Issuu on Google+

 Irakaslearen MATERIALA

T�los�

G�xo�


T�los�

Ir�ka��e���� �ATE����A

AURKIBIDEA

G�xo�

SARRERA HELBURUAK HARTZAILEAK PROGRAMAREN EGITURA Mapa kontzeptuala Kronograma TXERTAKETA CURRICULARRA (LOE) AURRELANA Lan-fitxa TIZ-EN LANA MATERIALA IKASLEEN FITXA (OSATUA)

2


Ir�ka��e���� �ATE����A

SARRERA

T�los�

G�xo�

Gozogintzak garrantzi handia eduki du gure herrian. Bere eboluzioaren bidez ondo ezagutu daiteke gure historia eta sinesmenak, erabiltzen diren osagaiek hemengo klima, natura, nekazaritza eta komertzioari buruz hitz egiten digute, eta Gorrotxategiren museoak tresnen erabilerak esku langintza eta artera erakartzen gaitu. a) iradokizunak: egungo interneteko baliabideak erabiltzea ondo egongo litzateke sukaldaritzako hainbat prozesuen berri izateko.

HELBURUAK Oinarrizko gaitasunak garatzeko lagungarriak diren edukiei buruzkoak: Konfiteritza-eskulanaren zenbait ezaugarri ezagutarazi. Osagai batzuen sorrera, komertzioa, eta ezaugarriak ezagutarazi. Elikadura orekatua eta kontsumoari buruz elikadura osasuntsuagoaren aldeko jarrera izatea. Euskadiko historiaren zati bat ezagutarazi iraganean egiten ziren produktuen berri izanda. Garapen pertsonala orekatua eta solidarioa izan dadin beharrezkoak diren jarrera eta balioak bereganatzeko helburuak: Eskulanek eskatzen duten gaitasun maila eta trebetasuna baloraarazi. Lehengaiekin harreman zuzena izatea, hau da Naturarekin. Gure kultur aberastasunak maitatzea.

3


T�los�

Ir�ka��e���� �ATE����A

G�xo�

HARTZAILEAK Unitate didaktiko hau LH-ko 5. eta 6. mailako ikasleentzat prestatuta dago.

PROGRAMAREN EGITURA Mapa kontzeptuala

Eztia, azukrea, irina, arrautzak, kakaoa, kafea

JATORRIA EZAUGARRIAK ERABILERAK

LEHENGAIAK

TXIGORKETA OGIA

HARTZIDURA

KANDELAK

EGOSKETA

TXOKOLATEA

IRABIATZEA

TURROIA

DESTILAZIOA

PRODUKTUAK

PROZESUAK

KONFITERITZA GOZOGINTZA

ELIKADURA

OGIBIDEAK

TRESNERIA

ELIKADURA PIRAMIDEA

PASTELEROA

BAHEA

GOZOA ETA ARAZOAK

KONFITEROA

ESKU-ERROTA

TRANSGENIKOAK

KANDELAGILEA

OSAGAI KIMIKO EZKUTUAK

SOKAGILEA

ETIKETAK

OKINA

EULTZIA ALMAIZA

4


T�los�

Ir�ka��e���� �ATE����A

G�xo�

Kronograma Goiza Gorrotxategi museoan bisita gidatua.

Eguerdia

Bazkaltzeko Zuloaga Txiki etxaldera joango Tolosako Kultur Etxean elikadura- gara. ri buruzko tailerra

Irina egiteko txokoa. Bertako esku-errotak erabiliz arto irina eta gari irina egin behar dute. Eskura izango dituzten osagaiak landuz etxera eramateko polboroiak egiteko txokoa. Egun bateko menu orekatua prestatzeko karta jolasa

Arratsaldea Egun bateko menu orekatua prestatzeko karta jolasa

Irina egiteko txokoa. Bertako esku-errotak erabiliz arto irina eta gari irina egin behar dute. Eskura izango dituzten osagaiak landuz etxera eramateko polboroiak egiteko txokoa.

Eskura izango dituzten osagaiak landuz etxera eramateko polboroiak egiteko txokoa. Egun bateko menu orekatua prestatzeko karta jolasa

Irina egiteko txokoa. Bertako esku-errotak erabiliz arto irina eta gari irina egin behar dute.

Oharrak: 1. Ordutegia ikastetxearen beharretara egokitzen da, Tolosatik kanpo datozen garraio zerbitzua kontuan hartuz. Orokorrean, txanda hartzerakoan ordutegia zehaztea gomendatzen da. 2. Goizean taldea bitan banatuko dugu planteatzen ditugun bi ekintzak burutu ahal izateko. Hauen tartean hamaiketarako denbora emango egongo da. Arratsaldean berriz, gela hiru talde berritan antolatuko dugu tailerrak eta eskulanak garatzeko. 3. Autobusez datozen taldeko arduradunek kontuan izan beharko dute goizean Tolosako zentroraino joan beharko dutela eta arratsaldean autobusak Zuloaga Txikiraino etorri beharko duela bila.

5


Ir�ka��e���� �ATE����A

TXERTAKETA CURRICULARRA (LOE)

T�los�

G�xo�

Honako gaitasun hauek lortzea da Natura, Gizarte eta Kultura Ingurunearen Ezaguera irakasgaiaren helburuak (Parentesis tartean azaltzen dira “Tolosa Goxoa” programari dagozkion helburuak):

1. Berezko ezaugarriak dituzten gizarte- eta kultura taldeetako kide-izatea onartzea eta aintzat hartzea; norberaren kulturaren ezaugarriak eta gainerako taldeekiko ezberdintasunak balioestea, gainerako identitate, kultura eta herriak errespetatzea, eta Giza Eskubideak errespetatu behar direla gogoratzea, hezkuntzaren kultura arteko dimentsioa sustatzeko asmoz. (Gozogintza-eskulanaren zenbait ezaugarri ezagutarazi). 2. 3. Euskal Herriko natura-, gizarte- eta kultura-ingurunearen elementu nagusiak identifikatzea; ingurunearen antolaketa, ezaugarriak eta harremanak aztertzea eta ingurumenari zein bizi-kalitateari buruzko erabakiak hartu eta ulertzea, gero eta konplexuagoak diren espazio-eremuen ezagueran aurrera egiteko.(Osagai batzuen sorrera, komertzioa eta ezaugarriak ezagutarazi). 4. (...) Osasuna gizabanakoaren eta komunitatearen ondasuna dela ulertaraztea da horren guztiaren helburua.(Elikadura orekatua eta zentzuzko kontsumo arduratsuaren irizpideak ezagutu arazi). 5. (...) eguneroko bizitzan oreka ekologikoa defendatzearen eta berreskuratzearen, eta kultura-ondarea zaintzearen aldeko jokabideak bultzatzeko. 6. Ikaslearen inguruko natura-, gizarte- eta kultura ingurunean denboraren poderioz gertatutako aldaketa eta eraldaketak hautematea eta kritikoki balioestea, eta aldaketa horien aldiberekotasun- eta segida-harremanak aztertzea, hortik eratorritako ezagutzak gainerako momentu historikoak ulertzeko unean aplikatzeko. (Euskadiko historiaren zati bat ezagutarazi iraganean egiten ziren produktuen berri izanda). 7. 8. 9. Zenbait material, substantzia eta objekturi buruzko oinarrizko ezaugarrien ezaguera erabiltzea, eta ezagutza zientifiko-teknikoan aurrera egitea, aldez aurretik erabakitako helburua duten proiektu, gailu eta tresna sinpleak planifikatu eta gauzatzeko. (Eskulanek eskatzen duten gaitasun maila eta trebetasuna ezagutuz horiek atxikita duten trebetasuna balorarazi).

6


Ir�ka��e���� �ATE����A

T�los�

G�xo�

AURRELANA Lan fitxa

“Tolosa Goxoa” programa aukeratzen denean, ikasle bakoitzarentzat lantzeko fitxa batzuk bidaltzen dira eskolara. Aurrelan honen helburua gozogintzaren historia eta honek erakartzen dituen hainbat gai (erlegintza, Mexikoren kolonizazioa,...) ezagutzean datza. Noraino sakondu nahi da? Denbora gutxiago edo gehiago erabil daiteke, guk aste bat proposatzen dugu ikasgai ezberdinetako irakasleek klase bat edo bi ematen badituzte: •

Gizartean ikus daiteke gozogintzaren historia.

Natura-zientzian erlegintza eta osagai ezberdinen informazioa landu.

Musikan, “pastelero”ren abestia ikasi.

TIZ-EN LANA Aurrelana egina, taldea Zuloaga-Txikira etorriko da, jardunaldi batean hurrengo egitaraua betetzea: Gorrotxategi museoaren bisita. Karobi baten bisita. Tailerrak: elikagaien etiketak, postre bat egin, haziak eho, menu orekatua antolatu, …(tailerrak talde txikitan egiten dira).

MATERIALA Ikaslearen materiala: Eskolan aurretik lantzeko fitxak. Hauetan gozogintzaren historioa azaltzen da eta gai puntualak: erlegintza, argizaria, kolonizaziozko produktuak,.. Fitxa bat “osagaien bila” museoan erabiltzeko. Irakaslearen material. (Ikasleen fitxa osatua) Tailerretako materiala (TIZ-en)

7


Ir�ka��e���� �ATE����A

INFORMAZIO LAGUNGARRIA

T�los�

G�xo�

Erlezaintzari buruzko informazioa web gunean:

http://www.argia.com/erlea-apiterapia/erregina-jelea/zer-da-erlearen-erregina-jelea http://argia.com/argia-astekaria/2064/propolia-erlearen-urre-gorrizkoerremedioa http://www.zientzia.net/artikulua_inprimatu.asp?Artik_kod=110 http://eu.wikipedia.org/wiki/Intsektu http://www.zientzia.com/artikulua.asp?Artik_kod=12935 http://www.zientzia.com/artikulua.asp?Artik_kod=8921 http://erlemundua.com/default.asp?hizkuntza=cas&kodea=2&w=&menzbk =S2 http://eu.wikipedia.org/wiki/Erlearen_dantza Kafea, tea eta kakaoa. Gaur, kafea, tea eta kakaoa mundu osoan benetako garrantzia hartu duen laboreak dira eta hauekin egindako edariak oso dira ezagunak. Kafea da hiruetan garrantzizkoen eta zabalduena, eta jatorriz Etiopiako mendi oihantsuetako kafeondotik dator. Edari gisa, Arabian hedatu zen eta Europara ez zen iritsi XVI. mendera arte; hemendik eraman zuten Hegoamerikara (bertan dauden gaur munduko kafe-sail handienak). Egoera naturalean Coffea generoko kafeondoa zuhaitza da, baina laborantza komertzialetan inausi egiten da 1,5-2 m-ko zuhaixka lortzeko. Kafetondoak tenperatura nahiko egonkorra behar du loratzeko, klima hezea eta oso lur berezia; horregatik lurralde tropikal batzuetan bakarrik labora daiteke. Kafe-aleak, fruitu mamitsu batez inguraturik aurkitzen dira eta urtean behin edo gehiagotan biltzen dira; gero lehortu eta herrialde kontsumitzaileetara esportatzen da bertan xigortzeko. Kafeak alkaloide estimulagarri bat dauka, kafeina izenekoa, eta kasu batzuetan helburu medikoekin erabiltzen dena; beste osagai batzuen artean, azido tanikoa eta olio esentziala edo hegazkorra ditu. Kafearen usain tipikoa, kafeina eta azido tanikoarern nahastearen ondorio da.

8


Ir�ka��e���� �ATE����A

Arabiako kafea edo mokak munduko produkzioaren %90 osatzen du. Lurralde garaietako landare tropikala da eta gaur egun Ertamerikan eta Hegoamerikan (bereziki Brasil eta Kolonbian) laboratzen da. Liberia eta Kongoko kafea Afrikako Herbeheretan eta Ekialdeko Indietan hazten da.

T�los�

G�xo�

Tearen landarea, Thea sisnensis, Asia hegoekialdekoa da jatorriz. Te-infusioa Txinatik iritsi zen Europara XVII. mendean eta gaur te-sail gehienak Sri Lanka (Zeilan), India, Txina, Japonia eta Indonesian daude. Hosto bigunenek ematen dute kalitate oneneko produktua; te beltza hartzitutakoa baldin bada eta te berdea ez bada hartzi. Te landarearen hostoak, teina (kafeinaren antzekoa) eta azido tanikoa ditu, eta te-hostoetan alkaloide portzentaia kafe-aleetan baino handiagoa izan arren, bi infusioetako azken proportzioa berdina da. Kakao-landarea, Teobroma cacao, Hegoamerikako oihan tropikaletan sortutakoa da berez (inkek jadanik prestatzen zuten edari bat honen aleekin). Gaur kakaoa batez ere Afrika mendebaldean laboratzen da eta gutxiago Hegoamerika eta Ertamerikan. Kakaoak teobromina dauka, kafeinarekin erlazionatua dagoen substantzia bat; kakao-aletik lortutako gantzaz xaboia eta ukenduak fabrikatzen dira eta geratzen den hauts marroiarekin txokolatea eta kakao-edariak. Cortés, Hernán. Espainiar konkistatzailea (Medellín, 1485 – Castilleja de la Cuesta, Sevilla, 1547). Handiki familia batean sortu zen. Salamancan egiten ari zen ikasketak utzi eta La Española uhartera joan zen eskribau gisa lanera. 1511. urtean Kubako uhartera alde egin zuen. 1518an Diego Velazquez-ek Mexikorako bidai buru izendatu zuen, baina atzera egin zuen erabaki honetan eta baliorik gabe utzi zuen erabaki hura. Cortes-ek ez zion jaramonik egin; Yucatan aldera abiatu zen eta 1519an Veracruz hiria sortu zuen. Bere mendeko jendearen arteko asko Velazquezen jarraitzaile izango ote ziren beldurrez, Velazquez-en ontziak hondoratu zituen eta buruzagi bakar bihurtu zen. Menderatu zuen Tlaxcala herria aliatutzat hartuz, Cortes-ek Tecnochtitlan hiri aztekara (egungo Mexiko) abiatu zen, hiri hori ere bere mende hartu nahian. Cholula suntsitu ondoren, Cortés eta bere aliatuak oztopo handirik gabe sartu ziren Tenochtitlan hirian, eta Moctezuma buruzagi militarra etsi egin behar izan zuen. Espainiarren eta azteken arteko istiluak aitzakiatzat hartuz, bahituran hartu zuen Cortes-ek Moctezuma. Bitartean, Diego Velazquezek, Pánfilo de Nárvaez-en gudarosteak bidali zituen Cortes-en aurka, baina Cortes-ek arazo handirik gabe menperatu zituen. Aztekak espainiarren aurka matxinatu ziren, eta espainiarrek Moctezuma buruzagia hil zuten. Hilketa eta sarraski haren ondorioz (buruzagi azteka asko hil zuten konkistatzaileek), espainiarrek eta tlaxcalakoek Tenochtitlan utzi egin behar izan zuten (“La Noche Triste”-delakoa, 1520ko ekainaren 30etik uztailaren 1erako gaua). Tlaxcalan babespean gorderik, Cortes-ek Cuitlahuac buruzagiaren mende zegoen Tenochtitlan hiriaren konkista prestatu zuen. 1521eko abuztuaren 13an espainiarrek Cuitlahuacen ondorengo Cuauhtcmoc preso hartu zuten, eta Tenochtitlan hiria erabat suntsitua geratu zen era horretan. Mexiko espainiarren esku geratu zen. Karlos I.a enperadoreak Nueva Españako gobernari eta kapitain nagusi izendatu zuen Cortés 1522an. 1524. urtean Cortés-ek Cuauthtcmoc, azteken azken buruzagia, hiltzeko agindua eman zuen. Gupidarik gabe jardun zuen Cortés konkistatzaileak, baina ez zuen espainiarren artean ere harrera onik izan. 1528. urtean Mexikotik alde egin behar izan zuen eta 1530ean berriro itzuli bazen ere, ez zuen bertan inolako aginte politikorik ez militarrik izan, bertako gizon aberatsena bazen er. 1540. urtean Espainiara itzuli eta Alger.ko setioan hartu zuen parte (1541).

Iradokizuna: Informazio hau erabil dezakezue aurreko lan-fitxak aberasteko. 9


Ir�ka��e���� �ATE����A

NOMBRES MUY “ORIGINALES” DE PASTELES Y DULCES

T�los�

G�xo�

A lo largo de la historia, se han creado confiterías, con nombres de influencia social en su momento. En un principio, la mayoría de los dulces se conocían por algún componente de los mismos, como turrón de yemas, de canela, resolí de marrasquino, de guindas, pastillas de violeta, malvavisco, etc.o con el nombre toponímico de origen, como turrón de Alicante, de Gandía, tortas de Barbastro, bizcochos de Benabarre, Mendaro, Venael, etc. Entre otros nombres empezaron a surgir algunos que no tenían nada que ver con el producto, siendo generalmente de origen religioso, como yemas de San Leandro, tocinos de cielo, cabello de Angel, etc. En un tiempo debieron de estar de moda las monarquías, y las dinastías toreras, porque nos encontramos con bizcochos imperiales, de la casa Real, y tartas con numerosos nombres de reinas; y de toreros, tenemos, el bizcocho Bienvenida, flan Gallito, mantecados Fuentes, pastel a lo Lagartijo, Crema Mazzantini. Muchos nombres surgen espontáneamente puestos por los mismos clientes, cuando presentas una elaboración por primera vez: - ¿Cómo se llama este pastel? - Pues no tiene nombre. - ¡Ah, que bien! Como he sido yo la primera que lo he comido, le pondré mi nombre: Rosario. Y con Rosario se quedaron. Otra vez es una tarta que la bautiza un cliente llamándole Arco Iris. Otro le llama Ilustre a una pieza bien cuebierta con gelatina. En fin, en todas las confiterías habrá alguna anécdota en este sentido, siendo difícil identificar cuando algún forastero pide pasteles bautizados de esta forma. Como para que en un viaje a Sevilla, te entienda un confitero si le pides un Rosario: -¡Ozú zeñora! ¿ezo qué é…? Porque aquí, no conozco ma Rozario que la vezina der zegundo y er Rozario de la Aurora. Hay nombres para todos los gustos, pudiéndose formar chascarrillos numerosos, jugando con ellos. Los subrayados son nombres de elaboraciones confiteriles, muchos de ellos conocidos por todos. Figuraos unos Católicos con Jesuitas, Capuchinos, y Escolapios con sus Obispos en el Vaticano junto a Pío Nono, con suspiros por un tocino de cielo, teniéndose que conformar con los pedos de monja y ver volar un gorro de obispo, al tiempo que miran de reojo, al no ser sus huesos de santo, unos coñitos de monja y pelotas de fraile temerosos del castigo Infernal. Pueden armar la de San Quintín, los Rusos y los de América, con submarinos y bombas, peores que el relámpago, no siendo suficientes para narrarlos mil hojas con sus pastas.

10


T�los�

Ir�ka��e���� �ATE����A

No se pasaban mal las vizcondesas, con los financieros en íntimas conversaciones a ocultas de los condes, sin temor a los Guardia Civiles, ante la envidia de Mazantini, Gallito, Bienvenida y Lagartijo, que siguieron en el perfecto amor, sin riesgo de quedar borrachos, cual cierta dama borracha. El dinero de los financieros, en los bancos suizos era el Manjar de las celosas duquesas. La sultana del príncipe, amorosa como Julieta, no fue violada por los mercenarios, por temor a la Calera, que no era tal castigo, escuchar entre milanesas a Rossini.

G�xo�

Católicos: comamos bollos de paz, tortas de las vírgenes, pontificias, o de Santiago hechas por un compostelano. Amén. J. M. Gorrotxategi. Historia de la repostería vasca.

Iradokizuna: Erderazko klasean irakurketak, diktaduak, komentarioak…egin daitezke. KANDELERO EGUNA 1. Otsaillaren bigarrengoa izan oi da candelero neguerdian nola datorren zallada izaten bero. Bañan guraso zarren antzera ziñez sinistu ezkero fedean dago berotasuna lenago orain ta gero.

3. Garai artako gauza geienak oraindik dauzkat gogoan kandela batzuk artuta ama eliz aldera zijoan gero kandelak bedeinkatu ta andikan etxerakoan aren fedeak, berotasunez elurra urtutzen zuan.

5. Suari bota oi geniogun ekaitza zetorrenean gurutzak ere egin oi ziran Santa Kurutz egunean kandela bedeinkatu tantoak botatzen zaio gañean kredoak esan ta jarri gero leyoetan da atean.

2. Kandelario goiz batean bein aurtxo nitzala amari: galdetu nion zer dalako gaur ataria orren txuri? erantzun zidan zeruko aitak bart jarri du zapi ori apaintasun bat emate arren kandelero egunari.

4. Garizumaren azken aldera degu erramu eguna Jeruraselen Jesus sartzea Adierazten diguna. Guk erramuak bedeinkatzera eramaten dituguna fedea duen guztientzako badauka laguntasuna.

6. Baso ta soro belardietan egiten genduen berdin gurutze bana zutik jarriaz bakoitza kredo banakin arri kazkabar eta tximistak kalte asko oi du egin fede aundian jarri oi ziran ori gertatu ez zedein.

LAZKAO-TXIKI 28-4-87

�1


T�los�

Ir�ka��e���� �ATE����A

G�xo�

GORROTXATEGI 1. Tolosa´k badu etxe jator bat Gorrotxategi izenez, da erriaren serbitzaria nik ezaguera detenez. Liburu onek bere berriak emango ditu ordenez, bertso batzuek jartzera noa borondaterik onenez.

2. Plaza-Zarrean daukagu bera udaletxetik gertuan, o zenbat jende ibiltzen dan or emanean da artuan! Nola nagusi ta Serbitzari ain atsegiñak tratuan. Besteak beste, grazi aparta daukate gozo-kontuan.

4.- Beste gozo bat malbariskoa aspalditik datorrena, katarroaren kontrako dagon karamelorik onena. Fedearekin erosi eta askok mizkatzen dutena, aprobarekin konpormatzen da sinistatzen ez duena.

3. Ainbat gozoki-klase aukeran. “Xaxuak” tarteko dira, antziñetako oitura bati eman nairikan segira. Kale aldetikua askok diote kristaletikan begira: -Zerua bertan gendukake guk utsaren truke balira. 5.- Irakurlea, nik esan dizut etxe orretan zer dagon, ortatik kanpo gehiago´re bai egingo dizutenak on. Etxe ori or dadukalako Tolosa´k badu zorion, Egokiera baldin badezu Joan gabe etzaitez egon.

Txomin Garmendia 1987´ko Martxoaren 4´an Berrobin Iradokizuna: Bi bertso hauek aztertu eta konfiteritzari buruzko bertsoak osatu ere egin daiteke. The wedding flight of the queen When a queen is young, she has to meet a husband. Although many males are present in the hive, she will have nothing to do with them there. Instead she leaves the hive and soars up into the air, with the males from her own hive following her, and males from nearby hives as well. On this flight she is a strong flier, and only the strongest and fittest drones will catch her. This helps to make sure that only the strongest bees will be raised from these parents. As she flies up, the males chase her, and eventually one or more catch her and mating takes place. It used to be thought that only one drone mated with the queen, but recent research suggests that up to ten drones may mate with the queen. When this wedding flight is over, the queen comes back to the hive and settles down to laying eggs for the rest of her life. She will stop laying for a short time and fly again only if the colony swarms. This wedding flight occurs when the adult queen is about a week old, if the weather is good enough. It can happen only on a fine, sunny day, and bad weather can stop it very easily. If the flight is delayed by bad weather for too long, the queen will probably never make her flight and is then useless. The bee-keeper has to remove her and give the colony a new queen. 12


Ir�ka��e���� �ATE����A

10 Sentences about bees:

T�los�

G�xo�

1. Bees are flying insects that are closely related to wasps and ants and there almost 20,000 species…. honeybee, bumblebee and sweat bees are the most common. 2. Bees are found on every continent except Antarctica and in every habitat that has flowering plants. 3. Bees feed on nectar and pollen by using a long tongue. 4. Bees have antennae, two pairs of wings, enlarged hind feet, branched or feathered body hair, and some have a stinger. 5. Bees are adapted for feeding on pollen which they turn into honey (a worker bee must visit 4,000 flowers to make 1 tablespoon of honey). 6. Bees play a very important role in pollinating flowering plants and have fuzzy bodies that allows the pollen to stick to the bee. 7. The smallest bee is the dwarf bee which is about 2.1 mm (5/64 of an inch) long and the largest bee can grow to 39 mm (1.5 inches). 8. Crab spiders and assassin bugs hide in the flowers to capture the bees which makes collecting pollen dangerous work, but the primary reason honey bees are endangered is because of parasites. 9. Honey bees and bumble bees live in hives or colonies which at their peak can have up to 40,000 bees……..the colony is made up of one queen bee, thousands of female worker bees which do not breed, and hundreds male drone bees. 10. A honey bee queen may lay 2000 eggs per day during the spring but she also must lay 1000 to 1500 eggs per day when the bees are out gathering pollen to replace daily casualties.

Iradokizuna: Ingeleseko klasean testuen azterketa egin daitezke, hitz berriak ikasi, etabar. Maila egokiena ez bada agian konfiteritzari buruzko hiztegi bat osa daiteke. Iradokizuna: Ikasle batzuk agian beraien etxeetan egiten dituzten postreen errezak ekar ditzaketen.

Hauek iradokizun batzuk besterik ez dira izan propozatzen duzuegun programari etekin handiagoa atera ahal izateko.

13


 Ika��e���� ����� l���r�k� �I���K (�e�et�)

T�los�

G�xo�


Ika����� ����� l���r�k� �I���K

T�los�

G�xo� K��x� la��n�!

Las��� ���eg�n� et�r��k� z������ �����et� ��r�� ba� �r�posa�� n��� ���u�� ���i�z� g�za���k�: “A���e��� ma���i�� h�� l�n�� et� , �nd���� , �����ng� osag�i�� ���i��: T�los�k� G����xa�e�� Mu�eo� �i�ita�� et� pos��� ba� e��� . H��� ��n� ��r� �n������ n�has��, et� p�usa���� u���” A��r�k� z����� pas��l� dasta���k� ��es�? Las��� ��� , T�los�k� In������� Z�n�r�k� la��n�� L�����ng� g�xo�� na��r�� s��� �i����: ������ �z�i� et� ��h�i��et�� ������� ����� ���i�u�� . H���� �� z����i�� ���� b�k�r��� �usta���� , ���m��i� a�k� �n��ra���� d� h���� dasta���r�.

EZ��A

G�zo� ��z��i��� a�k� �usta���� z�i�� j��� ba� �u��, �es�� h���ba� ���m��i��� ��� g�zo� a�k� �usta���� z��� , a���i���: h��z��� , �����n��� , �x����� ,... Z�rga��� �usta���� z�i�� g�zo�? G��� dast���n�� z�p��� g�zo�� os� ��r�� �n���ma��� �i��, et� j��� g�zo�� ���ns��� �i�u���e�� ���� ������n�� ��nts��i� at�e��n� �z���� ��. Ez�i�� et� ��u�et�� dag��� ������ �ot� os� ���r�e��ko� d�, h�� d�, ���� g���u�z�� os� mo�� ��r��e�� et� ��k���e�� ��rga�� et� ��r��e�xa���� ��. B��n� n�l� e�i��� d� �z�i�? “Ez�i� ������ e�i��� �u��l� j���nd� ��� , �r��e�� k������� ba��� ��d��io� d�. L����� �nt��k���� , et� �������� ������ , �r�k����� �i��z�� , k�l��� ���� et� ��r��� g�z��� �i���. E��e��� , ��kt�� g�zo� ��rga���� ��� ��l�, p���n� itsat��k� z�i�; ���e�� ��kt�� h�r�� �r� ��n���� �i� et� �i���i�� e�i��� ��, et� h����l� ���� �rd���e�� ��kt��r� �z�i� �������� ��. Ond���� , ��l��n���r� ���lta�ut�ko�� �z�i� et� p���n� g�r��k� �i�� �b�ra��et�� . Ez�i� g�r�e���k� ���e�� �rd���e�� et� p�po�� ���� �z�i� �ota���� �� ��l���et�� . P���n� ��� -a���k� h����t�� b�la�x�et�� ��l�ut� �r�ma��� ��- mo�� ������i�� g�r�e���� �� �es�� ��l��k� ba���et�� . E���z��n�� ���e�� z��n���� �i��, et� l�r�l�� ba�e��� �es��r� ������ s���r�� e�i��� �u��� �z�i� ��n���� �i� ��l��n�z���; �z�i� �b�ra�k���� a��r� et� �n���et�� s����� d�. Ez�i� ��es� dag� ��� dast� ��za���!”

15


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K

K�ka�� ���e���� g���u�� at�� na�u�i�� b�k�i�z��� dag��i�� t��i�� :

G�xo�

1. �NT���K: P��� ba� �i�� ; ��rt�� ���e���� �����n� et� us����n� ����i���� ��r�. 2. �U��A: E��� l�n������ et� ���e��n���� ka�u�� ��i�n���u��r� d�; ��l�m�nd��� , ��r���, b�r���lago� �u�� . 3. �O���A: B��� b�it�� �����l��i�- et� ��na� �p�ra���� �rg�n� na�u�i�� ����i���� ��r�. B��u���� �����ng� g���u��-at�l� d�. 4. ����M��A: B��� b�it�� �i�es�i�-�rg�no�� d���k�� g���u��b�r����e���� za�i� 5. �����K: G���u�z��� ��ut�k� 6 ad��, h���et�k� b�k�i�z� �e���n��et�� b�na�ut� . 6. B��I ������A���K: A�r�pod��� �e�i�� , �������� ��ust��e� et� �nt��k���n�, es���� ����z�ka�ut�k� �e�� b���� ��i���� �ra�u�. 7. H�����K: Heg�� e�i��k� �r�������� �i���� g���u�� at�� h���� l�� ��r� ����r�, n���� et� �� b�k�r��� ��u�� ��n�k� ka�ea�ut� b��t�u�� . 8. T����A: Tu�� f��m�k� �rg�n� ����l�� h��� e���� ��r��pa���� �u�� l����� ��kt��r�, et� �bd����e�� �u��� p�p�ro�� �z�� �������� �u�� . 9. A��I�A�I �U�����K: Abd����e�� ��h�� d�u��� ������ h���ta��� a��ra���� �u�� �b�ra�k�� e�i��k� ��h�� �u��� �r��z��i�. 10. ��L�N ������K: A���k� ���ug����� h��k�-p��e�� p���n� �r�ma��k� at�� k��k�bo� �u�� . �1. J�LE �U����A: B������e�� dag��� ������e��� a��ra���� �u�� j��� ���r�e��k� h�� ( ���e�). 12. EZT��A: Era����k� ed� �e��nts�r�k� �rg�n� z����z�. N��m��e�� p�z��-������ ba�� ��ut�. M�lda����� e���� d� ets�i���� ed� h��r�p���n���� g���u��-p��et� ��la��� p�z�i� ��zta���k�. 2

1

11

3 7

6

9 8 4 12 5

10 16


Ika����� ����� l���r�k� �I���K

Ez�i�� �p��� ������ �ro��k�� ���iag� �ma��� �u�� , �z��u���� �� �i���� �ro��k�� h����? Z�rt�r�k� �r�������� ��r�? Ez�i�: E��ka���k�; ���r�� ���iag� �za��k�; j�n�� g���-

T�los�

G�xo�

��k� e���k�r�z�� ��z�l�; ���r��i��� k�n�r�ko�; l�r�u�z�� g���e�� ��� �r���� d�i���� , ���n�� et� ��b��n���k� �i���� �h������nga���;k�nt���b�n�� �is�;…

P���n�: Ja��k� ���ig�r�� �is� ; ����i�r�k�. Ar��z��i�: K�n��l�� e�i��k�; ��r� z��n���k�(���z����, z��u�� ,..);

���n�u�� e�i��k�; ����la���k�; ma�i� et� s�r�������et�r�k�; …

Pr�p��i�: B�k���i� et� �n�d��� ���k�, �is��m� �m���it��io� ��-

d����k�

In���esg�r�i� �zt�? G��iag� j���� n��� ba���� osa�� ��z����� �es�u� ��� ��la�ut�k� �nf��m��io������: �� ������nt� �r�������� ����� , �z�� �ot�� , ���e���� d�n�z�.... �I���KE���K:

E��e� �����n�� s��ra�u� �z�� d� ��z��i���n�za�, Eu�k�� H�r�i�� ���� ��� s�l�� ���� ���� , et� ��la�e�� ba�e�� l���� ba� h��r�pa��� ��r� e����� �eso� m�z��� ����� . N��b�i��� �������� ba� ����i���� b����� , ���u��� ba����� m��ka���� ���� ��h�i�z�, ���e� ��l� a���r�z��k�, et� ���r� �es�� n��b�i��n� b���� na�u�i������ b�na�� ��h�� ���� �z�i�.

E��e��n� �������� ��r�i� osa���r� ��ho�l� ��u�it�, h����l� esa��� �����: An���� E���r�, pas� z�i���!

E�r�mat����� g�r�i�� g�z��i�� os� ��p�rt�n�e�� ����� et� o���i�� ����r��n�� s��� �����: - “Pist��i� Lact��i�-��” e��e� �r�������� �u��n�� ����� - “Pas�����” G�lo��n�� e�i��� �i��z��n�� - “Pist��i� D�l�i��i�” g�zo���e�� ����� - “Pist��i� Pla��nt��i�” t�rt�� e�i��� �i��z��n�� ����� - “Pas���l��r����” pas��l�����e�� ����� Eu�ka��k� g�zo��n�z���� �ist��i� Ne��i��ko�� has��� d� , �za�u���� ��� ����� pos��e� ��z����� k���� �����et�� e�i��� �u��� m��i� ��l���� .

17


Ika����� ����� l���r�k� �I���K

X�I. ��n��k� k�l��i��i�mo�� �ro��k�� ��r�� a�k� �k�r�� ����i���; h���� ��e�� k�kao�, �����e� et� ka�e�.

T�los�

G�xo�

�����A

N��� �� z�i� �x�k�la�e� �usta����? A�k���n�za� �l���� �uts� d� ja�e�, �es�� ���n� �x�� ba���� �r���ka�� �i�z��� e�ot� ��rts�n� ��is���n� ��� ���ma�� ��z��� . Tx�k�la�e� e�i��k� osag�� n��u�i� k�kao� d�. K�ka�-l�nd��e� Heg� A����k�ko� d�. Z���ig����� ��n��r�k� �z����� et� m���� ed��� ��ka�� ba� e�i��� �u��� jad� k�kao������ (�r�, �rt� ���n�, �z�i� et� ����� �ot� ba�). Jat�r���k� �i�z� m���� �����ra��� dat�� K�’k��. ���://w��.k�k��.�r�/ H��n�� C��e��� E�r�p�r� �k�r�� ���� , et� ���k�n�k� �eda�� ��� ���� k�nt��mo� b����l� et� �����e� ���i�ut�, h�� d�, �x�k�la�e� �����ut�. Ha���r�� k���n��et�� b�k�r��� h����� ��� �x�k�la�� ��ro�. H��� es��ma�u� ��rta�� ��� , n�� et� 1.861 ���r�k�, T�los�� b�k�r��� , 10 �x�k�la�e�� �z������ b�i��r� ud�� ������et��! G��� e��� ��n�� oso�� ja��� d� et� k�kao� h���ba� ��r�i�l�et�� �k��z��� d�: Bra����� , K�l���i�� , E�uad����� , K�������� , Ind��e�i�� , M�l�y�i�� ... H�l� ��� , ������ �k��z��� ���n� B��� Kost� d�. U�e�� 3 ���i�� t�n� b��n� ���iag� �k��z��� ��r� ��n�� oso�� . B���i� ���et�� , A����ka��� et�r�it�k� l�nd��e� g��� e��� , �k������ m��l� �l���n� A���k�� e��e�!

S�� z�i��� ����i�� h��et�� et� g�l��r� h���� �r�n���n�� ��l� i�z���: ���://��.�����e�i�.�r�/����/K�ka� ���://��.�����e�i�.�r�/����/Tx�k�la�� Z��� d� K�kao���� ���� ���n���ko�? T�e��r�m� k�ka� Z��� d� h����� es�n��i�? J��ng��ko���� j�n� (���k�r��) Z��� ���m� �otat�� h�z��� d� k�ka�-��b�l�? K��m� �r���k��et�� Z��� ��r� k�ka� ���i���� ��n��k� 8 �k����� na�u�i��? B��� ko�t� (% 38), Gh�n� (%19), Ind��e�i� (%13), Ni���i� (%5), Bra��� (%5), K������ (%5), E�uad�� (%4) � M�l�y�i� (%1). J���ng� �������� K�kao������ e�i��� ��� �ro��k����� o��et���n� �x�k�la�e� d� b��n� n�l� e�i��� d� �x�k�la�e�? Tx�k�la�e� k�ka� ��h�i�z���� ���i�� h���i�� et� ��ig��u� �r������ �k��z��� d�. Z�p��� ��n�ots� ��. Ond���� , �����e� et� �es�� osag�� ba���� �r������, g���� et� f��m� �ma��� z�i� ed� ed��� mo�u�� ��esta���� d�. 18


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K

G�xo�

L�� ��u�i�� dag������ �es������: 3 Moc����m� �z����� ����rad��e� �z�� ��� . (�z��k��

g��� M���k� ��� ���r�l�e�� ���� �����)

2 K�kao� ��h�i�� ����� ba� d� (4-8 �), ��r� (20°C-

30°C ) et� ���eta��� h�n�i� ��h�� ���n�.

1 K�ka� ���i�u� m��� ����� �e�e� dag�, ��kat�u�, g�zo�

et� j�ng�r�i� , et� 30-50 h��� ���� (���i�� et� h�ra�i��u��) g�r�e���� �i�� b�r�u�� .

5 K�ka� ��e�� �r����� �h�� �za��k� ��h����� u��� ��h��

��r�.

4 H��n�� C��e� a�p�l��k� 1��0 ���et�k� ����e�et�� �z��-

���� ��� .

1

2

3

4

5

�AF�A

Ka�� ��h���k�� A���k�� �� ���� jat�r�i�, A�i���i� �����k� z�n�l�e�� e��ng� E�i��i�� . L�nd��e���� z�b����n� �r��i����� e��� �u��� , Ar��i� oso�� �za�u���r� �m�� b�i��u��� ���� ���i�� �ig���u������ e�i��� �u��� �n�u�io� (ka�e�). X��I. ��n�e�� e��� ��� ed��i� �za��n� E�r�p�� , V����i�k� ���k�t����� e����, et� o��et�u� �za��k� ��n�� os� ba� ��h�� �z�� ��� . X���I. M�n�e�� , ka�� �n�u�i� ��r��k�� ������e������ ba��r�, l��d��et� ma��bo� e��� ��� ��n��k� z�n� �r���k��et�� . Ka�e���� �k�����n��� dag��i��e�� , h�n�k� ��r�� h���� ��r� na�u�i��:

19


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K

G�xo�

Be�� i�z��� t��l�� d�u��� �ut���e��: M�n��k� h�m�� ka�� �k����� na�u�i�� (2�07): H�r�i�l��

Bra��� V�e�n�� K�l���i� Ind��e�i� E�i��i� In�i� M���k� Gua��m�l� P��� H�n��ra� ��O�A

T�n�� 2. 249.010 961. 2�0 697.3�7 676.475 325.8�0 2�8.��0 268.565 252.��0 �25.�92 217.951 6.162.370

E�����ot�� 36% 16% �1% �1% 5% 5% 4% 4% 4% 4% 1�0%

M�n��k� m�p�� ����� i�z��� ��r�i�l�� h���� , b�k�i�z��� dag��i�� �����ko������ . Z��� ���m� �otat�� k�ka���� ��r� ��r�i�l�� h����? K��m� �r���k��et��

20


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K

Ka�� l�nd��� �ot� �e���r��� d�u�� (26), et� �za��n� d� ka���n�� ����i�-�is��m�� ���� �ra��n�, h���ega��� �� d� k����� ����e�� h���e�. Eza�u���� �� ���� ka�e���� �n���k� �ra��n� ���� �es�� j��� ed� ed������? �x�k�la�e�, �e�, k�k� k�l�...

G�xo�

I�u�i�� �r��na��� ��r� ka�e���� �k�������r�k� �ma��� ����� p�us� ��z�i�� �ka��k� �i����.

1

2

3

5

7

4

6

8 21


Ika����� ����� l���r�k� �I���K

1. Z�h���k���� l�r�l�i� �za��� d� �r���k�et�� �za��� ��� �rt�r� ���it�u�� , K�l���i�� a���i��� m��xo���� �n���u�� . L���-s�rt� ���i�� �z������ ��r� ad�� ����et�� ��h��.

T�los�

G�xo�

2. F��i�u� �����i���� i���r�ko� d� et� g�r�i���� ���e�� , h�� d�, ������� ���e�� , ������k� ��es� dag��l� es�� d�i���� . 3. B���et� �r��e�u� , na�u���� , e���� e�i��� d� n���� et� g��� e��� ����et� ��k���ko� b����ra���� ha�it� eg�� . 4. Ja�ot�k� ���i�u�� e����it�� ��h����� u��� ��h�� ��r�, h���� et� ���i�u���� m��i� , k��p�k� �z�l� et� b�r��k� �z�l� ����l�� ��� . 5. L�h��ut�k� ���i�u�� ���i���k� m����et�� s��� et� b�r��k� ��e�� �����z��� ��r�. A�e�� ���m� k�l��� �r�i� �u�� , et� ka�� h��� ka�� ��r�e� ���i�z�. 6. A�e�� t�m��n�k� s���ka�� �nd���� , e���� ������et�� , z���et�� g�r�e���� ��r�, et� ��rt�� �u������� ����e��� g���e���� ��r� ka�� ��e�� “�n���k�”. 7. Ka�� ��r�e���� ��e�� k�nt���i��k� ����� t���et�� �ig��� e�i��� ��r�, ��-g��e���k� et�, �nd��i��, z�p��� ���koago� �z���k�. 8. Xig��ut�k� ka�� ��e�� �h� e�i��� ��r�, et� �r�u�� ��es� �u�� ka�e� �n�u�i� mo�u�� h����k�. A��KR�A

A����e� g�z����� �n�us��i�� �r�������� d� ������ba� b��n� ba�i�� �es�� �r������� ba����: x�b��et�� et� e��rta��� �r���k��et�� a���i���. A����e���� jat�r�i� B�ng�l� et� T��n�� k�ka���� d�, �r��� ��l� 2.5�0 ��� . An���n�k� P�rt�i�� ��� k�n���r�k� �����e� os� ����i��u� ��� ���� �r���eta�� ��ndag�r�i�� ����l�-et�, et� A��j�n�r� Ma�n���� �i��� �za�u�� ��� E�r�p�� . Er�� Aro�� Zet��k� Bi�e�� A�ia��� E�r�p�r� g��r�ia�ut�k� ��u��k�� ����ia�u� �z�� ��� et� s����� ���u����� e���r� �eg��� . K�l���� A����k�r� e��nd�k� �id�� ba�e�� �r�m�� ���� �����e� �es�� �ro��k���� ��e�� , et� ��rt�k� ���m�r� �nd� eg��i�� ��� . X���I. ��n�e�� K�����k� ��l� ������et�r� z�b�l�� ����� �����e���� l�nd��et�� .

�2


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K A����e� l����k� �r���� ���k��n� d� ������-k�n���ra��� (Sa��h���� ���.) ed� ������-����m�la�xa��� (Bet� ��lg��i�) a��ra��e�. M�n��k� �����e���� %70� k�n���ra��� l����� d� et� g����r�k� %30 � ����m�la�xa��� . L�nd��� h���� �i�u���� %12-%20 �n���� d� �����e� .

E���m�la�x�

G�xo�

A�����- k�n���r�

E��r�� i��r�i� d� �����e�, et� ��h�����ko� �u�� ���� g���u�z� �nd� ��n��i�na�� �h�� �za��k�. Na��r�� l�nd��� a�k�� osa���� �u�� �����e�; host�, ���i�� e�ot� ��������u�� �za��� ��r� ���r�i� h���� ��l�e�i�� . N��m��e�� k�nt���i���� ��� m�h��k� �����e� s�k�ros� d�, ���k�s� et� ���ktos� m�����l� b�n�� osa�ut�k� �is�k��ido� ( ��=�� , s�k��id�=�����e�). G�r� et� ���koago� d� �es�� ������ �ot� ba���� t�pa��e� h���ba� �la��� et� g�z��it�� , h�l� n�l�, ���kos� s����� , ���ktos� s����� ed� g�zog�r�� �����i������ n�has�u�� . A����� �k�������� g��r�n��it���n�� �es�e�� �es�� , Aus�r��i�, T��l�n�i� , M���k�, In�i�, Gua��m�l�, E�r�p�, T��n�, K�b�, �E �U, P��ist�� , P��� et� Er�u�i� ��r�, b��n� Bra��� d� ��n�u�� �����e���� �k�������� et� e�p�rta�z������� na�u�i�. A����e���� �r���eta�e��: (1�0 � ������) % 95 k��b�n� �i�rat� B1, B2 et� A �it���n�� 450 k�l��i� K�l��i� a�k� ������, ���r��� h����k� ���kag�i� d�, �i�����k��� a���i��� ���� �u�� k�nt���i��. A����e� ��ist���za�� e��� d�i���� k�r����u� s����k�.

23


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K

G�xo� A����� �ot� �e���r��n�� d�u��: A����� ����z�:. A�����-k�n���r� ��ha�ut� e���ra���� d� , ���kag�� ��z�i�� m�n��n���� �i��. A����e� g�r��n� d�, �� dag� �rata�u�. E��eg���� �n���k� z�p��e� �� et� m��r�� k�l��e�. Z��ba� et� itsa�k��rago� �z�� , �r�u�� et� na��r�lago� �za��� d� . A����� ���i�: �n���k� et� ���i���k� �r��e��eta��� pasat�k� �����e� d�, ���kag�� �u��� �i���n�.

A����� ���i�

A����� ����z�

Gla� ������

Et� ���� e��e��: Z� �otat�k� �����e� �r�������� d�? N�n��� dat��? Z�� d� �la� �����e�? Gla� �����e� h�ut� �� i���r� �z�� ��� ��h��ut�k� �����e� d�. G�zo��n�z�� �r�������� d�, est�����k� et� �z�z��t���k� ����� ��i�� ba� �ma��k�. Os� �za��n�� ��r� �i���k� ���kat��i�z�k� ka�e�� , �x�k�la�e�� et� �����e�� b��n� ��� d� �i���k� ���kat��i�z�? O��k� ���kat��i�z���� ����r� ba� d�. I����i�� �k�n���k��� g��� ��z��� et� �k�lo�i� �����i�e�� ��� k�n�ut�� h����� ��r�: - N�l� �k��z��� d� �ro��k�u�, ���-n�l�k� b�l��n�zat�� . - Bit���ko�� �u��i�� e�i��� ��r�, ��h�����ko�� b�k�r��� �r�������� ��r�. - Ek������� �i���k� ����io�� ja����� �u�� . - L�n������ b�l��n�z�� et� s�ldat�� �i���ko�� �za��� ��r�. - U�e�� �� d�u�� l�n������ ��e�� . - Ek�����n���� �nd��io�� �n�������e�� Z� �es�� �ro��k�� ���iag� e�k��n���� ��r�? Te�� , g���et�� , jost���u�� , �u��k� ��e�n�� , ���ka��r� �ro��k�u�� , ��is�u�z� �ro����u�� , …

24


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K

G�xo�

“ �OCTE���AR�N P�O���A”

I���r� G�z��i�� e�i��k� l�n��n�z� Al�����e�� �ma��� ��� �r��e�u�

T O U A

I

D O N

E

K S�n��

I

N K A

E

S

F

E

R

U

T

I

R

A

Z

I

T

A

L

A L

E

P���� �eg��� ����rad���ngo�

Er�i���e��� �z���k� ��n�� ��z�i�k�ist�n��i� ��r��e�� �i���� g���u�� s��i�� ������l��r�

H��� ed� ���i�� ba�

A�z� ����b��� k�r����� ba� �m�� ...

A T

Z I

O N

I

Z E

T

A O Z

O G

E

Z

A

Itsa�-p���et�k� e�p�l�i�

B�k�l��

A A�� �z��

K E R G���e�� I U�� b�r��k� ����� ����n�

A R

E�� �� ��n�

T�����i�k� ���� ��ra�u�

B��ugog������

E����� f����ka���� �u��n� Z�p��� at�e��n�

U

In�u�io� Ar�b�k� A����e������ E�k��e�

A��n�u�� 21 Heg�z�� ba�. A�r� ����z� et� ��e� p�rdo�

25


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K

G�xo�

��������O ��STRE �AT��K Eu�k�l����� �e��k� pos��e�� �z�� ��r� �����-���l�� et� �n�x���s�lts� , b��n� ��r�� b�k�i�z�� ba�� ���� pos��� ����ko�.

Or��ñ� M�n��kado��

B�rg�r� E������n� et� B��b� A�k�i�i� S�n�ia��it�k� tost�i�� M�k��r�i�� m��b��i�ko�� A���i�i� In��io��

B�i�n� Gâ�e�� bas��� (�u�k�� pas��l�) I��� et� H�nd�r���i� S�� M��ko��k� O��l�

M����n� K���e��

B�l�r� T��k���i� T���i��

Gas���� Vas��ito�� et� Nes��it��

T�los� X��u�� , ���l�� et� �ig����xo�� Taf��l� A��ñ�na�u��

I��ñ� K�r����l�� et� ka�e���-g�x��i��

L�z��r� Roca� ��� P�� (P��k� h�r�i��) Tu��r� M�n��kado�� et� ����n�r� ����u��

Bes����� ba� �za�u���� �� ����? Pos��e�:

Jat�r�i�:

26


T�los�

Ika����� ����� l���r�k� �I���K

G�xo� G�z��i�� o�p������ ������et�� �r�������� ��r� b��n� bad�u�� ba���� o�p������ j����et�� h����� ����n�� . H����ng� m��r����et�� j�� i�z��� dat�� et� dag������ pos��e�� . T��r�i�� , m�z�p�n�� , p��b�r�i�� A��n�u�, 25

Urt�r��l�, 6

���BER���K

E��e��-���l�

E�R�G��K

Ots��l�, 3

S�� Bla� ���l��

��N ���S

Az�ro�, 1

���������U ����A S�n�� �����r�� et� h���� �����lo��

I��UTE���K Ots��l�- M��xo�

��N ��SE

O��l�� , past��

M��xo� , 19 Past��

EZT���K ����ARTZ��K �����I����K

27


T�los�k� �ñ�u����et�� g�zo������ �����ng� ��es�i� k�nta���� z��� . A��ma���� �� z�r�?


Tolosa Goxoa (Irakaslea)