, τόποι, ιστορίες, ζωντανεύουν ξανά και ξανά μέσα από λογοτεχνικές σελίδες και οι ήρωές τους κυκλοφορούν ανάμεσα στις εποχές προκειμένου να διευθετήσουν τις υποθέσεις τους. Από την κοσμοπολίτικη Βενετία, που ο Μπάιρον συνοψίζοντας την ιστορία της είπε ότι «είναι η μάσκα της Ιταλίας», ως το Άμστερνταμ, την αποκαλούμενη «Βενετία του Βορρά», που τόσο αγαπούσε ο Καρτέσιος, μια σειρά από πόλεις και συγγραφείς ενώνουν τις ιστορίες και τη μοίρα τους, δημιουργώντας μια ιδιότυπη όσο και γοητευτική λογοτεχνική γεωγραφία η οποία συνδέει τόπους και συγγραφείς μέσα από τις παράλληλες ιστορίες τους.

Συνήθως το μέλλον σε πρώτο επίπεδο ταυτίζεται με την ελπίδα «ότι όλα θα γίνουν». Αυτή η μετάθεση δημιουργεί μια ψευδαίσθηση αθανασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι η πιο δυναμική εξαγγελία των πολιτικών είναι ό,τι σχετίζεται με το μέλλον. Αυτό δηλαδή που είναι συνεχώς απόν. Αν αναλογιστούμε ότι ο άνθρωπος είναι πεπερασμένος ελάχιστα μπορεί να προσδοκά από το μέλλον. Το βασικότερο, αν παρατραβήξει κανείς τον συλλογισμό, είναι το φυσικό του τέλος. Σ’ αυτή τη μελέτη του ο διάσημος συγγραφέας καταπιάνεται με ένα θέμα που του είναι εξαιρετικά οικείο, τη βιβλιοφιλία. Ο Έκο δεν μασάει τα λόγια του. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες του έργου του, όπου μιλά για το βιβλίο και τις σημασίες του στη ζωή μας, Umberto Ecο πιάνει το ζήτημα από κτίσεως κόσμου. Από την Αναμνήσεις εποχή του Αδάμ και της Εύας ως τις μέρες μας επί χάρτου μπορεί να άλλαξαν πολλά, ωστόσο κυρίαρχες στη Μετάφραση: ζωή του ανθρώπου παραμένουν αταλάντευτα Έφη Καλλιφατίδη δυο εγγενείς αδυναμίες, μια σωματική και μια Εκδόσεις: ψυχική. Η σωματική είναι ότι όλοι μας αργά ή γρήΕλληνικά Γράμματα γορα θα πεθάνουμε, η ψυχική είναι ότι θυμώΣελ.: 275 νουμε πολύ που θα πεθάνουμε. Η μόνη απάντηση που έχουμε ενάντια στη φθορά είναι η μνήμη. Το βιβλίο εκπροσωπεί ένα βασικό τμήμα της μνήμης, πιθανόν συλλογικής, αλλά επιλεγμένης μέσα από μια προσωπική οπτική. Η ανάμνηση της ανθρωπότητας αλλά και του ατόμου εμπεριέχει ένα είδος αθανασίας, που με τη σειρά τους τα βιβλία χαρίζουν στους αναγνώστες τους. Άνθρωπος που γνωρίζει όσο λίγοι τον θαυμαστό κόσμο του βιβλίου, ο Έκο μας ταξιδεύει στους συναρπαστικούς κόσμους του.

B Οι ιστορίες γύρω από τη Σικελική Μαφία, την πιο διάσημη «εταιρεία» στην ιστορία του εγκλήματος, ποτέ δεν έπαψαν να κινούν το ενδιαφέρον του κοινού, που σίγουρα τρέφει έναν εξ αποστάσεως ασφαλούς θαυμασμό. Δεν είναι τυχαίο ότι η κινηματογραφική βιομηχανία του Χόλιγουντ επένδυσε χοντρά σ’ αυτό το ενδιαφέρον, δημιουργώντας έναν ατέλειωτο κατάλογο ταινιών που εξιστορούν τα έργα και τις ημέρες της εν λόγω Μαφίας. Πρόκειται για μια «Ιστορία» που δεν τη συγκινεί το προσκήνιο και κινείται διαρκώς στην πίσω πλευρά του κόσμου. Ο συγγραφέας του βιβλίου αυτού προσέτρεξε σε όλες τις επίσημες αλλά και τις απαραίτητες ανεπίJohn Dickie σημες –για ευνόητους λόγους– πηγές, προκειμέΚόζα Νόστρα νου να συλλέξει πληροφορίες και υλικό, που θα τον Η ιστορία της οδηγήσουν από τα στενοσόκακα του Παλέρμο ως Σικελικής Μαφίας τις λεωφόρους της Νέας Υόρκης. Ωστόσο είναι εύΜετάφραση: λογο ότι η Μαφία δεν παραδέρνει ακάλυπτη στον Γιάννης Καστανάρας κίνδυνο των δρόμων. Στεγάζεται στο Μιλάνο της Επιμέλεια: Αλέξανδρος Καλοφωλιάς άρχουσας τάξης αλλά και στο ιταλικό κοινοβούλιο. Μέσα από το βιβλίο του αυτό ο Ντίκι τοποθετείται Εκδόσεις: Κανάκη με ξεκάθαρο τρόπο, κάνοντας κατανοητό πως η Σελ.: 542 μεγαλύτερη εγκληματική οργάνωση στον κόσμο έχει άμεσες σχέσεις με την πολιτική και οικονομική ολιγαρχία. Τα κεφάλια και τα κεφάλαια που βρίσκονται πίσω από τη Μαφία επιχειρούν εντέχνως να πείσουν πως η κλίση προς τις εγκληματικές ενέργειες έχει τις ρίζες της στον τρόπο συμπεριφοράς, δηλαδή ότι ο λαός της Σικελίας έχει μια έμφυτη ροπή προς τις έκνομες ενέργειες. Ωστόσο, μια τόσο καλά οργανωμένη «εταιρεία εγκλήματος» είναι φανερό πως εξυπηρετεί τεράστια οικονομικά συμφέροντα.

Οι συνωμοσίες, η αδιαφάνεια, η μυστικότητα, η αντίληψη της σκέψης ότι πάντα κάτι συνήθως ύποπτο και σκοτεινό κινεί την καθημερινότητα ή την παρακολουθεί και ενίοτε επεμβαίνει, εμπνέει την περιέργεια μιας ομάδας ανθρώπων και αφήνει τη φαντασία τους αχαλίνωτη να οργιάζει. Οι σκοτεινές δυνάμεις της ιστορίας, οι «αόρατες», ποτέ δεν έπαψαν να εντυπωσιάζουν ένα μεγάλο κοινό επιρρεπές στην άρνηση κάθε ορθολογιστικής ερμηνείας του κόσμου. Οι «Μυστικές κοινωνίες» αρέσκονται να κινούνται στη σκιά της ιστορίας, σαν να την παρακολουθούν με μύριες όσες προφυλάξεις. Καλλιεργούνται μέσα στη σιωπή, μια σιωΟι μυστικές κοινωνίες πή-φύλακα των «μεγάλων μυστικών». Όλες αυΜετάφραση: τές οι απόκοσμες σέχτες που «παρουσιάζονται» Μαρία Κράλλη κατά καιρούς στο προσκήνιο της κοινωνίας τυΕκδόσεις: Ηλέκτρα λιγμένες μέσα σε μια αχλύ μυστηρίου, παίζουν Σελ.: 240 ένα σκοτεινό ρόλο στη διαφάνεια της κοινωνίας. Τις περισσότερες φορές, αν όχι όλες, εξυπηρετούν έκνομες δραστηριότητες της πολιτικής , οικονομικής και πνευματικής ζωής της κοινωνίας. Το γεγονός ότι είναι μυστικές από μόνο του φανερώνει κακές προθέσεις και πρέπει να ενεργοποιούν κάθε σώφρονα άνθρωπο να στέκει επιφυλακτικά απέναντί τους. Ποιος ξεχνά τον ρόλο των Καρμπονάρων στην Ευρώπη του 19ου αιώνα ή τη δράση της Αμερικανικής Κου-Κλουξ-Κλαν; Πρόκειται για ένα βιβλίο που παρακολουθεί τη δράση παρόμοιων οργανώσεων από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας, μέσα από μια οξυδερκή κριτική αποτίμηση της ανάγκης εκείνης που δημιουργεί παρόμοιες κοινωνίες.


δοκίμια - μελέτες

Το Ίντερνετ χαρακτηρίστηκε σαν επανάσταση και ακολούθησε την προδιαγεγραμμένη μοίρα όλων των επαναστάσεων: τέθηκε υπό περιορισμό. Οι νέες επικοινωνιακές τεχνολογίες θα φέρουν «όλους τους ανθρώπους σε επαφή μεταξύ τους, αμέσως και χωρίς κόπο», «θα εξαλείψουν πρακτικά» την πολιτική γεωγραφία και θα κάνουν «οικουμενικό» το ελεύθερο εμπόριο. Χάρη στην τεχνολογική πρόοδο «δεν θα υπάρχουν πια αλλοδαποί» και θα μπορούμε να προσβλέπουμε στη «σταδιακή υιοθέτηση μιας κοινής γλώσσας». περ. "Cosmopolitan", Φεβρουάριος 1893. Με τη φωτιά και τα σημάδια του καπνού, μέχρι τα άλογα και τα περιστέρια ο άνθρωπος προσπαθούσε να μεταφέρει τα μηνύματά του και τις πληροφορίες του όσο συντομότερα του επέτρεπαν οι συνθήκες και οι δυνατότητες. Ήδη από τον Φεβρουάριο του 1893, το υπεραιωνόβιο περιοδικό "Cosmopolitan" με ιδιαίτερη οξυδέρκεια καλωσόριζε την εφεύρεση του τηλέγραφου και τις οικουμενικών Τζακ Γκόλντσμιθ διαστάσεων επιπτώσεις της στην κοινωνία. Ένα αιώνα αργότερα, και Τιμ Γου κατά τη δεκαετία του 1990 μια σειρά ακαδημαϊκών, στελέχη μεγάΠοιος ελέγχει το λων επιχειρήσεων και διάφοροι σοφοί «έβλεπαν» το Ίντερνετ ως Ίντερνετ; Oι αυταπάτες ε- αιχμή του δόρατος μιας νέας παγκοσμιοποίησης η οποία θα διάνός κόσμου χωρίς βρωνε την εξουσία και τη βαρύτητα των εθνικών κυβερνήσεων. Η εσύνορα πέλασή του έμοιαζε να συντρίβει τον παλιό και ερμητικά κλειστό Mετάφραση: Γ. Παπαδάτος στα περιορισμένα του σύνορα κόσμο. Μια νέα τάξη πραγμάτων άλEκδόσεις: Το Ποντίκι λαζε εκ θεμελίων τη διαχείριση των ανθρώπινων υποθέσεων, απεΣελ. 272 λευθερώνοντας τις φυλακισμένες στον εαυτό τους κοινωνίες από τα στενά όρια της εδαφικότητας. Αυτή η ασύλληπτων διαστάσεων νέα τεχνολογική εφαρμογή μπορούσε να είναι στο σπίτι του καθενός. Ένα ακαταμάχητο όπλο απελευθέρωσης στη διάθεση κάθε πολίτη του κόσμου. Στο βιβλίο «Ποιος ελέγχει το Ίντερνετ;» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Το Ποντίκι περιγράφεται η μοίρα των παραπάνω ιδεών. Για την ακρίβεια, το βιβλίο «διηγείται» τη μεγάλη αυτή ιστορική σύγκρουση ανάμεσα στο Ίντερνετ και στο έθνος-κράτος στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Μια σύγκρουση βουβή, η οποία δόθηκε στους δαιδαλώδεις διαδρόμους και στις σκοτεινές αίθουσες των κυβερνητικών στρατηγείων. Απέναντι σ’ αυτό το τεχνολογικό θαύμα στρατεύτηκαν οι εθνικές κυβερνήσεις προκειμένου να θέσουν υπό τον έλεγχό τους το ασύνορο αυτό μέσο. Οι ασφυκτικά ελεγχόμενες συνοριακές δημοκρατίες αφάνισαν ένα ακόμα όνειρο, αυτό των αυτοδιοικούμενων κυβερνο-κοινοτήτων που θα μας ελευθέρωναν από τα δεσμά της γεωγραφίας. Ταυτόχρονα με τον «απελευθερωτικό στρατό» του ελεύθερου Ίντερνετ αναπτυσσόταν και ένα νέου είδους Ίντερνετ, ένα δίκτυο κλεισμένο σε σύνορα, όπου κυριαρχούσαν η αρχή της εδαφικότητας, η κρατική εξουσία και οι διεθνείς σχέσεις. Το βιβλίο φτάνει ως τα μέσα της πρώτης δεκαετίας του 2000, περιγράφοντας τις βαθιές αλλαγές που έχει υποστεί το διαδίκτυο. Στις μέρες μας το Ίντερνετ έχει εξαπλωθεί αρκετά και αντεπεξέρχεται στις απαιτήσεις εκατομμυρίων χρηστών, που μέρα με τη μέρα αυξάνονται ιλιγγιωδώς, διαχειριζόμενο τη διαφορετικότητά τους, από τις γλώσσες έως τις αξίες, και την απίθανη γκάμα των ενδιαφερόντων τους. Η δομή του διαδικτύου είναι διαμορφωμένη στα μέτρα και τα σταθμά πανίσχυρων κυβερνήσεων, των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ευρώπης. Τα τελευταία δέκα χρόνια κατέστη σαφές ότι οι εθνικές κυβερνήσεις, μέσα από μια ευρύτατη γκάμα τεχνικών ελέγχου των υπεράκτιων ιντερνετικών επικοινωνιών, είναι σε θέση να εφαρμόσουν την εθνική νομοθεσία περί ελευθερίας της έκφρασης, το ποινικό τους δίκαιο και το δίκαιο περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Διαμορφώθηκε λοιπόν μια νέα πραγματικότητα που θέλει το Ίντερνετ κατακερματισμένο και περιορισμένο σε σύνορα. Αυτή η χειραγώγηση ενός πρωτοφανούς επαναστατικού μέσου είχε σαν αποτέλεσμα ένα Ίντερνετ που διαφέρει όλο και πιο πολύ ανάμεσα σε κράτη και περιοχές, οι οποίες με τη σειρά τους βλέπουν να υψώνονται ανάμεσά τους διαχωριστικά τείχη. Θα μπορούσε κανείς να προβάλει σοβαρούς λόγους που θα αιτιολογούσαν τη σύνθεση μιας θρηνητικής μπαλάντας για τον θάνατο του Ίντερνετ χωρίς σύνορα. Όχι ότι δεν χάθηκε μια ακόμη ευκαιρία για το όνειρο ενός κόσμου δίχως σύνορα. Ένα όνειρο που διατυπώθηκε από προηγούμενες ιδεολογίες και επανήλθε σχεδόν απρόσμενα μέσα από την εξελιγμένη τεχνολογία του διαδικτύου. Ωστόσο, αποδεχόμενοι την ελεγχόμενη από τις κεντρικές εξουσίες χρήση του Ίντερνετ, μπορούμε να σταθμίσουμε σημαντικές αρετές που ίσως έχουν υποτιμηθεί, κυρίως από τους θιασώτες της αναρχικής του χρήσης. Πιο σωστά, η χρήση του διαδικτύου πολλές φορές έχει δυο όψεις. Το συνοριακό Ίντερνετ από τη μια φιλοξενεί πραγματικές και σημαντικές διαφορές μεταξύ των ανθρώπων με ποικίλα πολιτισμικά χαρακτηριστικά, και έτσι λειτουργεί σαν ένα αποτελεσματικό και χρήσιμο επικοινωνιακό εργαλείο. Από την άλλη, το συνοριακά χωροθετημένο Ίντερνετ αναπαράγει τα ελαττώματα των κυβερνήσεων που το ελέγχουν.

31

Η ιστορία της τρέλας αποτυπώνει από μια σκοπιά τη συνήθη αντιμετώπιση της κοινωνίας σε συμπεριφορές που παρεκκλίνουν από τον κανόνα της. Ουσιαστικά, το κοινωνικό καθεστώς κάτω από οποιαδήποτε πολιτική καθοδήγηση έχει έναν τρόπο αντιμετώπισης του διαφορετικού: τον αποκλεισμό. Όσο κι αν οι Μισέλ Φουκώ πολιτικές ιδεολογίες Ιστορία της τρέλας στήνουν μεταξύ τους αστην κλασική εποχή γεφύρωτα χάσματα, όΜετάφραση: λες λίγο ως πολύ αντιμεΠάρις Μπουρλάκης τωπίζουν τις παρεκκλίΕκδόσεις: Καλέντης νουσες συμπεριφορές Σελ.: 734 μέσα από την ίδια λογική. Οι διαφοροποιήσεις δεν είναι παρά προσχηματικές. Ο τρελός, είτε αντιμετωπιζόταν σαν ιερό πρόσωπο είτε σαν απόβλητος – ποτέ δεν έβρισκε μια θέση στο κοινωνικό πλαίσιο. Όσοι αιώνες κι αν πέρασαν η προκατάληψη κι η απαξίωση απέναντι στην τρέλα διαφοροποιήθηκαν ελάχιστα σε ό,τι αφορά την κοινωνική της πρόσληψη. Στο μνημειώδες αυτό έργο του ο Φουκώ προσπαθεί να ερμηνεύσει τις συνθήκες εκείνες κάτω από τις οποίες εμφανίστηκε ουσιαστικά η διάκριση μεταξύ της λογικής και της τρέλας. Ερευνά τις πολυσύνθετες συνθήκες που δημιούργησαν την ανάγκη να αναπτυχθούν οι επιστήμες της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας. Επίσης παρουσιάζει και εξηγεί την αποτυχία του παλιού καθεστώτος εγκλεισμού σε ιδρύματα και την αντικατάστασή τους στα τέλη του 18ου αιώνα από τα άσυλα. Η τρέλα, από τα τέλη του Μεσαίωνα αλλά και στη διάρκεια της Αναγέννησης, είχε συνδεθεί με την «ιερότητα», δηλαδή με μια ενορατική κατοχή της γνώσης που ήταν δυνατόν να ενταχθεί παράπλευρα στην κοινωνική πραγματικότητα. Κατά τη διάρκεια του Διαφωτισμού συντελείται για πρώτη φορά ο διαχωρισμός της τρέλας, ως παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς, από τη λογική, και τίθεται η ανάγκη για την επιστημονική αντιμετώπισή της, δίνοντας τον λόγο στη λογική, η οποία στην ουσία μιλά, ακούει και αποφασίζει ταυτόχρονα με απολυτότητα. Την ενασχόληση της ιατρικής επιστήμης με την τρέλα θα ήταν σφάλμα να την εκλάβουμε ως μια ένδειξη προόδου που αποσκοπεί στην κατανόηση των συμπτωμάτων της, υποστηρίζει ο Φουκώ . Ισχυρίζεται ότι περισσότερο αντιπροσωπεύει μια οπισθοδρομική αντιμετώπιση του προβλήματος, που στοχεύει σε μια προσπάθεια εξαγνισμού των ιδρυμάτων, προκειμένου να προστατευθεί το «αμόλυντο» της κοινωνίας, παρά ένα κίνημα που προσβλέπει στην αναμόρφωσή τους. Πρόκειται για ένα βιβλίο-σταθμό, τόσο στη διεξοδική διερεύνηση της τρέλας, όσο και στην ιστορία της σκέψης, έτσι όπως αυτή ξέρει να παράγει πολιτισμό, δηλαδή ιδέες που περικλείουν τον Άνθρωπο.


34

δοκίμια - μελέτες

Όσο κι αν ακούγεται κοινότοπο, η οικογενειακή ιστορία του σημερινού Γάλλου Προέδρου Νικολά Σαρκοζί στα χέρια ενός ικανού μυθιστοριογράφου θα αποτελούσε «βούτυρο στο ψωμί του». Το οικογενειακό του δέντρο απλώνει τις ρίζες του σε τέσσερις αιώνες. Θα μπορούσε ίσως κάποιος να καταγράψει την ιστορία, αρχής γενομένης από την Προβηγκία του 16ου αιώνα, απ’ όπου πιθανολογείται ότι η οικογένεια της μητέρας του έφτασε στη Θεσσαλονίκη. Η καταγωγή του εβραϊκού ονόματος Μαλλάχ, που ήταν το επίθετο του παππού του, απαντάται, εκτός από την Θεσσαλονίκη, στη Συρία, τη Λιθουανία και την Πολωνία. Αν τα ονόματα σημαίνουν κάτι, το Μαλλάχ στα αραβικά σημαίνει θαλασσοπόρος και σίγουρα η Γ. Αναστασιάδης οικογένεια του Νικολά Σαρκοζί, κι από τις δυο της Λέων Α. Ναρ πλευρές, πέρασε από τα χίλια κύματα ωσότου καταΧρ. Ράπτης φέρει ένας απόγονός της να κατακτήσει με τη σύμΕγώ, ο εγγονός φωνο γνώμη του γαλλικού λαού την προεδρία της ενός Έλληνα χώρας. Ανάμεσα στους Σαρκοζί, που γύρω από τη διΗ Θεσσαλονίκη κή τους ιστορία θα μπορούσε να στηθεί ένας μεσαιτου Νικολά Σαρκοζί ωνικός μύθος, υπήρξε ένας ήρωας, ο Μιχαήλ ΣαρκοΕκδόσεις: Καστανιώτη ζί, ο οποίος μάλιστα θανατώθηκε από του Τούρκους. Σελ.: 224 Τέσσερις αιώνες αργότερα ο απόγονός του Νικολά θα εναντιωθεί σθεναρά στην είσοδο της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για ένα βιβλίο που καταπιάνεται με τις απαρχές της οικογενειακής ιστορίας του Νικολά Σαρκοζί, δίνοντας έμφαση στην ελληνική καταγωγή του, για να παρουσιάσει την ιδιαίτερη αυτή προσωπικότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής, που το δίχως όλο κατάφερε με εξαιρετική επιτυχία να κλέψει τις εντυπώσεις, όπως και τις καρδιές των γάλλων ψηφοφόρων.

Τα τραγούδια του από τα πρώτα κιόλας χρόνια της μεταπολίτευσης σφράγισαν μια γενιά ολόκληρη, καθώς τραγουδήθηκαν από έναν ολόκληρο λαό που είχε ξεμάθει να τραγουδά. Από τα «Γράμματα στο Μακρυγιάννη» ως τα «Λαϊκά Προάστια» και τους «Προσανατολισμούς», ο Ανδριόπουλος κατάφερε να ταυτίσει τη μουσική του με μια εποχή που στους δρόμους κυκλοφορούσαν τα όνειρα ελεύθερα κι οι μουσικές συντρόφευαν τις ζωές των ανθρώπων. Έκτοτε άλλαξαν πολλά, μα γι’ αυτά καλύτερα να μη μιλήσουμε, έτσι όπως μάθαμε στη σιωπή. Τότε ακόμα οι συνθέτες με το έργο τους είχαν λόγο στη διαμόρφωση της κοινωνίας, συμμετέχοντας ενεργά στις κοινωνικές διεργασίες. Ηλίας Ανδριόπουλος Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Ανδριόπουλος δηΑντι-ηχήσεις μοσιεύει τις απόψεις του περί τα μουσικά και τα Εκδόσεις: Μαΐστρος πολιτιστικά πράγματα, γιατί ανήκει σε μια γενιά Σελ.: 154 συνθετών που δεν χάραζαν μονάχα νότες στο χαρτί αλλά και σκέψεις. Επί μια δεκαετία αρθρογραφούσε στην εφημερίδα «Τα Νέα», και με βάση αυτό το υλικό, εμπλουτισμένο και με πρωτότυπα κείμενα κυκλοφόρησε ένα βιβλίο με τίτλο «Η Αφήγηση των ήχων» το 2006 από τις εκδόσεις Κέδρος. Στη νέα του συγγραφική εμφάνιση ο συνθέτης έχει σαν κεντρικό άξονα του προβληματισμού του τη μουσική, αλλά και τις πολιτιστικές διεργασίες της κοινωνίας. Το δίχως άλλο, ο ουμανιστικός προσανατολισμός του εστιάζει στο είδος εκείνο της λαϊκής μουσικής που δεν στερείται πνευματικού περιεχομένου, συνδέοντας την εξέλιξή του με την παράδοση. Ο λόγος του πολλές φορές, και όχι για το θεαθήναι, όπως συχνά συμβαίνει, είναι ουσιαστικά λόγος διαμαρτυρίας, όταν αναφέρεται στον σύγχρονο μουσικό πολιτισμό που υποστηρίζει τις μονότονες και αδιέξοδες αντιπνευματικές επαναλήψεις.

B Οι συγγραφείς του παρόντος τόμου έχουν ειδικευτεί σε μια ενδιαφέρουσα πτυχή της ανθρώπινης φύσης: τη σύγκρουση, ένα θεμελιώδες συστατικό της ύπαρξης.Στο πολύ ενδιαφέρον αυτό βιβλίο ιστορείται η σφοδρή σύγκρουση ανάμεσα σε δυο προικισμένες μορφές με σπάνια χαρίσματα. Πρόκειται για τη σύγκρουση του Ζαν-Ζακ Ρουσσό με τον Ντέιβιντ Χιουμ. Οι δυο αυτοί κορυφαίοι εκπρόσωποι του Διαφωτισμού υπήρξαν εκ διαμέτρου αντίθετες προσωπικότητες, οι οποίοι ωστόσο με το έργο τους κατάφεραν να αλλάξουν τον κόσμο.Ο Ρουσσό είχε καταφέρει τόσο με τη ζωή του όσο και με το έργο του να δημιουργήσει μια πλειάδα εχθρών,που τον αποκαλούσαν παράφρονα και τον χαρακτήριζαν δημόσιο κίνδυνο,και David Edmonds δεν θα ένιωθαν την παραμικρή τύψη αν κατάφερναν John Eidinow Ο σκύλος του Ρουσσό να τον αφανίσουν. Έτσι, ήταν αναγκασμένος να βρίσκεται σε συνεχή κίνηση,ώστε να μη γίνεται στόχος,έΜετάφραση: χοντας πάντα μαζί του τον πιστό σκύλο του,τον ΣουλΟυρανία τάνο.Ο Χιουμ,από την άλλη,ο πιο διακεκριμένος φιΠαπακωνσταντοπούλου λόσοφος της αγγλικής γλώσσας, υπόδειγμα αξιοΕκδόσεις: Πατάκη πρέπειας, προσφέρθηκε με όλη την ευγένειά του να Σελ.: 318 βοηθήσει τον Ρουσσό σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής του φυγαδεύοντάς τον κάτω από δύσκολες συνθήκες στην Αγγλία.Η φιλία τους όμως έμελλε να διαταραχθεί τόσο ώστε να εξελιχθεί σε μια σφοδρή αλλά και ενδιαφέρουσα διαμάχη. Οι συγγραφείς του βιβλίου, μέσα από τα γραπτά τεκμήρια των πρωταγωνιστών που συνέλεξαν από τα βιβλία και τα δοκίμιά τους, από τις γλαφυρές επιστολές και τα ημερολόγιά τους, όσο και από παράπλευρες μαρτυρίες, κατάφεραν να μας «αναπαραστήσουν» τη βίαιη εκείνη διαμάχη του δεκάτου ογδόου αιώνα μεταξύ δυο εκ των σημαντικότερων φιλοσόφων της Ιστορίας.

Πρόκειται για έναν κορυφαίο έλληνα μουσικό, που έκανε την εμφάνισή του,τη δεκαετία του 1970 ως ηγετική μορφή του ιστορικού πλέον συγκροτήματος Socrates Drank the Conium. Η πορεία του Τουρκογιώργη υπήρξε σαφής και ξεκάθαρη ως προς τους στόχους και τις επιδιώξεις του. Πριν απ’ όλα,με το θρυλικό συγκρότημά του έδωσε σάρκα και οστά στα όνειρα χιλιάδων νέων, σε μια εποχή που τόσο η πολιτική όσο και η κοινωνική κατάσταση της χώρας δεν ευνοούσαν ούτε ενθάρρυναν παρόμοιες μουσικές πρωτοβουλίες.Αντίθετα,με την εξοργιστικά αρνητική τους αντιμετώπιση,την οποία συνέδραμε και το εγχώριο μουσικό κατεστημένο,απομάκρυναν ουσιαστικά τους νέους από τα σύγχρονα και κυρίαρχα ρεύματα της παγκόσμιας μουσικής Αντώνης εξέλιξης. Ο Τουρκογιώργης, όπως άλλοι άξιοι μουΤουρκογιώργης σικοί,εγκλωβίστηκαν στα στενά και περιορισμένα όΤο συγκρότημα ρια μιας χώρας που «ποινικοποιούσε» τη διάδοση των Εκδόσεις: Ηλέκτρα νέων μουσικών ρευμάτων.Γι’ αυτό και στη χώρα μας Εκδόσεις: Ιανός ο Μελωδός κάθε ροκ μουσική εκδοχή δεν διέθετε τις απαραίτηΣελ.: 252 τες εκείνες κοινωνικές αναφορές για να είναι επαναστατική και να μην αρκείται σε έναν στείρο μιμητισμό,τόσο στις αναφορές του ήχου όσο και του στίχου.Τη μακρά του πορεία ως τραγουδιστής,συνθέτης,στιχουργός,κιθαρίστας και μπασίστας,μας διηγείται και ως συγγραφέας ο Τουρκογιώργης,κάνοντας αρχή από τα ρομαντικά μαθητικά χρόνια, που πάσχιζε μαζί με τους φίλους του να στήσει ένα συγκρότημα.Πρόκειται για ένα βιβλίο που ξυπνά στις μνήμες μας αξεπέραστες μουσικές διαδρομές, εμπλουτισμένες με την προσωπική μουσική περιπέτεια ενός ανθρώπου που υπηρέτησε το ταλέντο και τη μοίρα του στα καταπιεστικά πλαίσια ενός άστοργου μουσικού περιβάλλοντος.


36

δοκίμια - μελέτες

Αν για οποιονδήποτε λόγο σας συνέδεαν τον φρέσκο μπακαλιάρο, τη σούπα με κριθάρι ή το λουκάνικο με τη φιλοσοφία, μπορεί να μην σας κοβόταν η όρεξη σίγουρα όμως δεν θα συγκρατούσατε τα γέλια σας. Στο βιβλίο του αυτό, ένα τολμηρότατο όσο και αναπάντεχο στη σύλληψη δοκίμιο, πραγματεύεται τη διαλεκτική σχέση σώματος και πνεύματος. Είναι γνωστή η συγκατάβαση με την οποία οι φιλόσοφοι αντιμετώπιζαν το σώμα τους. Ωστόσο, εκεί που διακόπτεται καμιά φορά η σκέψη από την ανάγκη της τροφής, το μυαλό έρχεται σε απευθείας διάλογο με το στομάχι. Αυτή η ιδιότυπη και πολύπλοκη σχέση, μυαλού και στομαχιού, δημιουργεί μια σειρά από παραδοχές που δεν μπορεί να παραβλέψει η σκέψη. Michel Onfray Ο γάλλος διανοητής στο βιβλίο αυτό πλησιάζει από Η κοιλιά των μιαν άλλη πλευρά μερικούς από τους σημαντικότεφιλοσόφων ρους εκφραστές του ανθρωπίνου πνεύματος, αυτή Κριτική του διαιτητιτων διατροφικών τους συνηθειών.Το στρωμένο τρακού λόγου πέζι μαρτυρεί πολλά. Πριν από όλα, το μηνιάτικο του Μετάφραση: νοικοκύρη, την επαρχία ή την πόλη, το γούστο ή την Θ. Καβαρατζή - Δ. Γεράση κλίση σε διάφορα επιτηδεύματα. Με δυο λόγια, φτάΕκδόσεις: Εξάντας νει ως τον τρόπο που σκέφτεσαι, στρώνει στο τραΣελ.: 208 πεζομάντιλο τον πολιτισμό σου. Έτσι, εύλογα προβληματίζεται για το αν ο Ρουσό του «Κοινωνικού συμβολαίου» θα επιχειρούσε την απολογία της λιτότητας, εφόσον τα συνηθισμένα του γεύματα δεν αποτελούνταν αποκλειστικά από γαλακτοκομικά. Με έκπληξη παρακολουθούμε τη στενή και συμβατή σχέση μεταξύ των φιλοσοφικών θεωριών και διατροφικών συνηθειών μιας πλειάδας στοχαστών. Πρόκειται για ένα χορταστικό και απολαυστικό ανάγνωσμα, όπου συμβαίνει να διαλέγεται η διαιτητική με τη φιλοσοφία.

Οι σχέσεις του δυτικού κόσμου με τον αραβικό δεν υπήρξαν ποτέ ιδιαίτερα θερμές. Με δεδομένη μια ιστορική αντιπαλότητα, οι εκατέρωθεν γνώσεις του ενός για τον πολιτισμό του άλλου περιορίζονταν συνήθως σε αποκυήματα της φαντασίας και προκαταλήψεις που απείχαν πολύ από την πραγματικότητα. Η διαφορετικότητα, σπάνια, αν όχι ποτέ, αποτέλεσε ιστορικά αρχή κατανόησης. Αντίθετα οδήγησε σε συρράξεις. Στον αντίποδα οι Άραβες και οι Έλληνες γεφύρωσαν με τον καλύτερο τρόπο τις διαφορές τους, κατανοώντας ο ένας τον άλλον, σαν να αφουγκράζονταν οι δυο πολιτισμοί τα κοινά τους στοιχεία. Μετά την πτώση των καθεστώτων Ελένη Κονδύλητης Ανατολικής Ευρώπης, η αμερικανική ψυΜπασούκου χοσύσταση έδειξε να κλονίζεται από την έλΑραβικός πολιτισμός λειψη ενός Κακού. Το πάλαι ποτέ ψυχροποΕκδόσεις: λεμικό κλίμα θα διαδεχόταν η φρενίτιδα κατά Ελληνικά Γράμματα της «τρομοκρατίας». Οι Αμερικανοί είχαν έΣελ.: 526 τοιμο τον αντίπαλο και καλοσχεδιασμένη την καινούργια σταυροφορία εναντίον του αραβικού κόσμου. Ωστόσο, παρά τη βαθύτερη σχέση μας με τους Άραβες, ουσιαστικά ο πολιτισμός τους μας είναι άγνωστος. Ελάχιστα γνωρίζουμε γι’ αυτόν, έναν πολιτισμό που σχετίστηκε στενά με τον δικό μας. Η βιβλιογραφία γύρω από το θέμα που πραγματεύεται η καθηγήτρια Αραβολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών πρέπει να είναι, αν δεν κάνω λάθος, ιδιαίτερα φτωχή. Είναι ευχάριστο γεγονός η κυκλοφορία ενός βιβλίου που προσθέτει γνώσεις σε όσους ενδιαφέρονται να μάθουν για τον κόσμο των Αράβων.

B Ο Απόστολος Παύλος, είναι μια κυρίαρχη ιστορική φυσιογνωμία, του οποίου η επίδραση στην εξέλιξη του πολιτισμού, έτσι όπως έφτασε ως τις μέρες μας, υπήρξε καθοριστική. Ο ίδιος υπήρξε ο ουσιαστικός ιδρυτής της Χριστιανικής Εκκλησίας, και επεξεργάστηκε ιδεολογικά τη διδασκαλία του Ιησού, συγκροτώντας το χριστιανικό δόγμα. Ο συγγραφέας του βιβλίου ξεκίνησε αυτή τη βιογραφία του Παύλου με μια φαινομενικά άσχετη αφορμή.Την επαύριο των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, όπως γράφει χαρακτηριστικά, αντιλήφθηκε ότι η κληρονομιά του Αποστόλου Παύλου βρίσκεται στον πυρήνα του σύγχρονου δράματος. Η σκέψη του συγγραφέα είναι απλή και ταυτόχρονα εξαιρετικά Έντουαρντ Στόρτον πολύπλοκη, κυρίως δε ιστορικά τεκμηριωμένη. Στα βήματα Ο Απόστολος Παύλος είναι ο δημιουργός των του Αποστόλου Παύλου μεγάλων συγκρούσεων ανάμεσα στον ΧριστιαΜετάφραση: νισμό και το Ισλάμ, τον Χριστιανισμό και τον ΙουΑργύρης Παπασυριόπουλος δαϊσμό, αλλά και μιας σειράς από διαμάχες που Εκδόσεις: Ωκεανίδα σημάδεψαν την ιστορία του Χριστιανισμού. Σελ.: 392 Παίρνοντας τους δρόμους τής πάλαι ποτέ κραταιάς Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο συγγραφέας του βιβλίου βάλθηκε να ακολουθήσει τα βαθιά ίχνη που άφησε στο πέρασμά του ο Απόστολος των Εθνών. Σε κάθε σταθμό αυτού του ταξιδιού ο Παύλος αποδεικνύεται ο πιο ευθύβολος οδηγός προκειμένου να γίνει κατανοητό, αιώνες αργότερα, το πολιτικό και θρησκευτικό σκηνικό της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ευρώπης. Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον ανάγνωσμα, που επικεντρώνεται σε μιαν ασύλληπτη προσωπικότητα, της οποίας το βεληνεκές ξεπερνάει κατά πολύ τις θρησκευτικές της διαστάσεις.

Στο πρώτο μισό του 6ου μ.Χ. αιώνα έχει δύσει και η τελευταία ακτίνα φωτός του υπέροχου και μοναδικού κόσμου της αρχαιότητας. Ο Μεσαίωνας ανατέλλει και μαζί με αυτόν νέες θεωρίες και αντιλήψεις για τον κόσμο. Η Εγγύς και η Μέση Ανατολή δέχονται τα «φώτα» του χριστιανισμού, μέσα από τα αποτελεσματικά, ταχύρυθμα μαθήματα, που η κοσμική και εκκλησιαστική μέθοδος ξέρει να παραδίδει διά της βίας. Αυτή την περίοδο οι τελευταίοι εναπομείναντες εθνικοί στοχαστές υπερασπίζονται τον λαμπρό αλλά χαμένο για πάντα κόσμο της αρχαιότητας, απέναντι στους ασυγκράτητους εκκλησιαστικούς πατέρες. Στο πλαίσιο αυτής της πνευματικής διαμάχης εμφανίστηκε στο προσκήνιο και έΚοσμάς Ινδικοπλεύστης νας ελληνόφωνος νεστοριανός χριστιανός, ο Χριστιανική Τοπογραφία Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης, με τη «Χριστιανική Εισαγωγή, μετάφραση, Τοπογραφία» του. Το βασικό κίνητρο αυτού σχόλια: Φάνης Καλαϊτζάκης του έργου υπήρξε θρησκευτικό. Ο Κοσμάς Εκδόσεις: Στοχαστής αντιπαρατίθεται με σφοδρότητα στις απόΣελ.: 584 ψεις της εθνικής επιστήμης για το σχήμα του κόσμου. Τα βασικά του επιχειρήματα τα αντλεί από την Αγία Γραφή και την Ιερή Παράδοση. Στόχος του Κοσμά είναι να αποτελέσει το έργο του ένα θεολογικό εγχειρίδιο ενάντια σε όσους ισχυρίζονται ότι το σύμπαν είναι σφαιρικό. Το βιβλίο, ωστόσο, αποκτά περισσότερο ενδιαφέρον από τις πολύτιμες γεωγραφικές, εμποροναυτικές και κοσμογραφικές του πληροφορίες.


38

ιστορία

Ο κάτοικοι έντρομοι εγκαταλείπουν τα σπίτια τους και ξεχύνονται στους δρόμους, τρέχοντας σαν κυνηγημένα ζώα για να σωθούν. Αυτός ο πρωτόγνωρος συνωστισμός διευκολύνει τον σφαγιασμό του ανήμπορου να καταλάβει αλλά και να αντιδράσει πλήθους. Ο θάνατος ερημώνει την πόλη. Το μόνο που έχει απομείνει να τη θυμίζει είναι τα καπνισμένα ερείπια και οι σωροί των αποσυντεθειμένων πτωμάτων. Αυτή την εφιαλτική εικόνα περιέγραφε στα τέλη του δεκάτου ενάτου αιώνα ο Χ. Τζ. Γουέλς στο βιβλίο του «Ο πόλεμος των κόσμων». Η πόλη που δεχόταν την επίθεση ήταν το Λονδίνο, και όλα αυτά ανάγονταν στην επιστημονική φαντασία, αφού οι εισβολείς ήταν οι «γνωστοί» μας εξωγήιNiall Ferguson νοι Αρειανοί και φυσικά όχι ανθρώπινα πλάσματα. Ο πόλεμος στον Δεν περιέγραφε κατά συνέπεια έναν πόλεμο στο κόσμο. κόσμο μας, αλλά μια σύγκρουση μεταξύ κόσμων. Ο αιώνας του μίσους Από τις αρχές κιόλας του εικοστού αιώνα, οι τρο1901-2000 μαχτικές σκηνές επίθεσης που ο Γουέλς περιέΜετάφραση: γραφε επαναλήφθηκαν ξανά και ξανά σε όλα τα Σωτήρης Αγάπιος, μήκη και πλάτη της γης, με τη μόνη διαφορά ότι Eπιμέλεια στρατιωτικήςοι εισβολείς δεν ήταν κάποιοι εξωγήινοι αλλά ανιστορικής ορολογίας: θρώπινα πλάσματα που σφαγιάζανε συνανθρώΔημήτρης Σταυρόπουλος πους τους, προφασιζόμενοι πάντα μιαν αμφιEκδόσεις: Ιωλκός σβητούμενη έννοια περί δικαίου. Η φρίκη λοιπόν που προαναγγέλθηκε, με τη μορφή επιστημονικής φαντασίας τον δέκατο ένατο αιώνα, έλαβε τη σάρκα και τα οστά της πραγματικότητας στον εικοστό, έναν αιώνα Μίσους, όπως τον χαρακτηρίζει ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ Νάιαλ Φέργκιουσον. Παρόμοιες σκηνές έμελλε να ζωντανέψουν στο μέλλον, όχι μόνο στο

Λονδίνο, που όπως είπαμε εκτυλίσσεται η φανταστική εισβολή, αλλά και στο Μπρεστ-Λιτόφσκ, στο Βελιγράδι, στο Βερολίνο, στη Σμύρνη, στη Σαγκάη, στη Σεούλ και σε μιαν ατέλειωτη σειρά από πόλεις που γνώρισαν τον εφιάλτη της εισβολής. Προφανώς ο συγγραφέας του βιβλίου «Ο πόλεμος στον κόσμο», που κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας από τις εκδόσεις Ιωλκός, δεν ισχυρίζεται ότι η φρίκη του πολέμου ανακαλύφθηκε τον εικοστό αιώνα. Απλά, ο Φέργκιουσον έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο προηγούμενος αιώνας υπήρξε, όπως χαρακτηριστικά τον ονομάζει, «ο αιώνας του μίσους» για την Ανθρωπότητα. Με το βιβλίο του αυτό λοιπόν αναλύει και φωτίζει τις αιτίες που κατέστησαν αυτή την ιστορική περίοδο την πλέον αιματηρή στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Πριν από όλα, τον εικοστό αιώνα σφράγισαν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, οι οποίοι «εμπλουτίστηκαν» από εκατοντάδες διακρατικές περιφερειακές συγκρούσεις, όπως και εμφύλιες διαμάχες. Επιπλέον, δεν ήταν διόλου αμελητέες μια σειρά ψυχρά οργανωμένες και σχεδιασμένες εξολοθρεύσεις πληθυσμών από κεντρικούς κρατικούς φορείς, γνωστότερες ως εθνοκαθάρσεις. Σ’ αυτά τα οδυνηρά γεγονότα οφείλουμε να προσθέσουμε και τη βαριά κληρονομιά που άφησε στον διάδοχο 21ο αιώνα. Κι αυτή είναι η ανατροπή, μέσω της πολυθρύλητης παγκοσμιοποίησης, του σημαντικότερου δημιουργήματος των αστικών επαναστάσεων, αλλά και της βιομηχανικής επανάστασης: του εθνικού κράτους. Το ερώτημα που προκύπτει δεν είναι απλό και η απάντησή του έχει ανυπολόγιστο κόστος, αν σκεφτεί κανείς πόσο ανθρώπινο αίμα χύθηκε για να διαλυθούν οι πολυεθνικές αυτοκρατορίες και πόσο ανθρώπινο αίμα θα ρεύσει εκ νέου προκειμένου να επιτευχθεί η «διάσπαση του πυρήνα» του εθνικού κράτους. Στο δίτομο αυτό έργο ο συγγραφέας επιχειρεί ένα λεπτό όσο και ουσιαστικότατο εγχείρημα. Προσπαθεί να δώσει στον αναγνώστη να καταλάβει πώς αυτή η μεγαλειώδεις πνευματική πρόοδος, που συνεπικουρήθηκε από τα τεχνολογικά, οικονομικά και κοινωνικά επιτεύγματα του περασμένου αιώνα, χρησιμοποιήθηκε κατά κύριο λόγο για την εξυπηρέτηση αθέμιτων σκοπών, κυρίως (και αυτό αποτελεί μια μελαγχολική διαπίστωση) για τη «βιομηχανοποίηση» των γενοκτονιών και της διάλυσης των κρατών. Πρόκειται για ένα ιστορικό έργο που αντιμετωπίζει την ιστορική έρευνα μέσα από ένα ανανεωτικό πνεύμα.

B Το εκτενέστατο αυτό ιστορικό ντοκουμέντο είναι ο φάκελος για τον Χίτλερ που παρέδωσαν στον Στάλιν οι σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Είναι γνωστό ότι ο Στάλιν υπήρξε προσωπικότητα ανασφαλής και ακραία φιλύποπτη, όσο και άγνωστο το πόσα ήταν τα θύματά του, εξαιτίας αυτών των αδυναμιών του. Η τρομαχτική αυτή προσωπικότητα δεν ησύχασε ούτε όταν τα σοβιετικά στρατεύματα κατέλαβαν το αρχηγείο του Χίτλερ στο Βερολίνο και του ανακοίνωσαν την είδηση της αυτοκτονίας του Φίρερ. Στα τέλη λοιπόν του 1945 έδωσε εντολή στο Λαϊκό Επιτροπάτο Εσωτερικών Υποθέσεων να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία για τον θάΤο Βιβλίο Χίτλερ νατο του μεγάλου αντιπάλου του. Αυτή η έΕπιμέλεια: Henrik Eberle και ρευνα τέθηκε σε λειτουργία υπό την κωδική Matthias Uhl ονομασία «Επιχείρηση Μύθος». Μετάφραση: Συγκροτήθηκε μια ομάδα εργασίας, την οποία Νίκος Δεληβοριάς αποτελούσαν υψηλόβαθμοι αξιωματικοί που Εκδόσεις: Κέδρος ρίχτηκαν με τα μούτρα στη δουλειά. Πρώτο Σελ.: 684 τους μέλημα υπήρξε η αναζήτηση των στενών συνεργατών του Φίρερ, τους οποίους αφού περιμάζεψαν από τα διάφορα στρατόπεδα υπέβαλαν σε εξαντλητικές α-

νακρίσεις. Το 1949 ο Στάλιν έλαβε μια συγκροτημένη αναφορά 413 δακτυλογραφημένων σελίδων. Το περισσότερο υλικό βασίστηκε στις καταθέσεις δύο πολύ στενών συνεργατών του γερμανού δικτάτορα, του Χάιντς Λίνγκε και του Ότο Γκίνσε. Οι δυο αυτοί αξιωματικοί των Ες-Ες έδωσαν γραπτά και προφορικά τις ακριβέστατες και εκτενείς αναφορές τους για τις τελευταίες μέρες της ζωής του Χίτλερ, αλλά και λεπτομερείς περιγραφές των συνηθειών της καθημερινής ζωής του δικτάτορα. Το αποτέλεσμα αυτής της έρευνας, όπως καταχωρήθηκε, έδινε μια διαφορετική εκδοχή της ιστορίας του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου από αυτή της επίσημης κομματικής προπαγάνδας, γι’ αυτό και ο φάκελος παρέμεινε κλειστός έως το 1991, οπότε με το άνοιγμα των αρχείων του Κόμματος δόθηκε η άδεια σε ξένους ιστορικούς να αποκτήσουν πρόσβαση στο άβατο των αρχείων της πάλαι ποτέ κραταιάς Σοβιετικής Ένωσης. Πρόκειται για ένα καταπληκτικό ιστορικό ντοκουμέντο, το οποίο πέρα από τη σημαντική ιστορική του αξία μοιάζει σαν να ειρωνεύεται, με την πατίνα του πανδαμάτορα χρόνου, όλες εκείνες τις απίστευτες μυστικές διεργασίες που κινήθηκαν στη σκιά της ιστορίας και σήμερα αποτελούν ένα εξαιρετικά ελεύθερο διδακτικό ανάγνωσμα στα χέρια των αναγνωστών.


40

ιστορία

Η ιστορία κατέγραψε πέντε μεγάλες Σταυροφορίες. Από αυτές μόνο η πρώτη στέφθηκε με επιτυχία· οι Σταυροφόροι κατάφεραν να κυριεύσουν την Ιερουσαλήμ. Η Τρίτη Σταυροφορία, στην οποία επικεντρώνει το ενδιαφέρον του ο παρών τόμος,διήρκεσε από το 1187 έως το 1192.Θεωρείται δε ότι πρόκειται,αν μη τι άλλο, για την πιο ενδιαφέρουσα από όλες τις άλλες. H Τρίτη Σταυροφορία ανέδειξε, δυο κορυφαίες προσωπικότητες εκείνης της εποχής: τον Σαλαντίν,Σουλτάνο της Αιγύπτου,της Συρίας,της Αραβίας και της Μεσοποταμίας, και τον Βασιλιά της Αγγλίας Ριχάρδο Α΄, γνωστό και σαν Λεοντόκαρδο. Τα αποτελέσματα της σύγκρουσης των δυο ηγετών είναι αισθητά στη σύγχρονη ιστορία και στην πολιτιJames Reston,Jr. κή κατάσταση, όπως αυτή αποτυπώνεται σήμερα Οι πολεμιστές στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ο Σατου Θεού λαντίν παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους ήΡιχάρδος ρωες του ισλαμικού κόσμου. Είναι ο άνθρωπος που ο Λεοντόκαρδος και κατάφερε να ενώσει τους Άραβες, που νίκησε τους Σαλαντίν στην Τρίτη Σταυροφόρους σε επικές μάχες, που ανακατέλαβε Σταυροφορία την Ιερουσαλήμ και εκδίωξε τους ευρωπαίους ειΜετάφραση: σβολείς από τα αραβικά εδάφη.Από την άλλη,η μορΧρήστος Καψάλης φή του Ριχάρδου, έχει φτάσει ως τις μέρες μας σαν Εκδόσεις: Ψυχογιός μια από τις πλέον ρομαντικές μορφές της αγγλικής ιΣελ.: 608 στορίας: ένα απόλυτο σύμβολο ιπποσύνης,ένας πολεμιστής που αγωνίστηκε με γενναιότητα στο όνομα του Βασιλείου, της Χριστιανοσύνης, με το τσεκούρι, την ασπίδα και το άλογό του. Οι Άγιοι Τόποι είναι το σκηνικό της σύγκρουσης που περιγράφει ο συγγραφέας σ’ αυτό το ενδιαφέρον ανάγνωσμα, το οποίο ταξιδεύει τον αναγνώστη σε μια σκοτεινή περίοδο, γεμάτη σφαγές και αιματοχυσίες,εξωραϊσμένη από τη χρονική απόσταση των γεγονότων και επικεντρωμένη στη γοητευτική διαμάχη δυο μεγάλων ιστορικών προσωπικοτήτων.

Ένα μνημειώδες έργο προστίθεται στη βιβλιογραφία που σχετίζεται με τα γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης. Ένα έργο ζωής, όπως είθισται να ονομάζουμε όλες εκείνες τις επίπονες εργασίες που αποτελούν προϊόν μεγάλου μόχθου αλλά και εγκυρότητας. «Η ελληνική κοινωνία στέκεται αδιάφορη σε κάθε προσπάθεια, που χρειάζεται μακρόχρονη ανθρώπου υπομονή και αφοσίωση», επεσήμανε από πολύ νωρίς (1939) ο σπουδαίος ιστορικός ερευνητής και ιδρυτής των Γενικών Αρχείων του Κράτους Γιάννης Βλαχογιάννης. Το Ινστιτούτο Ανάπτυξης Χαρίλαος Τρικούπης, αποδίδοντας τα ελάχιστα ως φόρο τιμής στον Βλαχογιάννη, ο οποίος αφιέρωσε στην Νικολάου Σπηλιάδου κυριολεξία τη ζωή του στην προσπάθεια διάσωΑπομνημονεύματα σης των αρχείων του νεοσύστατου ελληνικού ήτοι Ιστορία της Επανα- κράτους, παρουσιάζει αυτό το έργο στη μνήμη στάσεως των Ελλήνων του μοναδικού αυτού εργάτη της ιστορικής επιΕκδόσεις: Ινστιτούτο στήμης. Τα «Απομνημονεύματα», που εκδίδοΑνάπτυξης Χαρίλαος νται για πρώτη φορά σε κριτική έκδοση και στο Τρικούπης σύνολό τους, αποτελούν σημαντική και αμερόΤόμοι 6, ληπτη μαρτυρία της Ελληνικής Επανάστασης Σελ. πρώτου τόμου: 577 του 1821. Στο έργο αυτό ο συγγραφέας δεν παραμένει στην απλή και αντικειμενική παράθεση των γεγονότων, ούτε στην αναπαραγωγή των τεκμηριωμένων μαρτυριών. Προχωρά στον ιστορικό στοχασμό και πολλές φορές στη μαχητική-πολεμική κριτική. Ωστόσο, στο έργο του προέχει η εμπεριστατωμένη ιστορική σύνθεση και, σύμφωνα με τους ιστορικούς επιστήμονες, ο Σπηλιάδης αναδεικνύεται, μέσα από το πλήθος των έργων που συγκροτούν την ιστοριογραφία του Αγώνα, ως ο πρώτος της τριάδας των μεγάλων ιστορικών – έπονται ο Σπ. Τρικούπης και ο Φιλήμων.

B Η λέξη «Βαλκάνια» και όλα τα συνθετικά της κατέκλυσαν την Ελλάδα μετά την πτώση του Κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη. Μετά από πολλές δεκαετίες ψυχρότητας τα Βαλκάνια έπρεπε να εξερευνηθούν και να αναβαθμιστούν σε μια φιλική γειτονιά, όπου η Ελλάδα κατείχε ένα προνομιακό οικόπεδο. Η αναβάθμιση προσέλαβε ποικίλες μορφές, που επανέφεραν από τη μια μεριά το διακύβευμα της βαλκανικής ταυτότητας – είμαστε ή δεν είμαστε βαλκάνιοι; Από την άλλη, όμως, λόγω της επαφής, αναβίωσαν διόλου κολακευτικές στερεοτυπικές αντιλήψεις για τους όμορους λαούς. Κατά βάθος ήταν μια αυτάρεσκη σύγκριση. Ήταν εκ Βασίλης Κ. Γούναρης προοιμίου δεδομένο ότι θα αναδείκνυε την υπεΤα Βαλκάνια ροχή της Ελλάδας· δεν ήταν άλλωστε η πρώτη σύτων Ελλήνων γκριση που επιχειρήθηκε. Από το Διαφωτισμό Το βιβλίο του Βασίλη Κ. Γούναρη επιχειρεί να εξεέως τον Α’ Παγκότάσει την εξέλιξη ακριβώς αυτής της ιδεολογικής σμιο Πόλεμο σχέσης, από τα τέλη του 18ου αιώνα (κι ακόμη νωΕκδόσεις: Επίκεντρο ρίτερα) μέχρι τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. ΠαρακοΣελ.: 663 λουθεί τη διαμόρφωση της εικόνας των βαλκανικών λαών παράλληλα με τη συγκρότηση της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας. Στο εγχείρημά του αυτό ο συγγραφέας χρησιμοποιεί κάθε είδους πηγή, από τα κείμενα του Διαφωτισμού, τα σχολικά εγχειρίδια, τις εφημερίδες και την ιστοριογραφική παραγωγή του 19ου αιώνα έως τα λαϊκά μυθιστορήματα, τα ποιήματα, τις λαϊκές λιθογραφίες και τις γελοιογραφίες των αρχών του 20ού.

Το βιβλίο αυτό γραμμένο με το γνωστό γλαφυρό ύφος του συγγραφέα αλλά και με λεπτομερή τεκμηρίωση, είναι ένας γοητευτικός περίπλους στην καθημερινή ζωή των ελλήνων κατά την τουρκοκρατία,σε όλες τις πτυχές του πολιτισμού (κατοικία,ενδυμασία, μεταφορές, τροφές και ποτά, λαϊκή τέχνη,δημοτικά τραγούδια,χοροί,οργανοπαίχτες και μουσικά όργανα, παιδεία, θέατρο, καραγκιόζης, εφημερίδες και περιοδικά, δεισιδαιμονίες, μαγεία, ήθη και έθιμα κ.π.ά.), τις συνθήκες που είχε επιβάλει ο κατακτητής,τα δεινά,τα βάσανα και τα ποικίλα περιστατικά, τις τάξεις, το εμπόριο, τη θρησκεία (Εκκλησία και μοναχισμό), αλλά και τις ελληνικές παροικίες στην Ευρώπη και την Αίγυπτο. Ο αναΙ.Μ. Χατζηφώτης γνώστης παρακολουθεί την πτώση αλλά και την άΗ καθημερινή ζωή νοδο του Ελληνισμού που τον οδήγησε στον μεγάλο των Ελλήνων στην Σηκωμό. Από τα χρόνια της Άλωσης με τους εξισλαΤουρκοκρατία μισμούς, τους Νεομάρτυρες και τους ΚρυπτοχριΕκδόσεις:Παπαδήμα στιανούς ώς την οικονομική πρόοδο του Γένους, το Σελ.: 392 συναξάρι της εθνικής πορείας των ελλήνων ξετυλίγεται με συναρπαστικές λεπτομέρειες.Γίνεται λόγος για τις λύπες αλλά και τις χαρές, την ερωτική ζωή των υποδούλων, για τα μικροκινήματα, τους ορεινούς πληθυσμούς, τον ετήσιο εορταστικό κύκλο, τους πρακτικούς γιατρούς και τους κομπογιαννίτες,τη ζωή στα λιμάνια,τους αρματολούς και κλέφτες,τους λαϊκούς διδάχους και τους βοεβόδες των παριστρίων ηγεμονιών,τους μεγάλους διερμηνείς και τους δραγουμάνους, τους ανθρώπους του καθημερινού μόχθου.


42

επιστήμες

Tο βιβλίο αυτό διερευνά την αφύπνιση και την εξέλιξη μιας επιστήμης σύμφυτης με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, από τις απαρχές του στην ανατολική Mεσόγειο μέχρι τη νέα χιλιετία. Xαρτογραφεί και αναλύει τη μακρά παράδοση των περί τον κόσμο, τον χώρο και το περιβάλλον επιστημών των αρχαίων ελλήνων, για να παρακολουθήσει κατόπιν, μέσα από μια μεταμοντέρνα «φωτογραφική προσέγγιση», την αλληλουχία των γεωγραφικών επιστημολογιών στη σύγχρονη Eυρώπη, οι οποίες πολλά εμπνεύστηκαν από εκείνους. Tο καθένα από τα (σχεδόν αυτοδύναμα) κεφάλαια 2-8 προλογίζεται από το «είδωλο» ενός έλληνα σοφού, αναλύει μια επιστημολογία – με εμβάθυνση στις μεθόδους, τεΛίλα Λεοντίδου χνικές και συγκεκριμένα παραδείγματα γεωγραφιAγεωγράφητος χώρα κής ανάλυσης – και τελικά φωτίζει σαν μια ψηφίEλληνικά είδωλα στις δα τους αναστοχασμούς από την αιτιοκρατική μέεπιστημολογικές χρι και τη μεταμοντέρνα Γεωγραφία και την πολιδιαδρομές της Eυρω- τιστική στροφή. Tο κεφάλαιο 9 εμβαθύνει στις παπαϊκής Γεωγραφίας νεπιστημιακές «εθνικές σχολές» Γεωγραφίας γύρω Eκδόσεις: από καινοτόμους κόμβους που μετακινήθηκαν Eλληνικά Γράμματα στον χώρο, από τη Γερμανία και λίγο αργότερα τη Σελ.: 443 Γαλλία, μεταπολεμικά στην Aγγλία και λιγότερο αλλού στην Eυρώπη, ποτέ όμως στην Eλλάδα. H απουσία αυτή ερμηνεύεται στο πλαίσιο της ετεροτοπίας της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης. Tέλος, εξετάζεται το μέλλον της Γεωγραφικής σκέψης στα Eυρωπαϊκά Πανεπιστήμια τώρα που οι «εθνικές σχολές» ξεθωριάζουν στο περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης, αλλά οι τόποι ξαναζωντανεύουν στη δίνη της κοινωνίας των δικτύων, των νέων ιεραρχήσεων συνόρων, της μετανάστευσης και των διασπορών.

Στόχος αυτού του βιβλίου είναι να μας προσφέρει τα κατάλληλα εργαλεία, να μας βοηθήσει να αποφύγουμε κάποιες παγίδες και κάποιες χρονοβόρες ή λανθασμένες μεθόδους, να αποκτήσουμε σωστές ερευνητικές συνήθειες και να μας οδηγήσει από το στάδιο της επιλογής θέματος ώς τη σύνταξη μιας σωστά σχεδιασμένης, σωστής μεθοδολογικά και καλογραμμένης πτυχιακής εργασίας ή διατριβής. Tο βιβλίο, το οποίο είναι γραμμένο σε απλή γλώσσα, περιλαμβάνει: ◆ Kεφάλαια για τη δεοντολογία και την αρτιότητα της έρευνας, για τη μελέτη, τη διαμόρφωση βιβλιογραφικών αναφορών και τη διαχείριση των πληροφοριών, καθώς και για την αναζήτηση βιβλιογραφίας. Judith Bell ◆ Aναλύσεις επιπρόσθετων τεχνικών, όπως της Πώς να συντάξετε θεμελιωμένης θεωρίας και της δημιουργίας μια επιστημονική βιβλιογραφικών αναφορών σε ηλεκτρονική εργασία μορφή. Eκδόσεις: Mεταίχμιο ◆ Mια πλήρως ενημερωμένη ανάλυση του αρΣελ.: 338 χειακού υλικού. ◆ Παραδείγματα από πολλούς επιστημονικούς κλάδους. Aυτός ο οδηγός σωστής πρακτικής απευθύνεται σε αρχάριους ερευνητές οποιουδήποτε επιστημονικού κλάδου, που αναλαμβάνουν τη διεξαγωγή προπτυχιακών ή μεταπτυχιακών μελετών, καθώς και σε επαγγελματίες τομέων όπως οι κοινωνικές επιστήμες, η εκπαίδευση και τα επαγγέλματα υγείας.

B Στο μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα,οι απόπειρες να εξηγηθεί τι ακριβώς συνέβαινε στον κβαντικό κόσμο ήταν αποτυχημένες. Πριν από 80 χρόνια, η Kοπεγχάγη ήταν το κέντρο των συζητήσεων για την Kβαντική Φυσική· σήμερα, η Oξφόρδη είναι μια «παλαίστρα διανόησης», όπου διαπρεπείς επιστήμονες,υπέρμαχοι της θεωρίας του ενός και μοναδικού κόσμου,συναγωνίζονται εκείνους της θεωρίας των πολλών κόσμων. Πώς γίνεται το ίδιο υλικό αντικείμενο να βρίσκεται σε δύο διαφορετικούς τόπους και μάλιστα την ίδια χρονική στιγμή; Πώς γίνεται να μεταδίδεται η πληροφορία με ταχύτητα μεγαλύτερη από εκείνη του φωτός; H σύγχρονη τεχνολογία μάς επιτρέπει να παρατηρούμε το εξής απίστευτο: όσο κι αν απομακρύνουColin Bruce με δύο φωτόνια (το ένα από το άλλο),οποιαδήποτε Tα κουνέλια του επέμβαση στο ένα επηρεάζει αυτόματα την κατάΣρέντινγκερ Oι πολλοί Kόσμοι της σταση του άλλου.Πώς εξηγούνται τέτοια αλλόκοτα φαινόμενα; Mήπως ο Kόσμος είναι παράξενος, ή κβαντικής θεωρίας μήπως φταίει η ακατάλληλα προσαρμοσμένη οπτιMετάφραση: κή μας; Mήπως ζούμε σε ένα πολυσύμπαν όπου αAνδρομάχη Σπανού μέτρητες εκδοχές της πραγματικότητας εκτυλίσEκδόσεις: Tραυλός σονται η μία δίπλα στην άλλη; Mήπως πρέπει να πιΣελ.: 412 στέψουμε ότι,ακόμη κι εμείς,βρισκόμαστε – εκτός από τον οικείο μας χώρο – και σε κάποιον άλλο χώρο (και μάλιστα ταυτόχρονα); O Aϊνστάιν δεν μπορούσε να ερμηνεύσει τα παράδοξα της Kβαντικής Mηχανικής και δήλωνε προβληματισμένος: «Δεν μπορώ να πιστέψω ότι ο Θεός παίζει ζάρια με τον Kόσμο».

H αλματώδης ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας και της γενετικής επιτρέπει στον άνθρωπο να παρεμβαίνει καθοριστικά στη φύση του. Tέτοιου είδους «επεμβάσεις» εγείρουν αμείλικτα βιολογικά, κοινωνικά, νομικά, πολιτικά, θρησκευτικά και οικονομικά ερωτήματα τα οποία επιζητούν σαφείς απαντήσεις· η ευθύνη για τις αποφάσεις είναι βαρύτατη και η διεπιστημονική γνώση της Bιοηθικής είναι αναγκαία και επιβεβλημένη. Ποια είναι τα «δικαιώματα» κατά την έκτρωση; Πώς σχετίζεται η ευθανασία με την αυτονομία; Γνωρίζουμε την ηθική διάσταση της αυτοκτονίας; Tι είδους σχέση έχει ένας γιατρός με τον ασθενή του; Πότε επιτρέπεται η θεραπευτική και πότε η αMark G. Kuczewski ναπαραγωγική κλωνοποίηση; Eίναι θεμιτός ο πει& Ronald Polansky ραματισμός πάνω σε ανθρώπινα έμβρυα; Kάτω α(επιμ.) πό ποιες συνθήκες υλοποιείται η υποβοηθούμενη Bιοηθική: αναπαραγωγή; Tι αποτελέσματα έχει η μεταμόAρχαία θέματα σχευση ανθρώπινων οργάνων; Eίναι αναγκαία η σε σύγχρονους προγεννητική εξέταση; Πώς σχετίζεται η κλασιπροβληματισμούς κή σκέψη στην τέχνη της ιατρικής με τη σύγχρονη Eκδόσεις: Tραυλός κλινική ιατρική πρακτική; Σελ.: 604 H επιστήμη της Bιοηθικής είναι η φιλοσοφική εξέταση των αρχών και των κανόνων που πρέπει να διέπουν τις επιστήμες και τις τεχνολογίες της ζωής.Aναπτύχθηκε μόλις τα τελευταία 30 χρόνια, ωστόσο οι ρίζες της βρίσκονται στην αρχαία ελληνική ιατρική και τη φιλοσοφία. Mολονότι ο σύγχρονος γιατρός έχει τον τελευταίο λόγο, η ρήση του αρχαίου έλληνα ιατροφιλόσοφου παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη: «ο άριστος γιατρός πρέπει να είναι, συνάμα, ένας άριστος φιλόσοφος».


επιστήμες

Στην ιστορία της ανθρωπότητας υπήρξαν αρκετοί άνθρωποι που με τις ιδέες τους κατάφεραν να αλλάξουν τον κόσμο. Ωστόσο, πόσες φορές άραγε έχουμε σκεφτεί ότι το δυσκολότερο ζήτημα που αντιμετώπισαν δεν ήταν η διαδικασία συγκρότησης αυτών των ιδεών όσο εκείνη που τους έφερνε σχεδόν πάντα αντιμέτωπους με τις κρατούσες προκαταλήψεις της εποχής τους και τους ανάγκαζε να υπερασπιστούν τις αντιλήψεις τους αντιμετωπίζοντας συχνά έσχατους κινδύνους. Το πρόβλημα που τους έθετε η εκάστοτε κοινωνία τούς έφερνε αντιμέτωπους με την ίδια τους τη συνείδηση. Η πιο τρανταχτή ιστορική περίπτωση είναι αυτή του Σωκράτη, ο οποίος, ως γνωστόν, δεν λογάριασε S. Fischer-Fabian την ίδια του τη ζωή προκειμένου να μην προδώ«Και όμως γυρίζει...» σει τη συνείδησή του. Πίσω από αυτή την πρακτική Μετάφραση: Ιωάννα Λε- δεν κρύβεται κάποιος ηρωισμός, κάποια ξεχωριμπέση - Μουζακίτη στή υπέρβαση. Απλούστατα, οι περισσότεροι που Εκδόσεις: Κονιδάρη λειτουργούν κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι γιατί δεν Σελ.: 387 μπορούν να κάνουν αλλιώς. Στο ενδιαφέρον βιβλίο του S. Fischer-Fabian παρουσιάζονται οχτώ ξεχωριστές προσωπικότητες, που με το έργο και τη στάση τους κατάφεραν να αλλάξουν τον κόσμο, και να καταστούν ιστορικά παραδείγματα σταθερότητας χαρακτήρα και θάρρους της γνώμης: Σωκράτης, Γαλιλαίος Γαλιλέι, Σπάρτακος, Εμίλ Ζολά, Θωμάς Μωρ, Χανς Κολχάζε, Φρίντριχ φον Σπέε, Σοφί Σολ.

43

H σημασία του γενικού τρόπου ζωής (modus vivendi) – και ειδικά της διατροφής – στην πρόληψη και τη θεραπεία της αρρώστιας δεν έχει εκτιμηθεί επαρκώς ακόμη και σήμερα, όχι μόνο από τον περισσότερο κόσμο, αλλά και από πολλούς από εμάς που εκπροσωπούμε την επιστημονική (ή άλλως αποκαλούμενη συμβατική, δυτική, τεχνοκρατική, «αλληλοπαθητική», σύγχρονη, αλλά και κλασική, καθιερωμένη, επίσημα αναγνωρισμένη ή ορθόδοξη) ιατρική. Στην εποχή του πολυεστέρα, των «πλαστικών» ιδεών και των «συνθετικών» τροφίμων, της άνευ προηγουμένου καταστροAντώνης Λαγγουράνης φής του περιβάλλοντος, του παραλόγου, Ποιος μπορεί να της υπερ-παρα-πληροφόρησης και, ως εκ μας γιατρέψει τούτου, του πλήρους αποπροσανατολιEκδόσεις: Kουκκίδα σμού, υπάρχουν ακόμα κάποια περιθώρια Σελ.: 336 για μαζική και, κυρίως, για ατομική αντίδραση. O σύγχρονος «μονομάχος» ας δώσει τις μάχες του έχοντας κατά νου ότι, έστω και μέσα σε αυτό το αρνητικό πλαίσιο, είναι ελεύθερος (ώς έναν σημαντικό βαθμό) να διαλέξει τον τρόπο της ζωής του, όχι όμως και τις επιπτώσεις τής όποιας επιλογής του, οι οποίες είναι πάντοτε νομοτελειακές.


44

τέχνες

Δ· ÌÔÓÙ¤ÚÓ· ¯ÚfiÓÈ· ÙÔ˘ 20Ô‡ ·ÈÒÓ·

Χωράει η τέχνη ενός αιώνα σε 707 σελίδες; αποφυγή σύνθετων και νεφελωδών θεωρήΌταν συμπυκνώνεται σε περισσότερα από εσεων. Αντίθετοι σε μια γενικόλογη προσέγκατό σύντομα, αλλά εύστοχα και περιεκτικά γιση των κινημάτων της Τέχνης του εικοστού δοκίμια, κι όταν περικλείεται σε περισσότερες αιώνα, οι συγγραφείς προσεγγίζουν αναλυαπό εξακόσιες φωτογραφίες έργων, χωράει! τικά και μέσα από μια διδακτική διαδικασία Την πολύχρωμη ιστορία της Τέχνης του αιώτην πολυπλοκότητα κάθε έργου τέχνης και να που πέρασε διατρέχει μια μνημειώδης έκτις ιστορικές συγκυρίες μέσα στις οποίες δηδοση η οποία ευτύχησε να κυκλοφορήσει μιουργήθηκε αυτό. Ήδη από τα τέλη του πρόσφατα και στη χώρα μας, «Η Τέχνη από το 19ου αιώνα στη Δυτική Ευρώπη οι αναζητή1900». Συγγραφείς της τέσσερις καθηγητές, σεις των καλλιτεχνών στρέφονται προς τις οι Hal Foster, Rosalind Krauss, Yve-Alain Bois νέες εκφραστικές δυνατότητες του χρώμακαι Benjamin H. D. Buchloh, κορυφαίες και ατος και στην «επαναδιαπραγμάτευση» της διαμφισβήτητες προσωπικότητες στην ιστοπαραδοσιακής δημιουργικής διαδικασίας. ρία του μοντερνισμού στην τέχνη και στη σύγΣτη στροφή αυτή συντελούν οι γενικότερες χρονη κριτική. Συνδετικός κρίκος ανάμεσά συνθήκες της εποχής, που εκφράζονται μέτους, πέρα από το ταλέντο, τις γνώσεις και την σα από την έντονη αστικοποίηση και τη ρααυτονόητη προσήλωσή τους στα κινήματα γδαία εκβιομηχάνιση. Η ρήξη αυτή με τις που αναπτύχθηκαν στη ζωγραφική κατά τη παραδοσιακές αξίες της τέχνης, που ονομάδιάρκεια του περασμένου αιώνα, είναι το πεστηκε Μοντερνισμός, είχε σαν στόχο την αριοδικό «October», μια ακαδημαϊκών προδιανάδειξη της αυτονομίας της ζωγραφικής και γραφών έκδοση, στην οποία μάλιστα η Krauss τον αυτοπροσδιορισμό της. Για να επιτευήταν συνιδρύτρια και εκδότρια. Το περιοδικό, χθεί αυτό, χρησιμοποιήθηκε η επίπεδη ααν και ακαδημαϊκή επιθεώρηση τέχνης, λειπεικόνιση, διαφοροποιήθηκαν τα στοιχεία τούργησε περισσότερο σαν μια εναλλακτική της κλίμακας που συνθέτουν ένα έργο, ανααπάντηση στις όλο και συχνότερα εμφανιζόζητήθηκαν τρόποι σύνδεσης με τη λαϊκή τέμενες πολυτελείς εκδόσεις τέχνης. Δεν είναι χνη. Χάριν αυτής της αυτονομίας, η τέχνη ατυχαίο ότι πολλά από τα κείμενα-δοκίμια που ποκτά έναν διεθνή χαρακτήρα και γίνεται υπαρουσιάζονται στον τόμο «Η Τέχνη από το περιστορική. 1900», είδαν το φως της δημοσιότητας για Για τους συγγραφείς η Τέχνη δεν αποτελεί έHal Foster πρώτη φορά στο περιοδικό «October» και σε να συνεπακόλουθο της ιστορικής εμπειρίας· Rosalind Krauss,Yve-Αlain Bois βιβλία που εκδόθηκαν στη σειρά MIT Press, τα έργα τέχνης δεν έρχονται σαν μια επεξηBenjamin H. D. Buchloh που είναι θυγατρική του. Αυτά τα κείμενα έγηματική νότα των κοινωνικών διεργασιών. Η Τέχνη από το 1900 χουν διαμορφώσει τον τρόπο που μελετούμε Είναι εμπειρία καθεαυτή. Συνεπώς, προτείΠρόλογος-επιμέλεια: Μιλτιάδης Παπανικολάου την ευρωπαϊκή και την αμερικανική τέχνη του νουν τις δικές τους θεωρίες φαντασίωσης Μετάφραση: Ιουλία Τσολακίδου εικοστού αιώνα, εν μέρει υποβάλλοντάς την και νεωτερισμού. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν σηΕκδόσεις: Επίκεντρο στη σχολαστικότητα της κλασικής, της κριτιμαίνει ότι η Τέχνη παραβλέπει τις ιδεολογιΣελ.: 707 κής και της ψυχαναλυτικής θεώρησης. Στο βικές αντιφάσεις της εποχής μέσα στην οποία βλίο προτάσσονται τέσσερα δοκίμια, ένα ανά γεννιέται και εξελίσσεται. Από την άλλη, αυσυγγραφέα, εισάγοντας κατά κάποιο τρόπο τή η έκδοση δεν δεσμεύεται από την κοινωτον αναγνώστη σε έναν ερμηνευτικό δρόμο που ξεκινά από την εξοικείωσή του νική ιστορία της Τέχνης, ούτε από την ψυχαναλυτική ή στρουκτουραλιστική στην ανάλυση των ονείρων του Φρόιντ έως την αποδόμηση της γλώσσας από θεωρία. Βασική τους αρχή είναι η πίστη σε μια εικόνα της πρωτοπορίας, σαν έτον Ντεριντά. Ο Foster καταπιάνεται με την ψυχαναλυτική προσέγγιση του έρ- να έστω και αδύναμο μέσο αντίστασης στη μετατροπή της καθημερινότητας σε γου Τέχνης, ο Buchloh μας εισάγει στην κοινωνική Ιστορία της Τέχνης, ο Bois ρουτίνα. Το εξαιρετικό αυτό βιβλίο, το οποίο σαφώς εμπλουτίζει τη σχετική βιγράφει για τον φορμαλισμό και τον στρουκτουραλισμό και, τέλος, η Krauss για βλιογραφία της χώρας μας, είναι σχεδιασμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να διευτον μεταστρουκτουραλισμό. Πρόκειται για μια προσπάθεια κατανόησης της κολύνει τον αναγνώστη να παρακολουθήσει την εξελικτική πορεία της τέχνης σε επιρροής που άσκησαν διάφορα φιλοσοφικά ρεύματα, μεταξύ άλλων και ο μαρ- όλη τη διάρκεια του εικοστού αιώνα. Τέλος, γίνονται κατανοητές οι όχι και τόσο ξισμός, στη μοντέρνα τέχνη. Ο εξαιρετικός αυτός ο τόμος περιέχει πάνω από ε- ευδιάκριτες σχέσεις μεταξύ τέχνης και πολιτικής, μέσα από την παράθεση σηκατό σύντομα, ωστόσο εύστοχα και περιεκτικά δοκίμια, και περισσότερες α- μαντικών γεγονότων, από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τις εθνικιστιπό εξακόσιες φωτογραφίες έργων. Βασικό πλεονέκτημα του βιβλίου αποτελεί η κές εκθέσεις της φασιστικής περιόδου.


46

τέχνες

Αν η μοντέρνα τέχνη σημάδεψε τον εικοστό αιώνα, η «Γκερνίκα» του Πικάσο καθόρισε την πολιτιστική του ταυτότητα. Όλα άρχισαν την περίοδο της εμφύλιας διαμάχης που συγκλόνιζε την Ισπανία. Ήταν Δευτέρα 26 Απριλίου του 1937 όταν οι εθνικιστικές δυνάμεις του στρατηγού Φράνκο προέλασαν προς τον βορρά, προκειμένου να αποκόψουν το Μπιλμπάο, με στόχο να καταλάβουν τη χώρα των Βάσκων. Η διαταγή ήταν σαφής: Να παταχθεί κάθε αντίσταση και ταυτόχρονα να ισοπεδωθεί ό,τι στέκει όρθιο. Λίγες μέρες αργότερα, συγκεκριμένα την 1η Μαΐου, ο διασημότερος τότε εν ζωή καλλιτέχνης στον πλανήτη, ο Πάμπλο Πικάσο, συγκλονισμένος από το πρωτοφανές αυτό γεγονός της απροκάλυπτης σφαγής των αμάχων, Gijs van Hensbergen στην προσπάθειά του να καταγγείλει αυτή την αPablo Picasso γριότητα, συνέλαβε το θέμα του πιο διάσημου πίGuernica νακα του εικοστού αιώνα. Από την πρώτη κιόλας Η βιογραφία ενός εμφάνισή της ως τις μέρες μας η «Γκερνίκα» δεν έσυμβόλου του χασε τη δύναμη να συγκλονίζει, απαθανατίζοντας 20ού αιώνα τη φρίκη του πολέμου και αποκαλύπτοντας με Μετάφραση: τόλμη, δίχως περιστροφές, τη θηριωδία που κρύΆδωνις Σάμψων βει μέσα της η ανθρώπινη φύση. Αξιοσημείωτο Εκδόσεις: Μικρή Άρκτος παραμένει το γεγονός ότι με την πάροδο του χρόΣελ.: 450 νου η «Γκερνίκα», ένα έργο γεννημένο μέσα στη σκοτεινή δίνη του πολέμου, μετατράπηκε σε παγκόσμιο σύμβολο ειρήνης και συμφιλίωσης. Στο βιβλίο αυτό ο Γκέις βαν Χένσεμπεργκεν περιγράφει την ιστορία της δημιουργίας του έργου και της θυελλώδους πορείας του στην ιστορία του πολιτισμού.

Ο Παυλόπουλος, είτε ζωγραφίζει, καπνίζει, παίζει ποδόσφαιρο, ψάχνει για ταξί, είτε ονειρεύεται, διαβάζει, λέει Παναθηναϊκός, πίνει βότκες, χαρίζει βιβλία του, έχει το ταλέντο να διαμαρτύρεται. Όπως και να του κάτσουν τα πράγματα,αυτός το βιολί του: θα διαμαρτύρεται· κι αυτό είναι το μυστικό του για να μην πάψει ποτέ να ζωγραφίζει.Μοιάζει με ένα παιδί που δεν θέλει να μεγαλώσει για να μη φορέσει ποτέ γραβάτα! Ωστόσο,η γραβάτα είναι το πρόσχημα που εμπνέει την επαναστατικότητά του.Στην ουσία ζητά κάτι απλό: να παραμείνει παιδί με το αναφαίρετο δικαίωμα του αντι-. Ο Παυλόπουλος τρελαίνεται να ζει στην απέναντι όχθη,του ποταμού,της κυβέρνηΤάσος Παυλόπουλος σης,της ζωγραφικής,του εαυτού του.Ζωγραφίζει εΚρανίου τόπος γκαλώντας τη χαμένη παιδική αθωότητα στο όνοΕκδόσεις: Kalfayan μα της οποίας σηκώνει μπαϊράκι με τα δικά του όGalleries πλα,κροκοδειλάκια,καραγκιοζάκια,μπανάνες,γκαΣελ.: 154 λερίστες,διαφημιστές,πουτάνες,κριτικούς τέχνης, διεκδικώντας δυναμικά το μερίδιο ζωής που του αναλογεί.Στον χώρο της ζωγραφικής θεωρεί τον εαυτό του σαν τον Λούκυ Λουκ,έναν φτωχό και μόνο καλλιτέχνη.Αυτή η φαινομενικά υπεροπτική στάση αποτελεί και το περιτύλιγμα ασφαλείας ενός μελαγχολικού παιδιού που απόμεινε να διασκεδάζει με τον εαυτό του.Στη νέα του εκδοτική «έκθεση»,ο Παυλόπουλος,πέρα από τα δικά του κείμενα,ανθολογεί και παραθέτει μια σειρά αγαπημένων του αποσπασμάτων, που όλα έχουν σαν κοινό παρονομαστή την εκποίηση της τέχνης σε χρηματιστήριο, μια μελαγχολική διαπίστωση που στοιχειώνει το μυαλό του ζωγράφου,σαν ευχή και κατάρα.Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι ο Παυλόπουλος είναι από τους καλλιτέχνες εκείνους που το έργο του,γεμάτο από έντονες πολιτικές αναφορές,αποτρέπει την παθητική ταύτιση του αποδέκτη μ’ αυτό και λειτουργεί σαν ένα εφαλτήριο προς την ελευθερία.

B Καθοριστικό ρόλο στην ανάδειξή του Κλέμεντ Γκρίνμπεργκ ως κυρίαρχου τεχνοκριτικού, ο οποίος έπαιξε ζωτικό ρόλο στη διαμόρφωση της τέχνης, υπήρξε το γεγονός ότι οι τοποθετήσεις του ήταν σαφείς. Δεν «κώλωνε» να μιλήσει για καλλιτέχνες «περιορισμένου βεληνεκούς», όπως και για «κακά έργα» στην περίπτωση του... Πικάσο! Οι κριτικές αποτιμήσεις του διαμόρφωσαν μια συγκροτημένη καλλιτεχνική θεωρία και διατυπώθηκαν με ένα αξεπέραστο ύφος, που παρόμοιό του δεν είχε υπάρξει για την τέχνη στην Αμερική και πιθανόν και στην Ευρώπη. Με τα κείμενα που δημοσίευσε σε διάφορα περιοδικά τέχνης επηρέασε τα καλλιτεχνικά ρεύματα της εποχής του και κατάφερε να επιβάλει καλλιτέχνες όπως ο Clement Greenberg Τέχνη και Πολιτισμός Τζάκσον Πόλοκ. Μέσα από μια επιλογή κειμένων από τον ίδιο τον κριτικό, συγκροτήθηκε ο παρών Μετάφραση - επιμέλεια: τόμος, που περιέχει κριτικές αποτιμήσεις του έρΝίκος Δασκαλοθανάσης γου καλλιτεχνών όπως ο Μονέ, o Σεζάν, o Πικάσο, Εκδόσεις: Νεφέλη ο Καντίνσκι, o Κλε, o Πόλοκ κ.ά. Επίσης, ο αναΣελ.: 440 γνώστης θα βρει κριτικές αποτιμήσεις και για συγγραφείς όπως ο Τ.Σ. Έλιοτ και ο Μπέρτολτ Μπρεχτ. Το «βασικό δρομολόγιο» που ακολουθεί για να εκφράσει τα καλλιτεχνικά κινήματα είναι το Παρίσι - Νέα Υόρκη, δυο πόλεις-σταθμοί, που καθόρισαν ως επί το πλείστον τη σύγχρονη ιστορία της τέχνης. Τα κείμενά του αποτελούν τεκμήριο κατανόησης των μεταπολεμικών καλλιτεχνικών και ιστορικών εξελίξεων και πρότυπο ενός φορμαλιστικού τεχνοκριτικού λόγου, ο οποίος συνεχίζει ως και στις μέρες μας να αποτελεί σημείο αναφοράς.

Κυκλοφορεί από τις «Εναλλακτικές Εκδόσεις» το βιβλίο του φιλόσοφου Κώστα Παπαϊωάννου «Βυζαντινή και Ρώσικη Ζωγραφική». Το βιβλίο δημοσιεύτηκε στα γαλλικά για πρώτη φορά το 1965, σε πολυτελή έκδοση - άλμπουμ, και γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Πρόκειται για μια άγνωστη, έως σήμερα, πτυχή της συγγραφικής δραστηριότητας του συγγραφέα της «Γένεσης του Ολοκληρωτισμού», της «Αποθέωσης της Ιστορίας» και του «Τέχνη και πολιτισμός στην αρχαία Ελλάδα» που καταδεικνύει το εύρος των ενδιαφερόντων και των γνώσεων του μεγάλου έλληνα φιλοσόφου. Όπως είναι πλέον γνωστό στο ελληνικό αναγνωΚώστας Παπαϊωάννου στικό κοινό, ο πρόωρα χαμένος συγγραφέας (πέθανε το 1981, σε ηλικία μόλις 56 ετών), που ανήκει Βυζαντινή και ρωσική στη χορεία των μεγάλων ελλήνων που διέπρεψαν ζωγραφική στη Γαλλία, μαζί με τον Κορνήλιο Καστοριάδη και Εκδόσεις: Εναλλακτικές τον Κώστα Αξελό, είχε ασχοληθεί ιδιαίτερα με Εκδόσεις: την αρχαία Ελλάδα, όπως και οι άλλοι δύο φίλοι Σελ.: 286 του. Όμως, με το έργο του για τη βυζαντινή και ρώσικη ζωγραφική, που έγραψε σε σχετικά νεαρή ηλικία, αποδεικνύεται πως είχε μια ευρύτερη θεώρηση για τη συνέχεια του ελληνικού πνεύματος και της ελληνικής τέχνης από την αρχαιότητα έως το Βυζάντιο. Έχει δε ιδιαίτερη σημασία ότι το βιβλίο γράφτηκε και δημοσιεύτηκε σε μια εποχή που η βυζαντινή πνευματική και καλλιτεχνική παραγωγή παρέμενε άγνωστη στο ευρύτερο ευρωπαϊκό κοινό. Τη μετάφραση του βιβλίου, που περιλαμβάνει πάνω από εξήντα έγχρωμες αναπαραγωγές έργων, έκαναν από τα γαλλικά η Ελένη Νάκου και η Χριστίνα Σταματοπούλου.


48

παιδικά

MÈ· ÊÔÚ¿

ÎÈ ¤Ó·Ó ηÈÚfi... T· ·È‰Èο ·Ó·ÁÓÒÛÌ·Ù· ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó ÙȘ ÂÈÙ·Á¤˜ Î·È Ù· ÚÔÛÙ¿ÁÌ·Ù· Ô˘ ÂÈ‚¿ÏÏÂÈ Ô Û‡Á¯ÚÔÓÔ˜ ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi˜ Á‡Úˆ ·fi ÙÔÓ Â˘·›ÛıËÙÔ ·È‰ÈÎfi „˘¯ÈÛÌfi Αλέξης Κυριτσόπουλος κείμενο + ζωγραφιές Μια + 5 Καρυάτιδες Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 68

Ζωή Βαλάση Παπαρούνα Κόκκινη βιβλίο με cd (Λαϊκά τραγουδάκια για παιδιά) Εικονογράφηση: Βάλλυ Λιάπη Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 216 Παπαρούνα κόκκινη κι άλλη κατακόκκινη δάνεισέ μου τ’ άνθι σου τ’ ανθοκοκκινάδι σου... Ταχταρίσματα, παιχνιδίσματα, τραγούδια για τη φύση, για χορό και παραμύθι, κάλαντα· μικρός θησαυρός λαϊκής φαντασίας, εικόνες χαράς και τρυφερήςσυντροφιάς, πλούτος γλωσσικός – κληρονομιά πολύτιμη σε καιρούς τόσο φτωχούς σε ποίηση, τόσο φορτωμένους με μοναξιά.

Οι Καρυάτιδες είναι 6 αγάλματα που αναπαριστούν κοπέλες. Βρίσκονται στο Ερέχθειο, στην Ακρόπολη των Αθηνών. Εκείνη που έκλεψε ο λόρδος Έλγιν την έχουν αντικαταστήσει με αντίγραφο. Τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας, ο λόρδος Έλγιν άφησε για μήνες την Καρυάτιδα που «ξεκόλλησε» από το Ερέχθειο στο Ριζόκαστρο (Πλάκα) πριν τη μεταφέρει στο εξωτερικό. Η λαϊκή παράδοση λέει ότι: «Πολλοί κάτοικοι κάτω από το κάστρο (δηλαδή την Πλάκα) τις άκουγαν τις μαρμαρένιες κόρες να κλαίνε τη νύχτα για την αδελφή τους που τους την πήραν». (Νικολάου Πολίτου, Παραδόσεις). Μαρμάρινο λιοντάρι υπήρχε πράγματι στο λιμάνι του Πειραιά από τα αρχαία χρόνια μέχρι που το πήραν οι βενετοί στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και βρίσκεται μέχρι σήμερα στον Ναύσταθμο της Βενετίας.

Φωτεινή Τσαλίκογλου Η Νεράιδα της Γης Ζωγραφιές: Αλέξης Κυριτσόπουλος Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 64 Ένα παραμύθι για μικρούς και μεγάλους από 9 ετών και άνω. Όταν η Κλειώ φεύγει, η Γη κινδυνεύει να καταστραφεί και η Χρυσάνθη μένει μόνη και λυπημένη. Δεν πάει σχολείο, για μέρες μένει αμίλητη και νηστική, σκίζει τετράδια και βιβλία, βγαίνει γυμνή στους δρόμους. Όμως, δεν είναι τρελή, τρελό είναι το καράβι που πήρε την Κλειώ μακριά. Τρελό είναι το ποτέ πια. Έρημος ο πλανήτης, καμένα τα δάση και συμφορά. Ο έμπορος, ο συγγραφέας, ο γεωμηχανικός δεν μπορούν να κάνουν τίποτα. Πώς να σώσεις τη Γη όταν δεν νοιάζεσαι για δυο φίλες που δεν είναι πια μαζί; Η νεράιδα της Γης θα στείλει για παρηγοριά τη Νεφέλη, ένα μικρό λευκό ζώο κι η Γη θα γίνει και πάλι μια αγκαλιά με λούνα παρκ και ζαχαρωτά. Περνά ο καιρός και γίνονται πολλά, ώσπου το 2078 η μικρούλα Χ. ονειρεύεται και φτιάχνει στην τάξη της μια παράξενη ζωγραφιά. Μια μουσική γεμίζει το σχολείο κι ο πλανήτης Γη έχει για πάντα σωθεί.

Κίρα Σίνου Οι χρυσοφύλακες γρύπες (Ιστορικό μυθιστόρημα, από 13 ετών) Εικονογράφηση: Ρωξάνη Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 224 Σκύθες ονομάζουν οι ιστορικοί τους ιρανόφωνους άρειους νομάδες που κατά την πρώτη χιλιετία π.Χ. περιφέρονταν μαζί με τα κοπάδια τους στην απέραντη πεδιάδα ανάμεσα στον Δούναβη και στο Σινικό Τείχος. Στο βιβλίο μου επικεντρώνομαι στους Σκύθες που ζούσαν στη στέπα στα βόρεια παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Βασική μου πηγή είναι η «Μελπομένη», το τέταρτο βιβλίο της Ιστορίας του Ηρόδοτου. Οι Σκύθες – η ζωή και οι συνήθειές τους – είναι ένα από τα θέματα που με απασχολούν από παιδί. Κι όχι μόνο εμένα. Είχαν απασχολήσει και τον αγαπημένο μου πατέρα, στον οποίο οφείλω πάρα πολλά. Του είχα υποσχεθεί από τότε να γράψω ένα βιβλίο γι’ αυτόν το λαό. Τόσα χρόνια προσπαθούσα να συγκεντρώσω το υλικό μου· αγόρασα και διάβασα όλα τα βιβλία που κατάφερα να βρω, επισκέφτηκα τη σκυθική συλλογή του μουσείου Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης, που την είχε ξεκινήσει ο Πέτρος ο Μέγας, όπως και το Μουσείο του Κιέβου, ρώτησα καθηγητές και διδάκτορες· με άλλα λόγια, έκανα ό,τι μπορούσα. Και να που έφτασε επιτέλους ο καιρός που ένιωσα πως είχα πια στα χέρια μου αρκετό υλικό για να εκπληρώσω την υπόσχεση που είχα δώσει στον πατέρα μου και να γράψω ένα ιστορικό μυθιστόρημα.


παιδικά

Πάνος Χριστοδούλου Ο Ναβίντ δεν ήρθε για διακοπές (από 9 ετών) Εικονογράφηση: Άννα Μαρία Παπαδημητρίου Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 128 Στο σχολείο του Άλκη ήρθε ένας καινούργιος μαθητής που δεν κατάγεται από την Ελλάδα. Λέγεται Ναβίντ και έφτασε εδώ με τη μητέρα του, έπειτα από ένα μεγάλο και επικίνδυνο ταξίδι. Τι ήρθε όμως να κάνει στην Ελλάδα και πού βρίσκεται ο μπαμπάς του; Σίγουρα δεν ήρθε για διακοπές, γιατί, αν ήταν έτσι, δε θα γραφόταν στο σχολείο, θα πήγαινε στα νησιά. Άλλωστε, δεν έχουν σχολεία στη χώρα του; Και, καλά, το σχολείο δεν είναι και τόσο ωραίο πράγμα. Δεν έχουν όμως όλα τα άλλα ωραία που έχουμε κι εδώ, όπως τηλεόραση, μπάλα, μπαμπάδες, ίντερνετ, παγωγά; Και, αν τα έχουν, γιατί έφυγε ο Ναβίντ; Μέσα από τις σχολικές του εκθέσεις ο Άλκης θα προσπαθήσει να βρει απάντηση σε όλα αυτά τα ερωτήματα και θα ανακαλύψει ότι η χώρα του φίλου του, του Ναβίντ, έχει όλα τα παραπάνω, αλλά και πολλά διαφορετικά από την Ελλάδα. Είναι μια χώρα μαγική, ωστόσο βασανίζεται από ένα μεγάλο πρόβλημα...

49

Αλεξάνδρα Μπίζη Κλώνη Κλου, η μάγισσα με τα δώρα (από 9 ετών) Εικονογράφηση: Χρήστος Δήμος Εκδόσεις: Κέδρος Σελ.: 192 Ένα βράδυ, η Κλώνη Κλου, η μικρή μάγισσα, αργεί να γυρίσει στο σπίτι της. Οι βοηθοί της, ο Ησύχιος και η Ακακία, αρχίζουν να ανησυχούν. Η ανησυχία τους μεγαλώνει όταν λαμβάνουν ένα απειλητικό γράμμα σε μια άγνωστη γλώσσα. Η Κλώνη Κλου κινδυνεύει! Από ποιον άραγε; Από τον αρχιστράτηγο Αβρόντιο Μπαρούφη, από τον παράξενο γίγαντα Αλίμονο ή από τον τρομερό βασιλιά Τρεχέδειπνο και τη γυναίκα του βασίλισσα Φάγισσα Φλώρα; Ένα ιπτάμενο τρένο, μια γιγαντοσπηλιά, τρεις κουκουβάγιες, ένα χαμένο ξίφος, μια μαγική συνταγή, ένα σκοτεινό βασίλειο, μια ανάκριση, μια απόδραση, ένα εργαστήριο καρπουζοπειραμάτων, ένας πρίγκιπας - πειραματόζωο, ένας ασυνήθιστος πόλεμος, ένα σωρό αναποδιές, παρεξηγήσεις και μυστικά, συνεχείς ανατροπές και απρόοπτες εξελίξεις μας κρατάνε σε αγωνία και οδηγούν τους ήρωες της ιστορίας σε μεγάλους κινδύνους και διασκεδαστικές περιπέτειες.


50

παιδικά

Αθηνά Μπίνιου Τα χειρόγραφα του Πύργου Εικονογράφηση: Έφη Λαδά Εκδόσεις: Πατάκη Σελ.: 68 Παραμύθια κρυμμένα μέσα σ’ ένα μπαουλάκι μιλούν για πύργους και θαύματα. Λένε ιστορίες για την αγάπη και το φόβο, για την πονηριά και την ευγνωμοσύνη, για τα γέλια και τα δάκρυα των ανθρώπων μιας άλλης εποχής. Τα λαϊκά μας παραμύθια είναι μνήμες και σημάδια. Είναι το θαύμα του Αηδονιού και της Πανώριας. Είναι οι περιπέτειες και ο λυτρωμός του άτακτου γιου. Είναι η τιμωρία του αχάριστου ανθρώπου στο δικαστήριο των ζώων.

Πολυτελή λευκώματα Πειρατολογία Μετάφραση: Μιράντα Λεωνίδου Εκδόσεις: Πατάκη Σελ.: 30 Κυκλοφόρησε στην ελληνική αγορά η Πειρατολογία, ο τρίτος τίτλος της επιτυχημένης σειράς βιβλίων «οlogy» books, του βρετανικού εκδοτικού οίκου Templar. Όλα ξεκίνησαν το 2003, με την κυκλοφορία της Δρακολογίας, του πρώτου βιβλίου της σειράς, το οποίο συνάντησε μεγάλη απήχηση στο παιδικό κοινό με πωλήσεις 5,75 εκατ. αντιτύπων παγκοσμίως.

Μελίνα Καρακώστα Η Μαύρη Λίμνη Εικονογράφηση: Σόλης Μπαρκής Εκδόσεις: Πατάκη Σελ.: 64 Ο Ανδρέας είναι καλός, πάντα πρόθυμος και χαμογελαστός. Σαν παραμύθι τού φαίνεται η ζωή. Αγαπάει

τους γονείς του, το χωριό του, τον καλύτερο φίλο του τον Χρήστο, που έχουν μεγαλώσει μαζί σαν αδέλφια. Λίγο μετά τα γενέθλια των δεκατεσσάρων χρόνων του, όμως, μαθαίνει πως είναι υιοθετημένος. Κι όλα μέσα του αλλάζουν. Μια μαύρη μεταξένια λίμνη, ένας μεγάλος χρυσαφένιος αετός θα οδηγήσουν τα βήματά του μακριά από το σπίτι του, σ’ ένα μαγικό ταξίδι γεμάτο απρόοπτα και ανακαλύψεις, που θα τον βοηθήσει να μάθει καλύτερα τον εαυτό του, να ωριμάσει και να πάρει τη ζωή του στα χέρια του...

Λίτσα Ψαραύτη Η σπηλιά της γοργόνας Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά Εκδόσεις: Πατάκη Σελ.: 200 Η προγιαγιά μου έζησε εκατό χρόνια και πρόλαβε να μου διηγηθεί τις περιπέτειες της οικογένειάς της και την ιστορία μισού αιώνα όπως δεν μας τη μαθαίνει κανένα σχολικό βιβλίο. Μου μίλησε για την καταστροφή της Σμύρνης το 1922, τον διωγμό τους από τους τούρκους και τα δύσκολα χρόνια στο απέναντι νησί. Για τα παιδικά κι εφηβικά χρόνια, τα παιχνίδια στις γειτονιές, τα όνειρα, τις αμφιβολίες, τις χαρές και τους φόβους και την ελπίδα που δεν έχασαν ποτέ. Για την Ελλάδα που πολέμησε ιταλούς και γερμανούς κι αντιστάθηκε, για να ζήσει αργότερα έναν πικρό εμφύλιο. Για οργισμένους και φανατισμένους, ιδεολόγους κι ανθρωπιστές κι αγνούς πατριώτες που έδωσαν τη ζωή τους για την πατρίδα. Μου διηγήθηκε και για μια γοργόνα, τη Χρυσαυγή, και την εκκλησιά που έφτιαξε με θαλασσινά όστρακα μέσα σε μια σπηλιά. Και για έναν έρωτα μοναδικό κι αξεπέραστο... Και για τον μυστικό γάμο που έγινε σ’ εκείνη τη σπηλιά... Όλα όσα άκουσα από την προ-

γιαγιά μου αφηγούμαι σ’ αυτό το βιβλίο, γιατί θέλω να ξαναθυμηθώ αυτούς που ξεριζώθηκαν, πόνεσαν, αγωνίστηκαν κι έμαθαν να ελπίζουν και να συγχωρούν...

Ρένα Ρώσση - Ζαΐρη Πάσχα των Ελλήνων Εκδόσεις: Άγκυρα Σελ.: 64 Εννέα ιστορίες και ένα ποίημα που γιορτάζουν την πιο λαμπρή γιορτή της Χριστιανοσύνης, που ταξιδεύουν σε κατακόκκινα λιβάδια γεμάτα παπαρούνες, τρεμολάμπουν μαζί με τις αναστάσιμες λαμπάδες, ταξιδεύουν σε ήθη και έθιμα της πατρίδας μας. Εμπνευσμένα από κείμενα μερικών από τους πιο αγαπημένους έλληνες, κλασικούς συγγραφείς: Ανδρέα Καρκαβίτσα, Κώστα Κρυστάλλη, Αλέξανδρο Μωραϊτίδη, Παύλο Νιρβάνα, Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Διονύσιο Σολωμό, Γεώργιο Σουρή.

Nancy Farmer Ο γενναίος Αλί και το περιστέρι (για παιδιά από 5 χρόνων και πάνω) Εικονογράφηση: Gail Marcken Εκδόσεις: Άγκυρα Σελ.: 48 Ήταν δεν ήταν εφτά χρόνων ο Αλί, όταν έπιασε δουλειά κοντά στον πατέρα του, τον Φύλακα των Περιστεριών του μοχθηρού σουλτάνου του Καΐρου. Εκεί, ο Αλί έμαθε τον πιο σημαντικό απ’ όλους τους κανόνες για τα περιστέρια. Ποτέ, μα ποτέ να μην τα ταΐζει περισσότερο από όσο πρέπει, γιατί σίγουρα θα κακομάθουν και θα γίνουν εγωιστικά. Αλλά ο Αλί κάνει ακριβώς το αντίθετο. Ταΐζει συνέχεια το λαίμαργο περιστέρι του, κι αυτό με τη σειρά του ρημάζει την κούπα με τα σπάνια κεράσια του σουλτάνου. Τα συγκεκριμένα κεράσια έρχονται από τα χιονισμένα βουνά της Συρίας, και για να φτάσει κανείς ως εκεί πρέπει να ταξιδεύει δυο βδομάδες και βάλε. Στον Αλί δίνουν τρεις ημέρες διορία για να τ’ αντικαταστήσει με καινούργια – αλλιώς ο πατέρας του θα ριχτεί στο μπουντρούμι του σουλτάνου. Δεν ξέρετε τι είναι το μπουντρούμι; Μια βαθιά, σκοτεινή, τρομακτική τρύπα είναι. Και κανείς δεν θέλει να ανακαλύψει από μόνος του τι υπάρχει στο βάθος της! Ξυπνώντας στη μνήμη την πλούσια παράδοση που κουβαλούν Οι Νύχτες της Αραβίας, η ιστορία της Νάνσι Φάρμερ, που τόσο αριστοτεχνικά εξελίσσεται μαζί με την πλούσια, όμοια με κόσμημα εικονογράφηση της Γκέιλ ντε Μάρκεν, είναι σίγουρο πως θα διασκεδάσει κάθε νεαρό αναγνώστη που αγαπάει την περιπέτεια, τη μαγεία, και μια καλή, παλιομοδίτικη ιστορία.


52

παιδικά

Stephane Frattini - Stephanie Ledu Πρωταθλητές κόσμου ΣΤΗΝ ΕΥΓΕΝΕΙΑ (για παιδιά από 8 χρόνων και πάνω) Εικονογράφηση: Par Jacques Azam Μετάφραση: Ντίνα Σιδέρη Εκδόσεις: Άγκυρα Σελ.: 104 Ευγένεια αιώνων συγκεντρωμένη σ’ ένα κατατοπιστικό και ενδιαφέρον βιβλίο που θα νουθετήσει χωρίς να κουράσει τους μικρούς αναγνώστες. Τρόποι καλής συμπεριφοράς ξεκινώντας από το «καλημέρα» για το πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κάποιος σε κάθε στιγμή, σε κάθε περίπτωση, ανάλογα με το περιβάλλον και την οικειότητα που έχει με τα άλλα άτομα. Ευγένεια ανάμεσα στην οικογένεια, στο σχολείο, στην πόλη, στις διακοπές, στο ταξίδι, στις ευτυχισμένες στιγμές, στο τραπέζι. Ευπρέπεια στην εμφάνιση και κοσμιότητα σε κάθε περίσταση που στο τέλος γίνονται τρόπος ζωής, φυσική και εσωτερική ευγένεια και όχι μόνο επιφανειακή κι επίπλαστη.

Aγγελική Bαρελλά Γαβγίζοντας την αγάπη Σειρά: Λωτός (από 9 ετών) Eικονογράφηση: Λιάνα Δενεζάκη Eκδόσεις: Ψυχογιός Σελ.: 152 Mπορούν να γράψουν οι μικροί ιστορίες για μεγάλους; O Iάσονας – καμία σχέση με αυτόν της Aργοναυτικής Eκστρατείας – και η Eριθέλγη – πού το βρήκε τόσο σπάνιο όνομα; – βάζουν στοίχημα με τον εαυτό τους ότι το μπορούν. Kαι ξεκινούν. Xωρίς Aργώ ν’ αργούν. Γρήγορα. Συναντούν ανέμους, τρικυμίες, λογοτεχνικά εμπόδια, τους τρελαίνουν οι πολλές συμπτώσεις και τους γαβγίζουν τα σκυλιά, πάντοτε με αγάπη όμως. Mια ιστορία φιλοζωίας εξωφρενική, γραμμένη με λίγη τρέλα εφηβική. Mα το ερώτημα παραμένει: Πέτυχαν το στοίχημά τους; Mήπως να τους δώσετε εσείς την απάντηση που ζητούν;

Έλενα Aρτζανίδου H οικογένεια Σειρά: Φραουλίτσα (από 4 ετών) Eικονογράφηση: Eλένη Tσάμπρα Eκδόσεις: Ψυχογιός Σελ.: 56 O Aλέξανδρος εξηγεί στην αδελφή του, την Kικίτσα, τι είναι η οικογένεια.

Oικογένεια είναι ο μπαμπάς, η μαμά και τα παιδιά. Oικογένεια είναι και η μαμά που μεγαλώνει μόνη της το παιδί της. Aλλά και ο μπαμπάς που μεγαλώνει μόνος του τα παιδιά του. H Kικίτσα μπερδεύεται. Tελικά, ποιοι είναι οικογένεια;

Γιώτα Φώτου Mια καρφίτσα και δύο αυτοκίνητα Σειρά: Ξινόμηλο (από 11 ετών) Eικονογράφηση: Πέγκυ Φούρκα Eκδόσεις: Ψυχογιός Σελ.: 160 H ζωή του δεκατριάχρονου Xρήστου αναστατώνεται από δύο τροχαία ατυχήματα. O αδερφός του βρίσκεται στο νοσοκομείο, ενώ η αδερφή του... κατηγορείται για την κλοπή μιας καρφίτσας. H υπόθεση κρύβει ένα μυστήριο που εκείνος καλείται τώρα να διαλευκάνει. Διαφορετικά δεν θα μπορέσει να κοιτάξει ποτέ πια κατάματα τη φίλη του, την Iσμήνη... Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο εκπλήξεις και ανατροπές.

Έλενα Aρτζανίδου Δεν έφταιγα εγώ Σειρά: Φραουλίτσα (από 4 ετών) Eικονογράφηση: Λιάνα Δενεζάκη Eκδόσεις: Ψυχογιός Σελ.: 56 Ποτέ δεν βάζω τρικλοποδιές, ξέρω πως είναι επικίνδυνο... Ξαφνικά ο Xρήστος μού πέταξε άμμο στα μάτια... Tότε τον έσπρωξα και τον έριξα κάτω... Mα δεν φταίω εγώ, δεν ξεκίνησα πρώτος... Ποιος φταίει όμως; Πώς τελειώνει μια φασαρία στην τάξη του νηπιαγωγείου;

Λότη Πέτροβιτς - Aνδρουτσοπούλου Ένας μήνας σαν όλους τους άλλους Σειρά: Φραουλίτσα (από 4 ετών) Eικονογράφηση: Mάρω Aλεξάνδρου Eκδόσεις: Ψυχογιός Σελ.: 48 Έχεις ακούσει ποτέ πως οι μήνες μοιάζουν με παιδιά που παίζουν στο περιβόλι του παππού τους, του Xρόνου; Aν όχι, διαβάζοντας αυτό το βιβλίο, θα μάθεις για τα παιχνίδια τους αλλά και για ό,τι έπαθε κάποτε ένας από τους δώδεκα, ο Φεβρουάριος – Φλεβάρη τον φώναζαν καμιά φορά τα αδέρφια του. Kαι τι έγινε όταν οι άλλοι μήνες, χωρίς να το πολυσκεφτούν, έπαψαν να παίζουν μαζί του...

Παιδικά εικονογραφημένα Tο παιχνιδιάρικο σκυλάκι Mετάφραση: Bαγγέλης Tασιόπουλος Eκδόσεις: Nέοι Oρίζοντες Tο παιχνιδιάρικο σκυλάκι ζει στο αγρόκτημα. Aκολουθήστε το και παίξτε μαζί του σ’ αυτό το βιβλίο με τις όμορφες εικόνες, που δεν τις βλέπεις μονάχα, αλλά και τις αισθάνεσαι, όταν τις αγγίζεις.

Παιδικά εικονογραφημένα H άτακτη γατούλα Mετάφραση: Bαγγέλης Tασιόπουλος Eκδόσεις: Nέοι Oρίζοντες H άτακτη γατούλα δε λέει να ησυχάσει. Δες την πώς κάνει όλο το σπίτι άνω κάτω, σ’ αυτό το βιβλίο με τις όμορφες εικόνες, που δεν τις βλέπεις μονάχα, αλλά και τις αισθάνεσαι, όταν τις αγγίζεις.

Παιδικά εικονογραφημένα Mαμά μου σ’ αγαπώ Mετάφραση: Bαγγέλης Tασιόπουλος Eκδόσεις: Nέοι Oρίζοντες Tο πιγκουινάκι έχασε τη μαμά του και ψάχνει να τη βρει. Yπάρχουν πολλά ζώα γύρω του, αλλά κανένα δε μοιάζει με εκείνη... Aκολουθήστε το πιγκουινάκι στη μεγάλη του περιπέτεια, σ’ ένα βιβλίο με πολλές εκπλήξεις και όμορφες εικόνες, που δεν τις βλέπεις μονάχα, αλλά και τις αισθάνεσαι αγγίζοντάς τες.

Στέφανι Pόε Ποτέ πια δε θα μαλώσουμε! Eκδόσεις: Nέοι Oρίζοντες Tα δύο μικρά αλεπουδάκια, η Λίλα και ο Λάμπης, δεν έχαναν ευκαιρία να μαλώνουν. Ώσπου μια μέρα πήραν το μάθημά τους, όταν κατάλαβαν ότι για να παίξει κάποιος πρέπει να έχει παρέα και για να έχει παρέα πρέπει να μάθει να μοιράζεται, ακόμη και το φαγητό. Aπό τότε, ποτέ πια δεν μάλωσαν.


παιδικά

Eυγένιου Tριβιζά Πανικός στη Xώρα της Γεωμετρίας Zωγραφιές: Bασίλης Παπατσαρούχας Eκδόσεις: Eλληνικά Γράμματα

Πριγκίπισσα Xισάκο του Tακαμάντο O Λούλι, το παγόβουνο Eικονογράφηση: Bαραμπέ Άσκα Mετάφραση: Bαγγέλης Tασιόπουλος Eκδόσεις: Nέοι Oρίζοντες O Λούλι είναι ένα νεογέννητο παγόβουνο που μόλις αποκόπηκε από το παγοκάλυμμα της Γροιλανδίας. Tο μεγάλο του όνειρο είναι να φτάσει στην άλλη μεριά της Γης, στους Πάγους της Aνταρκτικής και να γνωρίσει από κοντά τους Πιγκουίνους. Aκολουθώντας τον στη συναρπαστική αυτή περιπέτεια, θα συναντήσετε μαζί του παράξενα και υπέροχα ζώα και θα μάθετε πολλά για τα θαύματα του κόσμου μας.

Ήταν κάποτε ένας μαθητής που απεχθανόταν τη Γεωμετρία και μισούσε αφάνταστα τα Mαθηματικά. Έκανε τον άρρωστο, όταν είχε Aριθμητική, έπαιζε τελίτσες στου βιβλίου τα παραλληλόγραμμα, ονειρευόταν δάση ξωτικά και αντί να διαβάζει Mαθηματικά, ζωγράφιζε καρδούλες στης Γεωμετρίας τα περιθώρια. Ώσπου φτάνει η στιγμή που πληρώνει ακριβά τα κρίματά του. Ένα δειλινό, σε ένα απόμερο σοκάκι, μια συμμορία από απειλητικούς κύκλους, βλοσυρούς κύβους, οργισμένα πολύγωνα και αποκρουστικά σχήματα περικυκλώνουν τον μαθητή, τον δένουν σφικτά με υποτείνουσες και τον σέρνουν άρον άρον στη Xώρα της Γεωμετρίας και της Aριθμητικής. Mε ποιον τρόπο θα τον βασανίσουν; Ποιοι απάνθρωποι ανακριτές θα τον ανακρίνουν; Πόσοι μάρτυρες κατηγορίας θα παρελάσουν; Kαι ποια θα είναι η φρικτή καταδίκη του;

53

Eυγένιου Tριβιζά O κύριος Zαχαρίας και η κυρία Γλυκερία Zωγραφιές: Pάνια Bαρβάκη Eκδόσεις: Eλληνικά Γράμματα Tο πιο μελιστάλακτο παραμύθι όλων των εποχών! Ποτέ τόσες πολλές λιχουδιές δε χώρεσαν μέσα στην ίδια ιστορία! Ένα βιβλίο γεμάτο καραμέλες, κουλουράκια, αμυγδαλωτά, μπακλαβαδάκια και πεντανόστιμα παγωτά. O κύριος Zαχαρίας και η κυρία Γλυκερία γνωρίζονται ένα πρωί έξω από ένα ζαχαροπλαστείο και ανταλλάσσουν χαμόγελα, φιλάκια και ζαχαρωτά. O ρομαντικός περίπατος καταλήγει σε μία κουζίνα, όπου οι δύο ερωτευμένοι δεν κρατιούνται από τη χαρά τους και αποφασίζουν να κάνουν μια τρέλα που δεν έχει ξαναγίνει! Έτσι αρχίζει ένα απίστευτα ξεκαρδιστικό ξεφάντωμα, μία λαχταριστή πανδαισία με αλευροκοσκινίσματα, αμυγδαλοκαβουρντίσματα, μαρμελαδογλιστρήματα και σοκολατοπασσαλείμματα. Tο αποτέλεσμα των προσπαθειών τους θα καταπλήξει ακόμα και τον πιο απαιτητικό λιχούδη αναγνώστη.


54

παιδικά

Eυγένιου Tριβιζά Tο νανούρισμα του Mικρού Φακίρη Eκδόσεις: Eλληνικά Γράμματα Tα βράδια στην ονειρεμένη Xώρα των Φακίρηδων είναι αλλιώτικα απ’ όλα τα άλλα βράδια. Eμπριμέ κόμπρες βγαίνουν από χρωματιστά πιθάρια και λικνίζονται νωχελικά στο φεγγαρόφωτο, αντίλαλοι από μαγευτικές φλογέρες ταξιδεύουν στους αιθέρες, σκαντζόχοιροι στήνουν χορό στους κήπους με τους κάκτους και στο νυχτερινό παζάρι υπνοβάτες αγοράζουν μοσχοκάρφια, φιδέ από συρματόσχοινα, μαξιλάρια παραγεμισμένα με αχινούς και ζελέ από τσούχτρες. Ένα τέτοιο ονειρεμένο βράδυ, μια στοργική γιαγιά νανουρίζει έναν μικρό φακίρη με καμάρι και λογάκια τρυφερά. Ένα ασυνήθιστο νανούρισμα, όχι μόνο για μικρούς φακίρηδες που κοιμούνται σε κρεβατάκια με τοσοδούλικα καρφάκια, αλλά και για όλα τα παιδιά, ένα νανούρισμα ό,τι πρέπει για να το διαβάζει κανείς προτού τον πάρει ο ύπνος.

Χαρά Γιαννακοπούλου Παιχνίδι με το πιάνο Εικονογράφηση: Νικόλας Ανδρικόπουλος Μουσική: Βασίλης Τζαβάρας Εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα Σελ.: 44 Ο συνδυασμός κειμένου και μουσικής αποτελεί μια εναλλακτική και πρωτοποριακή πρόταση στον χώρο της παιδικής λογοτεχνίας. Ο συγγραφέας, ο εικονογράφος και ο μουσικός, λειτουργώντας ως ομάδα και κινούμενοι γύρω από μια κεντρική ιδέα, αλληλοσυμπληρώνονται έτσι που στο τέλος να προκύπτει ένα ολοκληρωμένο έργο τόσο ως προς το περιεχόμενό του όσο και ως προς την αισθητική του αρτιότητα.

Ντέρεκ Λάντι Σκαλντάγκερι Πλέζαντ, το σκήπτρο Μετάφραση: Εύη Βαγγελάτου Εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα Σελ.: 334 Η πλοκή υπερβαίνει το στερεότυπο του Καλού και του Κακού, υποχρεώνοντας με ευφυή τρόπο τον αναγνώστη να τοποθετηθεί σε μια σειρά θεμάτων, όπως η ύπαρξη της αλήθειας και η πίστη μας σ’ αυτή, η επίδραση της θρησκείας, και η δύναμη της επιστήμης στη δημιουργία θαυμάτων. Ο συγγραφέας ακολουθεί την επιτυχημένη συνταγή περιπέτεια - μαγεία - τρόμος - χιούμορ επαναπροσδιορίζοντάς την μοναδικά. Η δωδεκάχρονη Στέφανι Έντγκλι βρίσκεται αναπάντεχα κληρονόμος μιας ανυπολόγιστης περιουσίας: ο θείος της, Γκόρντον, συγγραφέας ιστοριών τρόμου,

της κληροδοτεί την έπαυλή του αλλά και έναν αθέατο ώς τότε κόσμο, όπου παρελαύνουν ο τρόμος, το μυστήριο, η περιπέτεια και η μαγεία. Οι ήρωες των βιβλίων του θείου της είναι ζωντανοί. Σκελετοί, μάγοι, βαμπίρ και ένα απαίσιο άτομο με το όνομα Νεφάριαν Σερπάιν, που θέλει να καταστρέψει τον κόσμο, δεν είναι μόνο οι φανταστικοί πρωταγωνιστές στα βιβλία τρόμου του θείου Γκόρντον. Είναι τα τρομερά πλάσματα που κυνηγούν τη Στέφανι, επειδή πιστεύουν ότι η μικρή κατέχει το μυστηριώδες κλειδί που αναζητούν.

Άρης Δημοκίδης H χώρα των μαγικών ονείρων Για παιδιά από 10 ετών Eικονογράφηση εξωφύλλου: Mάρω Aλεξάνδρου Eκδόσεις: Mεταίχμιο Σελ.: 152 Kαθώς το καλοκαίρι πλησιάζει, δύο αδέρφια ετοιμάζονται να ζήσουν τη μεγαλύτερη περιπέτεια της ζωής τους.H Στέλλα και ο Στέφανος πρέπει να αντιμετωπίσουν τρομακτικούς εφιάλτες,ένα σωρό άγρια ζώα κι έναν περίεργο κύριο που,δίχως άλλο,θέλει το κακό τους. Δεν πρέπει να χάσουν λεπτό! Mόνο η εξάσκηση στα μαγικά όνειρα μπορεί να μεταμορφώσει τη φουρτουνιασμένη θάλασσα, το ανατριχιαστικό δάσος και το σκοτεινό σπίτι στον πιο φανταστικό ονειρόκοσμο. Eίναι όμως τα όνειρα αρκετά για ένα ευτυχισμένο καλοκαίρι; Kαι τι εννοούν οι μαγικές οδηγίες όταν λένε πως όλα τα όνειρα μπορούν στ’ αλήθεια να πραγματοποιηθούν; Ένα πολύχρωμο παραμύθι για μικρά και μεγάλα παιδιά που υποστηρίζει ότι, τελικά, η αληθινή ζωή είναι το πιο μαγικό πράγμα στον κόσμο!

Ρεμπέκα Ντοτρεμέρ Ο ερωτευμένος Για παιδιά 6-8 ετών Μετάφραση: Κλαιρ Νεβέ Εκδόσεις: Μεταίχμιο Σελ.: 48 Η ιστορία του μικρού Ερνέστου που είναι ερωτευμένος με τη Σαλώμη. Τι σημαίνει όμως αυτή η περίεργη λέξη «ερωτευμένος»; Ο έρωτας μέσα από τα μάτια των μικρών παιδιών, σ’ ένα απίθανο βιβλίο με θεότρελους ήρωες και διασκεδαστικές ζωηρές εικόνες. Ένα παραμύθι που αγγίζει σε όλες του τις διαστάσεις, με έναν ιδιαίτερο τρόπο, το «τρελό» συναίσθημα του έρωτα.

Φιλίπ Λεσερμέιερ Πριγκίπισσες άγνωστες και ξεχασμένες Για παιδιά 6-8 ετών Εικονογράφηση: Ρεμπέκα Ντοτρεμέρ

Εκδόσεις: Μεταίχμιο Σελ.: 120 Υπάρχουν διάσημες πριγκίπισσες που έμειναν στην ιστορία, όπως η Σταχτοπούτα και η Ωραία Κοιμωμένη, όμως υπάρχουν κι άλλες πολλές που δεν είδαν ποτέ το φως της μέρας ή που τα ίχνη τους σβήστηκαν στο πέρασμα των χρόνων. Σ’ αυτές τις σελίδες ζωντανεύουν τα πορτρέτα τους, για να τις γνωρίσουμε από κοντά. Καταγράφονται τα μυστικά τους, οι προτιμήσεις τους, λεπτομέρειες αστείες ή τρομαχτικές, ιστορίες που θα ταξιδέψουν μικρούς και μεγάλους σε κόσμους μαγικούς, μέσα από ένα βιβλίο - έργο τέχνης για πριγκίπισσες.

Η μικρή μου εγκυκλοπαίδεια Εκδόσεις: Ηλέκτρα Με τη σφραγίδα της Larousse «Τα ζώα στο αγρόκτημα», «Ιππότες και κάστρα», «Μάγισσες και ΣΙΑ», «Το ποδόσφαιρο», «Ο χορός», «Στο ζωολογικό κήπο» είναι οι πρώτοι έξι τίτλοι της σειράς «Η πρώτη μου εγκυκλοπαίδεια», με τους οποίους οι εκδόσεις Ηλέκτρα εγκαινιάζουν τη συνεργασία τους με τη γαλλική Larousse. Τα βιβλία απευθύνονται σε παιδιά προσχολικής και π ρώτης σχολικής ηλικίας. Επίλεκτοι συγγραφείς, εικονογράφοι και παιδαγωγοί, με την εποπτεία της Larousse, δημιουργούν την πρώτη εγκυκλοπαίδεια των παιδιών σε ειδικά μελετημένα τεύχη. Οι βασικές έννοιες και οι θεμελιώδεις εμπειρίες αφομοιώνονται από τα παιδιά με απλό τρόπο και σύγχρονες μεθόδους.

Άλισον Μαγκί Μια μέρα Εικονογράφηση: Πίτερ Ρέινολντς Μετάφραση: Νίκος Μεγαπάνος Εκδόσεις: Άμμος Σελ.: 40 Η αγάπη της μάνας γίνεται όνειρο – το όνειρο κάθε μάνας – να ζήσει το παιδί της μια ζωή γεμάτη. Ένα φαινομενικά απλό βιβλίο, μια ωδή στη δύναμη της αγάπης και στη δύναμη της ζωής, το «Μια μέρα», είναι το βιβλίο που θα θέλεις να μοιραστείς με κάποιον σήμερα. Η λιτή εικονογράφηση με μολύβι, πενάκι και ακουαρέλες απεικονίζει την αφηγήτρια και την κόρη της να μοιράζονται καθημερινές στιγμές που αποτυπώνουν την ανάπτυξη της κόρης: την πρώτη φορά που της φίλησε τα δάχτυλα, την πρώτη φορά που την άγγιξε το χιόνι, την πρώτη φορά που διέσχισε τον δρόμο... Η ένταση των συναισθημάτων μεγαλώνει καθώς η μάνα αρχίζει να ονειρεύεται το μέλλον της κόρης της, να τη βλέπει να φεύγει από το σπίτι για να συνεχίσει τη δική της ζωή και να αποκτήσει και εκείνη με τη σειρά της τη δική της κόρη, συνεχίζοντας τον κύκλο που ολοκληρώνεται έπειτα από χρόνια στην τελευταία και πιο συγκινητική σελίδα του βιβλίου.


56

παιδικά

Phil Robins O Mέγας Aλέξανδρος και η πορεία του προς τη δόξα! Mετάφραση: Eιρήνη και Mαρία Mπάστα Eικονογράφηση: Clive Goddard Eκδόσεις: Eρευνητές Σελ.: 176 Σίγουρα όλοι έχετε ακούσει για τον Mέγα Aλέξανδρο... Nαι, παρόλο που έχει πεθάνει εδώ και 2.300 χρόνια, ο Aλέξανδρος εξακολουθεί να προκαλεί εκπλήξεις. Eνώ κάποιοι άλλοι ψάχνουν ακόμα τον τάφο του, η Eξωφρενική Bιβλιοθήκη σας παρουσιάζει το μυστικό ημερολόγιο του Aλέξανδρου, σας βοηθά να παρακολουθήσετε την πορεία του Aλέξανδρου, σας βοηθά να παρακολουθήσετε την πορεία του μεγάλου στρατηλάτη με την εφημερίδα της εποχής, τον Mακεδονικό Tύπο, και να ανακαλύψετε γιατί διαθέτει τόσο εξωφρενική φήμη.

Nick Arnold Διαβολικές Eφευρέσεις Eικονογράφηση: Tonny de Saulles Mετάφραση: Aιμιλία Tσαγκαράτου Eκδόσεις: Eρευνητές Σελ.: 127 Ήρθε η ώρα να μάθετε τα πάντα για τις Διαβολικές Eφευρέσεις! Eάν πιστεύετε ότι το στομάχι σας αντέχει την αρρωστημένη πλευρά της επιστήμης, τότε διαβάστε αυτό το βιβλίο και θα μάθετε τα πάντα για μερικά ανατριχιαστικά μαραφέτια και κάποιες δολοφονικές μηχανές που σκότωσαν τους ίδιους τους εφευρέτες τους! Mε συναρπαστικά στοιχεία, έξυπνα κουίζ και τρελές γελοιογραφίες, οι Διαβολικές Eφευρέσεις σάς κατακλύζουν με απίστευτες πληροφορίες για απίθανες ανθρώπινες επινοήσεις!

Charles M. Schulz Tρελός από έρωτα! Eικονογράφηση: Charles M. Schulz Σειρά: Peanuts Mετάφραση: Γιάννης Xατζηκόμνου Eκδόσεις: Eρευνητές Σελ.: 96 O Tσάρλι Mπράουν έχει κερδίσει την καρδιά εκατομμυρίων ανθρώπων, όμως η δική του καρδιά ανήκει για πάντα σε μια σαγηνευτική μικρή κοκκινομάλλα! Σ’ αυτή την ξεχωριστή συλλογή κόμικ-στριπ, ο Tσάρλι Mπράουν εξομολογείται τον ανεκπλήρωτο έρωτά του και την απέραντη αφοσίωσή του στη μικρή κοκκινομάλλα! Δείτε πώς χτυπάει η καρδιά του, πώς φτερουγίζουν πεταλούδες στο στομάχι του, πώς τρέμουν τα πόδια του κάθε φορά που συναντά το λατρευτό κορίτσι που, δυστυχώς γι’ αυτόν, αδιαφορεί για τα αισθήματά του!

Σοφία Γιαλουράκη Tα πορτρέτα του Φαγιούμ και η μυστηριώδης μις Tζούλια Eικονογράφηση: Γιάννης Kουρούδης Eκδόσεις: Eρευνητές Σελ.: 156 Δημήτρις, Zηνοβία, Δημώς, Eυτύχης, Eρμιόνη, Γραμματική. Kι ακόμα η γυναίκα με τον σκύλο, ο ιερέας του Σέραπη, ο άνδρας με το κρασοπότηρο, η γκρινιάρα, ο γέρος με τα παραμύθια, η κοπέλα από την Aιθιοπία, η Eβραία, ο αθλητής και η θλιμμένη αρχόντισσα. Πρόσωπα χαμένα για χιλιάδες χρόνια στην απέραντη έρημο γύρω από την όαση του Φαγιούμ στην Aίγυπτο. Πορτρέτα που στην αρχή στόλιζαν τοίχους σπιτιών, σκέπαζαν στη συνέχεια τη σαρκοφάγο μιας μούμιας και σήμερα βρίσκονται στις αίθουσες μεγάλων μουσείων του κόσμου. Ποια είναι η κοινή τους

μοίρα, ποιες σκέψεις κρύβουν πίσω από τα μελαγχολικά χαμόγελα, τι έχουν να αφηγηθούν στους ανθρώπους του 21ου αιώνα; H Aλέκα και ο Kαρίμ με τη βοήθεια της μυστηριώδους αγγλίδας αρχαιολόγου, της μις Tζούλια, ανακαλύπτουν τα μυστικά των πορτρέτων του Φαγιούμ σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στην Aίγυπτο, από την εποχή του Mεγάλου Aλεξάνδρου μέχρι τις ελληνικές κοινότητες του 20ού αιώνα.

Ρίντερ Κρόμχαουτ Ο Πίνδαρος και ο χαρταετός Εικονογράφηση: Ανεμαρί βαν Χάρινγκεν Μετάφραση: Ινώ βαν Ντάικ - Μπαλτά Εκδόσεις: Ερευνητές Σελ.: 23 Ο Γιακουμής, το μικρό γιακ, είναι ο καλύτερος φίλος του Πίνδαρου, του μικρού γάιδαρου. Ο Γιακουμής έχει τα γενέθλιά του. Ο Πίνδαρος πηγαίνει να του αγοράσει ένα δώρο. Διαλέγει έναν χαρταετό, έναν υπέροχο κόκκινο χαρταετό με μακριά ουρά. Τι όμορφος χαρταετός! σκέφτετι ο Πίνδαρος. Με μεγάλη δυσκολία θα τον χαρίσει στον Γιακουμή...

Ρίντερ Κρόμχαουτ Ο Πίνδαρος και ο Μπαμπούλας Εικονογράφηση: Ανεμαρί βαν Χάρινγκεν Μετάφραση: Ινώ βαν Ντάικ-Μπαλτά Εκδόσεις: Ερευνητές Σελ.: 23 Ο καημένος ο Πίνδαρος, ο μικρός γάιδαρος! Ο φίλος του ο Γιακουμής, το μικρό γιακ, προτιμά να παίζει με τη μικρή Ήβη, γιατί εκείνη έχει ένα καινούργιο ανατρεπόμενο φορτηγό. Ο Πίνδαρος μένει ολομόναχος. Ρωτάει τη μαμά του: «Θα μου πάρεις κι εμένα ένα ανατρεπόμενο φορτηγό;». Όμως η μαμά γαϊδουρίνα δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί μαζί του. Έχει συμβεί κάτι τρομερό: χάθηκε μια κάλτσα του Μπαμπούλα, του μαραμπού, από το πλυντήριο των ρούχων της. Πόσο θα θυμώσει το μαραμπού αν η μαμά του Πίνδαρου δεν ξαναβρεί την κάλτσα του! Κι έτσι και θυμώσει ο Μπαμπούλας, το μαραμπού...


58

λευκώματα

∞ʛۘ ÌÈ·˜ ÚÔ‰Ô̤Ó˘ Â·Ó¿ÛÙ·Û˘

Περισσότερες από 200 αφίσες περιέχονται δοση, πέρα από ένα σημαντικό ιστορικό στο ενδιαφέρον λεύκωμα, οι οποίες καλύντοκουμέντο, συνιστά και ένα πολύτιμο πτουν την μακρά περίοδο του σοβιετικού δείγμα της γραφιστικής τέχνης. Η θεμακαθεστώτος και συνεχίζουν έως και το 2001. τολογία δεν περιορίζεται μόνο στην αΠολλές από αυτές παρουσιάζονται για πρώνάδειξη των επιτευγμάτων της επανάτη φορά, ενώ όλες συνιστούν ένα πολύτιμο στασης ή στα πρωταγωνιστικά της πρόδείγμα γραφιστικής τέχνης σωπα. Κυριαρχούν θέματα με ιδεολογικό Η περιπέτεια που ξεκίνησε την περίλαμπρη περιεχόμενο, ιδανικές απεικονίσεις της εκείνη αυγή του 1917 φωτίζοντας το πιο ελσοσιαλιστικής ουτοπίας, θέματα πολιτιπιδοφόρο όραμα που κατάφερε ποτέ η ανκής αγκιτάτσιας, όπως αφίσες κατά του θρωπότητα να εμπνευστεί, την πολύκροτη ναζισμού, θέματα οικονομίας, όπου υΣοβιετική Επανάσταση, και κατέληξε στον μνείται η πανίσχυρη σοβιετική βιομηχαεφιαλτικό Αύγουστο του 1989, που κατέρνία ως εγγυητής της οικονομικής ανάρευσε εν μια νυκτί η καταπονημένη και βίαια πτυξης, και κοινωνικές αναφορές, όπως προδομένη Ελπίδα, παρουσιάζεται σε μια οι κίνδυνοι που ενέχει ο αλκοολισμός. σειρά αφισών που διηγούνται τη δική τους Αξιοπρόσεκτο είναι ότι σε κάποιες αφίξεχωριστή ιστορία. σες καλείται ο λαός να προστατέψει την Ήδη στα χρόνια της Τσαρικής Ρωσίας, που πολιτιστική του κληρονομιά: Είναι χαρακαλύπτουν την τελευταία εικοσαετία του κτηριστικό ότι στα πρώτα χρόνια της ε19ου αιώνα, έκαναν την εμφάνισή τους οι πανάστασης καταστράφηκε ανυπολόγιπρώτες ρωσικές αφίσες. Κατά τα πρότυπα στος αριθμός βιβλίων, μνημείων και εκτης Γαλλίας και της Γερμανίας, οι ρώσοι βιοκλησιών. Στη σύνοδο του 1931, η περίμήχανοι χρησιμοποίησαν την αφίσα σαν ένα φημη Κομσομόλ καλεί τους νέους και τις δυνατό διαφημιστικό μέσο προκειμένου να νέες να ασχοληθούν στον ελεύθερο χρόπροβάλλουν τα προϊόντα τους στο ευρύ κοινο τους με πτήσεις και πτώσεις με αλενό. Η εμφάνιση αυτής της καινούργιας τέξίπτωτο. Εύρωστα και χαρούμενα πρόχνης δεν άφησε ασυγκίνητους τους σπουσωπα νεαρών αεροπόρων αναρτώνται σε δαίους ζωγράφους εκείνης της περιόδου, ολόκληρη την επικράτεια. Λίγα χρόνια μεταξύ των οποίων τον Βίκτορ Βααντέτσοφ αργότερα, στην περίοδο 1935-37 καταρκαι τον Αλμπέρ Μπενουά. ρίπτονται πολλά ρεκόρ πτήσεων και πα«Σοβιετικές αφίσες» Τα θέματα των αφισών προέρχονταν από τη ράγεται άφθονος τεχνικός εξοπλισμός. από την Οκτωβριανή Επανάσταση έως την ρωσική παράδοση, έτσι ώστε οι διαφημιΗ αφίσα τίθεται απόλυτα στην υπηρεσία Περεστρόικα: Από τη συλλογή του Sergo Grigorian. στικές αναφορές να βρίσκουν εύκολα απήτης καθεστωτικής προπαγάνδας, η οποία Kύριος συγγραφέας Maria Lafont χηση στο ευρύ κοινό. Χαρακτηριστικές είπροβάλλει ειδυλλιακές εικόνες από την Eκδόσεις: Polaris ναι οι προεπαναστατικές αφίσες που διαιδανική ζωή της σοσιαλιστικής καθημεΣελ.: 285 φημίζουν τις περίφημες ραπτομηχανές Σίνρινότητας και την αδιαμφισβήτητη ανωγκερ, έργο του Βλαντιμίρ Ταμπορίν, και ατερότητα της σοσιαλιστικής ιδεολογίας. πεικονίζουν μια νεαρή ξανθιά Ρωσίδα, ντυμένη παραδοσιακά, καθισμένη πίσω α- Εν συντομία, η τέχνη της αφίσας επιστρατεύτηκε στην υπηρεσία της κομματικής πό τη ραπτομηχανή της. Το ίδιο και η αφίσα των αδελφών Μένερτ που διαφημίζει προπαγάνδας, προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι στόχοι μιας γιγαντούμενης μπισκότα και απεικονίζει έναν τεράστιο πιτσιρικά να επιχειρεί ένα γιγάντιο βήμα, κρατικής παρεμβατικότητας. Με τον τρόπο αυτό το κόμμα χρησιμοποίησε την απερνώντας από τη μια όχθη του Βόλγα στην άλλη, εκεί που βρίσκεται η βιομη- φίσα προκειμένου να επιβληθούν στον λαό «σωστοί» τρόποι σκέψης και να πεχανία μπισκότων. Η τέχνη αυτή όμως έμελλε να αναπτυχθεί και να τεθεί για τα ράσει στη συνείδησή του το πρότυπο του «ιδανικού πολίτη» στον σοσιαλισμό. καλά στην υπηρεσία της σοβιετικής προπαγάνδας με την επικράτηση της Επα- Μέσα από αυτή την εξαιρετική συλλογή αφισών του Σέργκο Γκριγκόριαν περνάνάστασης του 1917. Από τις εκδόσεις Polaris κυκλοφόρησε ένα ενδιαφέρον λεύ- ει έγχρωμη η αρχή του τέλους της μεγαλύτερης ευκαιρίας που είχε ποτέ η ανκωμα που περιλαμβάνει περισσότερες από διακόσιες αφίσες, οι οποίες καλύ- θρωπότητα για έναν καλύτερο κόσμο. Μιας ευκαιρίας που άρχισε μέσα σε μια πτουν τη μακρά περίοδο του σοβιετικού καθεστώτος και συνεχίζουν έως και το πανδαισία οραματισμών και κατέληξε σε ένα εφιαλτικό μόρφωμα, μεταθέτοντας 2001. Πολλές από αυτές τις σπάνιες αφίσες παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Η έκ- τις ελπίδες εκατομμυρίων ανθρώπων σε ένα αβέβαιο και μακρινό μέλλον.


λευκώματα

Ρόμπερτ Τεμπλ Η ιδιοφυής Κίνα 3.000 χρόνια επιστημών, ανακαλύψεων και εφευρέσεων Μετάφραση: Ιωάννης Νάκος Εκδόσεις: Κασταλία Σελ.: 288

Το βιβλίο αυτό, το οποίο έχει ταυτόχρονα και τα χαρακτηριστικά του λευκώματος, είναι αποτέλεσμα εργασίας του Ρόμπερτ Τεμπλ, ενός δυτικού καθηγητή της Ιστορίας και της Φιλοσοφίας των Επιστημών. Ο συγγραφέας του διατείνεται μέσα από μια σειρά στοιχείων τα οποία έχει επιλέξει από την ιστορική πορεία του κινεζικού πολιτισμού,ότι η Δύση οφείλει πολλά στην Κίνα, αφού πάνω από τις μισές επιστημονικές ανακαλύψεις χρωστούμε στους Αρχαίους Κινέζους.Δηλαδή βάζει μεγάλες κουβέντες στο στόμα του,που καλό θα ήταν,εκτός από τον εύκολο και προσδοκώμενο εντυπωσιασμό τον οποίο προκαλούν πάντα παρόμοιες συγκρίσεις, να διατυπώνονταν με μεγαλύτερη μετριοπάθεια. Ίσως μας είναι ευκολότερο να δεχθούμε ότι ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος δεν ήταν ο πρώτος που ανακάλυψε την κινητή τυπογραφική μηχανή και ότι αυτή ανακαλύφθηκε στην Κίνα. Πρέπει ωστόσο να παρατηρήσουμε ότι η ιστορία του πολιτισμού δεν ασχολείται με τον πρωταθλητισμό. Μπορεί να διαθέτει πρωτοπόρους,την πρωτιά όμως την απονέμει σε όλους εκείνους που με την προσπάθειά τους κατάφεραν να αλλάξουν τα δεδομένα της ανθρωπότητας προς όφελός της. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ιστορία της άλλαξε ριζικά με την ανακάλυψη της τυπογραφίας από τον Γουτεμβέργιο, κι όχι από τον ανώνυμο κινέζο επιστήμονα. Συνεπώς, οι τόκοι που θέτει ο «δανειστής» στον «δανειολήπτη» οφείλουν να είναι πιο περιορισμένοι, και η «ιστορική υπεραξία» που ζητά να είναι σε πιο λογικά πλαίσια.Έτσι κι αλλιώς,ο κινεζικός πολιτισμός είναι ένας από τους αρχαιότερους και σημαντικότερους στην Ιστορία και συνεχίζει να παίζει τον πρωταγωνιστικό του ρόλο, με τις ιδιαιτερότητες που διαθέτει κάθε πολιτισμικό σύστημα. Αν εξαιρέσει κανείς αυτόν τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα, το βιβλίο αποτελεί μια εντυπωσιακή και ενδιαφέρουσα πηγή πληροφοριών για τον παλαιότατο αυτό πολιτισμό στο επίπεδο των επιστημονικών ανακαλύψεων και εφευρέσεων.

59


60

λευκώματα

∂ÏÏ¿‰· ÛÂ

·ÛÚfiÌ·˘ÚÔ ÊfiÓÙÔ Το λεύκωμα από το αρχείο του ΚωνσταντίΤα πρώτα δεκαπέντε χρόνια μετά το τέλος του νου Μεγαλοκονόμου παρουσιάζει μια επιεμφυλίου παρουσιάζονται με τρομακτικό ρελογή φωτογραφιών που καλύπτουν την πεαλισμό και καλλιτεχνική τόλμη από τον φωτορίοδο 1950-1965. Εικονογραφούνται η καθηγραφικό φακό ενός μοναδικού φωτορεπόρμερινή ζωή, τα πρόσωπα της εξουσίας και η τερ. Ο Κωνσταντίνος Μεγαλοκονόμος υπήρ«ειδική μεταχείριση» της οποίας έτυχαν οι ξε χωρίς αμφιβολία ο «πατριάρχης» του φωτοάνθρωποι της Αριστεράς εκείνη τη θλιβερή ρεπορτάζ στη χώρα μας, καταγράφοντας με περίοδο ευαισθησία και οξυδέρκεια επί μια εξηκονταετία την ιστορία του τόπου στις πιο κρίσιμες Μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου στιγμές του. Το αρχείο του αποτελεί μια καθαΠολέμου, και ενώ όλες οι εμπλεκόμενες χώρή μαρτυρία στην οποία αποτυπώνεται όλη η ρες της Ευρώπης προσπάθησαν και πέτυχαν καθημερινότητα της πολιτικής και πολιτιστινα οικοδομήσουν πάνω στα συντρίμμια τους κής κίνησης της χώρας από την εποχή του Μεέναν καινούργιο κόσμο, στη χώρα μας άρχισοπολέμου ως και το πρόσφατο παρελθόν. Το ζε ένα νέο μακελειό, ο εμφύλιος πόλεμος. Τυλεύκωμα που κυκλοφόρησε από τις νεοσύπικά, η αποτρόπαιη αυτή σύγκρουση τερμαστατες εκδόσεις Τόπος παρουσιάζει μια επιτίστηκε το 1949, προσθέτοντας στο σώμα αυλογή από αυτές τις φωτογραφίες, που καλύτού του τόπου μια πληγή πάνω στην πληγή πτουν την περίοδο 1950-1965, υπό τον τίτλο «Η του. Ωστόσο ό,τι τέλειωσε στα βουνά της Πίνάλλη Ελλάδα». Η επιλογή των φωτογραφιών, η δου έμελλε να συνεχιστεί στους δρόμους, εισαγωγή, τα σχόλια και το χρονολόγιο έγιναν στα σπίτια και στις ζωές των ανθρώπων. Η εμαπό τον συγγραφέα Άρη Μαραγκόπουλο. Διαφύλια διαμάχη διατηρήθηκε και συνεχίστητρέχοντας από φωτογραφία σε φωτογραφία κε μέσα στα μυαλά όλων εκείνων που συστητο αποκαλυπτικό αυτό λεύκωμα είναι σαν να ματικά και μεθοδικά θεωρούν έως σήμερα διαβάζουμε την ιστορία της μεταπολεμικής την πατρίδα μας κτήμα τους, περιουσιακό Ελλάδας. Μιας Ελλάδας που, όπως ορθότατα τους στοιχείο, αναπόσπαστο κομμάτι μιας επισημαίνει ο Μαραγκόπουλος, επιμένει ακόκληρονομιάς που το συμβόλαιό της σφραγίμα και στις μέρες μας να γίνεται μέσα από την ζεται με το σκοτεινό μελάνι των κοτσαμπάαναπόληση ενός φαντασιακού ψευδορομαΑρχείο Κωνσταντίνου Μεγαλοκονόμου, σηδων της Τουρκοκρατίας. Έτσι, και μετά την ντισμού, όπως αυτός αποτυπώθηκε στις ταιΗ άλλη Ελλάδα, 1950-1965 Κατοχή όλοι όσοι φόρεσαν τις κουκούλες της νίες του «αθώου» ελληνικού κινηματογράφου. Eπιλογή εικόνων - κείμενα: Άρης Μαραγκόπουλος προδοσίας και οι πρόθυμοι συνεργοί των καΌμως η Ελλάδα της Αλίκης Βουγιουκλάκη και Εκδόσεις: Τόπος τακτητών εμφανίστηκαν ως εντολοδόχοι των της Τζένης Καρέζη, του Λάμπρου ΚωνσταντάΣελ.: 198 «Συμμαχικών Δυνάμεων» για να συνεχίσουν ρα και του Γιάννη Γκιωνάκη υπήρξε μια θλιβετο «έργο» τους: Αυτή τη φορά «καθαρίζορά εσωστρεφής και ακραία φοβισμένη χώρα ντας» ριζικά το έθνος από τα «μιάσματα» εκείνα που πολέμησαν για την πατρίδα. Στο όνομα μιας πρωτοφανούς και αδικαι- wanna be μικροαστών και καθυστερημένων αγροτικών μαζών, που «σκότωνε» ολόγητης μισαλλοδοξίας ακολούθησε μια φρικιαστική για υποτιθέμενη ευρω- τον φόβο της και τη μίζερη καθημερινότητά της με φτηνά αστεία, εθελοτυπαϊκή χώρα περίοδος όπου το πιο σημαντικό, αξιόλογο και γενναίο κομμάτι του φλώντας απέναντι στον βαθύ της διχασμό και μένοντας πολύ πίσω από την αελληνικού πληθυσμού βασανίστηκε, ενοχοποιήθηκε και προδόθηκε εξίσου σκλη- νάπτυξη και την ευημερία του υπόλοιπου ευρωπαϊκού κόσμου. Ξεφυλλίζοντας ρά, από τους εγκάθετους εθνοπατέρες αυτού του τόπου και από τους μουντούς κανείς προσεκτικά αυτό το λεύκωμα, ας σταθεί σε κάθε φωτογραφία δίχως να αναζητά εκείνες τις περίφημες «χίλιες λέξεις» που αξίζει μια εικόνα. Εκεί ας σταθεί: ιεροκήρυκες ενός αμφιλεγόμενου και στείρου αριστερού (;) λόγου. Αυτή η θλιβερή εποχή που η Ελλάδα παράπαιε θρυμματισμένη, ψυχικά και υλικά, στον ασπρόμαυρο χρόνο της ζωής, ακολουθώντας όλη εκείνη τη διαδρομή, όστην κατώτατη βαθμίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, παρουσιάζεται μέσα από που η ζωή είναι το λιγοστό φως που ξεμυτίζει από τις ρωγμές του κόσμου και χαμια σειρά φωτογραφικών στιγμιότυπων, όπου εικονογραφούνται η καθημερινή ρίζει στα χείλη των ανθρώπων το κόκκινο, στα φύλλα των δέντρων το πράσινο, ζωή, τα πρόσωπα της εξουσίας και η «ειδική μεταχείριση» της οποίας έτυχαν οι άν- στις αναμνήσεις το κίτρινο. Ας προχωρήσει μέσα από αυτές τις γερασμένες φωτογραφίες στη ζωή του μέλλοντός του. θρωποι της Αριστεράς.


62

λευκώματα

Ακολουθώντας τα ίχνη της πόλης όπως αυτά αποτυπώθηκαν στις διάφορες πε- τυπη ιστορική μαρτυρία βάσει της οποίας σκιαγραφείται το γενικότερο προφίλ ριηγητικές εκδόσεις, η συγγραφέας παρακολουθεί με τη βοήθεια των εικαστικών της χώρας. Τα περιπετειώδη αυτά ταξίδια των περιηγητών, που συνδύαζαν την αναπαραστάσεων και των κειμένων την εξέλιξή της από τον 16ο αιώνα έως και ψυχαγωγία με τη γνώση, άφησαν στο πέρασμά τους γραπτό και οπτικό υλικό που τον 19ο. αποτέλεσε τεκμήριο σημαντικών πληροφοριών για τον ελληνικό χώρο και τους Η χώρα μας λόγω του πλούσιου ιστορικού της παρελθόντος δεν έπαψε ποτέ να κατοίκους του, καθώς διέσωσαν σημαντικά γεγονότα της ιστορίας μας. Πρόεξάπτει τη φαντασία όλων εκείνων των ανθρώπων που πασφατα κυκλοφόρησε από την Εμπορική Τράπεζα το βιβλίο ρακινούμενοι από τον θαυμασμό τους, κυρίως για την αρτης Αφροδίτης Κούρια «Το Ναύπλιο των περιηγητών». Η χαία Ελλάδα, έθεταν πολλές φορές σαν σκοπό της ζωής τους φροντισμένη αυτή δίγλωσση έκδοση (ελληνικά και αγγλιένα ταξίδι στον τόπο που γέννησε τη δημοκρατία, τη φιλοκά) αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης της συγγρασοφία και τις επιστήμες. Από τον 15ο αιώνα έως και τις αρχές φέως με την εικονογραφία της ιστορικής πόλης του Ναυτου 20ού πέρασαν από τη χώρα μας αρκετοί περιηγητές, οι οπλίου, μιας πόλης που ήταν πάντα στο κέντρο των εξελίξεων ποίοι κατέγραφαν τις ποικίλες εντυπώσεις τους, έτσι ώστε και υπήρξε και η πρώτη πρωτεύουσα της χώρας. Ακολουσήμερα η μαρτυρία των κειμένων τους να αποτελεί πολυτιθώντας τα ίχνη του Ναυπλίου, όπως αυτά αποτυπώθηκαν μότατη πηγή γνώσης. Μέσα από τα γραπτά τους, τα οποία η αρκετές φορές στις διάφορες περιηγητικές εκδόσεις, η συγσύγχρονη έρευνα διαθέτει ως αναφορές, συλλέγουμε πολύγραφέας με λόγο απλό και συνάμα επιστημονικά τεκμηριωτιμες πληροφορίες για την Ελλάδα, τους τόπους και τους καμένο παρακολουθεί με τη βοήθεια των εικαστικών αναπατοίκους της. Ο περιηγητισμός με αναφορά στη χώρα μας άρραστάσεων και των κειμένων την εξέλιξη της πόλης από το χισε να αναπτύσσεται στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρ16ο αιώνα έως και τον 19ο. χίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι κρίσεις των ξέΞεφυλλίζοντας το λεύκωμα ο αναγνώστης μοιάζει να πανων περιηγητών για την Ελλάδα και τους Έλληνες στα χρόρακολουθεί το συναρπαστικό ταξίδι στον χρόνο μιας πόΑφροδίτη Κούρια νια της σκλαβιάς και κατά τη διάρκεια του απελευθερωτιλης που αλλάζει διαμέσου των αιώνων και ταυτόχρονα κραΤο Ναύπλιο των περιηγητών κού Αγώνα. Οι εντυπώσεις τους για τους σύγχρονους Έλλητά τον χαρακτήρα της. Ήδη από την εποχή της Αναγέννησης Eκδόσεις: Εμπορική Τράπεζα της νες είναι αλήθεια πως δεν ήταν οι καλύτερες. Στην πλειονόαναπαραστάσεις που απεικόνιζαν απόψεις πόλεων γίνονται Ελλάδος Α.Ε. τητά τους, τους θεωρούσαν αγροίκους και αμαθείς και τις ιδιαίτερα δημοφιλείς. Οι απεικονίσεις μακρινών και άγνωΔίγλωσση έκδοση περισσότερες φορές, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που έστων τόπων εγείρουν το επαναστατικό πνεύμα της φανταΣελ.: 214 καναν, αδυνατούσαν να βρουν κοινά χαρακτηριστικά που θα σίας και αποκτούν ένα σημαντικό ειδικό βάρος σε μια ιστοθύμιζαν τους ένδοξους προγόνους τους. Παρά ταύτα δεν έρική περίοδο που η διεύρυνση των γεωγραφικών οριζόλειψαν και εκείνοι οι περιηγητές που ενδιαφέρθηκαν να γνωντων και των ανακαλύψεων βρίσκονται στο απόγειό τους. ρίσουν περισσότερο τους συγχρόνους τους Έλληνες δίχως να μπαίνουν στο κόπο Όψεις και πτυχές της εικονογραφίας και ιστορίας της πόλης του Ναυπλίου εξετων συγκρίσεων. Συνήθως τους περιγράφουν αναγνωρίζοντας σε αυτούς προτε- τάζονται από το πλούσιο εικονογραφικό υλικό που κοσμεί τις σελίδες αυτού του ρήματα και ελαττώματα, ανάλογα με την κοινωνική θέση, την οικονομική τους λευκώματος. Πρόκειται για χαρακτικά έργα, υδατογραφίες και ελαιογραφίες, κατάσταση και τα τοπικά χαρακτηριστικά. Μια πλειάδα από περιηγητικά κείμε- που ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές καθώς και σε ελληνικά και γερμανικά μουνα, συνοδεία εικόνων, με αποκλειστικό θέμα την Ελλάδα, συγκροτούν μια ιδιό- σεία.

B Από τα τέλη του 19ου αιώνα οι κάτοικοι πολλών χωρών σε όλο τον κόσμο, μεταξύ των χρονης ελληνικής ιστορίας: της μετανάστευσης. Μέσα από τον άφατο πόνο ξεπηοποίων και της χώρας μας, έστρεψαν το βλέμμα τους προς τον Νέο Κόσμο, ο οποί- δά μια νέα ελπίδα που τρέφει το όνειρο για ό,τι οι άνθρωποι ποθούν περισσότερο αος προσέφερε το όνειρο μιας καλύτερης ζωής . πό οτιδήποτε άλλο να κατακτήσουν: το μέλλον. Ο θείος από την Αμερική υπήρξε ένα από τα δημοφιλέστερα θέΗ πρώτη παρουσία των Ελλήνων στην Αμερική χρονολογείται ματα του εγχώριου κινηματογράφου. Εμφανιζόταν συνήθως ως στα τέλη του 19ου αιώνα, χάρη στην εγκατάσταση μικρών εο από μηχανής θεός, που με τα δολάριά του έδινε μια αίσια λύση μπορικών οίκων, κυρίως στη Νέα Υόρκη και στη Νέα Ορλεάνη στην υπόθεση του έργου. Αυτό, λίγο έως πολύ, αντανακλούσε που ήταν κέντρο εξαγωγής βαμβακιού. Ωστόσο, το πρώτο σοκαι μια κοινωνική πραγματικότητα, όπου η βοήθεια των εξ Αμεβαρό μεταναστευτικό κύμα από την Ελλάδα προς την Αμερική ρικής συγγενών έλυνε πολλά προβλήματα της ελληνικής οικοκάνει την εμφάνισή του ταυτόχρονα με τη συγκυρία της καταγένειας. Κατ’ επέκταση, σε πολιτικό επίπεδο, με αποκορύφωμα το στροφής της σταφιδοπαραγωγής που έπληξε κυρίως την ΠελοΣχέδιο Μάρσαλ, η λεγομένη «πτωχή πλην τιμία Ελλάς» έτυχε της πόννησο, και την τεράστια προσφορά εργασίας στις Ηνωμένες αμερικανικής βοηθείας. Από τα τέλη του 19ου αιώνα οι κάτοικοι Πολιτείες. Ήδη, από το 1890 ως και το 1920, τη μεγάλη πλειονόπολλών χωρών σε όλο τον κόσμο, μεταξύ των οποίων και της χώτητα των μεταναστών συγκροτούν οι αγρότες και οι μικροϊδιορας μας, έστρεψαν το βλέμμα τους προς τον Νέο Κόσμο, ο οποίκτήτες. Από το 1920 η πολιτική των αμερικανικών κυβερνήσεος προσέφερε το όνειρο μιας καλύτερης ζωής. Άνθρωποι που ων αρχίζει να αποθαρρύνει την εισροή νέων μεταναστών στη Γη δεν είχαν στον ήλιο μοίρα στην πατρίδα τους, μη έχοντας να χάτης Επαγγελίας του Νέου Κόσμου. Ώς τότε στην Αμερική είχαν εσουν τίποτα παρά τη μιζέρια της ζωής τους, αποφάσιζαν αυτό γκατασταθεί περί τους 350.000 μετανάστες, πράγμα που σήΜαρία Ηλιού το ταξίδι προς το όνειρο. Αυτό το ελληνικό όνειρο που προσέμαινε πως δύσκολα έβρισκες οικογένεια που να μην είχε δελεαΤο ταξίδι.Το ελληνικό όβλεπε στον Νέο Κόσμο μάς παρουσιάζει μέσα από μια σειρά υστεί από το αμερικανικό όνειρο, το οποίο επέστρεψε δυναμικόνειρο στην Αμερική πέροχων, όσο και σπάνιων φωτογραφιών, η Μαρία Ηλιού στο τερο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ανοίγοντας εκ νέου τις πύ1890-1980 λεύκωμα «Το ταξίδι.Το ελληνικό όνειρο στην Αμερική 1890-1980». λες της Αμερικής στους μετανάστες. Αμέσως έτρεξαν να επωΣυνέκδοση: Πρόκειται για μια συνέκδοση του Μουσείου Μπενάκη και του φεληθούν από αυτή τη νέα ευκαιρία άλλοι 100.000 Έλληνες.Το Μουσείο Μπενάκη - Πρωτέας Πρωτέα, που αφηγείται την ιστορία της εγκατάστασης των Ελλήμεταναστευτικό ρεύμα προς την Αμερική έμελλε να συνεχιστεί Σελ. 250 νων στην Αμερική. Πέρα από τα κατατοπιστικά κείμενα της Μαπερίπου ως τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Είναι χαρακτηριρίας Ηλιού και των Δημήτρη Αρβανιτάκη, Αλέξανδρου Κιτρόεφ, στικό το γεγονός ότι μια γενιά αργότερα, κατά την καταγραφή Νίκου Μπακουνάκη, George Tselos που συμπληρώνουν την έκδοση, το μοναδικό του πληθυσμού των ΗΠΑ το 2000, πάνω από 1.100.000 κάτοικοι δήλωσαν ελληφωτογραφικό υλικό αφηγείται ένα από τα συγκλονιστικότερα επεισόδια της σύγ- νικής καταγωγής.


vivliopontikas  

vivliopontikas

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you