ΕΚΚΡΕΜΕΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2024

IOYNIOΣ 2024 www.moraitis.edu.gr

ΕΚΚΡΕΜΕΣ ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΙΒ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. Editorial 2-3

Χρήστος Σπανάκης, «Στα παρασκήνια της κοινής μας ζωής»

Ii. Κεντρικό Αφιέρωμα:

«Άνθρωποι στα παρασκήνια» 4-29

Χρήστος Σπανάκης και Ειρήνη Γαγάνη, «Οι άνθρωποι στα παρασκήνια της Σχολής Μωραΐτη» Γιώργος Κανελλάκης, «Στα παρασκήνια της ιστορίας» Χρήστος Σπανάκης, «Υποβολέας: ένας άνθρωπος στα παρασκήνια» Έλενα Καραθάνου, «Πες τη με τ’ όνομά της» Ειρήνη Γαγάνη, «Οι άνθρωποι στα παρασκήνια μιας καθαρής πόλης» Αγγελίνα Νικοκάβουρα, «Στα παρασκήνια της έναστρης νύχτας» Λεωνίδας Μουστάκας, «Μια ζωή στα μυστικά» Αλέξανδρος Αναγνωστόπουλος, «Ιρένα Σέντλερ: ηρωίδα του συναισθήματος και της ανδρείας» Μαργαρίτα Ράμπου, «Νοσηλευτικό προσωπικό: οι αφανείς ήρωες και ηρωίδες της υγείας» Μαρίνα Μελέγκοβιτς, «Βιοχημεία, έρευνα και σεξισμός» Άλκης-Γιώργος Κισσαμιτάκης, «Τα παιδιά στα παρασκήνια του σχολικού μας μιούζικαλ» Χρυσή Στρατοπούλου, «Εσύ πριν από εμένα»

III. Inter Pares 30-69 α. αρθρογραφία ποικίλης ύλης

Αλέξανδρος Αναγνωστόπουλος, «Μια ιστορία από τον κόσμο των πουλιών: το παγώνι» Δημήτρης Καλογερόπουλος, «Thomas Midgley: πώς να προκαλέσετε μια περιβαλλοντική καταστροφή» Ελένη Μαρούλη, «Πολεμίστριες στα ροζ» Ελένη Μαρούλη, «Προκαταλήψεις στον κλάδο της υγείας: διακρίσεις εκτός ορίων» Λεωνίδας Μουστάκας, «Γκολ προς πώληση» Ειρήνη Γαγάνη, «Έρωτας με ένα κλικ» Μαρίνα Γιαβρίδη, «Είσαι ΑμεΑ;» Σταύρος Πανταζόπουλος, «Μαμά… έρχομαι» Άννυ Παπακωνσταντίνου, «Αποκαλύπτοντας τον αγώνα της σωματικής δυσμορφίας» Εριέττα Καράμαλη, «Μαύρο: η παρεξηγημένη σκιά των συναισθημάτων» Σταύρος Πανταζόπουλος, «Threads: το νέο Twitter;» Νικόλας Σκορίνης, «Η καφκική άνοιξη ή “Μην ξεχνάτε τον Κροπότκιν!” ή Τύραννος υπάρχει»

β. λογοτεχνικές δοκιμές

Αντώνης Ζουρνατζής, «Πατημασιά» Άγγελος Μιχαηλίδης, «Ο ζωγράφος» Άλκης-Γιώργος Κισσαμιτάκης, «Ο μονόδρομος του χρόνου» Νικόλας Σκορίνης, «Σημαίες» Ειρήνη Γαγάνη, «Καλυψώ» Ντίνος Παπαθανασίου, «Δύο ποιήματα» Γιώργος Κανελλάκης, «Αγριεμένη φλόγα» Δάφνη Παπαϊωάννου, «Εσωτερική εστίαση» Γιώργος Κανελλάκης και Χρήστος Σπανάκης, «Παιχνίδι με τις λέξεις» Μαρίνα Μελέγκοβιτς, «Από ξύλο εβένου με πόμολο γυαλισμένο με κερί αποστάγματος εθισμού» Ιλυάνα Καλυβιώτη, «Το ημερολόγιο μιας ζαλισμένης μαθήτριας»

ΙV. Στη σκηνή, στο χαρτί, στην οθόνη 70-79

α. Κριτικές Θεάτρου

Φιλουμένα Μαρτουράνο, Θέατρο Δημήτρης Χορν – από τη Μαρία Πανταζοπούλου Ο κύκλος των χαμένων ποιητών, Θέατρο Βρετάνια – από την Αγγελίνα Νικοκάβουρα

β. Κριτική Ταινίας

Φόνισσα – από την Εριέττα Καράμαλη

γ. Κριτικές Βιβλίου

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Η Φόνισσα – από τη Μαριάννα Τσιάκου «Οι Άθλιοι και Ο κόμης Μοντεχρίστο: ή γιατί μου αρέσουν τα ιστορικά μυθιστορήματα» – από τον Δημήτρη Καλογερόπουλο

δ. Μία περιοδεία

«Taylor Swift: The Eras Tour» – από τη Μαρία Αλεξίου

V. Συνεντεύξεις 80-92

Σοφία Κουβελάκη Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη Στέργιος Μήτας Δημιουργοί και διοργανωτές του LOGOS MUN

Συντονισμός:

Ελένη Κοσμά Art Director:

Θάνος Γκιώνης Συντακτική Ομάδα:

Αρχισυντάκτης: Χρήστος Σπανάκης (Γ4) Βοηθός αρχισυντάκτη: Ειρήνη Γαγάνη (Β1) Επιμέλεια: Νικόλας Σκορίνης (Β1) Μέλη: Αλέξανδρος Αναγνωστόπουλος (ΙΒ2) Αντώνης Ζουρνατζής (Γ1) Δημήτρης Καλογερόπουλος (Β4) Ιλυάνα Καλυβιώτη (Γ5) Γιώργος Κανελλάκης (Γ4) Εριέττα Καράμαλη (Α4) Άλκης-Γιώργος Κισσαμιτάκης (ΙΒ1) Ελένη Μαρούλη (ΙΒ2) Μαρίνα Μελέγκοβιτς (ΙΒ2) Λεωνίδας Μουστάκας (Α1) Αγγελίνα Νικοκάβουρα (Α2)

Σελ. 78

Σελ. 87

[ 3 ]

I. Editorial

Στα παρασκήνια της κοινής μας ζωής TOY ΧρήστοY Σπανάκη (Γ4)

Το τέλος του κάπου θα γράφηκε κι εχάθη· ή ίσως η ιστορία να το πέρασε, και, με το δίκιο της, τέτοιο ασήμαντο πράγμα δεν καταδέχθηκε να το σημειώσει. Κ.Π. Καβάφης, «Οροφέρνης»

E

ίναι ένα σφάλμα, μια παράλειψη της ιστορίας, να θυμάται κανείς μόνο τους ανθρώπους που πρωτοστάτησαν για μια ιδέα, για μια αλλαγή. Πίσω από όλα τα επώνυμα πρόσωπα που μπορεί να έσπειραν πρώτα τους σπόρους μιας ιδέας ή απλώς να σφετερίστηκαν τους καρπούς της υπάρχουν τόσοι και τόσοι άνθρωποι που βοήθησαν την ιδέα αυτή να ανθίσει. Άνθρωποι που μπορεί να θυσίασαν τη θέση τους, τις σχέσεις τους, τη ζωή τους ακόμα· κι όμως, η ιστορία τούς ξέχασε –ή, σωστότερα, δεν τους σημείωσε ποτέ. Παρότι η επιλογή ενός θέματος για το κεντρικό αφιέρωμα του περιοδικού μας είναι πάντοτε μια σύνθετη διαδικασία, με συζητήσεις, συμφωνίες και (κυρίως) διαφωνίες, φέτος ήμασταν όλες και όλοι στην ίδια γραμμή. Οι «Άνθρωποι στα παρασκήνια» πηγάζουν, λοιπόν, από την κοινή μας ανάγκη να φωτίσουμε πτυχές της ζωής που μένουν στο σκοτάδι, να δώσουμε τον λόγο στους ανθρώπους που επιτελούν σπουδαίο έργο, το οποίο όμως περνάει απαρατήρητο, να μιλήσουμε για τους αφανείς ήρωες που κάνουν τη ζωή μας κάθε φορά λίγο καλύτερη. Υπάρχει όμως και η φιλοσοφική πτυχή του θέματος: μιλώντας για τον άνθρωπο που βρίσκεται στο παρασκήνιο, μαθαίνουμε (ή εικάζουμε) και τι βρίσκεται στο παρασκήνιο του ίδιου του ανθρώπου. Δεν ανακαλύπτουμε δηλαδή περισσότερα μόνο για τους άλλους ανθρώπους, αλλά και για τον ίδιο μας τον εαυτό, που επιθυμεί διακαώς να αναγνωρίσει και να αναγνωριστεί, που νιώθει ταυτόχρονα δικαιωμένος και αδικημένος.

Το περιοδικό που κρατάτε στα χέρια σας δημιουργήθηκε μετά από μεγάλη συζήτηση, ζύμωση, κόπο (και γέλιο). Ακόμη κι αν εσείς βλέπετε σελίδες γεμάτες λέξεις, ιστορίες, απόψεις και φωτογραφίες, δεν βλέπετε (ίσως) πώς οι σελίδες αυτές πήραν πνοή, δεν βλέπετε τη δουλειά που έγινε... στα παρασκήνια, αλλά και εμάς, τους «ανθρώπους στα παρασκήνια» αυτού του τεύχους. Με το φετινό τεύχος, λοιπόν, δώσαμε κι εμείς φωνή σε ανθρώπους που δεν είχαν, είπαμε τις ιστορίες τους, τους ξεχωρίσαμε από μια μάζα ανώνυμων, απρόσωπων μορφών και τους δώσαμε υπόσταση. Όπως πάντα, όμως, ερμηνεύσαμε τους «ανθρώπους στα παρασκήνια» και από πιο πλάγιες οπτικές γωνίες. Και φυσικά κοιτάξαμε ποιοι βρίσκονται στα «παρασκήνια» της δικής μας κοινής ζωής και απευθυνθήκαμε σε ανθρώπους του σχολείου, το σπουδαίο έργο των οποίων, ωστόσο, (κακώς) θεωρούμε δεδομένο και έχουμε την εντύπωση ότι πραγματοποιείται κάπως διά μαγείας. Στις υπόλοιπες ενότητες του περιοδικού, γράψαμε άρθρα πάσης φύσεως, αφήσαμε ελεύθερο το λογοτεχνικό μας πνεύμα, παίξαμε με τις λέξεις και δημιουργήσαμε μοναδικά ποιήματα και διηγήματα. Υιοθετήσαμε την έμπειρη ματιά του κριτικού και βάλαμε κάτω από το μικροσκόπιο τα έργα που μας απασχόλησαν. Συνομιλήσαμε, τέλος, με πολλούς ανθρώπους που θαυμάζουμε, από συμμαθητές μας μέχρι ανθρώπους που φτιάχνουν ένα καλύτερο αύριο. Καλή ανάγνωση!

[ 5 ]

ΙΙ. Κεντρικό Αφιέρωμα: ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Οι άνθρωποι στα παρασκήνια της Σχολής Μωραΐτη Θανάσης Ρισβάς τεχνικός του Θεάτρου

ThΣ ΕιρήνηΣ Γαγάνη (Β1) & Tου Χρήστου Σπανάκη (γ4)

Κύριε Θανάση, για όλους και όλες μας είστε κυριολεκτικά ο «άνθρωπος στα παρασκήνια». Ποιος είναι ο ρόλος σας στο σχολείο;

Είμαι υπεύθυνος του Θεάτρου και ρυθμίζω τον ήχο, τα φώτα και τους προβολείς κάθε παράστασης. Άρα ό,τι γίνεται στο θέατρο περνάει από το δικό σας χέρι;

Ναι, η τελική εικόνα που βλέπει ο θεατής έχει περάσει από εμένα, οπωσδήποτε! Αν είχατε την επιλογή για μία μέρα, ποιον άλλο ρόλο θα θέλατε να αναλάβετε στο σχολείο;

Δεν νομίζω ότι θα έκανα ποτέ κάτι άλλο. Γιατί όμως; Γιατί είναι τόσο πολλά και διαφορετικά αυτά που κάνω! Γιατί ποτέ δεν είναι το ίδιο, καμία παράσταση, καμία εκδήλωση. Ασχολούμαι με πολλά αντικείμενα –με τη μουσική, με τα φώτα, με τον ήχο... – και ποτέ δεν έχω σκεφτεί κάτι άλλο, ειδικά μέσα στο σχολείο. Είναι αδύνατον! Πιστεύω ότι δεν θα μπορούσα να κάνω κάτι άλλο εκτός από αυτό. Σε ποια εκδήλωση του σχολείου θα θέλατε να συμμετάσχετε πάνω στη σκηνή;

Ουσιαστικά σχεδόν σε όλες συμμετέχω, αλλά παρασκηνιακά· είμαι δηλαδή ένας άνθρωπος των παρασκηνίων. Κάθε χρόνο βλέπω και ζω όλες τις εκδηλώσεις. Έχω αυτό το προνόμιο! Κανένας δεν τις βλέπει όλες. Σε ό,τι γίνεται μέσα στο θέατρο ή ακόμη και έξω από το σχολείο (π.χ. αθλητικές εκδηλώσεις), είμαι παρών!

Έχετε κάποιο χόμπι;

Παίζω λίγη κιθάρα, μου αρέσει η φωτογραφία, παλαιότερα έκανα ασπρόμαυρες εκτυπώσεις. Επίσης, διαβάζω και παρακολουθώ κινηματογράφο. Τι σημαίνει για εσάς η φράση «οι άνθρωποι στα παρασκήνια»;

Οι άνθρωποι στα παρασκήνια είναι άνθρωποι που, αν και δεν φαίνονται, έχει ουσία αυτό που κάνουν. Η δουλειά τους είναι σημαντική. Σε ό,τι αφορά το δικό μου κομμάτι, πρέπει να σας πω ότι δεν μπορεί να γίνει κάτι χωρίς έναν ηχολήπτη, έναν φωτιστή, ο οποίος μάλιστα δεν πρέπει να φαίνεται. Δηλαδή, ο θεατής παρακολουθεί κάτι μέσα στο θέατρο, για παράδειγμα μια ομιλία, και ο ομιλητής αλλάζει. Κανείς δεν πρέπει να καταλάβει ότι ο νέος ομιλητής μιλάει πιο δυνατά, πρέπει να διορθώσεις τον ήχο… αθόρυβα. Κι αυτό είναι επιτυχία, γιατί εάν φανεί σημαίνει ότι κάτι δεν έκανες καλά. Θεωρώ ότι οι άνθρωποι του παρασκηνίου είναι σημαντικοί, είναι αυτοί που κάνουν όλη την οργάνωση σε μια εκδήλωση. Γενικά, όλοι οι άνθρωποι μιας παράστασης – και αυτοί στο προσκήνιο αλλά και αυτοί στο παρασκήνιο – έχουν ένα συγκεκριμένο ρόλο, ο οποίος είναι σημαντικός. Εσείς, όμως, που εργάζεστε στο παρασκήνιο, παίρνετε και λιγότερα εύσημα;

Ναι. Υπάρχει για παράδειγμα πολύ μεγάλη προετοιμασία για μια θεατρική παράσταση, η οποία δεν φαίνεται. Βέβαια αυτό δεν γίνεται αντιληπτό ούτε καν από αυτούς που συμμετέχουν. Όλοι βλέπουν τη μία ώρα που διαρκεί

[ 7 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

η παράσταση. Παρόλο που μπορεί κάποιοι άνθρωποι, όπως για παράδειγμα οι ηθοποιοί, να προετοιμάζουν για μήνες μία παράσταση, όπως αντίστοιχα οι μουσικοί, οι ηχολήπτες ή οι φωτιστές, αυτό δεν φαίνεται πουθενά. Ο θεατής βλέπει μόνο το αποτέλεσμα και κρίνει εάν είναι καλό ή κακό. Υπάρχει κάτι που δυσκολεύει την καθημερινότητά σας;

Πολλοί δεν καταλαβαίνουν τη δυσκολία αυτής της δουλειάς και μπορεί να ζητήσουν κάτι που απαιτεί περισσότερο χρόνο. Για παράδειγμα, μια δουλειά μπορεί να χρειάζεται μισή ώρα προετοιμασίας, αλλά οι διοργανωτές να ζητούν να γίνει κάτι άμεσα, χωρίς να ξέρουν τη δουλειά που πρέπει να προηγηθεί. Κάποια πράγματα της τελευταίας στιγμής δυσκολεύουν τη δουλειά μας, αλλά είναι και αυτά μέσα στο παιχνίδι!

Αν είχατε επιλογή για μία μέρα, ποιον άλλον ρόλο θα θέλατε να έχετε στο σχολείο;

Ωραία ερώτηση! Θα ήθελα να κάνω την επιτηρήτρια στα διαλείμματα στους διαδρόμους, να επικοινωνώ με τα παιδιά, να συζητάμε, να τα κάνω να χαμογελούν όταν τα βλέπω δακρυσμένα, κάτι που ήδη συμβαίνει και με χαροποιεί ιδιαίτερα που τα βοηθάω να ξεχνιούνται. Σε ποια εκδήλωση του σχολείου θα θέλατε να συμμετάσχετε;

Δύσκολη ερώτηση… Δεν σας κρύβω πως όλες οι εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται είναι πολύ ιδιαίτερες και ενδιαφέρουσες, δημιουργικές και όμορφες. Αν ξεχώριζα κάποια λίγο περισσότερο θα ήταν το Πανηγύρι. Τι σημαίνει για εσάς η φράση «οι άνθρωποι στα παρασκήνια»;

Για εμένα οι άνθρωποι στα παρασκήνια είναι κυριολεκτικά αυτοί που βρίσκονται πίσω από τους πρωταγωνιστές, αυτούς που βγαίνουν μπροστά και εισπράττουν (δικαίως) το χειροκρότημα – ακόμα και την αποθέωση. Μεταφορικά όμως, οι άνθρωποι στα παρασκήνια είναι αυτοί οι οποίοι αν δεν υπάρχουν, εάν δεν δουλέψουν σκληρά και αδιάκοπα δεν θα στεφθεί με επιτυχία καμία εκδήλωση, δεν θα μπορέσει να βγει κανένα αποτέλεσμα.

Αθανασία Τραγοτσάλου, Καθαριότητα

Ποιο είναι το αγαπημένο σας κομμάτι στο σχολείο; Τι ομορφαίνει την καθημερινότητά σας;

Μα τι άλλο; Τα παιδιά! Χαίρομαι τόσο πολύ να τα βλέπω, να τα ακούω να γελούν, να φωνάζουν, να παίζουν, που με αποκαλούν «κυρία» και συζητούν μαζί μου θέματα που τα απασχολούν και γενικά που μου εκφράζουν τη αγάπη τους είτε με ένα χαμόγελο, είτε με μια αγκαλιά, είτε με την ευγενική συμπεριφορά τους απέναντί μου.

[ 8 ]

Καλλιόπη (Όπη) Θεοτόκη, Κεντρική Γραμματεία

Πείτε μας λίγα λόγια για τη θέση σας στο σχολείο.

Βρίσκομαι στο σχολείο από το 1973. Νομίζω ότι κανένας άλλος δεν έχει μείνει τόσο πολλά χρόνια στο σχολείο μας. Ήρθα όταν ξεκίνησε η κυρία Καρτάλη, που

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

τότε δεν λεγόταν Καρτάλη αλλά Μωραΐτη και ήταν ψυχολόγος. Ξεκίνησα ως γραμματέας της και το γραφείο μου ήταν εκεί όπου βρίσκεται τώρα το γραφείο της κυρίας Παπαδάτου στο γυμνάσιο. Το δικό της βρισκόταν εκεί που βρίσκεται σήμερα η κυρία Βουτσινά. Το διπλανό ήταν το γραφείο του αείμνηστου Αλέξη Δημαρά και δίπλα το γραφείο του Κυνηγού. Από τότε – με διάφορα διαλείμματα – προσπαθούσα να αλλάξω δουλειά, αλλά δεν τα κατάφερα ποτέ, γιατί πάντα κάτι με τραβούσε εδώ και γυρνούσα πίσω. Και τώρα έχω τις εγγονές μου στο σχολείο, που είναι η συνέχειά μου… Η μία θα έρθει στο γυμνάσιο του χρόνου και η άλλη θα πάει στην Α΄ δημοτικού. Τι άλλο θα θέλατε να κάνετε στο σχολείο, εκτός από αυτό που κάνετε σήμερα;

Αν είχα άλλη επιλογή, δεν νομίζω ότι θα ήθελα να κάνω κάτι άλλο. Είμαι πολύ ευχαριστημένη εδώ, γιατί είμαι πολύ δεμένη και με τους ανθρώπους και με τον χώρο. Ένα διάστημα, όταν ξεκίνησε το ΙΒ, ήμουν εκεί η γραμματέας. Είχε πει τότε η κύρια Καρτάλη: «Σας τη δανείζω για ένα διάστημα». Έτσι, όταν έφυγε η παλιά, η σούπερ γραμματέας που υπήρχε εδώ στο σχολείο, η Μαίρη Πατσάλη, που ήταν και γραμματέας του Αντώνη Μωραΐτη και μετά της κυρίας Καρτάλη, τότε γύρισα κι εγώ εδώ. Έτσι έχω και την εικόνα του ΙΒ, που ήταν το κάτι άλλο τότε που ξεκίνησε!

όπως σας είπα και πριν, εγώ εδώ αισθάνομαι ότι είναι σπίτι μου. Και πολύ σπίτι μου μάλιστα: έχω περάσει τις περισσότερες ώρες της ζωής μου εδώ. Τι άλλο θα θέλατε να προσθέσετε;

Κλείνοντας θα ήθελα να σας πω ότι είστε πολύ τυχεροί που τελειώνετε αυτό το σχολείο, παρόλο που είναι πλέον διαφορετικό από όταν ξεκίνησα εγώ να δουλεύω εδώ. Βρίσκω ότι κάνετε σπουδαία πράγματα. Σίγουρα κουράζεστε πιο πολύ από ό,τι κουράζονταν οι παλαιότεροι, αλλά έχετε μεγαλύτερη βοήθεια. Με αυτό εννοώ ότι έχετε πιο εύκολη την πρόσβαση στην πληροφορία απ’ ό,τι την είχαν όλα τα παιδιά που ψάχνανε, ψάχνανε σε εγκυκλοπαίδειες για να κάνουν μια εργασία… Παρόλο που θα αντιμετωπίσετε πολλές δυσκολίες όταν θα φύγετε από το σχολείο, πιστεύω ότι έχετε τις βάσεις για να τα καταφέρετε. Δεν έχω ακούσει για κανέναν απόφοιτο του σχολείου μας που δεν τα πήγε καλά. Σίγουρα υπάρχουν περιπτώσεις που οι απόφοιτοί μας δεν πήγαν όπως περίμεναν, αλλά κανένας δεν χάθηκε. Εκείνο που επίσης βρίσκω πολύ σπουδαίο είναι οι σχέσεις που οι περισσότεροι μαθητές κρατάτε μεταξύ σας μετά το τέλος του σχολείου. Εγώ έχω κολλητές φιλενάδες – οκτώ είμαστε στο σύνολο – που είμαστε μαζί από την Α΄ γυμνασίου. Σκεφτείτε πόσα χρόνια. Να μην τη χάσετε αυτή την επαφή!

Ποιο είναι το αγαπημένο σας στοιχείο στο σχολείο;

Το αγαπημένο μου στοιχείο στο σχολείο μας είναι οι άνθρωποι και περισσότερο τα παιδιά, με τα οποία ωστόσο εδώ, σε αυτό το γραφείο που βρίσκομαι τόσα χρόνια, δεν έχω τόσο μεγάλη επαφή, τουλάχιστον όχι τόση όση είχα παλαιότερα. Γιατί παλαιότερα, μετά το γραφείο αυτό του γυμνασίου όπου εργαζόμουν, κατεβήκαμε με την κυρία Καρτάλη, όταν η ίδια ανέλαβε το δημοτικό, και μείναμε και μερικά χρόνια εκεί. Ήταν πάρα πολύ ωραία η επαφή και με τα μικρότερα παιδιά. Σε ποια εκδήλωση του σχολείου μας θα θέλατε να συμμετάσχετε;

Θα ήθελα να συμμετάσχω σίγουρα στο Πανηγύρι! Όπως επίσης και στη Νύχτα Χριστουγέννων, γιατί όλα τα δρώμενα της κοινότητάς μας είναι πραγματικά πολύ δελεαστικά και δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που δεν θα ήθελε να πάρει μέρος σε αυτά. Τι σημαίνει για εσάς η φράση «οι άνθρωποι στα παρασκήνια»;

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι το «δεκανίκι» των ανθρώπων που βρίσκονται μπροστά. Και το λέω γιατί,

Λευτέρης Τσουράκης, Γραφείο Κίνησης

Ποια είναι η θέση σας στη Σχολή Μωραϊτη;

Απασχολούμαι στη θέση του προϊστάμενου του Γραφείου Κίνησης της Σχολής Μωραΐτη, μια άκρως απαιτητική θέση. Μεταφέρουμε ό,τι πολυτιμότερο έχει κάθε γονέας –τα παιδιά του– και αυτό από μόνο του προσθέτει αρκετό βάρος. Επίσης υπάρχει ελάχιστος χρόνος αντίδρασης σε ό,τι κι αν τύχει (βλάβη λεωφορείου, κλειστοί δρόμοι από

[ 9 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

έργα, πορείες) και πρέπει να βρίσκεται λύση άμεσα και με τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια. Στη θέση αυτή δεν έχεις, όπως σε άλλες, την πολυτέλεια να πεις «θα το δω το απόγευμα με την ησυχία μου». Σε ποια άλλη θέση θα θέλατε να εργαστείτε στο σχολείο μας;

Αν είχα την επιλογή να διαλέξω άλλον ρόλο για μία ημέρα θα ήταν σίγουρα στη διοίκηση. Πιστεύω πως είναι από τους ρόλους που θα μου έδειχναν πως τελικά η θέση μου ίσως δεν είναι και τόσο αγχώδης και απαιτητική και κατατάσσεται δεύτερη σε σειρά.

Και από το ΙΒ… Ιωάννα Γκιόζου, Γραμματεία IB

Τι είναι αυτό που αγαπάτε περισσότερο στο σχολείο;

Πείτε μας λίγα λόγια για τη θέση σας στο σχολείο.

Η στιγμή που μου ομορφαίνει την καθημερινότητα είναι όταν καταφέρνουμε και τα ρυθμίζουμε όλα με τη συνεργασία κάποιων ανθρώπων που έχουν το ίδιο πνεύμα με εμάς. Αυτό σε κάνει να θέλεις να δουλεύεις μαζί τους καθημερινά και να πηγαίνεις την ομάδα σου μπροστά.

Είμαι το πρώτο άτομο που συναντάς όταν μπαίνεις στο office building του IB, στην υποδοχή του δηλαδή. Είμαι υπεύθυνη στη Γραμματεία της Α΄ Λυκείου, του PreIΒ, και ταυτόχρονα κάνω και γραμματειακή υποστήριξη στο IB σε οτιδήποτε απαιτείται.

Τι άλλο θα θέλατε να κάνετε στο σχολείο μας;

Αν είχατε την επιλογή για μία μέρα, ποιον άλλο ρόλο θα επιλέγατε να κάνετε στο σχολείο;

Θα ήθελα να λάβω μέρος στους αγώνες μπάσκετ που παίζουν οι τελειόφοιτοι με καθηγητές σε κάθε Πανηγύρι. Επίσης κάτι που θα μου άρεσε, αλλά δεν υπάρχει σαν δραστηριότητα στο σχολείο, είναι να τρέξω μια «ανάβαση» με αγωνιστικό αυτοκίνητο με τα χρώματα και το logo του σχολείου μας. Τι σημαίνουν για εσάς «οι άνθρωποι στα παρασκήνια»;

Η φράση «άνθρωποι στα παρασκήνια» σημαίνει κάτι πολύ ουσιαστικό και σημαντικό· είναι αυτό που βλέπουμε από τα πρώτα μας χρόνια και για όλη μας τη ζωή. Από τη στιγμή που είμαστε παιδιά, πίσω από τις προσωπικές μας επιτυχίες (ένα ποίημα στο σχολείο ή ένα μετάλλιο σε κάποιο άθλημα) κρύβονται οι γονείς ή οι παππούδες και γιαγιάδες που με δικό τους κόπο, χρόνο, προσφορά μάς φτάνουν και εκείνοι να κατακτάμε το μετάλλιο ή να λέμε καλά το ποίημα από κοινού με τη δική μας προσπάθεια. Στη συνέχεια της ζωής μας πάντα κάποιος φίλος ή κάποια φίλη παίζει στα παρασκήνια ώστε να πάρουμε μια απόφαση ή να διεκπεραιώσουμε μια σοβαρή εργασία. Αργότερα ένας/μία σύντροφος μπορεί να παίξει το δικό του/της ρόλο ώστε να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις. Πάντα υπάρχει, λοιπόν, κάποιο άτομο στα παρασκήνια που παίζει ηθελημένα ή άθελά του σημαντικό ρόλο για πολλά πράγματα στη ζωή μας.

[ 10 ]

Θα ήθελα να γίνω μαθήτρια! Θα ήθελα να κάνω μάθημα με τον κύριο Μπόουεν, που είναι από τους πιο παλιούς εδώ, από την ηγετική ομάδα του σχολείου, με τον κύριο Γεωργιακώδη, που είναι επίσης από την ηγετική ομάδα, με την κυρία Σφιγγάκη, με τους/τις πρωτοπόρους/πρωτοπόρες που ξεκίνησαν το ΙΒ. Θα ήθελα να μπω σε κάθε τάξη, να κάνω orals. Θα ήθελα πάρα πολύ! Τα μαθητικά τα χρόνια δεν τα αλλάζουμε με τίποτα! Και τι είναι αυτό που ομορφαίνει την καθημερινότητά σας; Δηλαδή ποιο είναι το αγαπημένο σας κομμάτι από το σχολείο;

Νομίζω ότι τα πάντα είναι το ίδιο το σχολείο. Μου αρέσει η δουλειά μου, μου αρέσουν οι συνάδελφοί μου, η επαφή και η συνεργασία μαζί τους. Περισσότερο από όλα μου αρέσουν τα παιδιά! Νομίζω ότι εσείς μας δίνετε τη μεγαλύτερη ζωντάνια και ευχαρίστηση. Είμαστε όλοι σαν μια οικογένεια εδώ. Στο ΙΒ είναι το κλίμα πολύ ζεστό, οπότε νομίζω ότι τα πάντα ομορφαίνουν. Και σε ποια εκδήλωση του σχολείου θα θέλατε να συμμετάσχετε;

Έχω συμμετάσχει σε μεγάλες εκδηλώσεις του σχολείου, στην απονομή ελέγχων και βραβείων στο τέλος της ακαδημαϊκής χρονιάς – πάντα βάζω ένα λιθαράκι στην αποφοίτηση. Νομίζω πως δεν έχω συμμετάσχει στο Πανηγύρι παρά μόνο ως επισκέπτρια και νομίζω ότι θα ήθελα, γιατί είναι μια σπουδαία διοργάνωση, έχει ωραίες δράσεις και είναι για καλό σκοπό.

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Τι σημαίνει για εσάς η φράση «οι άνθρωποι στα παρασκήνια»;

Νομίζω ότι οι άνθρωποι στα παρασκήνια είναι πολύ σημαντικοί, είναι αυτοί που δίνουν όλο τους τον εαυτό για την εύρυθμη λειτουργία του σχολείου. Αλλά νομίζω ότι είναι σημαντικοί για κάθε εταιρεία, οργανισμό, θεατρική παράσταση, για οτιδήποτε… Και όταν το αποτέλεσμα που βγαίνει είναι το επιθυμητό, τότε όλοι νιώθουμε πολύ περήφανοι και αισθανόμαστε ότι οι κόποι μας ανταμείβονται.

δρομές που κάνει το σχολείο είτε με τους oμίλους είτε με αφορμή κάποιους διαγωνισμούς. Ωραία ιδέα θα ήταν και μια εκδρομή για το προσωπικό και τους/τις εκπαιδευτικούς του ΙΒ. Τι σημαίνει για εσάς η φράση «οι άνθρωποι στα παρασκήνια»;

Μια απαραίτητη ομάδα ανθρώπων που μπορούν να συνεργάζονται όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά με στόχο την καλύτερη γενική εικόνα του σχολείου.

Γιώτα Παπαγεωργίου, Γραμματεία ΙΒ

Βούλα Σινάπη, Καθαριότητα

Παρουσιάστε μας σύντομα τη θέση σας στο σχολείο.

Παρουσιάστε μας σύντομα τη θέση σας στο σχολείο.

Η θέση μου στο Σχολείο είναι αυτή της υποδοχής (reception) και της γραμματειακής υποστήριξης στο κτίριο του ΙΒ. Είναι μια πολύ ευχάριστη εργασία καθότι πρέπει να μιλάς με πάρα πολύ κόσμο, το οποίο μου αρέσει πολύ. Απαιτεί να είσαι φιλικός/-ή και ευδιάθετος/-η, πράγμα εύκολο όταν είσαι σε χώρο με παιδιά.

Στο σχολείο εργάζομαι ως υπεύθυνη βοηθητικού προσωπικού για την καθαριότητα και τη συντήρηση του κτιρίου. Επίσης φροντίζω και για την εξυπηρέτηση παιδιών και καθηγητών σε διάφορα, πρακτικά κυρίως, θέματα.

Αν είχατε την ευκαιρία να επιλέξετε για μια μέρα έναν άλλο ρόλο στο σχολείο, ποιος θα ήταν και γιατί;

Θα ήθελα να είμαι σύμβουλος ψυχολογικής υποστήριξης για να μπορέσω να καταλάβω τα θέματα που απασχολούν τα παιδιά. Τι είναι αυτό που σας αρέσει περισσότερο στο συγκεκριμένο σχολείο και πώς αυτό επηρεάζει την καθημερινότητά σας;

Αυτό που μου αρέσει στο σχολείο είναι ότι υπάρχει σεβασμός στην προσωπικότητα των εργαζομένων με αποτέλεσμα να μπορείς να είσαι ο εαυτός σου. Σίγουρα λοιπόν αυτό επιδρά θετικά στην καθημερινότητά μου. Σε ποια εκδήλωση του σχολείου θα θέλατε να συμμετάσχετε και γιατί;

Θα ήθελα να μπορώ να πάρω μέρος σε διάφορες εκ-

Αν είχατε την ευκαιρία να επιλέξετε για μία μέρα έναν άλλο ρόλο στο σχολείο, ποιος θα ήταν και γιατί;

Ο ρόλος μου με καλύπτει απόλυτα, δεν θα ήθελα κάτι άλλο. Τι είναι αυτό που σας αρέσει περισσότερο στο σχολείο μας;

Mου αρέσει ιδιαίτερα που συναναστρέφομαι παιδιά και γενικά η ευχάριστη ατμόσφαιρα που επικρατεί στο ΙΒ. Σε ποια εκδήλωση του σχολείου θα θέλατε να συμμετάσχετε;

Στις σχολικές εκδρομές. Τι σημαίνει για εσάς η φράση «άνθρωποι στα παρασκήνια»;

Οι άνθρωποι στα παρασκήνια για εμένα είναι οι αφανείς ήρωες. *Ευχαριστούμε την Ελένη Μαρούλη από το ΙΒ2 για την πολύτιμη βοήθειά της.

[ 11 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΚΟΥΛΑΞΙΔΗΣ (ΙΒ2)

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Στα παρασκήνια της ιστορίας TΟΥ ΓιώργοΥ Κανελλάκη (Γ4)

«Κ

υρίες και κύριοι, καλησπέρα. Η παράσταση θα αρχίσει σε λίγα λεπτά. Παρακαλώ να απενεργοποιήσετε εντελώς τα κινητά σας τηλέφωνα. Ευχαριστώ.» Τρεις προτάσεις κι ένα ευχαριστώ, αρκετά για να σωπάσει η πλατεία του θεάτρου. Οι ήχοι ελάχιστοι κι αυτοί από τα παρασκήνια που δουλεύουν σε ασταμάτητους ρυθμούς για να φέρουν εις πέρας άλλη μια παράσταση. Είναι ίδια με την χθεσινή, είναι ίδια με τις τελευταίες πενήντα παραστάσεις, αλλά είναι εξίσου δύσκολη. Τα σκηνικά ξαναβάφτηκαν, τα σενάρια ξαναδιαβάστηκαν, η σκηνή σκουπίστηκε, σφουγγαρίστηκε από ανθρώπους η ύπαρξη των οποίων είναι αδιάφορη, και ήταν έτοιμη να υποδεχτεί τον πρωταγωνιστή. Ή μάλλον όχι, δεν ήταν εντελώς έτοιμη. Σε ένα μικρό κουβούκλιο, σχεδόν ανύπαρκτο στο οπτικό πεδίο των θεατών, έλειπε κάποιος. Ήταν αυτός, ο υποβολέας, ο άνθρωπος στα παρασκήνια που σώζει την παράσταση κάθε φορά, μα ποτέ δεν έχει πάρει χειροκρότημα, κι ας είναι τόσο σημαντικός που δίχως αυτόν η αυλαία δεν θα άνοιγε. Η καθυστέρηση ήταν μεγάλη. Η υπομονή ελάχιστη, μα οι σκέψεις σωσίβια λέμβος. Καθώς περίμενα το μυαλό μου σκάλιζε την αδικία απέναντι στους ανθρώπους των παρασκηνίων. Όλοι τους μου θύμιζαν αυτό το ποίημα του Μπρεχτ, «Ερωτήσεις ενός εργάτη που διαβάζει». Άνθρωποι και ανθρωπάκια, άντρες, γυναίκες, παιδιά, δούλοι και ελεύθεροι πολίτες όλοι τους εργάτες στα παρασκήνια, στα παρασκήνια της ιστορίας. Χωρίς αυτούς η ιστορία που ξέρουμε σήμερα δεν θα ήταν παρά ένα επιστημονικό άρθρο βιολογίας για την εξέλιξη του ανθρώπου. Κάτι ίσως αδιάφορο μπροστά στις μάχες, τα κάστρα, τους βασιλιάδες που μας προσφέρει η ιστορία. Μια μικρή αναδρομή σε αυτήν είναι αρκετή για να μας αποδείξει πως όλοι εκείνοι οι άνθρωποι που στα βιβλία είναι απλώς μια ιδέα είναι αυτοί χωρίς τους οποίους δεν θα υπήρχαν μάχες, δεν θα υπήρχαν κάστρα και δεν θα υπήρχαν βασιλιάδες.

Έτσι τα σκεφτόμουν και εγώ, όπως και ο Μπρεχτ στο ποίημά του. Τίτλοι και τίτλοι αφιερώνονται σε ονόματα μεγάλων βασιλιάδων. Μόνο που δεν ήταν ο Κρέοντας που έχτισε την Επτάπυλη Θήβα αλλά τα χέρια ανθρώπων που κουκουλώθηκαν επειδή δεν χωρούσαν στα βιβλία. Τη Βαβυλώνα που έζησε επιδρομές και επιδρομές ποιος την έχτιζε και την ξανάχτιζε, οι Κασσίτες; Οι χτίστες του σινικού τοίχους, αδιαπραγμάτευτης αξίας έργου μέχρι και σήμερα, πού εξαφανίστηκαν; Τους κατάπιαν οι σελιδοδείκτες; Τις εξίσου εντυπωσιακές αψίδες του θριάμβου στη Ρώμη οι Καίσαρες τις χτίσανε; Ή τους Γαλάτες χωρίς στρατό νικήσαν; Και για το Βυζάντιο όμως μόνο για παλάτια και χλιδή διαβάζουμε. Εκεί ζούσαν και οι απλοί πολίτες; Όταν οι βασιλιάδες κινδυνεύαν, μην και χαθούν από τα βιβλία ιστορίας, οι υπήκοοι ήταν που τους προστατεύαν γιατροπορεύοντάς τους, δοκιμάζοντας το φαγητό τους, δίνοντας την ζωή τους…αλλά και μη αφήνοντας την ιστορία να τους ξεχάσει εις βάρος των ίδιων. Ο ξακουστός, ο Μέγας Μακεδόνας, ο Μέγας Αλέξανδρος, μονάχα με τον Βουκεφάλα κατέκτησε τις Ινδίες; Χιλιάδες και χιλιάδες στρατιωτάκια τι απέγιναν; Τόσα πλοία βούλιαξαν, μα μόνο οι καπετάνιοι τους μοιρολογήθηκαν. Οι σελίδες της ιστορίας όσο γεμάτες είναι, άλλο τόσο άδειες… Χωρίς να το καταλάβω, ο υποβολέας είχε πάρει τη θέση του και η παράσταση είχε ήδη αρχίσει και είχε ήδη τελειώσει. Τα χειροκροτήματα για τους πρωταγωνιστές διαπερνούσαν κάθε κατασκευή που πρόσφερε ηχομόνωση στην αίθουσα, η οποία δεν άργησε να αδειάσει. Μα εγώ περίμενα εκείνον τον άντρα, τον υποβολέα, να βγει από το κουβούκλιό του και τότε χειροκρότησα…

[ 13 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Υποβολέας: ένας άνθρωπος στα παρασκήνια TOY ΧρήστοY Σπανάκη (Γ4)

«Δεν χρειάζομαι υποβολέα!» λέμε όταν κάποιος μας

υποδεικνύει τι να κάνουμε. Αναρωτηθήκατε όμως ποτέ από πού προέρχεται η φράση; Ο/Η υποβολέας είναι στην κυριολεξία ο «άνθρωπος στα παρασκήνια». Δεν είναι τυχαίο που στα γαλλικά ονομάζεται «souffleur» (κυριολεκτικά: το άτομο που φυσάει). Συνήθως το άτομο αυτό είναι κρυμμένο απ’ τα μάτια των θεατών και ο πρωταρχικός του ρόλος είναι να «φυσάει», να ψιθυρίζει τα λόγια ή τις κινήσεις στους/ στις ηθοποιούς όταν κρίνεται απαραίτητο χωρίς να τους/τις εκθέσει, προκειμένου η παράσταση να κυλήσει ομαλά. Μπορεί να ακούγεται σαν μια απλή, διεκπεραιωτική δουλειά, ωστόσο απέχει πολύ από αυτό. Η εν ενεργεία υποβολέας Larisa Andreyeva στο Θέατρο Μάλι (ένα από τα δύο εναπομείναντα θέατρα της Ρωσίας που έχουν ακόμα υποβολείς) αναφέρει πως ο/η υποβολέας είναι ένα είδος ψυχολόγου για τους/τις ηθοποιούς. Ξέρει τόσο καλά τα πρόσωπα αυτά, που καταλαβαίνει πότε ξεφεύγουν σκόπιμα από το κανονικό κείμενο – όπως για παράδειγμα όταν θέλουν να κάνουν μια δραματική παύση – και πότε υπάρχει πρόβλημα. Παρόλο που πρόκειται για μια διαισθητική δουλειά που δεν διδάσκεται, ο/η υποβολέας μαθαίνει πώς να διακρίνει στον/στην ηθοποιό μια αλλαγή στη φωνή, ένα αδιόρατο νεύμα, συχνά δυο-τρεις ατάκες πρωτού συμβεί το κακό. Όσο επαναλαμβανόμενη κι αν φαίνεται αυτή η δουλειά, η Andreyeva λέει ότι δεν βαριέται ποτέ να επαναλαμβάνει το ίδιο σενάριο. Για την ίδια, καμία παράσταση δεν είναι όμοια με την προηγούμενη, αφού οι ηθοποιοί παίζουν διαφορετικά κάθε φορά, ενώ συχνά εντυπωσιάζεται από κάποια πρωτότυπη ερμηνεία ή συναισθηματική απόχρωση που σκαρφίζονται. Άλλωστε, όταν ο/η ηθοποιός ξέρει ότι κάποιο άτομο μεριμνά για αυτόν ή αυτήν, σαν «δίχτυ ασφαλείας», είναι ευκολότερο να πειρα-

[ 14 ]

ματιστεί και να αυτοσχεδιάσει, είναι δηλαδή μέρος μιας δημιουργικής διαδικασίας. Ομολογώ ότι δεν έχω γνωρίσει κανέναν που ονειρεύεται να γίνει υποβολέας, και γι’αυτό δεν φταίει μόνο το γεγονός ότι δεν πρόκειται για ένα γνωστό επάγγελμα. Η αλήθεια είναι ότι συχνά προκύπτει από τύχη. Το έργο έχει παιχτεί πολλές φορές. Ο υποβολέας έχει αρρωστήσει, κι εσύ, ανερχόμενο αστέρι του θιάσου ή στέλεχος της παραγωγής, αναλαμβάνεις προσωρινά – νομίζεις – τον ρόλο του. Ε, τότε ο κύβος ερρίφθη. Για την υπόλοιπη ζωή σου θα είσαι υποβολέας! Να θυμάσαι όμως ότι το επάγγελμα απαιτεί διαύγεια, πειθαρχία και αυστηρότητα και θεωρείται δύσκολη δουλειά. Στο παρελθόν μάλιστα ανήκε στα βαρέα και ανθυγιεινά, αφού συνεπάγεται μεγάλη εισπνοή σκόνης. Σάλο προκάλεσε πριν από μερικά χρόνια σε θέατρο της Νέας Υόρκης η αναβολή μιας θεατρικής παράστασης επειδή ο ηθοποιός δεν θυμόταν τα λόγια του. Οι «ξεχασιάρηδες» ηθοποιοί είναι συχνό φαινόμενο, πόσο μάλλον όταν – όπως στη Νέα Υόρκη – κεντρικά κομμάτια του σεναρίου αλλάζουν μέχρι την τελευταία στιγμή. Γι’αυτό και πολλά σύγχρονα θέατρα στελεχώνονται ακόμα και σήμερα με υποβολείς. Σε μεγάλα θέατρα και παραδοσιακές όπερες της κεντρικής Ευρώπης, για παράδειγμα, όπου ένας σταθερός θίασος ανεβάζει πολλές εναλλασσόμενες παραστάσεις μέσα σε μία σεζόν, δεν είναι καθόλου σπάνιο φαινόμενο οι ηθοποιοί να αρχίσουν να απαγγέλλουν λόγια από άλλο χαρακτήρα, άλλη παράσταση, άλλη εποχή. Στην Ελλάδα, ο τελευταίος υποβολέας του Εθνικού Θεάτρου Νίκος Μινωτάκης, μιλώντας για την εμπειρία του από μια ηθοποιό, ανέφερε ότι ενώ υποδυόταν την Εκάβη στην ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη, άρχισε να απαγγέλλει στίχους της ίδιας ηρωίδας αλλά από άλλο έργο του Ευριπίδη, τις «Τρωάδες». Ένας άλλος ηθοποιός έπαθε «σεντόνι» και, αντί να χάσει το θάρρος του,

είπε θεατρικά στο κοινό «Περιμένετε», πλησίασε τον υποβολέα, τον ρώτησε «Τι λέω τώρα;» και η παράσταση συνεχίστηκε εν μέσω ηχηρών γέλιων. Μπορεί τα παραπάνω να μην αποτελούν συχνό φαινόμενο, αλλά αν δεν αντιμετωπιστούν κατάλληλα όταν συμβαίνουν, η παράσταση μπορεί να… τιναχτεί στον αέρα! Μεγάλη είναι η σημασία των υποβολέων και στην όπερα, όπου οι ερμηνευτές/ερμηνεύτριες πρέπει να είναι άψογοι/-ες στις νότες, στις κινήσεις, στον ρυθμό και στα λόγια. Είναι γνωστό το περιστατικό με τη Μαρία Κάλλας, που πήγε στο μπροστινό μέρος της σκηνής και προσποιήθηκε μια υπόκλιση για να πει στον υποβολέα «piu forte» (πιο δυνατά). Ως μύωψ ολικής, άλλωστε, και «σχεδόν τυφλή», όπως λένε, στη σκηνή, της ήταν αδύνατο να διαβάσει τα χείλη του! Γιατί σήμερα δεν ακούμε για υποβολείς; Σε πολλές περιπτώσεις, η δουλειά του υποβολέα έχει συγχωνευτεί με αυτή του διευθυντή/της διευθύντριας σκηνής, που μπορεί μέσω συστήματος ενδοεπικοινωνίας να «σώσει» τον ηθοποιό. Εξάλλου, σήμερα το «σανίδι» δεν είναι αυτό που ήταν άλλοτε, με σκηνές όλο και πιο μεγάλες ή περίπλοκες (επίπεδα, σύνθετα σκηνικά), που δεν διευκολύνουν την αξιοποίηση του υποβολέα. Πάντως σίγουρα είναι προτιμότερο να έχεις έναν ή μία επαγγελματία σαν τον υποβολέα για υποστήριξη, παρά ένα ακουστικό που πιάνει και τα σήματα των περαστικών ταξί (αληθινό περιστατικό!)… Κλείνω με ένα γνωστό ανέκδοτο, σύμφωνα με την Andreyeva, για τους υποβολείς: Πριν από την πρεμιέρα, ο πρωταγωνιστής ανακοινώνει χαλαρός στον υποβολέα: «Σήμερα μπορείς να ξεκουραστείς, ξέρω τα πάντα». Μετά το πρώτο κουδούνι: «Βασικά, καλύτερα να έχεις λίγο τον νου σου σε εμένα». Δεύτερο κουδούνι: «Στον μονόλογο, εκεί, ξέρεις πού, θέλω την προσοχή σου». Και τέλος, στο τρίτο κουδούνι: «Σε εκλιπαρώ, κάθε λέξη»!

[ 15 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Πες τη με το όνομά της THΣ ΈλεναΣ Καραθάνου (Α3)

Οι γυναίκες βρίσκονται μονίμως στα παρασκήνια.

Ο αγαπημένος σου ηθοποιός έφαγε ένα τοστ από τη μαμά του προτού πάει στο γύρισμα σαν άλλος Δον Ζουάν και τον κολλαρισμένο γιακά αυτού του συναδέλφου σου που θα τον ζήλευαν πολλοί η σύντροφός του τον επιμελήθηκε με αγάπη. Από την πιο μικρή λεπτομέρεια ώς και τη... θεωρία της σχετικότητας, οι γυναίκες βρίσκονται εκεί για να κάνουν τα πάντα χωρίς να απαιτούν να αναγνωριστεί η θυσία τους. Η Μίλεβα Μάριτς ήταν μια ακόμη γυναίκα που το όνομά της χάθηκε μπροστά στην επιβλητική φιγούρα του μεγαλοφυούς συζύγου της, Άλμπερτ Αϊνστάιν. Τι θα σκεφτόσουν αν σου έλεγα ότι ίσως η Μίλεβα ήταν ακόμη πιο ευφυής από τον πασίγνωστο επιστήμονα; Η Μίλεβα Μάριτς γεννήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου του 1875 και απεβίωσε στις 4 Αυγούστου του 1948. Ήταν σερβικής καταγωγής, παρότι μεγάλο μέρος της ζωής της το πέρασε στη Ζυρίχη της Ελβετίας. Η ζωή της ήταν πολυτάραχη. Ύστερα από τα χρόνια της λαμπρής σχολικής και ακαδημαϊκής της πορείας παντρεύτηκε τον Άλμπερτ Αϊνστάιν και μαζί του έκανε τρία παιδιά, εκ των οποίων το ένα δόθηκε για υιοθεσία σε εξαιρετικά νεαρή ηλικία. Η σχέση της με τον γνωστό επιστήμονα ήταν κατά μία έννοια μια σχέση εκμετάλλευσης. Η ίδια τον προμήθευε με σειρά σύνθετων μαθηματικών συσχετισμών και πράξεων και τον συμβούλευε για τη μεθοδολογία που

[ 16 ]

θα ήταν σκόπιμο να ακολουθήσει για να έχει επιτυχή ερευνητικά αποτελέσματα. Ο Αϊνστάιν έτσι προόδευε και βρισκόταν όλο και πιο κοντά στην ανάπτυξη της γνωστής σε όλους θεωρίας της σχετικότητας. Ύστερα, λοιπόν, από τη στενή συνεργασία του ζευγαριού η θεωρία αυτή άρχισε να παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις μέχρι, εν τέλει, ο Αϊνστάιν να πάρει το Νόμπελ Φυσικής το 1921. Η σιωπή τού – κατά τα άλλα πρωτοπόρου και προοδευτικού – Άλμπερτ Αϊνστάιν σχετικά με τη συνεισφορά της γυναίκας του στην ανακάλυψή του αποδεικνύει τον βαθιά ριζωμένο μισογυνισμό που μπορεί να έχει μέσα του ο κάθε άνθρωπος, προοδευτικός ή μη. Το γεγονός ότι ο πλέον μεγαλοφυής φυσικός της γενιάς του επέλεξε να αγνοήσει εντελώς την επίπονη προσπάθεια που κατέβαλε η Μίλεβα σε αυτήν την έρευνα αποκαλύπτει την πεποίθηση ότι οι γυναίκες μπορούν να αδικούνται και να χάνονται στη σκιά των αντρών. Η Μίλεβα ήταν μία από τις εκατομμύρια γυναίκες που το όνομά τους θυσιάστηκε στον βωμό της πατριαρχίας και τα κατορθώματά τους υποβιβάστηκαν από άντρες χωρίς καμία αιδώ. Από τις γυναίκες που φτιάχνουν τοστ και κολλάρουν γιακάδες πουκαμίσων μέχρι αυτές που ανακαλύπτουν τη θεωρία της σχετικότητας, όλες ανεξαιρέτως αξίζουν να είναι επώνυμες, με τα ονόματά τους συνθήματα σε πορείες με μονοιασμένους ανθρώπους.

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

[ 17 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Οι άνθρωποι στα παρασκήνια μιας καθαρής πόλης THΣ Ειρήνησ Γαγάνη (Β1)

Η

ελεεινή εικόνα μιας βρόμικης πόλης: τεράστιοι όγκοι συσσωρευμένων σκουπιδιών στους δρόμους και στα πεζοδρόμια, δυσοσμία, άνθρωποι εξαντλημένοι που καταναλώνουν μεγάλο μέρος του χρόνου τους σε ακατάλληλους πλέον κοινόχρηστους χώρους. Αν και κατά καιρούς το υποθετικό αυτό σκηνικό δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα, σίγουρα μας κάνει να εκτιμήσουμε τη δουλειά των δημοτικών υπαλλήλων καθαριότητας, οι οποίοι ωστόσο βιώνουν συχνά το στίγμα λόγω της εργασίας τους. Το δύσκολο έργο που αναλαμβάνουν να διεκπεραιώσουν κάθε μέρα είναι, για λόγους ίσως αυτονόητους, εξαιρετικά σημαντικό. Το πλύσιμο και ο καθαρισμός των δρόμων και των πεζοδρομίων, όπως και η αποκομιδή των απορριμμάτων, κρίνονται απαραίτητα για τη συντήρηση μιας θετικής εικόνας για τους δημόσιους χώρους, στους οποίους ζούμε και εξελισσόμαστε. Έτσι διευκολύνεται σημαντικά η καθημερινότητά μας, ενώ παράλληλα εξασφαλίζουμε μια υψηλή ποιότητα ζωής. Εξάλλου, όπως λέει και ο σοφός λαός, «η καθαριότητα είναι η μισή αρχοντιά». Γιατί τότε οι άνθρωποι που ασχολούνται με αυτήν γνωρίζουν πολλές φορές την υποτίμηση από τους συ-

[ 18 ]

μπολίτες τους; Η απάντηση έχει ίσως να κάνει με στερεοτυπικές αντιλήψεις σχετικά με το μορφωτικό επίπεδο των υπαλλήλων καθαριότητας και με το γεγονός ότι το έργο που επιτελούν δεν απαιτεί ειδικές γνώσεις και δεξιότητες. Ίσως πάλι σχετίζεται με την ίδια την φύση της δουλειάς, που δυστυχώς είναι βρώμικη, κοπιαστική, σίγουρα ανθυγιεινή και οι αμοιβές σχετικά χαμηλές. Ή ακόμα επειδή γίνεται συνήθως στην αφάνεια και δεν λαμβάνει την αναγνώριση που πρέπει. Πάντως, οι παραπάνω πιθανοί λόγοι υποτίμησης ίσως είναι τελικά λόγοι για τους οποίους οφείλουμε να σεβόμαστε τους/τις υπαλλήλους καθαριότητας ακόμα περισσότερο. Η καθαριότητα είναι κομμάτι του πολιτισμού μας. Μια αρνητική εικόνα ενός δήμου σε αυτόν τον τομέα φανερώνει την ύπαρξη προβλημάτων σε πολλά επίπεδα. Χωρίς όμως την κατάλληλη παιδεία και τον στοιχειώδη σεβασμό, εάν οι ίδιοι και οι ίδιες δεν φροντίζουμε για την καθαριότητα της γειτονιάς μας σαν προέκτασης του σπιτιού μας, είναι αδύνατον να κατανοήσουμε τη σημασία της δουλειάς που γίνεται για την συντήρησή της. Η δημόσια καθαριότητα οφείλει να απασχολεί όλους και όλες μας και πρέπει να επιβραβεύουμε τους ανθρώπους που καταβάλλουν καθημερινά αγώνα για αυτήν.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΑΚΗΣ (Γ4)

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Στα παρασκήνια της έναστρης νύχτας Tησ Αγγελίνασ Νικοκάβουρα (A2)

Στον Νότο της Ολλανδίας υπάρχει μια μικρή πόλη, η

Ζούντερτ, την οποία μπορεί κανείς να μη γνώριζε αν δεν ήταν η πατρίδα του Βίνσεντ βαν Γκογκ. Εκεί γεννήθηκε ο σπουδαίος μετα-ιμπρεσιονιστής καλλιτέχνης στις 30 Μαρτίου του 1853. Ήταν το μεγαλύτερο από τα επτά παιδιά μιας αστικής οικογένειας. Ιδιαίτερα ευαίσθητος από μικρό παιδί και αρκετά ακοινώνητος, ο Βίνσεντ παρουσίασε από πολύ νωρίς τάσεις μελαγχολίας. Mόνη παρέα του στις βόλτες του στην εξοχή ήταν συχνά ο κατά τέσσερα χρόνια μικρότερος αδερφός του, Θεόδωρος, που έγινε ο πιο δικός του άνθρωπος ως το τέλος της ζωής του: ο αγαπημένος του «Τεό». Από τα δεκαέξι του χρόνια ξεκίνησε να ζωγραφίζει μόνος του και, παρόλο που έκανε κάποια στιγμή μαθήματα ζωγραφικής, υπήρξε ουσιαστικά αυτοδίδακτος, χωρίς ποτέ να είναι βέβαιος για τον δρόμο του, ποτέ σίγουρος για τις κατακτήσεις του. Έμεινε πάντα έρμαιο ενός εύθραυστου ψυχισμού, που τον οδήγησε τελικά σε κρίσεις παράνοιας – σε μία από τις χειρότερες έκοψε μόνος του το αυτί του. Έγκλειστος σε άσυλο τα τελευταία χρόνια της ζωής του, συνέχισε να ζωγραφίζει μανιωδώς ώσπου κατέληξε στην αυτοκτονία σε ηλικία μόλις 37 ετών: αυτοπυροβολήθηκε έπειτα από ένα ακόμη ψυχωτικό επεισόδιο. Στις τελευταίες στιγμές του δίπλα του βρέθηκε, όπως πάντα, ο Τεό. Ο Βίνσεντ βαν Γκoγκ υπήρξε απίστευτα παραγωγικός – 800 πίνακες και ισάριθμα περίπου σχέδια ήταν η παραγωγή των τελευταίων δέκα χρόνων της σύντομης ζωής του. Σίγουρα δεν θα ήταν τόσο μεγάλη αν στο παρασκήνιο του βίου του δεν βρισκόταν ο Τεό. Ο Θεόδωρος βαν Γκογκ, επιτυχημένος έμπορος τέχνης, υπήρξε σε όλη του τη ζωή ο πιο στενός φίλος, υποστηρικτής και συνοδοιπόρος του μετέπειτα διάσημου αδερφού του. Ήταν αυτός που πρώτος τον συμβούλεψε να γίνει καλλιτέχνης και του πρόσφερε απλόχερα αμέριστη οικονομική και συναισθηματική στήριξη ώστε να μπορέσει να αφοσιωθεί στην τέχνη του. Ήταν αυτός που στάθηκε πάντα δίπλα του σαν πατέρας, καλλιεργώντας μαζί του μία μοναδική σχέση αμοιβαίας στοργής και εμπιστοσύνης.

[ 20 ]

Ο στενότατος δεσμός τους προβάλλεται μέσα από την πλούσια αλληλογραφία τους, ιδιαίτερα τις εκατοντάδες επιστολές του Βίνσεντ προς τον Τεό, που κρατούσε και το μικρότερο ακόμα σημείωμα του αδερφού του. Ο ζωγράφος τού έγραφε σχεδόν καθημερινά, μιλώντας του σαν σε εξομολόγο για την τέχνη, για την οικονομική του ανέχεια, για τις ερωτικές του απογοητεύσεις, για τα όνειρά του, ακόμα και για την αρρώστια του. Παρά τα παράπονα που κάποτε εξέφρασε στον Τεό για την εμπορική αποτυχία του έργου του, δεν μπόρεσε να μην αναγνωρίσει στο τελευταίο γράμμα του την καθοριστική συμβολή του αδερφού του στο έργο του: «πάντα θα θεωρώ πως είσαι κάτι άλλο από έναν απλό έμπορο πινάκων του Κορό και πως μ’ εμένα έχεις το μερτικό σου στην ίδια τη δημιουργία ορισμένων πινάκων, που διατηρούν τη γαλήνη τους ακόμα και στην καταστροφή». Ο πιο αναγνωρίσιμος ίσως σήμερα πίνακας της δυτικής τέχνης είναι η «Έναστρη νύχτα», την οποία ο ζωγράφος φιλοτέχνησε το 1889 μέσα στο δωμάτιό του στο άσυλο όπου νοσηλευόταν. Μετά τον θάνατο του αδερφού του, ο Τεό, που όσο εκείνος ζούσε μπόρεσε να πουλήσει μόνο έναν πίνακά του, θέλησε να οργανώσει μια αναδρομική έκθεση των έργων του. Όμως δεν πρόλαβε. Με κλονισμένη υγεία και ο ίδιος, στάθηκε αδύνατο να αντέξει ψυχολογικά την απώλεια του Βίνσεντ και πέθανε μόλις έξι μήνες αργότερα (τον Ιανουάριο του 1891). Θάφτηκε δίπλα στον αγαπημένο του αδερφό στο νεκροταφείο της Ωβέρ-συρΟκάζ, παραμένοντας έτσι για πάντα στο πλευρό του. Την αποστολή του στη διάδοση των έργων του Βίνσεντ συνέχισε η γυναίκα του Γιοχάνα, χάρη στις ενέργειες της οποίας αναδείχθηκε η μοναδική καλλιτεχνική φυσιογνωμία του κορυφαίου ζωγράφου. Θα είχαμε άραγε, αν δεν υπήρχε ο Τεό, όλη αυτήν την κληρονομιά, όλους αυτούς τους θησαυρούς της ψυχής και της τέχνης της ιδιοφυίας του βαν Γκογκ; Θα είχαμε ξεχυθεί στους μπλε ουρανούς πάνω από τα ολοκίτρινα σταροχώραφα που τόσο απλόχερα μας χάρισε το υπέροχο μυαλό του;

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΙΩΑΝΝΑ ΜΕΛΕΓΚΟΒΙΤΣ (ΙΒ1)

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

[ 22 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Μια ζωή στα μυστικά TΟΥ Λεωνίδα Μουστάκα (A1)

Π

ολλά έχουν γραφτεί για το SOE (Special Operations Executives) στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ένα όνομα όμως συχνά παραβλέπεται: αυτό της Vera Atkins. Αν και έμοιαζε με απλή κομψή γυναίκα με ωραία φορέματα, πίσω από αυτήν την εμφάνιση κρυβόταν μια από τις πιο έξυπνες και επικίνδυνες γυναίκες της εποχής της. Πώς μπόρεσε όμως η ζωή μιας γυναίκας που μεγάλωσε στην αγκαλιά της ευημερίας και του κοσμοπολιτισμού στη Ρουμανία να πάρει τέτοια απροσδόκητη τροπή; Η εβραϊκή καταγωγή της και ένα κλίμα φασισμού και αντισημιτισμού την οδήγησαν να μεταναστεύσει στην Αγγλία. Από μεταφράστρια σε μια εταιρεία εξελίχθηκε σε στενή σύμβουλο του συνταγματάρχη Maurice Buckmaster. Πολλοί νόμιζαν ότι η Atkins ήταν μια απλή γραμματέας, όμως είχε πολύ σημαντικότερο ρόλο στον πόλεμο. Είχε αναλάβει τον ρόλο της αξιωματικού κατασκοπείας και ήταν εκείνη που στρατολογούσε και προπονούσε Άγγλους κατάσκοπους. Στο αποκορύφωμα του πολέμου επέβλεπε τις επιχειρήσεις πολυάριθμων πρακτόρων, πολλοί από τους

οποίους ασχολούνταν με κατασκοπεία, σαμποτάζ και αντιστασιακές δραστηριότητες. Η Άτκινς ήταν γνωστή για τη σχολαστική της προσοχή στη λεπτομέρεια και τη δέσμευσή της για την ασφάλεια των πρακτόρων της, καθώς αναλάμβανε συχνά επικίνδυνες αποστολές για να εκτιμήσει προσωπικά την κατάσταση επί τόπου. Παρ’ όλα αυτά, από τους 400 κατασκόπους που είχε στείλει σε μυστικές αποστολές 118 δεν επέστρεψαν. Όταν ο πόλεμος τελείωσε το 1945, φορτωμένη με ενοχές για αυτές τις απώλειες και ενάντια στην αρχική αντίδραση της ΜΙ6 και του βρετανικού κράτους, εντόπισε 106 από αυτούς. Η Βέρα Άτκινς αντιπροσωπεύει μια ομάδα γενναίων γυναικών, των οποίων τα ονόματα παραμένουν άγνωστα στους περισσότερους. Παρά τα σημαντικά τους επιτεύγματα κατά τη διάρκεια του πολέμου, αυτές οι γυναίκες δεν έλαβαν την αναγνώριση που τους αξίζει. Ήρθε η στιγμή να φέρουμε τα ονόματά τους στο προσκήνιο, διασφαλίζοντας ότι δεν θα παραμείνουν στο παρασκήνιο.

[ 23 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

[ 24 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Ιρένα Σέντλερ: ηρωίδα του συναισθήματος και της ανδρείας Toy Αλέξανδρου Αναγνωστόπουλου (ιΒ1)

Στις σελίδες της ιστορίας υπάρχουν άτομα οι ιστορίες

των οποίων υπερβαίνουν τον χρόνο και εμπνέουν γενιές. Η Ιρένα Σέντλερ, μια Πολωνή κοινωνική λειτουργός γεννημένη το 1910, είναι μια τέτοια άγνωστη ηρωίδα, η ζωή και το έργο της οποίας ενσαρκώνουν το θάρρος, το συναίσθημα και την αντοχή. Η πορεία της Σέντλερ ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Πολωνία ήταν υπό ναζιστική κατοχή. Αναγνωρίζοντας τη δύσκολη θέση των εβραϊκών οικογενειών που αντιμετώπιζαν διωγμό, αποφάσισε να παρέμβει και βρέθηκε, ως κοινωνική λειτουργός, στη μοναδική θέση να αλλάζει τη ζωή εκείνων που υπέφεραν από το αδυσώπητο καθεστώς. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά επιτεύγματα της Σέντλερ ήταν ο ρόλος της στο γκέτο της Βαρσοβίας. Όταν οι Ναζί εγκλώβισαν εκεί εκατοντάδες χιλιάδες Εβραίους, σχεδίασε μια κρυφή επιχείρηση για να σώσει παιδιά από τα νύχια του Ολοκαυτώματος. Μαζί με ένα δίκτυο συνεργατών της επινόησε ένα πολύπλοκο σχέδιο για να οδηγήσει παιδιά εβραϊκών οικογενειών σε ασφαλές μέρος. Με την πρόφαση των εξετάσεων υγείας και των εμβολιασμών, η Σέντλερ και οι συνεργάτες της μετέφεραν κρυφά τα παιδιά έξω από το γκέτο. Καταγράφοντας προσεκτικά την πραγματική ταυτότητα κάθε παιδιού έθαψαν τα στοιχεία τους σε βάζα σε έναν κήπο για να διατηρήσουν ένα αρχείο για μελλοντική επανασύνδεση. Αυτή η πράξη αντίστασης και ανθρωπιάς έσωσε πάνω από 2.500 παιδιά από σίγουρο θάνατο. Ωστόσο, οι κίνδυνοι που αντιμετώπιζε ήταν τεράστιοι. Εάν εντοπιζόταν, η τιμωρία θα ήταν βαριά – πιθανώς θάνατος. Παρ’ όλα αυτά, η αφοσίωσή της στη σωτηρία ζωών υπερείχε της προσωπικής της

ασφάλειας. Η Σέντλερ είπε κάποτε: «Κάθε παιδί που σώθηκε με τη βοήθειά μου και τη βοήθεια όλων των υπέροχων κρυφών μαρτύρων που σήμερα δεν ζουν πια είναι η δικαιολογία της ύπαρξής μου σε αυτήν τη γη και όχι ένας τίτλος δόξας.» Παρά τις θαρραλέες προσπάθειές της, η ιστορία της Ιρένα Σέντλερ παρέμενε σχεδόν άγνωστη για δεκαετίες. Το κομμουνιστικό καθεστώς της μεταπολεμικής Πολωνίας απέκρυψε τις επιτυχίες της λόγω της σύνδεσής της με αντικομμουνιστικά κινήματα. Δεν ήταν παρά μόνο στις αρχές του 21ου αιώνα που η εξαιρετική της γενναιοδωρία αναγνωρίστηκε διεθνώς. Το 2007, η Ιρένα Σέντλερ ήταν υποψήφια για το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης για τις αφιλοκερδείς πράξεις της κατά τη διάρκεια του πολέμου. Η υποψηφιότητα έφερε την ιστορία της στο προσκήνιο και ο κόσμος αναγνώρισε επιτέλους το μέγεθος της συνεισφοράς της στην ανθρωπότητα. Στα τελευταία της χρόνια έγινε σύμβολο ελπίδας, ανθεκτικότητας και διαχρονικού ανθρώπινου πνεύματος. Η Ιρένα Σέντλερ μάς διδάσκει μαθήματα για τη δύναμη του συναισθήματος. Η ιστορία της μας προκαλεί να εξετάσουμε τη δική μας ζωή και να σκεφτούμε πώς μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά, ανεξαρτήτως των συνθηκών. Καθώς σκεφτόμαστε τη ζωή και το έργο της Ιρένα Σεντλερ, ας εμπνευστούμε από το θάρρος και την αντοχή της. Ας αφήσουμε την κληρονομιά της να λειτουργήσει ως υπενθύμιση ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας υπάρχουν άτομα φωτεινά, που μας οδηγούν προς έναν καλύτερο, πιο συμπονετικό κόσμο.

[ 25 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Νοσηλευτικό προσωπικό: Οι αφανείς ήρωες και ηρωίδες της υγείας THΣ ΜαργαρίταΣ Ράμπου (Α1)

Η

σωστή υγειονομική περίθαλψη είναι ένα μεγάλο στοίχημα για τις σύγχρονες κοινωνίες. Η παροχή της απαιτεί όχι μόνο την ύπαρξη υλικοτεχνικών υποδομών άλλα και υγειονομικό προσωπικό που να μπορεί να αντεπεξέλθει στην παροχή ικανοποιητικών υπηρεσιών στα ασθενή άτομα. Οι γιατροί αναλαμβάνουν ένα μεγάλο μερίδιο της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και δικαιωματικά χαίρουν αναγνώρισης και εκτίμησης. Ωστόσο, το νοσηλευτικό προσωπικό παρέχει εξίσου σημαντικές υπηρεσίες, χωρίς όμως να απολαμβάνει, τις περισσότερες, φορές την ίδια κοινωνική αναγνώριση. Η κοινωνία αντιμετωπίζει τους/τις γιατρούς ως τα μοναδικά άτομα που μπορούν να δώσουν τέλος σε μια νόσο ή ένα τραύμα. Το έργο των νοσηλευτ(ρι)ών παραγκωνίζεται και τα άτομα αυτά χαρακτηρίζονται «βοηθητικό προσωπικό». Εντούτοις, ένα νοσοκομείο δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει χωρίς αυτά. Αυτά είναι τα άτομα που συμπαραστέκονται στο πρόσωπο που ασθενεί, σπεύδουν να το βοηθήσουν ακόμα και για τα πιο μικρά πράγματα, βρίσκονται πάντα στην διάθεσή του. Είναι τα άτομα που αναγκάζονται να αντιμετωπίζουν τις ιδιοτροπίες του, που μεταδίδουν τα άσχημα νέα στα συγγενή του πρόσωπα. Αλλά στο τέλος, όταν έρθει

[ 26 ]

η ώρα να φύγουμε από το νοσοκομείο, ευχαριστούμε μόνο τον/την γιατρό. Είναι δύσκολο για μια κοινωνία να αλλάξει παγιωμένες αντιλήψεις. Αλλά πώς περιμένουμε από την κοινωνία να αναγνωρίσει το έργο των νοσηλευτ(ρι)ών όταν η ίδια η Πολιτεία το απαξιώνει; Το αίτημά τους για μισθολογικές αυξήσεις έχει λάβει οικουμενική διάσταση με απεργίες σε όλον τον κόσμο. Οι νοσηλευτές και οι νοσηλεύτριες ζητούν καλύτερα ωράρια και περισσότερες προσλήψεις. Όμως αυτά τα αιτήματά τους περνούν απαρατήρητα και οι ελλείψεις νοσηλευτικού προσωπικού στα νοσοκομεία και στις ΜΕΘ και οι χαμηλοί μισθοί συγκριτικά με το έργο τους εξακολουθούν να υπάρχουν. Αντιθέτως το κράτος αντιμετωπίζει, για παράδειγμα, τα μισθολογικά ζητήματα των γιατρών με μεγαλύτερη σοβαρότητα, καθώς το 2022 υπήρχε αύξηση κατά 10% και από τον Ιανουάριο του 2024 επιπλέον αύξηση κατά 20% στην αποζημίωση των εφημεριών τους. Το νοσηλευτικό προσωπικό δεν ζητά από την κοινωνία και την Πολιτεία να του δώσει ηρωική υπόσταση, αλλά να αναγνωρίσει πως δεν βρίσκεται στα νοσοκομεία μόνο για να αλλάζει καθετήρες αλλά και για να σώζει ζωές.

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

[ 27 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Βιοχημεία, έρευνα και σεξισμός Tησ ΜαρίναΣ Μελέγκοβιτς (ΙΒ2)

Β

ιοχημεία, έρευνα και σεξισμός. Οι σουφραζέτες φαίνεται πως δεν επηρέασαν τόσο τον κόσμο της Ρόζαλιντ Φράνκλιν (η οποία χρησιμοποιώντας κρυσταλλογραφία ακτίνων Χ ανακάλυψε το «Χ» του DNA αλλά και τη μοριακή σύσταση των νουκλεϊκών οξέων), καθώς ποιο άραγε ήταν το άτομο που δεν αναγνωρίστηκε για την έρευνα στην οποία μόλις αναφέρθηκα; Ντινγκ! Ντινγκ! Νινγκ! Η ίδια η επιστημόνισσα. Γιατί άραγε; Αναρωτιέμαι. Ως γνωστόν, τρία πράγματα κυριαρχούσαν πάντοτε στην επιστήμη: η λογική σκέψη, η δύναμη της έρευνας και ο σεξισμός. Άνθρωποι στα παρασκήνια; Ίσως καλύτερα εκτός θεάτρου. Στις επιστημόνισσες αναφέρομαι, οι οποίες έπρεπε να κάνουν πολλά άλματα ώστε να περάσουν από τους σεκιουριτάδες, να χωθούν στα παρασκήνια και να ανεβούν στην σκηνή της παράστασης της επιστήμης. Και εξαίρεση δεν αποτέλεσε η, πίσω από τα παρασκήνια, Ρόζαλιντ Φράνκλιν, χάρη στην καινοτόμο έρευνα της οποίας γνωρίζουμε σήμερα ότι το DNA είναι μία διπλή έλικα, σε αντίθεση με άλλες θεωρίες που είχαν, μεταξύ άλλων, οι J. Watson και F. H. C. Crick. Το τραγικό του παρασκηνίου αυτού; Οι δύο άντρες που πήραν όλη την αναγνώριση για τα συμπεράσματα που εύκολα θα έβγαζε κανείς από την έρευνα της Φράνκλιν κέρδισαν το βραβείο Νόμπελ το 1962 – τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό της. Καλώς ήρθατε, λοιπόν, στην καθημερινότητα μιας επιστημόνισσας του 20ού αιώνα. Γνωρίζουμε σήμερα ότι η έρευνα αυτή ανήκε στη Ρόζαλιντ και όχι στους Watson και Crick, αλλά έπρεπε όντως αυτό να γίνει μετά τον θάνατό της; Η απάντηση είναι ένα κατηγορηματικό «όχι», αλλά η φιλοδοξία μας παραμένει ο χώρος της επιστήμης να μην αποτελείται από «βιοχημεία, έρευνα και σεξισμό».

[ 28 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Τα παιδιά στα παρασκήνια του σχολικού μας μιούζικαλ Toy Άλκη-ΓιώργοΥ Κισσαμιτάκη (ιΒ1)

Ό

ταν λέμε ότι κάποιο άτομο «μένει στα παρασκήνια», αμέσως χρωματίζουμε με ένα αρνητικό πρόσημο αυτήν τη φράση, υπονοώντας ότι δεν βγαίνει να πάρει το χειροκρότημα και τα εύσημα που του αξίζουν. Όμως κάνουμε καλά ή μήπως χρειάζεται να ορίσουμε εκ νέου τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την έννοια; Όπως φαίνεται και από το «Oppenheimer» του Christopher Nolan, είναι καιρός για μια αναθεώρηση. Η φράση υπονοεί ότι το άτομο μένει στα παρασκήνια όχι από επιλογή του, αλλά επειδή αναγκάζεται από κάποιο τρίτο πρόσωπο, μια που η κοινωνία μας συχνά δεν αναγνωρίζει τη σκληρή δουλειά των μελών της λόγω του εγωιστικού τρόπου σκέψης που προωθεί. Έτσι όταν ένας άνθρωπος έχει την ευκαιρία να αναγνωριστεί για την αξία του, συνήθως την αδράχνει χωρίς δεύτερη σκέψη, καθώς είναι πολύ πιθανό να μην έχει ξανά αυτή τη δυνατότητα. Αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Το πρόβλημα είναι ότι κάποιοι άνθρωποι βλέπουν τη δημόσια αποθέωση της σκηνής ως τον μόνο αποδεκτό τρόπο να λάβουν συγχαρητήρια, κάτι το οποίο αποτελεί ένα προβληματικό δείγμα ναρκισσισμού. Προς αποφυγή κάποιας παρεξήγησης, οι άνθρωποι πρέπει να παίρνουν πάντα τα εύσημα που τους αρμόζουν, ωστόσο το να θεοποιεί κανείς τη «σκηνή», τη δημοσιότητα και την προσοχή δεν είναι υγιές και μπορεί να οδηγήσει στην καταστροφή του ατόμου απ’ τη δημόσια γνώμη, στην οποία βασίζεται τόσο πολύ. Επίσης ανθυγιεινή είναι η περιφρόνηση των παρασκηνίων και των ανθρώπων που εργάζονται σε αυτά, των οποίων η ύπαρξη –τόσο μεταφορικά όσο και κυριολεκτικά– εξασφαλίζει την ομαλή διεξαγωγή της «παράστασης». Αφ’ ης στιγμής δημιουργείται ένας ελιτισμός με κριτήριο το ποιο άτομο είναι πάνω ή πίσω από τη σκηνή το μίσος είναι μονόδρομος, όπως με τη σειρά της και η χαμηλή αυτοεκτίμηση του προσώπου που το αποδέχεται. Τα παρασκήνια και η σκηνή δεν συνδέονται αποκλειστικά με τις έννοιες της αφάνειας και της αποθέωσης αντίστοιχα. Στη σκηνή τα μάτια του κοινού είναι καρφωμένα πάνω σου, έτοιμα να σε κρίνουν σε κάθε σου αποτυχία, να γελάσουν με κάθε σου εξευτελιστικό λάθος. Για

κάποιους ανθρώπους η πίεση αυτή είναι αποπνικτική· για άλλους είναι απλώς ενοχλητική και γι’ αυτό προσπαθούν να την αποφύγουν και να δράσουν μακριά απ’ τα φώτα της δημοσιότητας, αυξάνοντας έτσι την αποτελεσματικότητά τους. Το συναίσθημα αυτό συμμερίζεται και ο Lewis Strauss, ή τουλάχιστον η εκδοχή του στο «Oppenheimer». «Οι ερασιτέχνες αποζητούν τον ήλιο. Καταβροχθίζονται. Η δύναμη παραμένει στις σκιές», λέει στη δραματική τρίτη πράξη του έργου. Πόσο δίκιο έχει! Αρχίζει κατακρίνοντας τη ματαιοδοξία εκείνων που αποζητούν τα φώτα της δημοσιότητας, η οποία τόσο συχνά τους οδηγεί στην αποτυχία, και σχολιάζει πως η πραγματική δύναμη «μένει στις σκιές», ήτοι στα παρασκήνια. Ο Strauss – τόσο στο «Oppenheimer» όσο και στην πραγματική ζωή – αντιπροσωπεύει και τις δύο πλευρές του ρητού του. Όσον αφορά την πρώτη, ήταν υπεύθυνος για την οργάνωση της ακρόασης που κόστισε στον πρωταγωνιστή την άδεια ασφάλειάς του, την υπόληψή του και την πολιτική του επιρροή, την οποία είχε χρησιμοποιήσει – διόλου συμπτωματικά – για να διαφωνήσει με τις πολιτικές πεποιθήσεις του Strauss όσον αφορά τα πυρηνικά όπλα. Ο Strauss καθ’ όλη την παραμονή του Oppenheimer στο βουνό ήταν αόρατος, σπρώχνοντας τα ντόμινο ώστε να καταλήξουν στο επιθυμητό για τον ίδιο αποτέλεσμα και παραμένοντας ανυποψίαστος χάρη στη δράση του από τα παρασκήνια. «Βγήκε», όμως, «στον ήλιο και φαγώθηκε» από το πλέον επικριτικό κοινό, το Αμερικάνικο Κοινοβούλιο, το οποίο, υποπτευόμενο την ανάμειξή του στη δυσφήμιση του Oppenheimer, αρνήθηκε να τον κάνει υπουργό. Μπορεί, λοιπόν, να χρησιμοποίησε τη διακριτικότητα των «παρασκηνίων» για να καταστρέψει την υπόληψη ενός αθώου ανθρώπου, αλλά ας μην αφήσουμε το ανήθικο των πράξεών του να μας αποσπάσει από την αλήθεια των λόγων του. Ο Lewis Strauss δεν περιφρόνησε τα παρασκήνια και τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν, δεν επιζήτησε το φως της δημοσιότητας (τουλάχιστον στην αρχή) και βγήκε κερδισμένος όσο δεν το έκανε. Αξίζει να τον μιμηθούμε ως προς αυτό.

[ 29 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

[ 30 ]

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Εσύ πριν από εμένα TΗΣ ΧρυσήΣ Στρατοπούλου (Α4)

Μια πολυσυζητημένη ιστορία του καλλιτεχνικού κό-

σμου η οποία κατέπληξε μικρούς και μεγάλους, άφησε ανεξίτηλη τη σφραγίδα της στην κοινωνία μας και αποτελεί θέμα συζήτησης μέχρι και σήμερα είναι η ζωή της μοναδικής Αμερικανίδας ζωγράφου Μάργκαρετ Κιν. Η Μάργκαρετ έτρεφε αγάπη για τη ζωγραφική από μικρή και επί έξι δεκαετίες δημιουργούσε και σχεδίαζε πίνακες με ένα βασικό χαρακτηριστικό: τα πρόσωπα που απεικονίζονταν στους πίνακές της είχαν μεγάλα, στρογγυλά, έντονα μάτια που τραβούσαν την προσοχή κάθε περαστικού θαυμαστή. Αυτό το στοιχείο πρωταγωνιστούσε σκοπίμως στα έργα της Μάργκαρετ διότι ήθελε να φέρει στην επιφάνεια τη δυσκολία που αντιμετώπιζε η ίδια όταν ήταν μικρή: εξαιτίας του προβλήματος ακοής που τη συνόδευε από παιδί, η ζωγράφος αναγκαζόταν να επικεντρώνεται στις εκφράσεις του προσώπου προκειμένου να κατανοεί πλήρως τους συνομιλητές της. Έτσι, αποτύπωνε αυτή την ανάγκη και στα πρόσωπα των έργων της, κάνοντας τα μάτια το πιο έντονο χαρακτηριστικό τους. Η Μάργκαρετ παντρεύτηκε τρεις φορές. Ο δεύτερος γάμος της πραγματοποιήθηκε το 1955 με τον Γουόλτερ Στάνλεϊ Κιν, έναν Αμερικανό επιχειρηματία που πριν τη γνωρίσει εργαζόταν ως έμπορος υποδημάτων. Όταν τον παντρεύτηκε, η Μάργκαρετ υπέφερε από το άδικο και την αποξένωση. Αποφάσισε, λοιπόν, να παρουσιάσει τα έργα της σε μια προσπάθεια να αποκαλύψει το ταλέντο της στον κόσμο. Τότε ο σύζυγός της Γουόλτερ παρουσίασε τα έργα της ως δικά του, λαμβάνοντας ο ίδιος όλον τον θαυμασμό και την εκτίμηση του πλήθους. Η νεαρή καλλιτέχνιδα βρέθηκε στη σκιά της δικής της λάμψης και αναγκάστηκε, καταπιεσμένη και αβοήθητη, να ζήσει αυτήν την πραγματικότητα για δεκαπέντε

περίπου χρόνια, κατά τα οποία τα έργα της εμφανίζονταν ως δημιουργήματα του συζύγου της. Η Μάργκαρετ, όμως, συνειδητοποίησε τότε πως δεν μπορούσε να συνεχίσει έτσι τη ζωή της. Πήρε διαζύγιο από τον Γουόλτερ και είπε για πρώτη φορά την ιστορία της στο κοινό, αποφασισμένη να αποδείξει τι έχει κατορθώσει και να διεκδικήσει ό,τι δικαιωματικά τής ανήκε. Ο Γουόλτερ αρνήθηκε κατηγορηματικά όσα είχαν ειπωθεί, ενισχύοντας για κακή του τύχη την αποφασιστικότητα της πρώην συζύγου του, που, εξοργισμένη από την αδικία, προκάλεσε δημοσίως τον Γουόλτερ σε μια καλλιτεχνική αναμέτρηση με σκοπό να αποδειχτεί η ταυτότητα του αληθινού καλλιτέχνη. Εκείνος φυσικά δεν εμφανίστηκε, εξαιτίας κάποιου υποτιθέμενου τραυματισμού. Η Μάργκαρετ, ασφαλώς, εμφανίστηκε στην αναμέτρηση και σχεδίασε ένα πανομοιότυπο με τους υπόλοιπους πίνακες έργο, κατακτώντας έτσι τον τίτλο που τόσα χρόνια είχε στερηθεί. Εκείνη την περίοδο ξεσκεπάστηκε η ιστορία μιας ζωής γεμάτης καταπίεση, ψέματα και υποκρισία –η ιστορία μιας δυνατής γυναίκας που κατάφερε να διεκδικήσει όσα άξιζε, ανατρέποντας ένα καλοστημένο ψέμα. Η ιστορία αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της καταπίεσης που δέχονταν οι γυναίκες κατά τον 20ό αιώνα. Στη σημερινή κοινωνία είναι γνωστό ότι έχει αποκατασταθεί σχεδόν ολοκληρωτικά η ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα και οποιαδήποτε καταπίεση εις βάρος μιας γυναίκας ή ενός άνδρα δεν είναι ευπρόσδεκτη. Παλαιότερα κάτι τέτοιο δεν συνέβαινε, όπως αποδεικνύει – μεταξύ άλλων – η ζωή της Μάργκαρετ. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι η ιστορία της αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση για κάθε γυναίκα που κρύβεται στη σκιά κάποιου άνδρα και η οποία οφείλει στον εαυτό της να λάβει τη δύναμη που χρειάζεται για να διεκδικήσει τη ζωή που της αξίζει.

[ 31 ]

ΙΙΙ. INTER PARES

α. Αρθρογραφία ποικίλης ύλης Μια ιστορία από τον κόσμο των πουλιών: το παγώνι Tου Αλέξανδρου Αναγνωστόπουλου (ΙΒ2)

Τ

ο παγώνι, ένα πουλί με θαυμαστό παρουσιαστικό, έχει μονοπωλήσει διαχρονικά τη φαντασία των πολιτισμών σε όλο τον κόσμο. Πέρα από τη φυσική του ομορφιά, αυτό το μαγευτικό πουλί έχει μείνει στην ιστορία, συμβολίζοντας ποικίλες έννοιες και αρετές σε διάφορους πολιτισμούς. Στην καρδιά της Ινδίας το παγώνι αναδεικνύεται ως το εθνικό πουλί, φέροντας τεράστια πολιτιστική σημασία. Η ινδουιστική μυθολογία συνδέει το παγώνι με θεότητες όπως η Σαρασβατί, η θεά της σοφίας, και ο Καρτικέια, ο θεός του πολέμου. Συμβολίζοντας την χάρη, την ομορφιά και την προστασία, το παγώνι γίνεται επαναλαμβανόμενο θέμα σε θρησκευτικές και πολιτιστικές εκφράσεις. Πηγαίνοντας δυτικά, στην αρχαία Ελλάδα το παγώνι συνδέεται μυθολογικά με την Ήρα, τη θεά του γάμου και της γέννας. Τα μάτια στα φτερά του θεωρείται ότι βλέπουν τα πάντα, αντιπροσωπεύοντας την αγρυπνία και τη σοφία. Το παγώνι γίνεται έτσι έμβλημα της αθανασίας, ένα θέμα που επαναλαμβάνεται σε πολλούς πολιτισμούς και θρησκείες, βρίσκοντας έκφραση και στον χριστιανισμό, όπου η ανανέωση του παγωνιού αντιστοιχεί στην ανάσταση. Στην Περσική Αυτοκρατορία, το παγώνι στολίζει τους θρόνους των βασιλέων, συμβολίζοντας όχι μόνο την πολυτέλεια, αλλά και τη βασιλική εξουσία. Γίνεται ένας φύλακας, ένα σύμβολο ευεργεσίας, καθώς οι αυτοκράτορες διακοσμούν τους θρόνους τους με εικόνες που αντικατοπτρίζουν τη ζωντανή και προστατευτική παρουσία του

παγωνιού. Ταξιδεύοντας προς τα Μεσοαμερικανικά πολιτισμικά κέντρα, οι Αζτέκοι και οι Μάγια φορούν τα πολύχρωμα φτερά του παγωνιού στην τελετουργική τους ενδυμασία, εξυψώνοντάς το σε σύμβολο κύρους και τιμής. Το παγώνι γίνεται γέφυρα μεταξύ του κοσμικού και του πνευματικού, προσθέτοντας ένα θεϊκό άγγιγμα στην πολιτιστική αφήγηση αυτών των αρχαίων κοινωνιών. Στην Κίνα το παγώνι υιοθετείται χάρη στον φιλικό του χαρακτήρα. Συμβολίζοντας την ομορφιά και την καλή τύχη, τα πολύχρωμα φτερά του γίνονται αντιληπτά ως πηγή θετικής ενέργειας. Αποτυπώνεται, έτσι, σε έργα τέχνης και στη λογοτεχνία ως σύμβολο ευημερίας και τύχης. Καθώς προχωρούμε προς τη σύγχρονη εποχή, το παγώνι συνεχίζει να εμπνέει καλλιτέχν(ιδ)ες και συγγραφείς παγκοσμίως. Η ομορφιά, η κομψότητα και η ζωντάνια του λειτουργούν ως αιώνια πηγή έμπνευσης, ένα σύμβολο που ξεπερνά πολιτιστικά σύνορα και αξιοποιείται σε όλες τις εποχές. Ωστόσο τον 21ο αιώνα το παγώνι αντιμετωπίζει προκλήσεις. Προγράμματα διατήρησης έχουν εκκινηθεί παγκοσμίως εξαιτίας της απώλειας του φυσικού του περιβάλλοντος και του παράνομου εμπορίου του. Η ανάγκη να προστατεύσουμε αυτό το εκπληκτικό πουλί απηχεί όχι μόνο την οικολογική του σημασία αλλά και τον ρόλο που διαδραματίζει στους πολιτισμούς του κόσμου και στο συλλογικό φαντασιακό των κοινωνιών διαχρονικά.

[ 33 ]

INTER PARES

Thomas Midgley: πώς να προκαλέσετε μια περιβαλλοντική καταστροφή Toy Δημήτρη ΚαλογερόπουλοΥ (Β4)

Έχουν υπάρξει πολλοί επιστήμονες που άθελά τους

προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές. Την πρώτη θέση όμως αξίζει ο Thomas Midgley. Τι το τόσο καταστροφικό μπορεί να έχει εφεύρει, παραμένοντας ταυτόχρονα μακριά από το φως της δημοσιότητας; Στον Midgley και τους συνεργάτες του οφείλουμε δύο εφευρέσεις: τη μολυβδούχα βενζίνη και τους φθοροχλωράνθρακες. Είναι πολύ πιθανό οποιοδήποτε άτομο γεννημένο μετά το 2003, οπότε η μολυβδούχα βενζίνη απαγορεύτηκε οριστικά στην Ελλάδα, να μην γνωρίζει καν τι είναι αυτά τα δυο χημικά, γεγονός ενδεικτικό τού πόσο καταστροφικά ήταν. Η παραγωγή τους, άλλωστε, έχει πάψει εντελώς. Η ιστορία των εφευρέσεων αυτών αρχίζει το 1916, όταν ο Midgley προσλαμβάνεται από την General Motors ως χημικός. Αρχίζει τότε να ηγείται μιας ομάδας που αναπτύσσει μολυβδοτετραιθύλιο, ένα αντικροτικό πρόσθετο για τη βενζίνη. Το μολυβδοτετραιθύλιο βελτιώνει την απόδοση της μηχανής και σύντομα αρχίζει να παράγεται σε τεράστιες ποσότητες από τις μεγάλες αμερικανικές εταιρείες χημικών. Οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι αυτού του θαυματουργού χημικού αγνοούνται· θεωρείται μάλιστα τόσο ασφαλές που ο Midgley σε μια επίδειξη πλένει με αυτό τα χέρια του. Τα προβλήματα, ωστόσο, δεν θα αργήσουν να φανούν. Ο μόλυβδος ανήκει στα βαρέα μέταλλα και προκαλεί δηλητηρίαση. Στην ήπια μορφή της αυτή διαταράσσει το νευρικό σύστημα, προκαλώντας νοητικές δυσκολίες που διαρκούν για όλη τη ζωή του ατόμου. Ο μόλυβδος διαφέρει από αλλά δηλητήρια καθώς αντικαθιστά το ασβέστιο στα κόκαλα και άρα απελευθερώνεται σταδιακά, ενώ δεν μπορεί να αποβληθεί ή να μεταβολιστεί γρήγορα. Καμία έκθεση στον μόλυβδο δεν θεωρείται ασφαλής. Επί πενήντα χρόνια αυτοί οι κίνδυνοι (υποτίθεται πως) δεν ήταν γνωστοί, με αποτέλεσμα πολλά από τα άτομα που γεννήθηκαν αυτά τα χρόνια να έχουν υπερβολικά υψηλά ποσοστά μολύβδου στο αίμα τους. Πέρα από τα προβλήματα υγείας που προκλήθηκαν, οι ειδικοί πιστεύουν ότι η μολυβδούχα βενζίνη μπορεί να ευθύνεται εν μέρει για το κύμα εγκληματικότητας της δεκαετίας του ’70 στις ΗΠΑ λόγω των νευρολογικών συμπτωμάτων

[ 34 ]

που προαναφέρθηκαν. Τελικά, το 1970 οι κλινικές μελέτες άρχισαν να δείχνουν ότι, χωρίς καμία αμφιβολία, ο μόλυβδος προκαλεί τα προβλήματα αυτά. Προοδευτικά η μολυβδούχα βενζίνη, ο κύριος δηλαδή παράγοντας δηλητηριάσεων από μόλυβδο, άρχισε να απαγορεύεται σε διάφορες χώρες. Το εντυπωσιακό με τον Thomas Midgley, όμως, είναι ότι προκάλεσε μια ακόμα περιβαλλοντική καταστροφή, χειρότερη ίσως και από τη μολυβδούχα βενζίνη. Το 1928 ηγείται της ομάδας που αναπτύσσει το γνωστό Freon, ένα φαινομενικά ακίνδυνο ψυκτικό και προωθητικό αέριο. Το Freon και παρόμοιες χημικές ενώσεις χρησιμοποιούνται σε αμέτρητα οικιακά προϊόντα (κλιματιστικά, λακ μαλλιών, ακόμα και συσκευές εισπνοής για την αντιμετώπιση του άσθματος) επί εξήντα χρόνια. Με το πέρασμα του χρόνου, όμως, αποδεικύεται ότι το Freon δεν είναι τελικά τόσο αθώο! Το «στρώμα του όζοντος» είναι ένα προστατευτικό στρώμα με υψηλή συγκέντρωση όζοντος (O3) στην κατώτερη στρατόσφαιρα. Αυτό το όζον, αν και ελάχιστο σε σχέση με τα αλλά αέρια της ατμόσφαιρας, είναι απαραίτητο για τη ζωή στη γη αφού απορροφά όλη σχεδόν την ακτινοβολία UV-c και UV-b του Ήλιου. Για αυτό και το 1985, όταν παρατηρείται ότι αυτό το προστατευτικό στρώμα έχει φθαρεί, προκαλείται αναστάτωση στην επιστημονική κοινότητα και αποκαλυπτικά σενάρια προβλέπουν ραγδαία αύξηση σε καρκίνους του δέρματος και μείωση της αγροτικής παραγωγής αν δεν γίνει τίποτα για την αποκατάσταση του στρώματος του όζοντος. Ήδη από το 1970 ήταν γνωστό ότι οι φθοροχλωράνθρακες – το Freon και παρόμοιες χημικές ενώσεις δηλαδή – μπορούν να διασπαστούν από την ακτινοβολία στην ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα την παραγωγή καταστροφικού για το όζον χλωρίου. Έτσι, παρά τις αρνήσεις των εταιρειών, η συνθήκη του Μοντρεάλ το 1987, η οποία έχει υπογραφεί από μεγάλο αριθμό κρατών, απαγόρευσε την παραγωγή των φθοροχλωρανθράκων και έθεσε στόχους για τη σταδιακή εξάλειψή τους. Από τότε έως σήμερα η «τρύπα» στο στρώμα του όζοντος έχει μικρύνει και εκτιμάται ότι θα έχει επιστρέψει εντελώς στο φυσιολογικό μέχρι το 2045. Η

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: αλεξανδροΣ κατσικησ (ΙΒ2)

συνθήκη αυτή αποτελεί υπόδειγμα για την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προβλημάτων και δείγμα της αποτελεσματικότητας της παγκόσμιας συνεργασίας. Τελικά ο Midgley πέθανε το 1944, με έναν τρόπο τόσο ιδιαίτερο όπως και η καριέρα του. Έχοντας μείνει ανάπηρος το 1940 από πολιομυελίτιδα εφηύρε έναν μηχανισμό τροχαλιών και σχοινιών για να μπορεί να σηκώνεται από το κρεβάτι. Το 1944 μπλέχτηκε σε αυτό το μηχάνημα και σκοτώθηκε, περιστατικό που από πολλούς έχει ερμηνευτεί ως αυτοκτονία. Είναι σκόπιμο να αναρωτηθούμε πώς επιτράπηκε να γίνουν αυτές οι δυο περιβαλλοντικές καταστροφές. Κατά την άποψή μου την ευθύνη για αυτές και άλλες παρόμοιες καταστροφές δεν φέρουν μόνο οι επιστήμονες και οι εται-

ρείες αλλά κυρίως οι ρυθμιστές που ως και πρόσφατα παρενέβαιναν κατόπιν εορτής. Σε αυτό το σημείο, βέβαια, αξίζει να αναφερθεί ο κανονισμός REACH που εφαρμόστηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2006 (που μάλιστα θεωρείται από τους πιο κρίσιμους και περίπλοκους κανονισμούς στην ιστορία της Ε.Ε.) ο οποίος προβλέπει τον προληπτικό έλεγχο για την αξιολόγηση της ασφάλειας κάθε νέας χημικής ουσίας που εισάγεται ή παράγεται στην Ε.Ε. Παρά το μεγάλο αυτό βήμα η ρύπανση από χημικές ουσίες συνεχίζει να αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα στην Ε.Ε., ιδιαίτερα δε από τα PFAS, που χρησιμοποιούνται σε καθαριστικά, αδιάβροχα και αντικολλητικά τηγάνια. Πόσες περιβαλλοντικές καταστροφές χρειαζόμαστε άραγε για να μάθουμε το μάθημά μας;

[ 35 ]

INTER PARES

Πολεμίστριες στα ροζ TΗΣ ΕλένηΣ Μαρούλη (ΙΒ2)

Μια μέρα η Sampat Pati Devi, μια απλή γυναίκα από

ένα μικρό χωριό στην Ινδία, είδε έναν άντρα να κακοποιεί τη γυναίκα του. Τον παρακάλεσε να σταματήσει αλλά στην προσπάθειά της έγινε και η ίδια θύμα αυτής της κακοποίησης. Μια μέρα μετά, επέστρεψε στον κακοποιητή με ένα ραβδί από μπαμπού και άλλες πέντε γυναίκες και του έδειξαν ότι το κάρμα δεν είναι απλώς ένας μύθος. Τα νέα διαδόθηκαν και πολλές γυναίκες άρχισαν να παρακαλούν την Sampat για βοήθεια με παρόμοιες παρεμβάσεις. Ο αριθμός των γυναικών που ενδιαφέρθηκαν για το κίνημά της μεγάλωσε και έτσι, το 2006, η οργή των έξι γυναικών μεταμορφώθηκε σε μια πολυμελή ομάδα η οποία στόχο είχε την υποστήριξη των θυμάτων της ενδοοικογενειακής βίας στην Ινδία. Η Sampat αποφάσισε πως η ομάδα της χρειαζόταν μια χαρακτηριστική φορεσιά και ένα όνομα· έτσι, επιλέχθηκε το ροζ σάρι για να υποδηλώσει τη θηλυκότητα και τον δυναμισμό της ομάδας. Με βάση το ροζ σάρι,

η ομάδα ονομάστηκε «The Gulabi Gang» ή διαφορετικά «Η ροζ ομάδα». Η ροζ ομάδα παρακολουθούσε όλες της κοινωνικές δραστηριότητες και διαμαρτυρόταν έντονα όταν έβλεπε οποιαδήποτε εκδήλωση αδικίας ή κακοποίησης. Η δράση της περιλάμβανε επίσης τη στήριξη των θυμάτων βίας και την προώθηση της εκπαίδευσης. Σήμερα, η ομάδα έχει αποκτήσει πάρα πολλά μέλη και τα επιτεύγματά της έχουν καταστήσει εμφανή την ανάγκη για αλλαγή στις κοινότητες που αντιμετωπίζουν σοβαρά κοινωνικά ζητήματα. Θεώρησα σημαντικό τέτοιες επιτυχίες να γίνονται γνωστές. Είναι απαραίτητο, κατά την γνώμη μου, να είμαστε όλοι/-ες ενημερωμένοι/-ες σε σχέση με κοινωνικά θέματα, ακόμα και όταν δεν μας αφορούν άμεσα: μόνο έτσι θα μπορούμε να συμπεράνουμε ότι «τέτοια πράγματα δεν γίνονται τον 21ο αιώνα». Γι΄αυτό και ευελπιστώ ότι το άρθρο αυτό είναι ένα ελπιδοφόρο σημάδι μιας τάσης για αλλαγή.

INTER PARES

Προκαταλήψεις στον κλάδο της υγείας: διακρίσεις εκτός ορίων TΗΣ ΕλένηΣ Μαρούλη (ΙΒ2)

Η

άρνηση της υγειονομικής περίθαλψης αποτελεί μια σκοτεινή πτυχή του υγειονομικού συστήματος των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά και άλλων χωρών, με διάφορες μειονότητες να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της αδικίας. Κύρια θύματα αυτής της εγκληματικής αδικίας είναι τα ομοφυλόφιλα άτομα και οι γυναίκες, ειδικότερα οι μαύρες γυναίκες. Αρχικά, τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα αντιμετωπίζουν ακόμη διακρίσεις και προκαταλήψεις από ορισμένους υγειονομικούς φορείς, βάσει του στίγματος που αυτά αντιμετωπίζουν επειδή όταν ο HIV πρωτοεμφανίστηκε αποτελούσαν μία από τις κύριες ομάδες που έπληξε. Ακόμη και αν στις μέρες μας το AIDS είναι απολύτως θεραπεύσιμο, το παρελθόν αυτής της ασθένειας είναι θλιβερό. Η άρνηση περίθαλψης στους ασθενείς με AIDS αλλά και η στοχευμένη έλλειψη έρευνας για αυτή την ασθένεια οδήγησε σε χιλιάδες θανάτους, τραυματίζοντας στιγματισμένες κοινωνικά ομάδες όπως οι γκέι άνδρες και οι χρήστ(ρι)ες ενδοφλέβιων ναρκωτικών βαριά. Ας μην ξεχάσουμε τους χιλιάδες ομοφυλόφιλους ανθρώπους

που έχασαν τη ζωή τους από τη νόσο στο παρελθόν εξαιτίας της στοχευμένης απουσίας ενδιαφέροντος για την ασθένειά τους. Οι κοινότητες αυτές, όμως, δεν έχουν αποτελέσει τα μοναδικά θύματα των διακρίσεων από το υγειονομικό σύστημα της Αμερικής. Δεν μπορώ να περιγράψω πόσες φορές, ακόμα και στις μέρες μας, έχω δει βίντεο από γυναίκες να μιλούν για τις εμπειρίες τους με γιατρούς στο σημερινό υγειονομικό σύστημα. «Πρέπει να χάσεις κιλά, πρέπει να σταματήσεις να αγχώνεσαι και θα γίνεις καλά», όποιο και να είναι το πρόβλημα. Αξέχαστος φυσικά και ο ψευδής μύθος ότι οι μαύρες γυναίκες δεν νιώθουν πόνο. Αυτός ο ισχυρισμός έχει οδηγήσει σε ανεπαρκή παροχή φαρμάκων και παυσίπονων σε μαύρες γυναίκες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, με χιλιάδες θύματα μέχρι και τον 21ο αιώνα, τον αιώνα που «Η επιστήμη βρίσκεται στα καλύτερά της». Αυτό είναι κάτι που μου είναι δύσκολο να αντιληφθώ. Ποιος αιώνας θα είναι αυτός στον οποίο θα σημειωθεί σοβαρή εξέλιξη;

[ 37 ]

[ 38 ]

INTER PARES

Γκολ προς πώληση TΟΥ Λεωνίδα Μουστάκα (Α1)

Στις 18 Δεκεμβρίου 2022, στο Lusail του Κατάρ, ο Lionel

Messi με την εθνική ομάδα της Αργεντινής αναδείχθηκε πρωταθλητής στο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου. Για τον ίδιο και εκατομμύρια άλλους/-ες οπαδούς, συμπατριώτες και συμπατριώτισσές του, το επίτευγμα αυτό αποτελούσε την πραγματοποίηση ενός ονείρου. Ωστόσο, ανάμεσα σε όλον αυτόν τον ενθουσιασμό, πολλά άτομα άρχισαν να αναρωτιούνται πώς μια τόσο μικρή χώρα όπως το Κατάρ, με μόνο 2.600.000 κατοίκους, μπόρεσε να φιλοξενήσει ένα αθλητικό γεγονός όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο. Το Κατάρ είχε δώδεκα χρόνια προετοιμασίας ώστε να διασφαλίσει διαμονή για χιλιάδες άτομα, να επεκτείνει το αεροδρόμιο και φυσικά να κατασκευάσει τα γήπεδα, τα οποία έπρεπε να παρέχουν ακόμα και κλιματισμό λόγω των ακραία ζεστών καιρικών συνθηκών της χώρας. Για να ολοκληρωθούν αυτά τα έργα, χρειάστηκαν χιλιάδες εργάτες. Το Κατάρ προσέλαβε τελικά 30.000 εργάτες από χώρες όπως το Πακιστάν, η Ινδία, το Μπαγκλαντές και το Νεπάλ. Πολλοί από αυτούς είχαν ήδη εργαστεί ως εργάτες στις χώρες τους, αλλά η δουλειά αυτή ήταν διαφορετική. Οι άνθρωποι αυτοί εργάζονταν στο πλαίσιο του «συστήματος Καφάλα». Το σύστημα αυτό σήμαινε ότι οι εργαζόμενοι είχαν χορηγούς που ήλεγχαν τα διαβατήριά τους. Τα διαβατήρια και οι βίζες των εργαζομένων, δηλαδή, μπορούσαν να κατασχεθούν, πράγμα που δήλωνε ότι δεν μπορούσαν να φύγουν από τη χώρα και δεν μπορούσαν καν να αλλάξουν δουλειά. Πολλές οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα χαρακτήρισαν

αυτό το σύστημα ως σύγχρονη δουλεία, ενώ πολλοί από τους εργάτες ήθελαν να παραιτηθούν, αλλά οι εργοδότες τους δεν τους άφηναν, αφού δεν επέστρεφαν τα χαρτιά τους. Εξαιτίας αυτού, υπήρξαν πολλοί που δεν άντεξαν τις συνθήκες και έβαλαν τέλος στη ζωή τους. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν ακόμα χειρότερες. Οι εργοδότες παρείχαν στους εργαζόμενους εγκαταστάσεις οι οποίες ήταν βρόμικες, επικίνδυνες και με ελάχιστο νερό διαθέσιμο. Από την έναρξη της κατασκευής όλων των εγκαταστάσεων σκοτώθηκαν πάνω από 6.500 μετανάστες. Θα περίμενε κανείς ότι η κυβέρνηση του Κατάρ θα προσέφερε τουλάχιστον τη δυνατότητα να γίνει νεκροψία στα πτώματα. Δεν έγινε όμως κάτι τέτοιο και η υπόθεση έκλεισε. Πολλοί αθλητές έχουν σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Ένα παράδειγμα είναι η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου της Γερμανίας, που φόρεσε μπλουζάκια με τη στάμπα «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ» για να δείξει την υποστήριξή της προς τους εργαζόμενους που έχασαν τη ζωή τους. Το ποδόσφαιρο (όπως και όλα τα αθλήματα) έχει τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο προς το καλύτερο και δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από άτομα που θέλουν να το χρησιμοποιήσουν για χρηματικό κέρδος. Όπως είπε ο Nelson Mandela: «Ο αθλητισμός έχει τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο, έχει τη δύναμη να εμπνεύσει. Έχει τη δύναμη να ενώνει τους ανθρώπους με έναν τρόπο που λίγοι άλλοι μπορούν. Ο αθλητισμός μπορεί να δημιουργήσει ελπίδα εκεί όπου κάποτε υπήρχε μόνο απελπισία».

[ 39 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: παναγιωτα δολιανιτη (preIB)

INTER PARES

Έρωτας με ένα κλικ TΗΣ Ειρήνησ Γαγάνη (Β1)

οι εφαρμογές γνωριμιών έχουν φέρει μεγάλες αλλαγές

στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συνάπτουν ερωτικές σχέσεις. Εκεί όπου οι διά ζώσης γνωριμίες αποτελούσαν τον μόνο τρόπο εύρεσης του μεγάλου εκείνου έρωτα που αναζητά κανείς, κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει σήμερα και από την άνεση μιας πολυθρόνας με ένα κινητό. Μάλιστα τόσο απλά όσο οι ηλεκτρονικές αγορές, που εισέβαλαν στη ζωή μας κυρίως την περίοδο της πανδημίας. Μήπως όμως γίνεται και ο έρωτας, μέσω των εφαρμογών dating, ένα ακόμη προϊόν στα μάτια των ενδιαφερόμενων καταναλωτών; Η λειτουργία των πλατφορμών αυτών στηρίζεται στην έγκριση ή όχι του εμφανιζόμενου κάθε φορά ανθρώπου, με το σύρσιμο της φωτογραφίας του δεξιά ή αριστερά αντίστοιχα. Η φωτογραφία αποτελεί επομένως το κύριο κριτήριο επιλογής ενός «υποψηφίου». Πώς, όμως, είναι δυνατό η επιλογή αυτή να μη γίνει επιφανειακά; Η προσωπικότητα, τα ενδιαφέροντα και οι εμπειρίες ενός ανθρώπου δεν λαμβάνονται υπόψη, κυρίως αν κάτι δεν πηγαίνει καλά με την φωτογραφία του, η οποία μπορεί να μην απεικονίζει πάντα την πραγματικότητα. Έτσι, άτομα που θα έβρισκε κανείς ελκυστικά σε μια διά ζώσης συνάντηση, μπορεί να τα έχει προσπεράσει στην πλατφόρμα.

Η σειρά, εξάλλου, των επιλογών είναι τεράστια, ίσως πληκτική. Η συνεχής αναζήτηση πιθανών συντρόφων ανάμεσα στα αναρίθμητα προφίλ που εμφανίζονται στην οθόνη του χρήστη ή της χρήστριας υποκινείται από την ιδέα ότι «το επόμενο μπορεί να είναι καλύτερο». Έτσι, οι γνωριμίες γίνονται για αυτόν/αυτήν αναλώσιμες, καθώς εάν δεν ικανοποιείται πλήρως από το άτομο με το οποίο συνομιλεί ή έχει βγει ραντεβού, μπορεί να αναζητήσει απλώς κάτι άλλο στην εφαρμογή –να κάνει μια ακόμα «έρευνα αγοράς». Η εξέλιξη, ωστόσο, μιας διαδικτυακής γνωριμίας σε σχέση δεν είναι διαδικασία τόσο επιφανειακή και εύκολη. Η τεχνολογία έχει διευκολύνει τον άνθρωπο σε πολλούς τομείς της καθημερινότητάς του. Επόμενο θα ήταν λοιπόν να τον διευκολύνει και στις σχέσεις του. Προκειμένου όμως να δει κανείς αποτελέσματα και η εμπειρία του στις εφαρμογές dating να είναι θετική, είναι απαραίτητη η διάθεση χρόνου και ενέργειας, η ειλικρίνεια και η προθυμία για ουσιαστική συζήτηση και γνωριμία με το άλλο άτομο. Αλήθεια, ωστόσο, παραμένει το εξής: ο άνθρωπος θα γίνει άνθρωπος μόνο όταν πάψει να είναι απλώς μια ψηφιακή εικόνα, ένα μήνυμα, μερικά pixels.

[ 41 ]

INTER PARES

Είσαι ΑμεΑ; Tησ Μαρίνασ Γιαβρίδη (ιβ2)

Ο

Mike Oliver (1945-2019) – κοινωνιολόγος, συγγραφέας και ακτιβιστής για τα δικαιώματα των αναπήρων– το 2017 έκλεισε μια από τις διαλέξεις του λέγοντας το εξής: «Αυτό που μας μαθαίνει η ιστορία της αναπηρίας είναι ότι δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στην αρμάδα των υπερευαίσθητων και στους ανθρώπους που παρασιτούν για να τα καταφέρουν δήθεν για μας. Οφείλουμε να τα καταφέρουμε εμείς για εμάς. Οφείλουμε να επιμείνουμε στο ότι τα προσωπικά μας προβλήματα είναι δημόσια ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν».

O Mike Oliver με λέει υπερευαίσθητη και στην αρχή, επειδή έχω και ένα μεγάλο «εγώ», σκεφτόμουν να μη γράψω για τη μισαναπηρία. O σοβαρός ενδοιασμός μου – σοβαρολογώ – ήταν οι πιθανές γκάφες που θα μπορούσα να «πετάξω» ως μη ανάπηρο άτομο. Παρόλα αυτά, η μισαναπηρία (κάθε συμπεριφορά που διαχωρίζει, καταπιέζει, υποτιμά ή και κακοποιεί τους ανάπηρους ανθρώπους) είναι ένα «δημόσιο ζήτημα» που καταλήγει στον αποκλεισμό ορισμένων ομάδων μέσω κοινωνικών και φυσικών εμποδίων. Επομένως, είναι σημαντικό να τη βάλουμε στη συζήτηση και να ασχοληθούμε με αυτήν ώστε να φτάσουμε όλο και πιο κοντά σε μια συμπεριληπτική κοινωνία ή τουλάχιστον σχολική κοινότητα. Η ανθρώπινη ποικιλομορφία είναι γεγονός και δεν μπορούμε αγνοώντας τη να ακυρώνουμε κάθε άτομο που διαφέρει. Πού ξέρεις; Αν το κάναμε, ίσως οι άνθρωποι που θα απέμεναν να μην έφταναν να σχηματίσουν ούτε μία ομάδα ποδοσφαίρου! Τέλος, οι προθέσεις μου είναι καλές, αλλά μόνες τους δεν φτάνουν για να γράψω για ένα τέτοιο θέμα. Θα προσπαθήσω, λοιπόν, να βασιστώ όσο το δυνατόν περισσότερο σε λόγια ανθρώπων που έχουν ασχοληθεί εκτενώς με τη μισαναπηρία. Κατά το μοντέλο της παθολογίας, «αναπηρία είναι η λειτουργική βλάβη η οποία επηρεάζει τη ζωή του ασθενούς σε τέτοιο βαθμό που αυτός να αντιμετωπίζει ουσιαστική δυσκολία στην καθημερινότητα του». Σύμφωνα με το κοινωνικό μοντέλο, όμως, «η αναπηρία δεν είναι κάποιο σωματικό χαρακτηριστικό. Δεν είναι αναπηρία η τετραπληγία, η τύφλωση, η νοητική καθυστέρηση και ο ακρωτηριασμός. Αυτά είναι κάποιες βλάβες που είναι απολύτως φυσιολογικά χαρακτηριστικά στην ανθρώπινη φυλή». Δηλαδή, «ανάπηρος/-η/-ο γίνεσαι όταν αποκλείεσαι από το κοινωνικό σύνολο». Η μισαναπηρία

[ 42 ]

πηγάζει από την πεποίθηση ότι οι άνθρωποι με βλάβη θεωρούνται λιγότερο ικανοί και συνεπώς «κατώτεροι» από τους υπόλοιπους.

H προσβασιμότητα και τα κοινωνικά εμπόδια είναι αλληλένδετα· το ένα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς το άλλο. Για αυτό «πρέπει να μπουν περισσότερο στον δημόσιο διάλογο και τα κοινωνικά εμπόδια». Ένα από αυτά τα κοινωνικά εμπόδια είναι η διάκριση. Η διάκριση είναι ο αδικαιολόγητος και άδικος διαχωρισμός ενός ατόμου με κριτήριο την ομάδα στην οποία ανήκει. Μπορεί, για παράδειγμα, να γίνει λεκτικά, με τη χρήση υποτιμητικής γλώσσας. Ένα τέτοιο παράδειγμα που τον τελευταίο χρόνο ακούγεται πολύ συχνά είναι το δήθεν αστείο «Είσαι ΑμεΑ;» όταν κάποιο άτομο κάνει κάτι «παράξενο». Ο πομπός του αστείου ξέρει πολύ καλά πως ο δέκτης (συνήθως φίλος/-η του) δεν είναι ανάπηρος, η ερώτηση είναι ρητορική και έχει στόχο να μειώσει και να κοροϊδέψει το άλλο άτομο. Ταυτίζει οποιοδήποτε άτομο που συμπεριφέρεται με μη αποδεκτό τρόπο με ένα άτομο ανάπηρο. Κάνοντας αυτή τη σύνδεση, άθελά του ίσως, υπονοεί πως τα άτομα με αναπηρία είναι υποδεέστερα. Επομένως ένα ανάπηρο άτομο είναι μη αποδεκτό. Η αναπηρία δεν είναι μια «απαγορευμένη λέξη»· δηλώνει την ανικανότητα κάποιου να λειτουργήσει λόγω των εμποδίων που του έχουν τεθεί από τρίτους. Είναι η αποδοχή πως σε κάποιους ανθρώπους επιβάλλονται εμπόδια. Το «αστείο» όμως αυτό δεν γίνεται για να σαρκάσει την ανικανότητά μας να φτιάξουμε πιο προσβάσιμους χώρους, αλλά για να διαχωρίσει τα ΑμεΑ από το κοινωνό σύνολο. Σίγουρα «η αναπηρία δεν είναι κουλ, αλλά τα ανάπηρα άτομα μπορεί και να είναι». Ίσως τελικά να είμαι η υπερευαίσθητη που ασχολείται με κάτι τόσο μικρό όσο ένα κακόγουστο αστείο, γιατί εγώ δεν έχω να αντιμετωπίσω προβλήματα προσβασιμότητας, αλλά μόνο αυτές τις λέξεις. Οι λέξεις όμως είναι σαν αεράκι που παρασέρνει βρόμικη σκόνη χωρίς καν να το καταλάβουμε. Στιγματίζουν, πονούν, παραπληροφορούν – ενίοτε χωρίς κακόβουλες προθέσεις –, σχηματίζουν εικόνες για κάποιον συνάνθρωπό μας που δεν είναι ακριβείς. Έτσι, δέχομαι την κριτική του Mike Oliver αν αυτό θα πει πως έστω και ένα άτομο, αφού διάβασε τα παραπάνω, θα αρχίσει να σκέφτεται το γεγονός ότι η γλώσσα που χρησιμοποιεί μπορεί και να πληγώνει άλλα άτομα.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΘΕΟΧΑΡΗΣ Κουλαξιδησ (ΙΒ2)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΜΕΛΙΝΑ ΜΙΚΡΟΠΟΥΛΟΥ (Β3)

INTER PARES

Μαμά… έρχομαι Tου Σταύρου Πανταζόπουλου (Γ3)

Μόνο που ο Αντώνης θα συναντήσει τη μητέρα του

στον Παράδεισο. Το βράδυ της 5ης Σεπτεμβρίου του ’23. Και δεν θα είναι –δυστυχώς– το τελευταίο θύμα της κοινωνικής βαρβαρότητας. Δεν τον ήξερα τον Αντώνη. Έμαθα όμως την κατάστασή του, τον τρόπο ζωής του και τον άθλο που έκανε για να επιβιώσει αυτός και οι δύο του αδερφές. Είναι από τα άτομα που με συγκίνησαν περισσότερο τον τελευταίο καιρό. Όχι μόνο για τον τρόπο που αντιμετώπιζε όποια αδυναμία του παρουσίασε η ζωή, όχι γιατί ήταν ένα παιδί με αναπηρία, αλλά επειδή ήταν πάντα χαμογελαστός. Κι ας του το έκλεψαν το χαμόγελο, είμαι σίγουρος ότι ακόμη και τώρα θα χαμογελάει. Γιατί όταν η ζωή σού έχει δείξει την κακή της πλευρά και ζεις υπό αντίξοες συνθήκες, δεν έχεις άλλη επιλογή. Ο Αντώνης μάς το δίδαξε αυτό. Η στάση του πρέπει να γίνει υπόδειγμα για όλους, όλες και όλα μας. Τι να πει κανείς για τους ανθρώπους που τον δολοφόνησαν; Οι λέξεις πραγματικά δεν μπορούν να περιγράψουν τη μισανθρωπία της αποτρόπαιας αυτής πράξης. Αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να είναι δακτυλοδεικτούμενοι, κατά την ταπεινή μου άποψη, γιατί συμπεριφέρθηκαν με «μαγκιά» σε έναν άνθρωπο που δεν τους πείραξε, δεν τους χτύπησε και δεν τους εμπόδισε να κάνουν τη δουλειά τους. Ενώ ήξεραν ότι είναι άνθρωπος φιλότιμος που έχει ανάγκη να επιβιβαστεί στο πλοίο. Ενώ ήξεραν ότι έχει εισιτήριο. Ενώ ήξεραν ότι είναι ο Αντώνης. Και ενώ δεν είχαν τηρήσει κανέναν κανονισμό περί ασφαλούς αποβίβασης. Πολλά μπορούν να ειπωθούν, πολλά μπορούν να γίνουν, όμως να γυρίσει πίσω μια ανθρώπινη ζωή, αυτό

είναι ακατόρθωτο. Σήμερα δεν έχασε μόνο η οικογένεια του Αντώνη, δεν έχασε ο Άγιος Νικόλαος μόνο, ούτε η Κρήτη. Έχασε όλη η Ελλάδα. Γιατί για άλλη μια φορά το ισχυρό επιβλήθηκε στο αδύναμο. Γιατί η σύγχρονη ελληνική κοινωνία δεν έχει καμία ανάγκη από ανθρώπους ασυναίσθητους και «μάγκες». Έχει ανάγκη από αγωνιστές και αγωνίστριες που μέχρι το τέλος θα είναι τίμιοι/-ες και δεν θα σκύψουν ποτέ το κεφάλι τους, δεν θα πάψουν ποτέ να χαμογελάνε, ό,τι και να τους φέρει η ζωή. Το πιο τραγικό, όμως, θεωρώ ότι είναι η αδιαφορία όλου του πληρώματος για τον Αντώνη. Η εγκατάλειψή του στη θάλασσα, η απουσία βοήθειας, το ξεκίνημα του ταξιδιού και τα ψέματα στους επιβάτες. Διάβασα μάλιστα ότι οι κατηγορούμενοι θα ισχυριστούν ότι ο Αντώνης γλίστρησε. Όντως, τέτοια ευθυνοφοβία είναι ανήκουστη. Δεν υπάρχουν και τόσα βίντεο που να δείχνουν ξεκάθαρα το συμβάν... Και να γλίστρησε, όμως, γιατί να μην του προσφέρεις ένα σωσίβιο, να τον διασώσεις, να τον ανεβάσεις στο πλοίο; Πώς αυτό θα δικαιολογηθεί στο δικαστήριο ειλικρινά δεν ξέρω. Σίγουρα στην προσπάθεια της διάσωσης θα γλίστρησε και ο διασώστης πριν καν ρίξει το σωσίβιο· δεν εξηγείται αλλιώς… Η Ελλάδα τρώει τα παιδιά της. Αχ, βρε Αντώνη, ελαφρύ να είναι το χώμα που θα σε σκεπάσει. Αγωνιστής γεννήθηκες και αγωνιστής έμελλε να πεθάνεις. Με ένα χαμόγελο, εκεί ψηλά, να ποτίζεις με φόβο τις φυλακές των δολοφόνων σου. Καλό Παράδεισο…

[ 45 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΘΕΟΧΑΡΗΣ Κουλαξιδησ (ΙΒ2)

INTER PARES

Αποκαλύπτοντας τον αγώνα της σωματικής δυσμορφίας Tησ ΑΝνυΣ Παπακωνσταντίνου (ΙΒ2)

Σ

ε έναν κόσμο στον οποίο κυριαρχούν σε μεγάλο βαθμό οι φιλτραρισμένες εικόνες και η τελειότητα, η αναζήτηση ενός ιδανικού σώματος έχει γίνει ένα άπιαστο όνειρο για πολλούς. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια κρύβεται ένας σιωπηλός, δύσκολος και καταπιεστικός αγώνας. Καθώς περιηγούμαστε στους διαδρόμους της αποδοχής του εαυτού μας, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τη βαθιά επίδραση που έχει αυτή η ψυχική διαταραχή στον άνθρωπο. Η σωματική δυσμορφία, που συχνά παρεξηγείται ως μια απλή ανησυχία για την εξωτερική εμφάνιση, μόνο απλή δεν είναι. Στην πραγματικότητα είναι μια περίπλοκη διαταραχή, που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του. Θα το εκφράσω όσο πιο απλά μπορώ: Είναι σαν να έχεις έναν παραμορφωτικό καθρέφτη στο μυαλό σου. Ανεξάρτητα από το τι βλέπουν οι άλλοι, δεν μπορείς να ξεφύγεις από την πεποίθηση ότι έχει ελαττώματα το σώμα σου. Οι έφηβοι που παλεύουν με αυτήν την πάθηση μπορεί να εμπλακούν σε καταστροφικές συμπεριφορές χωρίς να συνειδητοποιούν τις πιθανές συνέπειες. Από την υπερβολική άσκηση μέχρι και την ακραία δίαιτα, η αναζήτηση μιας «τέλειας» εικόνας μπορεί να οδηγήσει σε αυτοπροκλήσεις. Η στρεβλή αυτή αντίληψη μπορεί να δημιουργήσει ένα έδαφος για αρνητικές σκέψεις και αυτοκριτική. Ο άνθρωπος που είναι παγιδευμένος

σε αυτές τις σκέψεις δεν αναγνωρίζει τον αντίκτυπο που έχουν στην ψυχική του υγεία. Η συνεχής σύγκριση με μη ρεαλιστικά πρότυπα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και κυρίως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να προκαλέσει έναν κύκλο απέχθειας, άγχους και κατάθλιψης. Το έφηβο άτομο που βρίσκεται σε αυτή τη θέση συνήθως έχει απόλυτη έλλειψη κατανόησης σχετικά με τις συνέπειες που προκαλούνται και θα προκληθούν στην ψυχική του υγεία, εμποδίζοντας τον εαυτό του από το αναζητήσει βοήθεια. Εφόσον προσπαθούμε να έχουμε μια σχολική κοινότητα οικογενειακή, ας αλληλοβοηθηθούμε ώστε να λύσουμε θέματα σαν και αυτό. Είναι απαραίτητο να αναγνωρίσουμε τον αντίκτυπο των καλοπροαίρετων αλλά άσκοπων σχολίων. Τα σχόλια και οι παρατηρήσεις σχετικά με το σώμα του άλλου, είτε από συνομήλικους είτε από εκπαιδευτικούς, μπορούν άθελά τους να επιδεινώσουν τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών που βρίσκονται σε αυτή τη δύσκολη θέση. Ενθαρρύνοντας την επίγνωση, την κατανόηση και την ανοιχτή επικοινωνία, συγκεκριμένα στους ψυχολόγους του σχολείου ή και εξωσχολικούς, μπορούμε να δώσουμε τη δυνατότητα σε όλους που περνάνε κάτι δικό τους να απελευθερωθούν από τα δεσμά της διαστρεβλωμένης αντίληψης του εαυτού, αγκαλιάζοντας ένα μονοπάτι αγάπης και αποδοχής για τον εαυτό τους.

[ 47 ]

INTER PARES

Μαύρο: η παρεξηγημένη σκιά των συναισθημάτων Tησ ΕριέτταΣ Καράμαλη (Α4)

Τ

ο μαύρο είναι ένα χρώμα που συχνά εκλαμβάνεται ως σκοτεινό και καταθλιπτικό, συνυφασμένο με το πένθος. Ωστόσο, η αλήθεια είναι πολύ πιο πολύπλοκη. Το μαύρο είναι ένα χρώμα για τη δημιουργία του οποίου απαιτείται κάθε άλλο χρώμα, μια πανίσχυρη συνάντηση συναισθημάτων που συχνά παρεξηγείται. Το μαύρο δεν είναι απλώς έλλειψη φωτός. Είναι ένα χρώμα που αντιπροσωπεύει την ολοκλήρωση, τη δύναμη και την αισθητική. Είναι ένας καμβάς που συνδυάζει κάθε άλλο χρώμα, κάθε συναίσθημα, δημιουργώντας έναν πολυδιάστατο και πλούσιο κόσμο. Η αντίληψη ότι το μαύρο είναι σύμβολο του πένθους μπορεί να ανατραπεί. Αντί να θεωρείται ένδειξη θλίψης, το μαύρο μπορεί να ερμηνευτεί ως ένδειξη δύναμης και ανθεκτικότητας. Είναι το χρώμα που αναδεικνύει την ομορφιά της σκιάς και της αντίθεσης. Θα άξιζε κανείς να δει το μαύρο ως έναν καμβά που συλλαμβάνει και συγκεντρώνει όλα τα συναισθήματα. Κάθε χρώμα αντιπροσωπεύει ένα συγκεκριμένο συναίσθημα, και όταν όλα αυτά τα χρώματα ενωθούν, δημιουργούν έναν εκρηκτικό συνδυασμό συναισθημάτων. Το μαύρο είναι η σύνθεση όλων αυτών των στοιχείων, προσφέροντας ένα βαθύ και πολύπλοκο εσωτερικό κόσμο. Ενώ η κοινή γνώμη επικεντρώνεται στη σκοτεινή πλευρά του μαύρου, ουδείς συνειδητοποιεί τη δύναμη που κρύβεται πίσω του. Είναι η αντίσταση που προκύπτει από τη σύγκρουση όλων των συναισθημάτων, η οποία εμπλουτίζει την ψυχή και δίνει βάθος στην εμπειρία.

[ 48 ]

INTER PARES

Threads: το νέο Twitter Tου Σταύρου Πανταζόπουλου (γ3)

6

Ιουλίου 2023. Η εταιρεία Meta του Mark Zuckerberg πρόκειται να εκδώσει μια νέα εφαρμογή, παρόμοια με το Twitter του Elon Musk, την επονομαζόμενη «Threads». Μέσα σε πέντε μέρες το Threads έχει σπάσει κάθε ρεκόρ, με 100 εκατομμύρια εγγεγραμμένους χρήστες και χρήστριες. Άκρως εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι μέσα σε μόλις μιάμιση ώρα η εφαρμογή απέκτησε 1 εκατομμύριο χρήστ(ρι)ες, όταν οι μεγαλύτερες διαδικτυακές πλατφόρμες το κατάφεραν σε μήνες ή και χρόνια. Ενδεικτικά, το ChatGPT χρειάστηκε πέντε μέρες, τα Instagram και Facebook δυόμισι και δέκα μήνες αντίστοιχα, το Twitter δύο χρόνια και το Netflix τριάμισι! Γιατί, όμως, απέκτησε το Threads τόσο μεγάλη δημοσιότητα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα; Πρώτα από όλα, η έκδοση της εφαρμογής αυτής είναι ένα ιδιοφυές δημιούργημα του ιδιοκτήτη Mark Zuckerberg. Τόσο ως προς την επιλογή της χρονικής στιγμής όσο και ως προς το τι προσφέρει στον χρήστη, πρόκειται για μια τεράστια επιτυχία του μάρκετινγκ. Ήρθε έτσι την κατάλληλη στιγμή, λίγους μήνες μετά την αμφιλεγόμενη εξαγορά του Twitter από τον ζάπλουτο ιδιοκτήτη ποικίλων «φουτουριστικών» εταιρειών, όπως η Tesla, η SpaceX κ.ά., Elon Musk, που εννοείται έγινε παγκόσμιο πρωτοσέλιδο. Μετά την αγορά, αργά ή γρήγορα οι χρήστ(ρι)ες του Twitter αρχίζουν να παραπονούνται για τις αλλαγές του μεγιστάνα στην εφαρμογή και έτσι ξεκινά η πτώση της δημοτικότητας του Twitter. Μάλιστα, σύμφωνα με την εφημερίδα Guardian, η εφαρμογή αναμένεται να χάσει ακόμα και 32 εκατομμύρια χρήστ(ρι) ες σε περίοδο δύο χρόνων μετά την εξαγορά της. Σε ένα περιβάλλον, λοιπόν, στο οποίο το Twitter ψυχορ-

ραγεί, έρχεται ο Zuckerberg να δώσει στους χρήστες αυτό που θέλουν: απεριόριστη ελευθερία, λιγότερες διαφημίσεις, συνεχή αλληλεπίδραση. Έτσι, το Threads κατακλύζει το διαδίκτυο σε μερικά εικοσιτετράωρα. Ο Elon Musk αντιδρά λέγοντας πως είναι καλοδεχούμενος ο ανταγωνισμός, αλλά όχι η κλεψιά. Κάπως έτσι οδηγούμαστε σε ένα ερώτημα που η απάντησή του ίσως κρίνει την μελλοντική πορεία των κοινωνικών δικτύων, αλλά και γενικότερα της διαδικτυακής μας ζωής. Πόσο ασφαλές είναι το «ψηφιακό μονοπώλιο»; Γιατί, όπως φαίνεται, αν το Threads εκθρονίσει το Twitter, όλες οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης θα επέλθουν στη διαχείριση της Meta, δηλαδή στην αποκλειστικότητα του Mark Zuckerberg. Είναι αυτό ένα επιθυμητό αποτέλεσμα; Σίγουρα όχι. Όπως έχει διαπιστωθεί και στο παρελθόν η εταιρία Meta έχει τάσεις διαρροής προσωπικών δεδομένων των χρηστ(ρι)ών διαφόρων κοινωνικών δικτύων της. Ουκ ολίγες φορές έχουν διαρρεύσει πληροφορίες εκατομμυρίων χρηστ(ρι)ών του Facebook, με αποτέλεσμα οι αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές να της επιρρίψουν πρόστιμα της τάξης των 1.3 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τέλος, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στην Ευρώπη η νέα εφαρμογή της Meta αργεί να κάνει το ντεμπούτο της, αφού δεν την εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Φαίνεται πως τα δεδομένα που συλλέγει το Threads κατά την εγγραφή ενός ατόμου είναι πολλά και άχρηστα ως προς τη βελτίωση της εμπειρίας του στην εφαρμογή. Για να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα μένει να δούμε πώς θα εξελιχθεί η εφαρμογή. Θα καταφέρει να προσπεράσει το προϋπάρχον Twitter ή θα σημειώσει απότομη πτώση, με την κατάργησή της να ακολουθεί;

[ 49 ]

INTER PARES

Η καφκική άνοιξη ή ‘Μην ξεχνάτε τον Κροπότκιν!’* ή Τύραννος υπάρχει TΟΥ Νικόλα Σκορίνη (β1) Το 2024 κλείνουν 100 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου γερμανόφωνου συγγραφέα Franz Kafka. Στο πλαίσιο του εορτασμού, το Τμήμα Γερμανικών μελέτησε τη ζωή και το έργο του. Από την α΄ Δημοτικού ως τη β΄ Λυκείου τα παιδιά ασχολήθηκαν με διάφορες πτυχές του έργου του Κάφκα και αποτύπωσαν την εμπειρία τους με πολλούς και ποικίλους τρόπους.

Το 1963 διοργανώθηκε στην πόλη Liblice της τότε Τσεχο-

σλοβακίας ένα συνέδριο με θέμα τη ζωή και το έργο του Φραντς Κάφκα (1883-1924), του σπουδαίου γερμανόφωνου συγγραφέα εβραϊκής καταγωγής που γεννήθηκε και έζησε στην Πράγα. Η Τσεχοσλοβακία ανήκε στο ανατολικό μπλοκ και τα έργα του Κάφκα ήταν τότε απαγορευμένα και άγνωστα στον κόσμο του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Η ενδελεχής, λοιπόν, συζήτηση στο συνέδριο αυτό και η αναθεώρηση της λογοκρισίας του Κάφκα θεωρήθηκε η απαρχή της Άνοιξης της Πράγας, μιας απόπειρας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Τσεχοσλοβακίας να εκδημοκρατίσει συνολικά, το 1968, το καθεστώς και να αποδεσμευτεί κάπως από την αμείλικτη σταλινιστική πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης. Γιατί, όμως, είχε ο Κάφκα απαγορευτεί και γιατί το να επιτραπεί η κυκλοφορία των έργων του θεωρήθηκε κορυφαία πράξη εκδημοκρατισμού ενός καθεστώτος; Κεντρικά θέματα των έργων του Κάφκα είναι ο υπαρξισμός, η αλλοτρίωση του ανθρώπου στις σύγχρονές του κοινωνίες και ο εγκλωβισμός ή η υποταγή του σε ένα άδικο, δαιδαλώδες και αυταρχικό γραφειοκρατικό και ιεραρχικό σύστημα. Τα έργα του, βέβαια, γράφτηκαν με βάση τις κοινωνίες που ο ίδιος είχε βιώσει –τις «δυτικές», καπιταλιστικές κοινωνίες πριν τη ρωσική επανάσταση. Αποτελούν, έτσι, ένα κατηγορώ για τον καπιταλισμό αλλά και για κάθε μορφή ολοκληρωτισμού. Γι’ αυτό και είναι η κατεξοχήν πολιτικά: όχι με τη στενή, στρατευμένη ή κομματική έννοια, αλλά επειδή ακριβώς επικεντρώνονται στον άνθρωπο ως πολίτη –ως κατηγορούμενο σε μία δίκη, ως εργαζόμενο, νομοτελειακά ως άθυρμα ενός πολιτικού συστήματος. Το ΚΚ, λοιπόν, είχε δύο τουλάχιστον λόγους να «φοβάται» τον στοχασμό του Κάφκα (και όχι μόνο). Αφενός κυβερνούσε προφανώς ολοκληρωτικά, και μάλιστα με σταλινιστικά πλέον πρότυπα και αρχές. Ο Κάφκα, βέβαια, ούτε επαναστάτης ήταν ούτε φιλόσοφος· αποτύπωνε, όμως, τον αντίκτυπο του αυταρχισμού στον άνθρωπο.

Αφετέρου ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» δεν είχε καταφέρει να ανατρέψει την αλλοτρίωση του ατόμου, την οποία με τόσο δριμύ τρόπο καταδίκαζε ο μαρξισμός, ενώ είχε επιβάλει ένα ακόμα πιο άτεγκτο γραφειοκρατικό καθεστώς. Δεν είναι τυχαίο που τα συστήματα που εφάρμοσαν τα «κομμουνιστικά» καθεστώτα του 20ού αιώνα, κυρίως δε ο σταλινισμός, πολλοί αρνούνται να τα χαρακτηρίσουν σοσιαλιστικά· ο Κορνήλιος Καστοριάδης αποκαλούσε χαρακτηριστικά το σοβιετικό καθεστώς «γραφειοκρατικό καπιταλισμό». Είναι εύλογο, λοιπόν, που η εικόνα της εξαθλίωσης του ατόμου στις καπιταλιστικές κοινωνίες στα βιβλία του Κάφκα «προσβάλλει» το σταλινιστικό σύστημα. Γιατί, mutatis mutandis, οι πολίτες και οι πολίτισσες της Πράγας της καπιταλιστικής Αυστροουγγαρίας του 1915 και της Πράγας της «κομμουνιστικής» Τσεχοσλοβακίας του 1963 βιώνουν την ίδια εξαθλίωση, την οποία προκαλεί ένα λαβυρινθώδες σύστημα το οποίο έχει ως στόχο να διαιωνίσει τον εαυτό του, μία «τυραννία χωρίς τύραννο», όπως θα το αποκαλέσει η πολιτική φιλόσοφος Χάνα Άρεντ. Ο Κάφκα διέκειτο πολύ φιλικά προς τις αναρχικές οργανώσεις της Πράγας των νιάτων του, έχοντας μάλιστα συμμετάσχει – σύμφωνα με αρκετές πηγές – σε συναντήσεις τους. Είχε διαβάσει τους προ του Μαρξ επαναστατικούς φιλοσόφους και καταγγείλει τους «γραμματείς, τους γραφειοκράτες, τους επαγγελματίες πολιτικούς, όλους τους σύγχρονους σουλτάνους για τους οποίους ανοίγουν τον δρόμο προς την εξουσία» και χαρακτηρίσει τον καπιταλισμό ως ένα σύστημα όπου «τα πάντα είναι αλυσοδεμένα». Ίσως, λοιπόν, να είχε διαπιστώσει και ότι η τυραννία επιβάλλει τώρα τον τύραννο που την επέβαλε. Ότι το κράτος επέβαλε τον καπιταλισμό, ο οποίος επιβάλλει πια το κράτος. Και όσο καπιταλισμός κράτος. Και όσο κράτος καπιταλισμός. Και καπιταλισμός χωρίς κράτος δεν. Και κράτος χωρίς καπιταλισμό δεν. Και ότι τύραννος υπάρχει.

*φράση από ημερολόγιο του Κάφκα. Ο Κροπότκιν ήταν φιλόσοφος, κορυφαίος θεωρητικός του αναρχοκομμουνισμού.

[ 50 ]

Σχέδια του Κάφκα από το χειρόγραφο της Δίκης. Ο καφκικός άνθρωπος-σύμβολο.

INTER PARES

β. Λογοτεχνικές δοκιμές Πατημασιά Tου Αντώνη Ζουρνατζή (Γ1)

Δ

ώσε μου τα παπούτσια σου Περίεργο αίτημα το ξέρω Είναι μεγάλα και αυτό το ξέρω Θα βάλω διπλή κάλτσα Θα σφίξω τα κορδόνια και δύο φορές αν χρειαστεί Θα βαδίσω με θάρρος Και όταν θα έρθει η ώρα που εσύ θα σπάσεις, γιατί θα σπάσεις, πώς να μην σπάσεις; Που η ψυχή σου θα ραγίσει, γιατί θα ραγίσει, πώς να μη ραγίσει; Και όταν τα κομμάτια της αυτά σε κόψουν σαν ξυράφι και γνωρίσεις έναν άλλον εαυτό Αλλιώτικο από τον δικό σου Ξένο και κρύο Δεν θα ανακαλέσω στην σκιά της απελπισίας σου την πορεία μου Δεν θα σε αναγκάσω να δεις τα βήματά μου Να δεις το βάθος που έχουν τα χνάρια μου Να μαντέψεις με πόσο θάρρος και τόλμη τα έφτιαξα Δεν θα σε αναγκάσω να μου πεις ευχαριστώ Θα κάτσω ήσυχος, πλασματικά αγέρωχος Δυνατός για πάρτη σου Αγνός Χαμογελαστός, ζεστός Κάτι που δεν έκανες ποτέ –

[ 52 ]

INTER PARES

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΤΑΪΚΟΣ (γ5)

INTER PARES

Ο ζωγράφος TΟΥ ΆγγελοΥ Μιχαηλίδη (Β4)

Όσο σκούρο και αν είναι ένα χρώμα ζωντανό

μπορείς πάντα με το άσπρο να το κάνεις πιο ανοιχτό τι κι αν μαύρο έβγαλα πάλι εγώ τι να φοβηθώ; Όσο το άσπρο δίπλα υπάρχει θα μπορώ να ανοιχτώ. Πάλι βρίζει ο ζωγράφος, πάλι είναι δεικτικός: η απόχρωση δεν βγήκε, πιο ανοιχτός είν’ ο ουρανός αφού μαύρα όλα τα βάφει, πάλι είναι σκεπτικός η ανάμειξη χρωμάτων είναι τέχνη προφανώς! Μα κουράστηκε το μπλε του να ανοίγει και να κλείνει και μετά από τόσο κόπο, αναστενάζει, τι να γίνει; Καβαλέτο συντροφιά, ειδυλλιακό τοπίο Απρίλη μια κέντα για αυτόν αρκεί τις σκοτούρες να ξεπλύνει. Μες στην κέντα όμως υπάρχει κάτι άλλο που αγνοεί, διασκεδάζοντας κατάφερε η απόχρωση να βγει. Όμως πρέφα μία δεν πήρε, να συλλάβει δεν μπορεί πώς ακόπιαστα του βγήκε αυτό που με κόπο αδυνατεί. Ο ζωγράφος επιδιώκει να χαλάσει το μελάνι και στοχεύει πιο ψηλά, ζωγραφίζει ένα λιμάνι – κι ως συνήθως δεν μπορεί, μα δεν έπεσε στην πλάνη, αντιθέτως με παλιά, το κουράγιο του δεν χάνει. Έλα όμως που τα πλοία βυθιστήκαν, η ταραχή ήταν άγρια, ο ζωγράφος από πού να κρατηθεί; Είδε σχέδια, ελπίδες, όνειρα μες στην ψυχή απ’ αυτά ούτε για αστείο δεν μπορούσε να κρυφτεί. Κι όλη η σύγχυση, ο θυμός του, έγιναν πικρό γελάκι η αποτυχία υπενθυμίζει στο ζωγράφο την αγάπη, που δεν κατάφερε να οργώσει του μετώπου του το αυλάκι κι όλο νευριάζει που είναι ακόμη σαν μικρό παιδάκι. Ταυτοχρόνως απορεί μόλις αυτός την αγκαλιάζει ο θυμός κι η σύγχυση σ’ αυτήν γυρίζουν και φωνάζει: εγώ του πάγωσα ουρανούς και σκούρυνα την πλάση, εγώ έριχνα βροχές και προκαλούσα το χαλάζι και τι έκανε αυτός; Στην αγκαλιά του με αρπάζει δυσκολεύω τη ζωή του κι ούτε καν αναστενάζει δυσκολεύω τη ζωή του μα πορεία δεν αλλάζει. Δεν ανοίγει αυτός τα χρώματα, τον ανοίγουνε αυτά εκείνος στάσιμος δεν μένει, όλο ψάχνει κι ερευνά πειραματίζεται συνεχώς, μα όχι επιστημονικά μια φωνή μες στο μυαλό του: πολεμάει όποιος αγαπά. Πέρασε από εκεί ο χρόνος, τις ανάσες απαριθμεί για να λάβει τέτοια ζωή κάνει μεγάλη αναμονή,

[ 54 ]

INTER PARES

τον ζωγράφο δεν τον νοιάζει, αφού στην αλήθεια ζει έτσι τη θνητότητά του καθόλου δεν αγνοεί. Στο κρεβάτι πινέλο πιάνει, ο ζωγράφος δεν αδρανεί απ’ το πάθος του αδύνατο να απομακρυνθεί. Δεν τον απασχολούσε αν θα ζούσε ως την αυγή μα ν’ αυξήσει τους καμβάδες, να εμπλουτίσει τη ζωή. Παίρνει χρώματα συνδυάζει –σαν παιδί το διασκεδάζει– όλοι γύρω του δεν ξέρουν αν το μυαλό του έχει χάσει, μα τα έχει τετρακόσια, όπως το μέσα του αρπάζει και το ρίχνει στον καμβά, δηλαδή τον ίδιο εκφράζει. Ολοκληρώθηκε το έργο, ο ζωγράφος κάτω αφήνει τα πινέλα, τις μπογιές, μαζί τον καμβά ξεστήνει. Τον κρεμά πάνω στον τοίχο, τον κοιτάει, καμαρώνει δεν είναι άψογος, ωστόσο καθόλου δεν τον αγχώνει. Αποδέχεται το λάθος, τον εαυτό του παροτρύνει σε ατέλεια και λεπτομέρειες σημασία να μη δίνει, όπως δεν δίνει σημασία στα χρώματά του που τελείωσαν στα πινέλα τα φθαρμένα που τη φήμη του απογείωσαν. Μόλις είδε ο ζωγράφος πως τα χρώματα στερέψαν και γεμίσαν οι καμβάδες που τις σκέψεις του χωρέσαν! Και ηρέμησε η ψυχή του, η καρδιά του σιγοσβήνει φανερώνεται μια πύλη και σιγά σιγά ανοίγει. Εκείνος έκλεισε τα μάτια, τον κοιτάζει ο ουρανός οι ώμοι του χαλαρώσαν θέλει ν’ αφεθεί στο φως, διάπλατα τα χέρια ανοίγει, τον αρπάζει ο άγγελος – επιθυμεί να ηρεμήσει, μα το θέμα είναι πώς σαν την τελευταία στιγμή τον κυριεύει πανικός. Έχει αποδεχτεί τον θάνατο όμως είναι άνθρωπος δηλαδή έχει ένστικτα, που δεν φεύγουν έτσι απλώς, κάποιες συμπεριφορές που δεν ελέγχεις και –κακώς– ο ζωγράφος πανικοβάλλεται, δεν μπορεί να κάνει αλλιώς ο ζωγράφος θέλει να συνεχίσει κι ας ξέρει ότι είν’ θνητός. Ο ζωγράφος όπως όλοι είναι άνθρωπος, δυστυχώς, αφού της σκέψης του ο τρόπος του ανθρώπου είναι χαρακτηριστικός, ο ζωγράφος όπως όλοι είναι άνθρωπος, προφανώς, μα η ατέλεια έχει ομορφιά, της ελπίδας είν’ φρουρός. Ο ζωγράφος όπως όλοι είναι άνθρωπος, ευτυχώς, στην καρδιά του έχει λάθη, πάθη, δεν σημαίνει ότι είναι κακός. Αφού όσο ζωγραφίζει γίνεται καλύτερος, αφού όσο ζωγραφίζει γίνεται πιο δυνατός, αφού όσο ζωγραφίζει θα μείνει αθάνατος.

[ 55 ]

INTER PARES

Ο Μονόδρομος του Χρόνου TΟΥ Άλκη-ΓιώργοΥ Κισσαμιτάκη (ΙΒ1)

Τα χρόνια πέρασαν

και πίσω δεν γυρνούν, αυτοί που αγαπούσαμε γέρασαν, και πια δεν μας μιλούν. Τα χρόνια πέρασαν και πίσω δεν γυρνούν, καρδιές που έκαιγαν τίποτα πλέον δεν ποθούν. Τα χρόνια πέρασαν και πίσω δεν γυρνούν, αυτούς που μας κέρασαν τώρα τους κερνούν. Τα χρόνια πέρασαν και πίσω δεν γυρνούν, αυτοί που τότε μας προσπέρασαν τώρα μας καρτερούν. Τα χρόνια πέρασαν και πίσω δεν γυρνούν, όλοι αυτοί που έκλαψαν πάλι ξανά γελούν. Τα χρόνια πέρασαν και πίσω δεν γυρνούν, αυτά που αυτοί έπλασαν την αυγή θα στερεοποιηθούν. Τα χρόνια πέρασαν και πίσω δεν γυρνούν, αυτοί που πέταξαν κάποτε θα προσγειωθούν. Τα χρόνια πέρασαν και πίσω δεν γυρνούν, οι ψυχές που έβρασαν κατέληξαν σ’ ατμούς. Τα χρόνια πέρασαν και πίσω δεν γυρνούν, Και κάποιοι ξέχασαν να πουν πως σ’ αγαπούν.

[ 56 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ (Α1)

INTER PARES

Σημαίες TΟΥ Νικόλα Σκορίνη (Β1)

Ι.

Έχω τα χέρια γεμάτα μελάνι. Mενεξελί, περίπου όπως οι φωνές των γυναικών. Σ’ αυτό το χρώμα βύθισε μια ελεύθερη ψυχή της χώρας τη σημαία στην οποία περισσεύαν· της χώρας που τις δολοφόνησε εν ψυχρώ. Των γυναικών οι δολοφόνοι φώναζαν: «Μπλε είναι η Σημαία!»

– το αγορίστικο, βλέπετε, χρώμα – και σκίσαν των θυμάτων τους τα σάβανα και δέσανε μ’ αυτά τα στόματά τους να σωπάσουν.

ΙΙ.

Κάποιοι στο αίμα βυθίσαν τα χέρια. Θέλοντας το Κράτος ν’ αφανίσει το «κακό» εξοντώνει έναν λαό: φωνές εξοντώνει, ψυχές, ζωές ανθρώπινες, ουσία. Η βία είναι κάτι το απλό. Και βέβαια δεν νοιάζεται το Κράτος αν ο κόσμος βγει στους δρόμους και στα χρώματα ντυθεί του σκλαβωμένου, του νεκρού. Το Κράτος μόνο νοιάζει τη Σημαία ποιος κρατεί. Δεν το νοιάζει η ειρήνη αν δεν είναι των δικών του. Του ξένου άμα είναι δεν το νοιάζει η λευτεριά. Με αίμα τρέφεται, άλλωστε, η μονάκριβή του Τάξη.

ΙΙΙ.

Της Τάξης η γλώσσα είναι δυϊκή: το άσπρο και το μαύρο, το καλό και το κακό, εμείς και οι άλλοι. Εμείς ή οι άλλοι. Αλλά η γλώσσα της ουσίας Μωβ δεν είναι ή ροζ, δεν είναι κόκκινη ή μπλε· είναι πολύχρωμη της λύτρωσης η γλώσσα, της ουσίας. Τη γλώσσα, τη σημαία την πολύχρωμη οι δολοφόνοι και το Κράτος δεν μπορούν· τη Σημαία και το χρώμα μόνο θέλουνε που ξέρουν ότι δύναμη σημαίνει. Οι ελεύθερες ψυχές, νεκρές ή ζωντανές, δεν την αντέχουνε εκείνη τη Σημαία, της δύναμης το σύμβολο ιερό. Σφαδάζουν οι ελεύθερες ψυχές σ’ όλα τα σύνορα, σ’ όλα τα τείχη, στις ταφόπλακες τις ματωμένες της ουσίας, της ζωής.

[ 58 ]

INTER PARES

Καλυψώ Tησ Ειρήνησ Γαγάνη (β1)

Το πέλαγος που κοιτούσε

Στην ακτή καθισμένος ο Οδυσσέας Κοιτάει τώρα και η νεράιδα. Το φεγγάρι που σκοτώθηκε Και ο ήλιος τώρα νέος, Στο νησί με φως σκέπασαν Τις σκιές που το γυρίζουν, Ο καημός στην άμμο θάφτηκε Και ο έρωτας βούλιαξε σαν κοχύλι στο βυθό. Το πέλαγος που κοιτούσε Στην ακτή καθισμένος ο Οδυσσέας Κοιτάει τώρα και η νεράιδα. Τα λόγια που ρίξαν αστραπές Ποτέ ξανά να μην πιστέψεις, Γίνε πιο μεγάλη από το πέλαγος Και κράτα στου νου σου το βάθος: Τα δίχτυα που ρίχνεις στη ζωή Πρόσεχε εσένα να μην πιάσουν.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΙΩΑΝΝΑ ΜΕΛΕΓΚΟΒΙΤΣ (ΙΒ1)

INTER PARES

Δύο ποιήματα Toy ΝτίνοΥ Παπαθανασίου (Α4)

Ι.

Θα ξεκινήσω απλά Να κάνω ένα βήμα Να πάω μπροστά. Θα αλλάξω κόσμους Θα αλλάξω γαλαξία. Πεθαίνουν φίλοι Φίλοι ζουν. Πράγματα ανθρώπινα Με μεγάλη αξία Μικρή σημασία, δεν δίνουν καμία. Σήμερα, αύριο θα πεθάνω κι εγώ Δεν θα ξεχαστώ. Σε έναν άλλο κόσμο θα πάω Σε έναν άλλο γαλαξία.

ΙΙ.

Δεν θα το πω δυνατά Δεν θα το φωνάξω. Ό,τι έκανα έκανα. Μέχρι εκεί θα φτάσω. Λάθος! Τι είναι αυτά που λέω; Δεν θα φτάσω ως εδώ Θα προχωρήσω κι άλλο Τα όνειρά μου θα πραγματοποιήσω Να μην τα καταφέρω δεν θα το δεχτώ Δεν θα σταματήσω μέχρι να αλλάξω τον κόσμο. Να τον κάνω ένα μέρος διαφορετικό.

[ 60 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΘΕΟΧΑΡΗΣ Κουλαξιδησ (ΙΒ2)

INTER PARES

[ 62 ]

INTER PARES

Αγριεμένη φλόγα Tου Γιώργου Κανελλάκη (γ4)

Το τζάκι έκαιγε με χαμηλή φωτιά. Ο καπνός με δυσκο-

λία ξέφευγε από την καμινάδα, όπως και τα βάσανα του ανθρώπου με ένα μόνο ποτήρι ουίσκι. Οι αναζωπυρώσεις, συχνές, είτε από τον παγωμένο αέρα που τρύπωνε μέσα στο σπίτι και χάιδευε τις φλόγες είτε από ανθρώπινα χέρια που με το φτυάρι του τζακιού ανακάτευαν τα καρβουνιασμένα ξύλα. Λίγο οινόπνευμα ρίξε, φώναξε κάποιος, και με μία απερίσκεπτη κίνηση το ουίσκι δραπέτευσε από το ποτήρι και συνάντησε τις φλόγες. Πλέον όχι μόνο δεν θα είχε ουίσκι για να ξεφύγει από τα βάσανά του, αλλά θα είχε κι ακόμα ένα, την αγριεμένη τώρα φωτιά… Η καθημερινότητά του ήταν κινηματογραφική. Δεν ήταν υπερήρωας, δεν ήταν ντετέκτιβ, μα ούτε και η Μαρία Κάλλας· ήταν απλώς ενας ευτυχισμένος δυστυχισμένος. Ποτό, τσιγάρο, χάπια και χαρτιά συνόδευαν κάθε του βραδιά όταν το φως του φεγγαριού έπαυε να φωτίζει τις σκοτεινές σκηνές της πόλης. Ένα πράσινο σεντόνι, μάρκες, πολλές μάρκες και ένα σκωτσέζικο ουίσκι ήταν η ταπεινή του προίκα από του γονείς που δεν γνώρισε. Κι όμως φαινόταν ευτυχισμένος, όσο νατουραλιστική κι αν ακούγεται τούτη εδώ η ιστορία. Κάθε βράδυ έλεγε θα το κόψω και ορκιζόταν στην δυστυχία του, μα κάθε βράδυ υπέκυπτε στην ευτυχία. Δύσκολο πράμα να βλέπεις τη ζωή από το περισκόπιο της μοναξιάς… Η φωτιά συνέχιζε να καίει. Άγρια σαν πεινασμένος θηρευτής που κυνηγάει το θήραμά του, αργά και βασανιστικά ώσπου να το κοιτάξει στα μάτια και με ένα άλμα να το γραπώσει και να το πλάσει σαν ζυμάρι. Η ίδια φωνή που είπε να ρίξει οινόπνευμα στο τζάκι είχε

πλέον αποκοιμηθεί στην πολυθρόνα, σαν πριγκιπέσσα. Τα μάτια της, έστω και κλειστά, ήταν εξίσου ερωτεύσιμα και εκείνος δεν μπορούσε να σταματήσει να την κοιτάζει, όσο κι αν τον έκαιγε το τζάκι. Όνειρο θα το έλεγε κανείς, μα για εκείνον ήταν απλώς λίγα λεπτά ευτυχίας χωρίς ακόμα να έχει σβήσει το φως του φεγγαριού. Πρώτη φορά που δεν πήγε στην λέσχη. Πρώτη φορά που δεν παραπατούσε με το σακάκι στον ώμο στα έρημα σοκάκια της πόλης που στήνουν τον χορό της αυγής μετά τα μεσάνυχτα. Πρώτη φορά που ήταν μεθυσμένος χωρίς να έχει πιει και πλούσιος χωρίς να έχει παίξει. Πρώτη φορά που δεν ήταν κομπάρσος στο φιλμ νουάρ της ζωής, αλλά πρωταγωνιστής. Είχε μπροστά του τον κόσμο όλο, μα δίπλα στις άγριες φλόγες ήταν μόνο αυτή. Χαμογελούσε. Την πήρε αγκαλιά και την άφησε κοιμισμένη στο κρεβάτι, την Αρετούσα του. Εκείνος έβγαλε τις μπότες του και ξάπλωσε στον καναπέ δίπλα από το τζάκι. Κοιτούσε το ταβάνι μα ένιωθε σα να βρίσκεται στην σκάλα του Μιλάνου και να ακούει τη Νόρμα, όπερα του Βιτσέντζο Μπελίνι. Δεν είχε όρεξη ούτε για ουίσκι, ούτε για τσιγάρο…ήθελε απλώς να κοιμηθεί γαλήνια για έστω μια φορά, όσο κι αν μισούσε αυτό το «έστω». Το πρωί άργησε να φανεί για τον ίδιο. Η Αρετούσα του είχε επιστρέψει στο παλάτι και η άγρια φλόγα του τζακιού είχε πλέον μεθύσει από το αλκοόλ του ουισκιού. Και η δυστυχία ήταν έτοιμη να χτυπήσει πάλι κάρτα και να επιστρέψει στη δουλειά. Άναψε το τσιγάρο του ξανά και κοίταξε πάλι το ταβάνι, μα η όπερα είχε πια τελειώσει.

[ 63 ]

INTER PARES

Εσωτερική εστίαση TΗΣ ΔάφνηΣ Παπαϊωάννου (Ιβ2)

Δεν μπορεί, δεν είναι δυνατόν. Κάποιο λάθος έχει κάνει,

κάτι λάθος έχει δει. Μαύρο το πανί σαν πίσσα τον ξεγελά, τον προκαλεί. Δεν γίνεται το παιδί του, το δικό του το παιδί να χάθηκε, να μην είναι πια στη ζωή. Όχι, δεν μπορεί. Λένε πως κανένας γονιός δεν πρέπει να δει τη μέρα εκείνη που το παιδί του θα πάψει πια να ζει. Μα να, να το πανί. Να στραφεί στους θνητούς; Τι να του πουν; Να στραφεί στους θεούς; Τι να του κάνουν τώρα κι αυτοί; Το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο. Πάει, πέθανε, δεν ζει. Στέκεται στο χείλος του γκρεμού. Ένα βήμα τον κρατά στον κόσμο των ανθρώπων. Τους βαρέθηκε πια τους ανθρώπους. Για χάρη τους χάθηκε ο γιος του, για να

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΑΚΗΣ (Γ4)

μην βρεθούν άλλοι μπροστά στον άσκοπο θάνατο που επιφυλάσσει ο λαβύρινθος. Τους βαρέθηκε τους ανθρώπους και τρέχει να τους ξεφύγει. Πέφτει. Η αλήθεια είναι ότι κουράστηκε να περιμένει την επιστροφή του γιού του. Κουράστηκε. Γιατί η σκέψη ότι κάτι κακό θα συμβεί εξαντλεί τον άνθρωπο ό,τι και να πεις. Μερικές φορές ο φόβος αυτός είναι πιο οδυνηρός και από το ίδιο το αντικείμενό του. Τώρα πάει, τελείωσε αυτή η ιστορία. Δεν τον νοιάζει τίποτα πια. Τουλάχιστον τώρα ξέρει και δεν περιμένει, δεν ελπίζει. Απλώς πέφτει.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: γιωργοσ κανελλακησ (γ4)

[ 65 ]

INTER PARES

Παιχνίδι με τις λέξεις Τα κείμενα που θα διαβάσετε προέκυψαν από το κλασικό

παιχνίδι που παίζαμε στο δημοτικό: μαζέψαμε 10 άσχετες μεταξύ τους λέξεις και συναγωνιστήκαμε για την καλύτερη ιστορία. Αφήνουμε εσάς να κρίνετε ποια σας αρέσει, αλλά και να βρείτε ποιες είναι αυτές οι λέξεις!

Θύματα της φαντασίας TΟΥ ΓιώργοΥ Κανελλάκη (Γ4)

Το φως του ήλιου έδινε πνοή στα φυτά και το φως του

φεγγαριού όνειρα στους ερωτευμένους. Η θάλασσα έπαιζε τάβλι με τον ουρανό και ο αέρας έριχνε τα ζάρια. – Εξάρες! Σ’ έφαγα. Το βράδυ παραμόνευε στη γωνία, πίσω από μία ξύλινη κολώνα της ΔΕΗ, της οποίας το φως τρεμούλιαζε από την ανησυχία των γλάρων που κάθονταν πάνω της και άναβαν τσιγάρα στον θεό. Οι ντισκοτέκ της παραλιακής σε λίγο θα έκλειναν, ο παλμογράφος της ζωής θα σιγούσε και η νύχτα θα εκτελούσε την δικιά της βάρδια μες στην μοναξιά του σκότους. Οι δύο φίλοι έπιναν τις μπύρες τους και παίζαν τάβλι στο παγκάκι, κάτω από την αγκαλιά της θάλασσας, η οποία, σαν μετρονόμος, συγχρόνιζε τη συναυλία των κυμάτων. Στο βλέμμα και των δύο ήταν γραμμένη η αίσθηση της επιτυχίας, που άντεξαν για ακόμα ένα βράδυ να είναι φίλοι. Κάθε σαββατόβραδο, βρίσκονταν στο ίδιο παγκάκι να πίνουν τις ίδιες μπύρες, να κάνουν τα ίδια όνειρα. Ωραία που ήταν η ζωή τότε, ψιθύρισε ο ένας αγναντεύοντας τα λιγοστά φώτα της Αίγινας που θόλωναν στη ματιά του. Η νύχτα έπλεκε τις ώρες και ο ήλιος δεν θα αργούσε να τους βρει κοιμισμένους, με τα κεφάλια να κρέμονται από το παγκάκι, όπως συνηθιζόταν την τελευταία δεκαετία. Ένα φορτηγό όμως, που εκτελούσε τα πρωινά δρομολόγια της διανομής δεμάτων, θα τους χαλούσε το όνειρο και θα

[ 66 ]

ξυπνούσαν ζαλισμένοι, ανύπαρκτοι και με βατραχοπέδιλα στα πόδια. Το σοκ του ύπνου ήταν τεράστιο και ένας καφές εκείνη τη στιγμή ήταν τόσο σημαντικός όσο ένας δικηγόρος σε δίκη του εφετείου Αθηνών. Η αυγή όμως είχε ανοιχτούς λογαριασμούς μαζί τους και η έρημος που θα έπρεπε να διασχίσουν μέχρι να γυρίσουν πίσω στο Τζιμπουτί ήταν μακριά και δύσκολη, σαν να προσπαθείς να φας μπριζόλα με κουτάλι. Κρεμάσαν τα σακ βουαγιάζ τους σε μία περαστική καμήλα που πήγαινε για σολάριουμ και βήμα το βήμα, ανάσα την ανάσα ξεκίνησαν το μακρινό ταξίδι για το παγκάκι του Τζιμπουτί που έβλεπε την Αίγινα. Με τα βατραχοπέδιλα στα πόδια τα βουνά τους φαίνονταν λοφίσκοι και η καυτή άμμος ήταν σαν δροσερό μαξιλάρι τον Αύγουστο, ενώ ο καυτός αέρας της ερήμου θύμιζε βόλτα στην παραλία Αφάντου της Ρόδου. Οι κόκκοι της άμμου τούς τραγουδούσαν και οι κάκτοι έπαιζαν βιολί. Τα χιλιόμετρα γίνονταν ώρες και ο βηματοδότης της φαντασίας τους παρέα με το αλκοόλ από τις μπίρες που έπιναν το προηγούμενο βράδυ έδειξαν την τελική ευθεία της διαδρομής τους, εκεί όπου οι κεραίες τηλεπικοινωνιών που σπάνια κυκλοφορούν στην έρημο δίνουν ελπίδες στους ταξιδιώτες και λεφτά στους απατεώνες καμηλιέρηδες που εκμεταλλεύονται τα κουρασμένα, από το φανταστικό ταξίδι, θύματά τους…

INTER PARES

Γλυκόπικρη μελωδία Tου Χρήστου Σπανάκη (γ4)

Το τελευταίο πράγμα που είδε, πρέπει να ήταν ένα

φορτηγό να κατευθύνεται κατά πάνω του. Κι έπειτα σιωπή. Σιγή. Δεν πρέπει να πρόλαβε καν να δει το φορτηγό να στρίβει απότομα για να τον αποφύγει, και τελικά να πέφτει πάνω σε μια κολώνα της ΔΕΗ. Δεν πρέπει να είδε καν την κεραία να τον καταπλακώνει, παρασύροντας μαζί της καλώδια και όσα περιστέρια δεν πρόλαβαν να πετάξουν εγκαίρως μακριά. Πού να ήξεραν τα παιδιά λίγο πιο πέρα στη νεανική συναυλία, ότι ήταν καταραμμένη η ώρα που βλαστημούσαν ότι έπεσε το ρεύμα; Ότι αυτόν τον υπαίτιο που καταριόταν το πλήθος, τον έκλαιγε μια μάνα; Ότι αυτή η μάνα θα καθόταν για ώρες στο προσκεφάλι του, περιμένοντας, περιμένοντας… Περιμένοντας τι; Όσο κι αν προσπαθούσαν οι γιατροί, οι ζωτικές του ενδείξεις αργόσβηναν, θολώνοντας όλο και περισσότερο τα όρια μεταξύ ζωής και του θανάτου για τον άμοιρο. Αν καθόσουν και το άκουγες όσες ώρες το άκουγε αυτή η μάνα, έβρισκες ότι είχε κάτι το ειρωνικά μελωδικό, κάτι το πικρά «πιασάρικο». Σαν έναν μετρονόμο που σιγά-σιγά αραιώνει τον ρυθμό του, αργοπεθαίνοντας. Σύντροφο σε αυτόν τον μετρονόμο είχε μόνο δυο πράγματα: ένα ζευγάρι βατραχοπέδιλα, στερεωμένα στον τοίχο, που έτυχε να κρατάει πάνω του ο ετοιμοθάνατος λίγο πριν το μοιραίο, και έναν πίνακα με τον ήλιο να ανατέλλει ανάμεσα σε δυο λοφίσκους με μια καταγάλανη θάλασσα. Δύο πράγματα τόσο αλλόκοτα και αταίριαστα με σκηνικό νοσοκομείου ήταν η μόνη της παρηγοριά, που όμως έδεναν πολύ μεταξύ τους, λες και η μοίρα είχε μια πολύ σουρεαλιστική, και προβληματική, αίσθηση του χιούμορ. Και πάνω σε όλα αυτά, να σου κι ένα μάτσο δικηγόροι να τσιμπήσουν κάποια υπογραφή, να καταφέρουν κάποιον διακανονισμό, να αρπάξουν το πόστο του εκτελεστή διαθήκης, σαν αρπακτικά που πρέπει

κάτι να κερδίσουν, ή καλύτερα σαν όρνια που πολιορκούν τη λεία τους λίγο πριν ξεψυχήσει. Καλά έκανε και τους έδιωξε όλους! Δεν ήταν ακόμα η ώρα για αυτά τα πράγματα. Αφού θα σωθεί, το ξέρει. Κι αν όχι, ό,τι είναι να γίνει θα γίνει με τα άχαρα δικηγορικά. Λογαριασμοί και άλλα τέτοια δεν έχουν καμιά θέση σ’ αυτές τις καταστάσεις. Να εκμεταλλεύεσαι τον πόνο του άλλου. Γιατί σίγουρα δεν είχαν καλή θέληση, μόνο να πάρουν λεφτά. Όχι, δεν πρέπει να είχαν. Οι αγχωτικές αυτές σκέψεις τη βρήκαν να ανακατεύει το φλιτζάνι του καφέ, κοιτώντας το επίμονα, σαν για να ακούσει οτιδήποτε άλλο πέρα από τη «μελωδία» των μηχανημάτων, που ήταν πεπεισμένη ότι το έκαναν επίτηδες, για να της θυμίζουν διαρκώς την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο γιος της. Ξαφνικά συνειδητοποιεί ότι άλλος ένας ήχος είχε προστεθεί στην ορχήστρα των μηχανημάτων. Όχι, δεν ήταν το κουτάλι που μόλις έριξε από την έκπληξη. Ήταν ένας ήχος παλμών, διακριτικών, αλλά σταθερών, στεντόριων, αν πρόσεχες καλά. Ο καρδιογράφος είχε πάρει ζωή… Ο βηματοδότης λειτουργούσε κανονικά… Η καρδιά του γιου της είχε ξαναρχίσει να πάλλεται, τόσο δυναμικά όσο ποτέ! Κοίτα να δεις τι μπορεί να κάνει κανείς με 10 λέξεις... Είναι εντυπωσιακό πώς 10 φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους λέξεις μπορούν να αγκαλιαστούν από ουσιαστικά, επίθετα, ρήματα και να επιβιώσουν στο ίδιο διήγημα. Ώρα να το δοκιμάσετε και εσείς! Σας προ(σ)καλούμε να γράψετε ένα διήγημα με τις εξής 10 λέξεις και να το μοιραστείτε με την ομάδα του περιοδικού. Ανυπομονούμε για τα αποτελέσματα! Οι 10 καινούριες λέξεις: Θρυαλλίδα, κομπάρσος, αποσμητικό, ρίζα, χαλβάς, πεταλούδα, Μότσαρτ, μαχαίρι, πολιτισμός, εκκρεμές

[ 67 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ (Α1)

INTER PARES

Από ξύλο εβένου με πόμολο γυαλισμένο με κερί αποστάγματος εθισμού TΗΣ ΜαρίναΣ Μελέγκοβιτς (ΙΒ2)

Ο

έβενος είχε κοπεί και είχε γίνει μία σκούρη πόρτα. Από ποιον, άγνωστο. Έγινε, όμως, μία πύλη σε έναν άλλο κόσμο. Ο έβενος – η πόρτα αυτή – υπήρχε πριν βρεθούν οι πρόγονοί του στο πέτρινο σπίτι της εξοχής. Πριν από έντεκα χρόνια και εκατόν εννιά μέρες γυάλισαν το χάλκινο πόμολό της με κερί που περιείχε απόσταγμα μοιραίου βοτάνου. Πριν από έντεκα χρόνια και εκατόν εννιά μέρες το υποσυνείδητό του γύρισε το πόμολο, τον πήρε απ’ το μαλλί και τον έριξε στο σκληρό πάτωμα. Τα πόδια του κρέμονται τρεμοπαίζοντας μέτρα πάνω από το έδαφος. Η γέρικη συκιά όμως δεν κρατάει όσο θα κρατούσε ο σκληρός έβενος, του οποίου ο κομμένος κορμός πονάει αν γυρίσει το βλέμμα του και ρίξει μια ματιά στ’ αριστερά και τον δεί. Μία από αυτές τις μέρες θα λυγίσει στο άγγιγμά του και θα τον ρίξει στο βρομερό χώμα. Άραγε θα πονάει όσο ο κομμένος κορμός δίπλα του; «Αγόρι! Το κατσίκ’ είν’ έτοιμο! Μόλις το ‘σφαξ’ ο πατέρα’ς!», ακούστηκε το βογκητό της γυναίκας με μάτια ολόιδια με τα δικά του. Με μία απότομη κίνηση οι φτέρνες του ήταν ένα με τα χόρτα, και ύστερα με τις πλάκες – καυτές από τον μεσημεριανό ήλιο του Σεπτεμβρίου – οι οποίες κρύωναν όσο περπατούσε προς την σκιά και έμπαινε στην κουζίνα. «Είπες ότι ο μπαμπάς το έσφαξε... πού είναι;» είπε μόλις είδε μόνο δύο πιάτα πάνω στο εμπριμέ τραπεζομάντηλο. «Ααα...» είπε η γυναίκα με τα γκρίζα μαλλιά με διακριτό εκνευρισμό στην φωνή της. Τον γνώριζει αυτόν τον τόνο πιο καλά από τις σκέψεις του. Μόλις τον ακούει νιώθει τα κόκκαλά του να κρυώνουν περιμένοντας το σχόλιο. Και πάνω στην ώρα της, «Μωρέ σταμάτ’ να λες τον πατέρα’ς ‘μπαμπά’. Αυτά σ’ μάθαν στην Αθήνα;». Ντροπή. Μόνο αυτό κύλαγε στις φλέβες του. Μόλις είχε γυρίσει από την Αθήνα από τις σπουδές του. Δεν θα γύριζε ποτέ. Θα τους έθαβε μετά από χρόνια μαζί με ένα κομμάτι του εαυτού του. Όμως, ο έβενος τον τράβαγε. Όχι όμως ο μισοπεθαμένος κορμός... «Ακούς, Άγγελε; Ο μαντράχαλς από δω σε λέει μπαμπάκα». Ένα ξερό γέλιο ακολούθησε το τσιριχτό σχόλιο και μετά το γέλιο του πατέρα του, ο οποίος φώναξε από το σφαγείο «Μήπως το κελεπούρ’ μας θέλει αγκαλίτσ’ κι φιλάκι;» Ο σαρκασμός ήταν το τελευταίο πράγμα που ακούστηκε πρωτού ο

πατέρας του εμφανιστεί στην πέτρινη πόρτα με θανατηφόρα ματιά. «Πες του να’ ρθει απ’ ιδώ να του βάλω τούτο δω στα λαιμά του και ν’ αφήσ’ τα συναισθήματα στα παιδάκια τσ’ Αθήνας.» Όλη την ώρα αυτή κουνούσε επιβλητικά το ματωμένο δεξί του χέρι, που λέρωνε την λαβή του ήδη ματωμένου μπαλτά, κάνοντάς την να κολλάει, κάτι που περιέργως δεν αηδίαζε τον γιο περισσότερο από τα θανατηφόρα μάτια του εξηντάρη μπροστά του και το ξερό γέλιο της γυναικάς που τον γέννησε. Με την έξοδο του Άγγελου ο έβενος πήρε την μορφή της καστανής μαυρομάτας και αγνοώντας τις τσιρίδες της γυναίκας με τα γκρίζα μαλλιά την ακολούθησε για άλλη μια φορά σε μια απομακρυσμένη γωνιά του σπιτιού. Περπατώντας πίσω της στους στενούς διαδρόμους, την έβλεπε από ‘δώ κι από ‘κεί να του κλέβει σαγηνευτικές ματιές, στρίβοντας το κεφάλι περισσότερο από το υπόλοιπο σώμα της προς εκείνον. Ο ίδιος βρισκόταν σε μια μέθη. Μια ζάλη που του αγκάλιαζε το είναι, κάνοντάς τον να αγγίζει με τις άκρες των δαχτύλων του τους γοφούς και τη μέση της. Όταν ξύπναγε είχε ήδη πιάσει το πόμολο με το μυστικό βότανο και είχε αφήσει πίσω τη βαριά πόρτα, η οποία τον τραβούσε τόσο πολύ που δεν μπορούσε να τη βγάλει για λεπτό από τον νου του. Μόνο αυτοί που μπαίνουν πίσω από τη γιγαντιαία πόρτα μπορούν και βλέπουν εκείνη και τη λεπτεπίλεπτη ξυλουργική σχεδιασμένη πάνω της. Μόνο αυτοί που ξέρουν τι τους περιμένει από πίσω δεν μπορούν να τη βγάλουν από τον νου τους. Μονό αυτοί που ξέρουν τη φρίκη και την ηρεμία δεν μπορούν να μείνουν μακριά από την γυναίκα με τα γκρίζα μαλλιά και τον Άγγελο, όσο κι αν το θέλουν. Τη βλέπει. Τη βλέπει όποτε κλείνει τα μάτια του. Όταν δεν περιτριγυρίζεται από τους τέσσερις τοίχους – την πέτρα και τον έβενο – τη νιώθει μπροστά του. Τον τραβάει γιατί λατρεύει τη φρίκη που τον περιμένει κάθε φορά. Και αυτή η φορά δεν ήταν διαφορετική, καθώς, όταν έκλεισε ο έβενος και έσβησε το κερί του, η ανατριχίλα κάταπιε το ωμό σώμα του. Ανέπνευσε. Επιτέλους, ανάσα. Επιτέλους ηρεμία. Η πόρτα δεν έχει κλειδί. Η πόρτα δεν εξαφανίζεται. Η πόρτα υπάρχει. Από την πόρτα μπορεί να αποχωρήσει. Από την πόρτα δεν θέλει να βγει. Πίσω της θα μένει.

[ 69 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΚΟΥΛΑΞΙΔΗΣ (ιβ2)

INTER PARES

Το ημερολόγιο μιας ζαλισμένης μαθήτριας TΗΣ ΙλυάναΣ Καλυβιώτη (Γ5)

Μ

ε τη σχολική ζωή να φτάνει σιγά σιγά στο τέλος της, ποιες ήταν οι σκέψεις που μας κρατούσαν ξύπνιους στις ατελείωτες ώρες μαθήματος; Τετάρτη 7 Νοεμβρίου Πόσο ωραίο είναι που το ρολόι της τάξης μας πάει 5 λεπτά πίσω! Φαίνεται, σαν να έχουμε λιγότερο μέχρι να χτυπήσει... Γιατί, όταν δείχνει ότι έχουμε ακόμα 20 λεπτά, δηλαδή ΑΛΛΟ ΤΟΣΟ!, στην πραγματικότητα έχουμε μόνο ένα τέταρτο! Που... εντάξει... στην πραγματικότητα το ένα τέταρτο είναι δεκάλεπτο, ΑΡΑ ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΜΕ! Δευτέρα 13 Οκτωβρίου Ο βυθός της θάλασσας έχει άμμο κάτω; Αν έχει άμμο κάτω, οι γέφυρες πώς στηρίζονται και δεν βουλιάζουν στην άμμο; Πέμπτη 5 Απριλίου ΘΕΛΩ ΚΑΦΕ! Παρασκευή 8 Μαρτίου Κάτσε! Γιατί δεν είναι μέσα στην τάξη;! Μα αυτός πάντα έρχεται πριν τελειώσει το διάλειμμα και μας περιμένει! Λες να λείπει; Αχ, μακάρι να λείπει και να έχουμε αντικατάσταση! Τρίτη (Μαθηματικά 8η ώρα) Δέκα διά δύο μείον πέντε/ έξι δια δύο συν οκτώ/ είκοσι φορές το δεκαπέντε/ έντεκα και επτά... Τα έχει υπολογίσει ποτέ κανένας; Χμμμ... Δευτέρα 17 Ιανουαρίου Τι φαγητό να έχουμε άραγε σήμερα; Δεν ξέρω καν τι μέρα είναι. Το μόνο που ξέρω είναι ότι οι διακοπές του Πάσχα δεν μπορούν να έρθουν πιο γρήγορα!

[ 71 ]

[ 72 ]

ΙV. ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

α. Κριτικές θεάτρου Φιλουμένα Μαρτουράνο Θέατρο: Δημήτρης Χορν Μετάφραση: Ειρήνη Μποζοπούλου Δραματουργική επεξεργασία και σκηνοθεσία: Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος

Για την παρασταση ΓΡΑΦΕΙ Η Μαρία Πανταζοπούλου (Α1)

Βρισκόμαστε στη Νάπολη κατά τη διάρκεια του Μεσο-

πολέμου. Η Φιλουμένα (στον ρόλο της η Μαρία Ναυπλιώτου), μια γυναίκα δυναμική στην οποία η ζωή έχει φερθεί άσχημα, ερωτεύεται τον Ντομένικο Σοριάνο (στον ρόλο του ο Μελέτης Ηλίας), έναν όμορφο, ευκατάστατο έμπορο. Ο Ντομένικο την παίρνει σπίτι του και η Φιλουμένα κάνει ό,τι μπορεί για να τον ευχαριστήσει. Έπειτα όμως από αρκετά χρόνια συμβίωσης, ο Ντομένικο αποφασίζει πως η συγκεκριμένη δεν είναι κατάλληλη ως σύντροφος ενός μεγαλέμπορου και παίρνει την απόφαση να την παρατήσει και να παντρευτεί μια άλλη. Η Φιλουμένα δυσκολεύεται να το δεχτεί αυτό, καθώς το μόνο που θέλει είναι να εξασφαλίσει μία οικογένεια για τα τρία παιδιά της από προηγούμενους συντρόφους, την ύπαρξη των οποίων αγνοεί ο Ντομένικο. Με διάφορα τεχνάσματα η Φιλουμένα πείθει, εν τέλει, τον Ντομένικο να την παντρευτεί. Την «τραγωδία» αυτή, η οποία όμως είχε αίσιο τέλος, μας διηγείται ο Εντουάρντο ντε Φιλίπο ως φόρο τιμής στην αδερφή του, Τιτίνα ντε Φιλίπο. Στο έργο αποτυπώνεται η Ιταλία του Μεσοπολέμου, καθώς και οι τότε ισχύουσες νοοτροπίες και κοινωνικές συμβάσεις. Η Φιλουμένα μεγαλώνει μέσα στη φτώχεια, αφού – όπως αναφέρει η ίδια – αυτή και η οικογένειά της έχουν μεγαλώσει σε ένα και μόνο δωμάτιο υπό άθλιες συνθήκες διαβίωσης, έχει αναγκαστεί δε από μικρή να γνωρίσει τη σκληρή πλευρά της ζωής και τίποτα δεν της έχει χαριστεί. Το γεγονός

αυτό σκληραγώγησε μεν τον χαρακτήρα της, την έκανε μαχητική και δυναμική προκειμένου να επιβιώσει, χωρίς όμως να της αφαιρέσει τα συναισθήματα και την ανάγκη να ανήκει σε μια οικογένεια. Η ιστορία δεν αφορά, τελικά, αποκλειστικά τη Φιλουμένα, αλλά θα μπορούσε να ισχύει για πολλές γυναίκες εκείνης της ιστορικής περιόδου και της συγκεκριμένης κοινωνίας. Οι ερμηνείες είναι συγκλονιστικές. Τα δύο πρωταγωνιστικά πρόσωπα καταφέρνουν να μεταδώσουν στο κοινό μία απολύτως ρεαλιστική εικόνα της εποχής. Η Μαρία Ναυπλιώτου υποδύεται με μεγάλη επιτυχία τον ρόλο της Ναπολιτάνας, μιας γυναίκας χειραφετημένης, που εναντιώνεται στα στερεότυπα για τη θέση της γυναίκας. Όλα τα συναισθήματα, η αγανάκτηση, η αγάπη, ο θυμός, η ταλαιπώρια, εκφράζονται μέσα από την ερμηνεία της ηθοποιού. Ο Ηλίας Μελέτης δίνει στο έργο έναν χιουμοριστικό τόνο κατάλληλα προσαρμοσμένο στον χαρακτήρα του Ντομένικο, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός αρμονικού αποτελέσματος. Η επιτυχής αλληλεπίδραση μεταξύ των ηθοποιών τόσο στους πρωταγωνιστικούς όσο και στους μικρότερους ρόλους είναι ιδιαίτερα εμφανής στον θεατή, ο οποίος στο τέλος της παράστασης μένει να αναρωτιέται για πολλά από τα ερωτήματα που θίγει – άμεσα και έμμεσα – αυτό, έχοντας απολαύσει μια ξεχωριστή απόδοση αυτής της ιστορίας της κλασικής δραματουργίας.

[ 73 ]

Στο χαρτί, στη σκηνή, στην οθόνη

Ο κύκλος των χαμένων ποιητών Θέατρο: Βρετάνια Σενάριο: Τομ Σούλμαν Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Ασπιώτης Για την παρασταση ΓΡΑΦΕΙ Η Αγγελίνα Νικοκάβουρα (Α2)

Πόσο ενδιαφέρουσα μπορεί να είναι μια θεατρική

παράσταση βασισμένη σε μία λίγο ώς πολύ γνωστή κινηματογραφική ταινία; Πολύ, όπως αποδείχτηκε! Το σενάριο του Τομ Σούλμαν, που κέρδισε το Όσκαρ για την ομότιτλη ταινία το 1989, μεταφέρθηκε στη σκηνή του θεάτρου Βρετάνια από τον Κωνσταντίνο Ασπιώτη με μεγάλη επιτυχία. Όχι, βέβαια, τυχαία. Η επιτυχία αυτή οφείλεται αφενός στην υπόθεση του έργου. Η αντισυμβατική προσωπικότητα του καθηγητή φιλολογίας Τζον Κίτινγκ, που αναστατώνει το μεγαλοαστικό και αυστηρό περιβάλλον της ιδιωτικής ακαδημίας αρρένων Γουέλτον στην Αγγλία της δεκαετίας του 1950 με το ελεύθερο πνεύμα του, δεν παύει ποτέ να εμπνέει. Ανεξάρτητα από το αν έχει δει ή όχι κανείς την ταινία, γοητεύεται παρακολουθώντας τις θεμελιώδεις αρχές της Παράδοσης, της Τιμής, της Πειθαρχίας και της Υπεροχής να καταρρέουν σταδιακά υπό το «δόγμα» «carpe diem», που έκανε σύνθημα ο κύριος Κίτινγκ βροντοφωνάζοντας στους μαθητές του: «Αδράξτε τη μέρα (Carpe diem)… Κάντε τη ζωή σας εκπληκτική, γεμάτη ομορφιά, αμεσότητα και φως…». Πιστός στο πρωτότυπο έργο, ο σκηνοθέτης και δραματουργός δημιούργησε απλές αλλά οπτικά και υποκριτικά ενδιαφέρουσες στιγμές, αξιοποιώντας στο έπακρο τις ερμηνευτικές δεξιότητες των ηθοποιών του. Από τον κόσμο των ενηλίκων χαρακτήρων, ο Άκης Σακελλαρίου απέδωσε συγκινητικά την πληθωρικότητα, το χιούμορ και την οξύνοια του κυρίου Κίτινγκ, ο Τάσος Χαλκιάς ως ο άτεγκτος διευθυντής Νόλαν εκπροσώπη-

[ 74 ]

σε επάξια το κατεστημένο του συντηρητικού σχολείου του. Ο Σπύρος Τσεκούρας, στον ρόλο του αυταρχικού κυρίου Πέρι, κατάφερε να μεταδώσει ανατριχιαστικά την τραγικότητα του πατέρα η επιμονή του οποίου να ορίσει την πορεία της ζωής του γιου οδήγησε τον τελευταίο στην αυτοχειρία. Από τον κόσμο των εφήβων, η ομάδα των νεαρών ηθοποιών που αναβίωσαν τον «κύκλο των χαμένων ποιητών» του κυρίου Κίτινγκ άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις. Αξίζει φυσικά να σημειωθεί ότι στην επιτυχία της παράστασης συνέβαλαν και οι λοιπές συνιστώσες της, όπως τα απλά αλλά λειτουργικά σκηνικά – που, καθώς άλλαζαν, μας μετέφεραν από την παλιά σχολική αίθουσα με τα ξύλινα θρανία και τον γραμμένο μαυροπίνακα στο προαύλιο του σχολείου και στη σκοτεινή σπηλιά όπου «συνεδρίαζε» ο κύκλος των χαμένων ποιητών –, η πρωτότυπη μουσική επένδυση, οι ατμοσφαιρικοί φωτισμοί και η εμπνευσμένη κινησιολογία. Εν κατακλείδι, ο «Κύκλος των χαμένων ποιητών» ήταν μια εξαιρετική παράσταση, από αυτές που, όπως λέμε, «σου δίνουν τροφή για σκέψη». Όπως κάνει το νόημα του «carpe diem», στο απόσπασμα από το βιβλίο του Χ. Ντ. Θόρω Walden ή Η ζωή στα δάση το οποίο απαγγέλλουν τα μέλη του Κύκλου των Χαμένων Ποιητών: «Πήγα στα δάση γιατί θέλησα να ζήσω με σκοπό. Θέλησα να ζήσω βαθιά, να ρουφήξω το μεδούλι της ζωής. Να αποδιώξω ό,τι δεν ήταν ζωή. Και όχι όταν πεθάνω ν’ ανακαλύψω πως δεν έζησα».

Στο χαρτί, στη σκηνή, στην οθόνη

β. Κριτική Ταινίας Φόνισσα Για την ταινια ΓΡΑΦΕΙ Η Εριέττα Καράμαλη (Α4)

Με αφορμή την προβολή της πολυσυζητημένης κινη-

ματογραφικής ταινίας Φόνισσα που βασίστηκε στην ομότιτλη νουβέλα του Α. Παπαδιαμάντη, είχα την τιμή και τη χαρά να συζητήσω με την καταξιωμένη σκηνοθέτρια Εύα Νάθενα. Στο άρθρο μου αυτό θα επιχειρήσω να μεταφέρω το κλίμα της ωραίας μας συνάντησης και τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες επισημάνσεις της σκηνοθέτριας. «Προσπάθησα η ταινία να είναι ένα έργο για τον άνθρωπο. Για την πολυπαθούσα γυναίκα αλλά και για τον άντρα» αναφέρει χαρακτηριστικά η ίδια για την προσπάθεια απόδοσης της παπαδιαμαντικής νουβέλας στη μεγάλη οθόνη. Η ιστορία εκτυλίσσσεται τον 19ο αιώνα στη Σκιάθο, με πρωταγωνίστρια μια μεσήλικη γυναίκα, τη Χαδούλα. Η ηρωίδα είναι μια γυναίκα βασανισμένη, που, υπό την πίεση της αυστηρής πατριαρχικής κοινωνίας της εποχής, βιώνει τη δυστυχία, έχοντας υποστεί λεκτική, σωματική και ψυχική κακοποίηση ακόμα και από την ίδια της τη μητέρα. Καθώς συνειδητοποιεί τη δεινή θέση της, αποφασίζει να απαλλάξει τα νεαρά κορίτσια από τη μοίρα του φύλου τους με έναν παράδοξο τρόπο, αφαιρώντας τους δηλαδή τη ζωή. Οι πράξεις της όμως γίνονται αντιληπτές από την αστυνομία, η οποία την καταδιώκει. Εκείνη καταφεύγει στο πλέον οικείο της μέρος, τα βουνά, κουβαλώντας μαζί της τον διαταραγμένο ψυχισμό της, που έμελλε να την ακολουθεί μέχρι το τραγικό αλλά λυτρωτικό της τέλος. Η ταινία προσφέρει στο κοινό μια έξοχη εικόνα της σκοτεινής εκείνης περιόδου, αναδεικνύοντας την υποβαθμισμένη θέση της γυναίκας στην κλειστή αγροτική ελληνική κοινωνία του 19ου αιώνα, μια θέση η οποία ήταν τόσο βαθιά ριζωμένη στις συνειδήσεις των ανθρώπων που διαιωνιζόταν και απ’ τις ίδιες τις γυναίκες. Η σκηνοθέτρια δηλώνει ότι «οι μανάδες ήταν δομημένες να δώσουν αυτά

[ 76 ]

τα κακοποιητικά αντισώματα στις κόρες τους για να τις κάνουν να αντέξουν αυτό που τις περίμενε». Με αυτή τη φράση παρουσιάζεται το διαγενεακό τραύμα στην πιο ωμή του μορφή, καθώς, όσο κι αν επιθυμούσαν οι γυναίκες να λυτρωθούν από την κακομεταχείριση, αναγκάζονταν να την «αναπαράγουν» προκειμένου να επιβιώσουν. Η σκηνοθέτρια επιλέγει να εξετάσει το θέμα της καταπίεσης και από την πλευρά του άνδρα που κακοποιείται, καταδικάζοντας την άποψη ότι έμφυλη καταπίεση υφίστανται μόνο οι γυναίκες. Δηλώνει ότι η φράση «αγόρι είναι», ενώ δίνει άλλοθι στην όποια συμπεριφορά, στην πραγματικότητα σταδιακά τραυματίζει ψυχικά και το αρσενικό φύλο, το οποίο διαφέρει από το θηλυκό μόνο από άποψη βιολογική. Η «ανάγκη» που δημιουργείται στα αγόρια να φερθούν σαν άντρες αποτελεί τη δική τους φυλακή. Είναι υποχρεωμένα να ζήσουν με βάση της απαιτήσεις της κοινωνίας, με αποτέλεσμα οι δικές τους επιθυμίες να βρίσκονται για μία ακόμη φορά στο περιθώριο. Παρόλο που δεν δηλώνεται ευθέως στην παπαδιαμαντιακή νουβέλα, η σκηνοθέτρια έχει καταλήξει, μετά από σχολαστική μελέτη, στο συμπέρασμα ότι η πρωταγωνίστρια δεν ήταν θύμα μόνο λεκτικής αλλά και σωματικής κακοποίησης. Μάλιστα, βασιζόμενη σε ψυχολογικές μελέτες, μας πληροφορεί ότι οι αντιδράσεις της Χαδούλας μπορούν να αιτιολογηθούν με βάση τον τραυματισμένο ψυχισμό της και το κοινωνικό πλαίσιο της εποχής. Έτσι, η δημιουργός καταλήγει ότι σε έναν κόσμο που συνεχώς εξελίσσεται θα πρέπει το πρωτότυπο έργο του Παπαδιαμάντη να εναρμονιστεί με τις σύγχρονες ανάγκες και να αξιοποιήσει τις γνώσεις της σημερινής κοινωνίας, προκειμένου να διατηρήσει τον διαχρονικό αλλά και επίκαιρό του χαρακτήρα.

Στο χαρτί, στη σκηνή, στην οθόνη

γ. Κριτικές Βιβλίου Η Φόνισσα

του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη Για το βιβλιο ΓΡΑΦΕΙ Η Μαριάννα Τσιάκου (Β1)

Η

νουβέλα Η Φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη είναι ένα λογοτεχνικό έργο που συνυφαίνει με επιδεξιότητα την ιστορία, τον πολιτισμό και την κοινωνική διαστρωμάτωση της Ελλάδας στα τέλη του 19ου αιώνα. Θεωρείται δικαίως ένα από τα πιο σημαντικά κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Ο συγγραφέας συνθέτει αριστοτεχνικά το «κοινωνικό μυθιστόρημά» του, όπως ο ίδιος το έχει χαρακτηρίσει, ώστε αφήγηση και ιδεολογία να αλληλοεξυπηρετούνται, ενώ χρησιμοποιεί τη δύναμη της γραφής του για να αποκαλύψει έντονες κοινωνικές ανισότητες και διακρίσεις. Χαρακτηριστικό γνώρισμα του Παπαδιαμάντη είναι ότι ασχολείται σε βάθος με το ψυχολογικό πορτραίτο των χαρακτήρων. Παράλληλα χρησιμοποίει τεχνικές όπως η τακτική επιβράδυνσης της αφήγησης, η ωμή περιγραφή, η λεπτομερής απεικόνιση, η σιωπή και ο υπαινιγμός, τις οποίες συνταιριάζει με την επιλογή των δικών του λέξεων, την αύρα της ποίησης που διαπερνά κάθε σελίδα του και τις νοηματικά πυκνές αλληγορικές περιγραφές του – με λίγα λόγια το παπαδιαμαντικό ύφος σε όλο του το μεγαλείο. Στον πυρήνα της αφήγησης βρίσκεται η Φραγκογιαννού ή Χαδούλα, ένας εξαιρετικά καλογραμμένος και πολυδιάστατος χαρακτήρας, που αποτελεί κεντρικό σημείο του μυστηρίου και αντικείμενο της μελέτης της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης. Πρόκειται για μια ηλικιωμένη χήρα η οποία έζησε βασανισμένη σε όλα τα στάδια της ζωής της, υπηρετώντας τους ανθρώπους γύρω της. Παγιδευμένη και συμφιλιωμένη με τις αντιλήψεις μίας αμιγώς πατριαρχικής κοινωνίας και θεωρεί, βάσει της πείρας της, πως η μοίρα μιας γυναίκας είναι προκαθορισμένη από τη γέννησή της. Είναι αναγκασμένη να υπομείνει το βάρος της μοίρας της όχι μόνο η ίδια αλλά και η οικογένειά της, ειδικά αν είναι φτωχή. Η «γραία Χαδούλα», ως γυναικεία μορφή, προβάλλει τις πολυσύνθετες ενέργειες και σκέψεις που χαρακτηρίζουν τον ανθρώπινο ψυχισμό σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο και περιβάλλον.

[ 78 ]

Η αφήγηση του Παπαδιαμάντη προκαλεί έντονα συναισθηματικά και ηθικά διλήμματα. Καθώς η Φραγκογιαννού προσπαθεί να «απονείμει δικαιοσύνη», ίσως και να «επαναστατήσει» κόντρα στον φαύλο κύκλο του γυναικείου ριζικού («ψήλωμα του νου»), το αναγνωστικό κοινό ακροβατεί διαρκώς στον αμφιλεγόμενο κόσμο ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την εκδίκηση. Ο συγγραφέας κατορθώνει να δημιουργήσει ένα περιβάλλον πλούσιο σε λεπτομέρειες και μια υποβλητική ατμόσφαιρα, ενώ ο διάλογος μεταξύ των χαρακτήρων είναι ζωντανός και πειστικός. Μέσω της εσωτερικής εξέλιξης και της πολυσύνθετης διαπλοκής των χαρακτήρων του, ξεδιπλώνεται το δράμα τόσο των ηρώων του όσο και της ύπαρξης του ίδιου. Ταυτόχρονα, η αμφισβήτηση της αλήθειας των γεγονότων προσθέτει ένα στοιχείο μυστηρίου και καθηλώνει τον αναγνώστη. Σημαντικό είναι ακόμη το γεγονός ότι ο Παπαδιαμάντης δεν προσπαθεί να δικαιολογήσει τη «Φόνισσα», δεν παίρνει θέση, αλλά καταγράφει και αποτυπώνει απλώς τα γεγονότα. Δεν καταδικάζει ούτε επαινεί, αλλά αφήνει χώρο στον αναγνώστη να αξιολογήσει και να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα. Συνολικά, «Η Φόνισσα» αποτελεί ένα λογοτεχνικό αριστούργημα που εξετάζει την ανθρώπινη ψυχή αναδεικνύοντας την γκρίζα ζώνη ανάμεσα στη θεία και στη ανθρώπινη «δικαιοσύνη». Η πλοκή, η ζωντανή γραφή και η ωμή ειλικρίνεια στην αντιμετώπιση των κοινωνικών ζητημάτων καθιστούν το έργο αυτό αναμφίβολα ένα από τα πιο αξιοσημείωτα όχι μόνο της ελληνικής αλλά και της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Στο χαρτί, στη σκηνή, στην οθόνη

Οι Άθλιοι και Ο κόμης Μοντεχρίστο ή Γιατί μου αρέσουν τα ιστορικά μυθιστορήματα Για τa biΒΛΙΑ ΓΡΑΦΕΙ O Δημήτρης Καλογερόπουλος (Β2)

Με τον όρο «ιστορικό μυθιστόρημα» αναφερόμα-

στε σε πεζές διηγήσεις μεγάλης έκτασης που αναφέρονται σε μια εποχή προγενέστερη από τη δική μας.. Βέβαια μπορούμε να τα περιγράψουμε εναλλακτικά ως... χρονοκάψουλες. Τα περισσότερα (όπως αυτά που εξετάζει το παρόν άρθρο) όταν γράφτηκαν περιέγραφαν την πραγματικότητα μιας εποχής χωρίς να την ωραιοποιούν· αποτελούν επομένως μια εκτενή ιστορική αναδρομή που μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την καθημερινότητα μιας εποχής που δεν ζήσαμε, καλύτερα ίσως από ό,τι με ένα βιβλίο ιστορίας. Πέρα από το ιστορικό ενδιαφέρον τους, αποτελούν και εξαιρετικές λογοτεχνικές δημιουργίες. Ένα καλογραμμένο ιστορικό μυθιστόρημα – επηρεασμένο, για παράδειγμα, από τα λογοτεχνικά ρεύματα του ρομαντισμού και του ρεαλισμού – έχει ήρωες με ιδιαίτερα ισχυρούς (ή επιδεικτικά ελαστικούς) ηθικούς κώδικες. Για να μπορέσουν να σκιαγραφηθούν πλήρως συνήθως επιλέγεται να ακολουθήσουμε τους ήρωες ή τις ηρωίδες από τη νεανική ηλικία τους ως τον θάνατό τους. Δημιουργείται έτσι ένας ιδιαίτερος δεσμός με τους χαρακτήρες αυτούς. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον Γιάννη Αγιάννη από τους Άθλιους του Βίκτωρα Ουγκό. Μετά την ηθική του αφύπνιση υιοθετεί μια αλτρουιστική νοοτροπία: πάντα παίρνει την απόφαση που παρέχει το μεγαλύτερο όφελος στο κοινωνικό σύνολο, ακόμα και όταν βλάπτει τον ίδιο. Φυσικά συνεχίζει να έχει ανθρώπινα ελαττώματα και ενδοιασμούς αλλά εν τέλει πάντα πράττει το «σωστό». Λειτουργεί έτσι ως ένα πρότυπο του ενάρετου ανθρώπου, που θα καθοδηγήσει το αναγνωστικό κοινό ώστε να διαμορφώσει τον ηθικό κώδικα που θα διέπει τις δικές του πράξεις. Σε όλο το βιβλίο η πίστη του Γιάννη Αγιάννη στις αξίες και τα ιδανικά του δοκιμάζεται διαρκώς. Του ανοίγεται μονίμως ένας εύκολος δρόμος για να λύνει τα προβλήματα του με τίμημα να βλάψει κάποιον άλλον άνθρωπο, όμως πάντα τον αρνείται. Αυτός ο άνθρωπος, ο οποίος δε λογαριάζει ούτε κακουχίες ούτε ακόμα και την ίδια του την ασφάλεια προκειμένου να πράξει αυτό που θεωρεί σωστό και ενάρετο, είναι σίγουρα παράδειγμα που πολύ δύσκολα μπορεί να βρει μιμητές.

Αντιθέτως, ένα από τα άλλα μεγάλα ιστορικά μυθιστορήματα αυτής της εποχής, ο Κόμης Μοντεχρίστο, παρουσιάζει έναν βαθύτατα ανήθικο ήρωα. Ο Πιέρ Πικό έχει αδικηθεί και κυριεύεται από τη μανία για εκδίκηση. Χρησιμοποιεί τον πλούτο του για να καταστρέψει συστηματικά έναν έναν τους εχθρούς του. Είναι το πρότυπο του εύστροφου και πολυμήχανου ανθρώπου, που όμως – όντας βαθύτατα πληγωμένος – στρέφει τις δυνάμεις του σε λάθος σκοπούς. Το έργο συνεχίζει βέβαια να έχει διδακτική αξία, αφού ο πρωταγωνιστής λειτουργεί ως παράδειγμα προς αποφυγή. Αυτά τα βιβλία, γραμμένα σε μία διαφορετική εποχή για ένα διαφορετικό κοινό, μπορεί, στις αρχικές τους εκδόσεις, να φανούν κουραστικά στον σύγχρονο αναγνώστη. Ίσως περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο είδος βιβλίου, τα ιστορικά μυθιστορήματα τροποποιούνται ριζικά κατά την μετάφραση και την επανέκδοση τους. Για παράδειγμα, η μετάφραση των Άθλιων του Ι. Ισιδωρίδου-Σκυλίτση το 1862, η πρώτη στα ελληνικά, αριθμεί 2300 σελίδες! Απεναντίας μία σύγχρονη μετάφραση μπορεί να αριθμεί περίπου 1000. Η «φλύαρη» γραφή και οι εκτενείς περιγραφές έχουν περιοριστεί σε αυτές τις σύγχρονες μεταφράσεις, εις βάρος βέβαια της πιστότητας στο πρωτότυπο. Για αυτό και είναι ιδιαίτερα σημαντικό για να ευχαριστηθεί κανείς πλήρως αυτά τα βιβλία να επιλέξει την έκδοση που ταιριάζει στον αναγνωστικό του χαρακτήρα. Αν συνυπολογίσουμε όσα αναφέρθηκαν, δηλαδή την παιδαγωγική, ιστορική και λογοτεχνική αξία των ιστορικών μυθιστορημάτων, θα προέτρεπα οποιοδήποτε άτομο, ιδίως έφηβο, να διαβάσει ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Συγκεκριμένα πιστεύω πως τόσο οι Άθλιοι όσο και ο Κόμης Μοντεχρίστο είναι δύο μυθιστορήματα που κάθε λάτρης του βιβλίου οφείλει να διαβάσει. Αξίζει μνεία σίγουρα και στο πασίγνωστο στην Ελλάδα Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά. Τέλος, αν έχετε εξαντλήσει αυτές τις πιο γνωστές επιλογές, μπορείτε να δοκιμάσετε και μια νεότερη προσέγγιση, όπως αυτή της Stefania Auci στο βιβλίο της Οι λέοντες της Σικελίας.

[ 79 ]

Στο χαρτί, στη σκηνή, στην οθόνη

δ. Μία περιοδεία Taylor Swift: The Eras Tour Για τΗΝ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΓΡΑΦΕΙ Η Μαρία Αλεξίου (Α5)

τον Μάρτιο μια πόλη της Αμερικής μετονομάστηκε «Swift

City» για να την υποδεχτεί. Τον Ιούλιο οι θαυμαστές της ενθουσιάστηκαν τόσο πολύ στη συναυλία της που προκάλεσαν σεισμικές δονήσεις. Τον Δεκέμβριο ονομάστηκε «ο άνθρωπος της χρονιάς». Γενικότερα, ολόκληρο το 2023 η Τέιλορ Σουίφτ ήταν το κέντρο αμέτρητων συζητήσεων και η φωνή που ακουγόταν από όλα τα ραδιόφωνα, χάρη στην περιοδεία της που ξεκίνησε τον Μάρτιο και συνεπήρε ολόκληρο τον κόσμο. Η Τέιλορ Σουίφτ ξεκίνησε την καριέρα της το 2006, όταν ήταν μόλις 17 ετών. Από τότε έχει καταφέρει να δημιουργήσει κάτι που λίγοι άλλοι καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες έχουν κάνει. Μια κοινότητα, θα μπορούσε να πει κανείς. Οι υποστηρικτές και υποστηρίκτριές της έχουν παραμείνει στο πλευρό της και έχουν βοηθήσει να φτάσουν όλα τα άλμπουμ της στην απόλυτη κορυφή. Φέτος, λοιπόν, με την κυκλοφορία του νεότερού της άλμπουμ με τίτλο «Midnights», έγινε ακριβώς το ίδιο. Η Σουίφτ έσπασε δεκάδες ρεκόρ και κέρδισε πολυάριθμα βραβεία. Όλοι και όλες, λοιπόν, περίμεναν την ανακοίνωση της περιοδείας της, αφού δεν είχε εμφανιστεί στη σκηνή από το 2018, και ανυπομονούσαν να την ακούσουν να τραγουδάει τα καινούργια της τραγούδια ζωντανά. Κανένα άτομο όμως δεν θα μπορούσε να προβλέψει αυτό που θα συνέβαινε. Η Σουίφτ ανακοίνωσε όχι μόνο ότι θα ξαναεμφανιζόταν στη σκηνή, αλλά ότι η συναυλία της θα ήταν μια υπερπαραγωγή, που θα συνδύαζε τραγούδια από όλα της τα άλμπουμ (10 συνολικά), ή αλλιώς, από τις δέκα διαφορετικές περιόδους της ζωής της που έχει μοιραστεί μαζί μας. Τι είναι όμως αυτό που έκανε την περιοδεία αυτή τόσο ξεχωριστή;

[ 80 ]

Καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας της, η Σουίφτ έχει πειραματιστεί με πολλά και διαφορετικά μουσικά είδη, όπως country, pop, indie και folk, κάτι που δεν βλέπουμε συχνά. Πολλοί άνθρωποι, λοιπόν, ήταν σκεπτικοί για το πώς θα παρουσίαζε όλα αυτά τα διαφορετικά μεταξύ τους δημιουργήματα σε μία συναυλία. Όμως για ακόμη μια φορά μάς εξέπληξε. Έκανε πράγματα που υπερβαίνουν τους «κανόνες». Δεν γίνεται να τραγουδήσει κάποιος folk μουσική σε ένα γήπεδο με 70.000 ανθρώπους παρόντες και να έχει την απόλυτη προσοχή τους, όμως εκείνη το κατάφερε. Δεν γίνεται εύκολα να εντάξει κάποιος σε μια συναυλία ένα τραγούδι με διάρκεια 10 λεπτών, κι όμως το κατάφερε. Χώρισε τη συναυλία της σε 10 μέρη, ένα για κάθε άλπουμ της (εκτός του πρώτου). Κάθε μέρος της συναυλίας είχε διαφορετικά κοστούμια, διαφορετικά σκηνικά, διαφορετική αισθητική και φυσικά διαφορετικά τραγούδια. Έτσι το κοινό δεν ένιωθε πως έβλεπε μόνο μία συναυλία, αλλά εννέα! Το 10ο μέρος της συναυλίας ήταν διαφορετικό κάθε βράδυ. Η Σουίφτ έμενε μόνη της στη σκηνή, χωρίς τραγουδιστές, χωρίς χορευτές, και χωρίς σκηνικά. Μόνο η ίδια, μία κιθάρα, ένα πιάνο και το ακροατήριο. Κάθε βράδυ επέλεγε δύο διαφορετικά τραγούδια από τη δισκογραφία της και τα τραγουδούσε χωρίς συνοδεία. Αυτό όχι μόνο πρόσφερε στο κοινό κάθε συναυλίας μια διαφορετική εμπειρία, αλλά το κρατούσε σε εγρήγορση. Όλοι και όλες ανυπομονούσαν να δουν ποια τραγούδια θα έλεγε σε κάθε συναυλία, αν θα έλεγε το αγαπημένο τους, αν θα έλεγε κάτι που δεν είχε ξανατραγουδήσει ποτέ ζωντανά ή αν θα καλούσε στην σκηνή και κάποιον άλλο καλλιτέχνη ή κάποια άλλη

Στο χαρτί, στη σκηνή, στην οθόνη καλλιτέχνιδα για να τραγουδήσουν μαζί. Σύντομα αυτό εξελίχθηκε. Δημιουργήθηκαν παιχνίδια, στα οποία το κάθε άτομο μπορούσε να μαντέψει τα τραγούδια-έκπληξη κάθε συναυλίας και να κερδίσει κάποιο βραβείο αν μάντευε σωστά. Το γεγονός αυτό κατέστησε την περιοδεία αξέχαστη. Έτσι, η Τέιλορ Σουίφτ δεν ήταν απλώς άλλη μια τάση που ξεχάστηκε μετά από λίγο, αλλά ένα μεγαλείο που παρέμεινε στο προσκήνιο καθόλη τη διάρκεια της χρονιάς. Τέλος, ένας ακόμη λόγος για τον οποίο η περιοδεία αυτή θα μείνει στην ιστορία είναι η ποιότητά της. Οι χορογραφίες, τα σκηνικά, τα εφέ, οι ενορχηστρώσεις, όλα ήταν στην εντέλεια. Και φυσικά η Τείλορ Σουίφτ η ίδια έδωσε τον καλύτερό της εαυτό. Παρουσίασε τα καλύτερα φωνητικά

της καριέρας της και ερμήνευσε όλα τα τραγούδια της με έναν τρόπο που άγγιξε κάθε θεατή. Γενικότερα, μέσα στο 2023 ο κόσμος άρχισε να κατανοεί το ταλέντο και την προσήλωσή της στην καριέρα της και να την αναγνωρίζει ως μία από τις μεγαλύτερες δημιουργούς της εποχής μας. Το μόνο σίγουρο είναι ότι θα συνεχίσει να διευρύνει το έργο της και να μαγεύει τον κόσμο με τα πανέμορφα τραγούδια της και τη μοναδική της παρουσία πάνω στη σκηνή. Σε όσα άτομα δεν την έχουν γνωρίσει ακόμα και αποφασίσουν να ξεκινήσουν το ταξίδι τους στον κόσμο της Τέιλορ Σουίφτ, ένα έχω να πω: are you ready for it?

IV. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Συνέντευξη με τη Σοφία Κουβελάκη ιδρύτρια του Home Project Toy Λεωνίδα Μουστάκα (Α1)

Η

Σοφία Κουβελάκη είναι ιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος του Home Project, μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης που φροντίζει ασυνόδευτα προσφυγόπουλα. Συνήθως οι οικογένειες και οι ζωές των παιδιών αυτών έχουν καταστραφεί από τον πόλεμο και τις διώξεις και το Home Project τούς δίνει τη δυνατότητα να επουλώσουν τις πληγές τους και να εξελιχθούν σε ενεργούς πολίτες και ενεργές πολίτισσες. Σώζει παιδιά από τους δρόμους, από στρατόπεδα, αστυνομικά τμήματα και κέντρα κράτησης και τα υποδέχεται στην ασφάλεια των σπιτιών του στην Αθήνα. Το Home Project έχει αυτήν την στιγμή 13 σπίτια με 1070 παιδιά. Κάθε σαββατοκύριακο τα τελευταία δύο χρόνια, μερικά παιδιά από έναν ξενώνα έρχονται στο σχολείο μας και παίζουν μπάσκετ, ποδόσφαιρο και πολλά άλλα παιχνίδια.

Ποιες ήταν κάποιες από τις προκλήσεις που αντιμετωπίσατε στην αρχή του Home Project;

Τι θέλατε να γίνετε όταν ήσασταν παιδί και πώς συνδέεται αυτό με το επάγγελμά σας σήμερα;

Μπορούμε να αλλάξουμε τις απόψεις των ατόμων που εκδηλώνουν ξενοφοβία και ρατσισμό μόνο δείχνοντάς τους την πραγματικότητα. Ένα παράδειγμα είναι η ιστορία μιας γυναίκας που απευθυνόταν στα παιδιά με διακρίσεις και ρατσιστικά σχόλια. Καθώς θέλαμε να της δείξουμε την πραγματικότητα, την προσκαλέσαμε σε ένα community event. Μετά από εκείνη την ημέρα η συμπεριφορά της άλλαξε εντελώς και μαγείρευε μάλιστα και για τα παιδιά κάθε εβδομάδα.

Από μικρή συνειδητοποίησα το ενδιαφέρον μου για την εργασία με παιδιά και αποφάσισα να αφιερώσω τη ζωή μου σε ένα επάγγελμα που θα τα στηρίζει. Πώς διαμορφώθηκε η ιδέα για το Home Project;

Κατά την επιστροφή μου από την Αμερική στην Ελλάδα, ενεπλάκην σε διάφορες δραστηριότητες που με οδήγησαν στη δημιουργία του Home Project. Η προσφυγική κρίση του 2014 στη Λέσβο ενίσχυσε την απόφασή μου, καθώς βίωσα από κοντά την ανάγκη για δράση. Από εκείνη τη στιγμή αποφάσισα ότι δεν θα μπορούσα να παραμείνω αδρανής ενώ γνωρίζω ότι μπορούσα να βοηθήσω.

Το 2015, όταν ξεκινήσαμε το Home Project, έπρεπε να δημιουργήσουμε ολόκληρο το μοντέλο παιδικής προστασίας, το οποίο αποτελούσε τον πυρήνα της προσπάθειάς μας. Πέραν αυτού βρισκόμασταν υπό έντονη πίεση, καθώς χρειαζόταν να δημιουργήσουμε ένα σύστημα προστασίας για παιδιά που ήταν «αόρατα». Καταφέραμε να αντιμετωπίσουμε αυτές τις δυσκολίες δημιουργώντας μια αποτελεσματική ομάδα ανθρώπων που μπόρεσαν να μας υποστηρίξουν σε αυτή την προσπάθεια. Πώς αντιμετωπίζετε την ξενοφοβία και τον ρατσισμό απέναντι στα παιδιά του Home Project;

Τους τελευταίους μήνες βλέπουμε τραγικές εικόνες πολέμου από την Ανατολή μέχρι τη Δύση. Ποια είναι η αντίδρασή σας σε αυτά τα γεγονότα;

Εμείς βιώνουμε καθημερινά τις επιπτώσεις του πολέμου στα παιδιά από 36 διαφορετικές χώρες. Οι επιπτώσεις

[ 83 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

αυτές είναι τραγικές, τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Στην ουσία οι άνθρωποι καταστρέφουν το είδος μας και εμείς αυτό το βλέπουμε και το ζούμε καθημερινά. Πώς μπορούν οι νέοι να συμβάλουν στην προσπάθειά σας και συνολικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού;

Οι νέοι έχουν τη δύναμη να κάνουν τη διαφορά, αλλά πρέπει να τη διεκδικήσουν. Μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη δημιουργικότητα τους, όπως με τη ζωγραφική, την ποίηση και τον χορό για να υποστηρίξουν τον σκοπό τους. Η Σχολή Μωραΐτη είναι πολύ περήφανη για τη συνεργασία με το Home Project. Τι κερδίζουν τα παιδιά από αυτήν τη συνεργασία;

Για τα παιδιά η συνεργασία με τη Σχολή Μωραΐτη είναι σημαντική, καθώς νιώθουν αγάπη και υποστήριξη όχι μόνο στις δραστηριότητες αλλά και στο καθημερινό τους περιβάλλον. Για να είναι χαρούμενα τα παιδιά πρέπει να νιώθουν αγάπη και στο σχολείο σας τη νιώθουν αυτήν την αγάπη. Καθώς αυτό το περιοδικό απευθύνεται κυρίως σε έφηβα άτομα που προσπαθούν να βρουν τον εαυτό τους, εσείς τι συμβουλή θα δίνατε σε ένα έφηβο άτομο που ετοιμάζεται να μπει στον πραγματικό κόσμο;

Θα του έλεγα ότι μπορεί να πετύχει οτιδήποτε αποφασίσει να επιδιώξει. Καμία πρόκληση δεν είναι αδύνατη. Οι άνθρωποι έχουν τη δύναμη να κάνουν το καλύτερο, και η δική του συνεισφορά μπορεί να φέρει αλλαγή προς το καλύτερο. Σας ευχαριστώ θερμά, κ. Κουβελάκη!

Κι εγώ σε ευχαριστώ θερμά. Εύχομαι από καρδιάς πολλές επιτυχίες!

[ 84 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Συνέντευξη με τον Στέργιο Μήτα Απομαγνητοφώνηση και επιμέλεια: Αγγελίνα Νικοκάβουρα (Α2) Ερωτήσεις: Χρυσή Στρατοπούλου (Α4), Ηλιοστάλαχτη Σαλακίδου (Α1)

Ο Στέργιος Μήτας γεννήθηκε το 1980 στη Θεσσαλο-

νίκη. Σπούδασε νομικά στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, από το οποίο έλαβε τον τίτλο του διδάκτορα της φιλοσοφίας του δικαίου. Από το 2014 διδάσκει φιλοσοφία και μεθοδολογία του δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Λευκωσίας. Έχει, μεταξύ άλλων, εκδόσει μία ποιητική συλλογή με τίτλο Έμμετρη Φυσική Ιστορία των Θεάτρων (Μικρή Άρκτος, 2013).

Καλή σας μέρα, κ. Μήτα. Είναι μεγάλη χαρά και τιμή μας να μιλήσουμε μαζί σας.

Καλή σας μέρα, κορίτσια, Χρυσή και Ηλιοστάλακτη. Κι εμένα! Περιμένω με χαρά την κουβέντα μας.

Γνωρίζουμε ότι έχετε ασχοληθεί εκτενώς με την έννοια της αλληλεγγύης. Ίσως λείπει κάπως σήμερα στα σχολεία. Αντιθέτως, είμαστε συχνά μάρτυρες εκφοβισμού και άσχημων συμπεριφορών εντός του σχολικού περιβάλλοντος, που θα έπρεπε να είναι το πιο ασφαλές μέρος για εμάς. Τι γνώμη έχετε για το bullying και ειδικότερα την επιθετικότητα μεταξύ των νέων από νομικής απόψεως;

Αν και είμαι νομικός και καθηγητής δικαίου, θα έβρισκα σκόπιμο να μην κάνουμε μια στενά νομική κουβέντα. Βεβαίως οι νόμοι υπάρχουν. Και πρέπει, από τη μια, να απαιτούμε οι νόμοι που ισχύουν να εφαρμόζονται· όπως και, από την άλλη, να ασκούμε εμπεριστατωμένη κριτική ώστε οι ισχύοντες νόμοι να αλλάζουν προς

[ 85 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

το καλύτερο, αν αυτό απαιτείται. Ο Γάλλος φιλόσοφος Ρουσσώ είχε γράψει κάπου ότι πρέπει να παίρνουμε τους ανθρώπους «όπως είναι», αλλά και τους νόμους «όπως θα μπορούσαν να είναι». Όμως μια στενή νομική κουβέντα έχει συχνά το πρόβλημα ότι επιφυλάσσει ρόλους μονάχα για θύματα και για θύτες. Και έτσι δεν επιτρέπει να μπουν μέσα στο κάδρο της συζήτησης η θέση και οι ευθύνες όλων των μελών του εκπαιδευτικού θεσμού, αλλά και της κοινωνίας ευρύτερα. Υπάρχει εξάλλου και ένα ακόμη πρόβλημα: η στενά νομική συζήτηση αφήνει πολλές φορές την εντύπωση ότι σε επίπεδο συμπεράσματος και πρότασης το μόνο σκόπιμο είναι η αυστηροποίηση των ποινών. Βεβαίως πρέπει να αναγνωρίζονται οι ηθικές και νομικές συνέπειες των πράξεών μας. Και οι νομικές συνέπειες ειδικότερα πρέπει να είναι ανάλογες προς την πράξη, αλλιώς δεν εκπέμπεται κανένα παιδαγωγικό μήνυμα με την επιβολή μιας κύρωσης. Πουθενά όμως – και αυτό έχει αποδειχτεί ιστορικά και εμπειρικά σε επίπεδο ερευνών – η υπέρμετρη αυστηρότητα των ποινών δεν έχει οδηγήσει από μόνη της σε εξάλειψη ή μείωση των συμπεριφορών βίας. Παράδειγμα χαρακτηριστικό είναι ότι στις χώρες όπου υπάρχει η αυστηρότερη των ποινών, δηλαδή η θανατική ποινή («εσχάτη των ποινών» όπως λέγεται), στις ΗΠΑ φερειιπείν, δεν έχουμε από στατιστική άποψη, συγκριτικά με την Ευρώπη, ούτε λιγότερα ούτε ελαφρύτερα κρούσματα βίας.

ανοχής απέναντι στην κοινωνική βία. Μας κάνει και να χάνουμε μια μοναδική δυνατότητα που έχει το ανθρώπινο ον, που είναι να μπορεί να βάλει τον εαυτό του στην θέση των άλλων. Να σκεφτεί από τη σκοπιά των άλλων, να μπορεί να φανταστεί από τη μια τον εαυτό του ως άλλο πρόσωπο, και από την άλλη το τρίτο πρόσωπο ως έναν άλλο εαυτό. Όταν όμως χάσουμε αυτή την ικανότητα, που στη γλώσσα της φιλοσοφίας και των επιστημών ονομάζεται διευρυμένη νοημοσύνη και ενσυναίσθηση, οδηγούμαστε σε κάτι που ισοδυναμεί, πολύ απλά, με ηθική αποβλάκωση – εάν όχι με αποκτήνωση. Πρέπει να αρχίσουμε να συζητάμε, λοιπόν, με τέτοιους όρους. Να μπορούμε να βάλουμε τον εαυτό μας στη θέση των άλλων. Και να αντιληφθούμε ότι συμμέτοχοι στην αδικία ή τη σκληρότητα μπορεί να είμαστε ακόμα και όταν νομίζουμε ότι δεν έχουμε κάνει τίποτα – ήμασταν εκεί, παραδείγματος χάρη, απλοί θεατές. Εξάλλου – αυτό το έχει δείξει η ίδια η ιστορική εμπειρία – οι άνθρωποι είμαστε ικανοί ακόμη και για τις χειρότερες των πράξεων αν νιώσουμε ότι δεν φέρουμε ευθύνη γι’ αυτό, λόγου χάρη αν συντονιζόμαστε με το κύμα μαζικών συμπεριφορών μιας ομάδας. Ή λέμε παραπλανητικά, πρωτίστως προς τον ίδιο μας τον εαυτό, ότι εμείς απλώς «ακολουθούσαμε εντολές» από έναν ανώτερο…

Πώς σκέφτεστε εσείς ότι πρέπει να συζητηθεί και ύστερα να αντιμετωπιστεί το ζήτημα αυτό;

Ακριβώς, ναι. Αλλά ας μην πάμε, ίσως όχι για την ώρα, σε αυτό...

Λένε πολλοί, και αυτό είναι σωστό, ότι η εφηβική βία είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο και ότι δεν μπορεί να κατανοηθεί αν δεν μπει σε ένα ευρύτερο κοινωνικό συγκείμενο. Πράγματι η βία στα σχολεία, η βία μεταξύ των εφήβων, λειτουργεί τόσο ως καθρέφτης όσο και ως πολλαπλασιαστής της ευρύτερης κοινωνικής βίας και σκληρότητας. Μπορεί, λόγου χάρη, να αποτυπώνει σεξιστική, ρατσιστική ή ταξική βία. Ένα δεύτερο όμως κρίσιμο στοιχείο πια είναι η χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας. Οι νέες τεχνολογίες πολλές φορές γεννούν από μόνες τους καινούργια πεδία και μορφές βίας, όπως είναι ο διαμοιρασμός προσωπικών αρχείων, το cyberbullying κ.ά. Αλλά ενθαρρύνουν και κάτι που προσωπικά πιστεύω ότι αξίζει έναν αυτοτελή σχολιασμό. Είναι ιδιαίτερα σοκαριστική, αν σταθούμε λιγάκι και το σκεφτούμε, αυτή η εικόνα: κάποιοι να ασκούν βία ως αυτουργοί σε ένα θύμα, και άλλοι δίπλα να καταγράφουν, να βιντεοσκοπούν με παγερή αδιαφορία ή σαδιστικό ενθουσιασμό το συμβάν. Εδώ η τεχνολογία ενθαρρύνει το εξής προβληματικό φαινόμενο: να μετατρέπουμε σε θέαμα τον πόνο των άλλων, να τον παρατηρούμε ως θέαμα και να τον διακινούμε ως θέαμα. Αυτό δεν μας κάνει απλώς να έχουμε μειωμένα επίπεδα

Έχετε ασχοληθεί, όπως είπαμε και στην αρχή, με την αλληλεγγύη. Τι είναι αυτή και πώς μπορούμε να την πετύχουμε;

[ 86 ]

Όπως έγινε με το Ολοκαύτωμα…

Η αλληλεγγύη, στην ουσία της, εμπεριέχει την αναγνώριση και την ανάληψη ευθύνης για τον άλλο. Γεννιέται και παίρνει το νόημά της από δύο-τρεις πολύ απλές αλήθειες, που όμως πολύ συχνά τις ξεχνάμε ή τις απωθούμε: Ένα, ότι είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι όλοι μας μετέχουμε στη μοίρα του άλλου ανθρώπου και ευθυνόμαστε για αυτήν. Είτε με τις πράξεις μας είτε με τις παραλείψεις μας. Δύο, ότι ανά πάσα στιγμή είναι δυνατόν η δική του σκληρή ή άδικη μοίρα να γίνει και δική μας μοίρα. Παρά τη θέληση ή και τις προσπάθειές μας προς το αντίθετο. Θυμίζω εδώ και το δίδαγμα της αρχαίας τραγωδίας για το ευμετάβλητο και το εύθραυστο της ανθρώπινης ζωής. Τρία, ότι όλα αυτά λοιπόν μπορούν να μας βάλουν σε ένα προβληματισμό για το νόημα της δικαιοσύνης και το κατά πόσον οι θεσμοί μας είναι δίκαιοι. Να αναρωτηθούμε αν τελικώς πράγματι οι κοινωνίες μας διανέμουν σωστά και καλώς τους πόρους, τις ευκαιρίες και τα δικαιώματα. Ας σκεφτούμε τώρα, έχοντας στο νου τα τρία παραπάνω, γιατί και πώς η αλληλεγγύη διαφοροποιείται από

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

τη φιλανθρωπία ή τον εθελοντισμό. Π.χ. το να προσφέρουμε μια στιγμιαία και περιορισμένη οικονομική βοήθεια σε ένα πρόσωπο ή έναν κύκλο προσώπων που έχουν ανάγκη. Ή να συμβάλουμε οργανωμένα από κοινού με άλλους στη διαχείριση μιας έκτακτης ανάγκης, να βοηθήσουμε λ.χ. πλημμυροπαθείς. Αυτά, όσο σημαντικά και ηθικώς αξιέπαινα να είναι, αφήνουν άθικτες τις ουσιαστικές αιτίες του προβλήματος. Νιώθουμε ότι κάνουμε κάτι καλό, μα την ίδια στιγμή γεμίζουμε και με ανάμεικτα αισθήματα. Αισθανόμαστε ότι καλούμαστε να δώσουμε ατομικές λύσεις σε προβλήματα που είναι κοινωνικά και μια πρόσκαιρη ή αναποτελεσματική ανακούφιση σε κάτι που έχει βαθύτερες ρίζες. Έτσι οδηγούμαστε να καταλάβουμε ότι η αξία της αλληλεγγύης είναι κάτι που μπορεί και πρέπει να κατοχυρώνεται σε επίπεδο νομικών και πολιτικών θεσμών, ως ζήτημα δικαιοσύνης. Και όχι απλής ηθικής, ατομικής φιλανθρωπίας ή περιστασιακού εθελοντισμού. Γιατί είναι κάτι που αφορά τη ρύθμιση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που έχουμε όλοι και όλες απέναντι στους άλλους με τους οποίους μετέχουμε σε μια κοινότητα. Πιστεύετε ότι μπορεί να ενισχυθεί η αλληλεγγύη; Ή μήπως ο ατομισμός και ο έντονος ανταγωνισμός που υπάρχει στην κοινωνία μας για να αποδείξει ο κάθε ένας την αξία του δεν το επιτρέπει αυτό;

Ωραία. Σκεφτείτε τα εξής δύο αντίθετα κοινωνικά πορτραίτα. Στο ένα, οι άνθρωποι αντιμετωπίζουμε τους άλλους μονάχα με τους εξής δύο τρόπους, είτε ως μια απειλή είτε ως ένα μέσο προς εκμετάλλευση. Στο άλλο, οι άνθρωποι μοιραζόμαστε δίκαια τα ωφελήματα και τα βάρη της κοινωνικής συνύπαρξης. Ο καθένας προσφέρει για το κοινό καλό στο μέτρο που είναι εύλογο και του αναλογεί. Όλοι έχουν ισότιμες και αληθινές ευκαιρίες για μια αξιοπρεπή ζωή και την εν δυνάμει αυτοπραγμάτωσή τους. Δεν θα συμφωνούσατε ότι το πρώτο είναι ένα τοπίο γενικού ανταγωνισμού και βαρβαρότητας, ενώ το δεύτερο μια κοινωνία αλληλεγγύης; Ο Γερμανός κοινωνικός και οικονομικός στοχαστής Καρλ Μαρξ είχε μιλήσει για μια κοινωνία στην οποία ο καθένας θα προσφέρει βάσει των δυνατοτήτων του και ο καθένας θα λαμβάνει βάσει των αναγκών του. Και η ελευθερία του καθενός θα είναι προϋπόθεση για την ελευθερία όλων. Βέβαια ο Μαρξ θεωρούσε ότι αυτό απεικονίζει μια μελλοντική, πολύ καλύτερη κοινωνία. Μπορούμε να το διαβάσουμε όμως αυτό και ελαφρώς διαφορετικά. Να το δούμε ως ένα αξιολογικό κριτήριο και ένα κριτικό εργαλείο. Ότι ακόμα και αν δεν φτάσουμε ποτέ σε μια τέτοια κοινωνία, μπορούμε να ασκούμε κριτική στην εκάστοτε κοινωνία η οποία δεν ανταποκρίνεται σε αυτό. Όλα τούτα βεβαίως έχουν να κάνουν με τον τρόπο που βλέπουμε τους θεσμούς και τις διεκδικήσεις μας για αυτούς. Και το να λέμε – επιτρέψτε μου να κλείσω

με αυτό – ότι «τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει» είναι μια θεωρία και στάση η οποία προϋποθέτει το κακό που προκαλεί και προκαλεί το κακό που προϋποθέτει. Τι θα λέγατε για τις σπουδές νομικής στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό;

Τα ελληνικά πανεπιστήμια είναι, παρά τη συστηματική συκοφάντηση που δέχονται, πολύ πλούσια πνευματικά ιδρύματα. Η δυνατότητα που θα έδινε ένα πανεπιστήμιο, βέβαια, του εξωτερικού είναι η ευρύτερη εμπειρία που προσφέρει η φοίτηση σε μια άλλη χώρα, η γνωριμία με μια άλλη κουλτούρα, η καλή γνώση μιας ξένης γλώσσας, οι ευκαιρίες επαγγελματικών οριζόντων και κινητικότητας, όπως και η αντιμετώπιση της επιστήμης με ένα συγκριτικό πρίσμα. Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σημαντικά σήμερα. Αξίζει να το έχει κατά νου αυτό ως οδηγό προσανατολισμού ο κάθε νέος ή νέα που ξεκινάει τώρα τις πανεπιστημιακές σπουδές. Έχουμε άλλωστε πλέον ως πρότυπο, αλλά και ως κοινωνική ανάγκη, τη διαρκή και πολυεπίπεδη εκπαίδευση. Οπότε είναι καλό, ακόμη και αν αρχικά γίνουν σε ελληνικό πανεπιστήμιο οι βασικές σπουδές, ο φοιτητής ή η φοιτήτρια μετέπειτα να διευρύνει τους εκπαιδευτικούς ορίζοντες, λ.χ. να κάνει κάποιο μεταπτυχιακό ή σεμινάριο σε ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα του εξωτερικού. Τι θα λέγατε σε κάποιο άτομο που σκέφτεται να σπουδάσει νομική;

Μπορεί να υπάρχουν και πιο ελκυστικές ανθρωπιστικές ή κοινωνικές σπουδές, όπως η λογοτεχνία, η ψυχολογία, η ιστορία κ.ά. Η νομική όμως μπορεί να αλλάξει αυτόν ή αυτήν που τη σπουδάζει και μέλλει να την ασκήσει με έναν ασύλληπτα βαθύ τρόπο. Το δίκαιο είναι κάτι που καθορίζει ριζκά τις ζωές μας, αφορά και διαμορφώνει τον κοινό μας κόσμο. Ζούμε και αναπνέουμε μέσα στο δίκαιο, είτε το αντιλαμβανόμαστε αυτό είτε όχι, όπως τα ψάρια ζουν μέσα στο νερό. Είναι μια επιστήμη λοιπόν με την οποία μπορούμε να αλλάξουμε, μαθαίνοντας και ασκώντας την, όχι μόνο τη δική μας ζωή ή τη ζωή του πελάτη μας, αλλά και τις ζωές όλων μας. Όπως και των γενιών μετά από εμάς (βλ. για παράδειγμα το ζήτημα της περιβαλλοντικής δικαιοσύνης). Πώς συνδυάζεται η νομική με την ποίηση; Ο λογοτεχνικός με τον αυστηρό νομικό λόγο;

Μπορούμε καταρχάς να σχετικοποιήσουμε αυτή τη διάκριση, που συνδέει το δίκαιο με τους κανόνες, τους τύπους και την αυστηρότητα, και τη λογοτεχνία ή την ποίηση με τη δημιουργία και την αδέσμευτη δραστηριότητα. Πράγματι η νομική επιστήμη διακρίνεται από μια αρκετά τεχνική γλώσσα και έχει να κάνει σε ένα μεγάλο βαθμό με

[ 87 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

τήρηση διαδικασιών και τύπων. Όλα αυτά όμως εν πολλοίς συναρτώνται με αξίες που η επιστήμη αυτή καλείται να υπηρετήσει. Την ασφάλεια δικαίου, την προστασία δικαιωμάτων, την ακριβοδίκαιη εφαρμογή του νόμου. Από την άλλη όσο και αν συναρτάμε παραδοσιακά την άσκηση της τέχνης με την ελεύθερη ανάπτυξη της έκφρασης και δημιουργικότητάς μας, καλό είναι να έχουμε την αίσθηση ότι αυτή δεν είναι ένα παιχνίδι ελεύθερο από κανόνες. Το καλό έργο τέχνης γίνεται μόνο όταν ξέρουμε πολύ καλά τους κανόνες μιας τέχνης προκειμένου να μπορέσουμε να τους αναδείξουμε, να τους αξιοποιήσουμε ή να τους σπάσουμε, να τους αλλάξουμε. Το δίκαιο, η λογοτεχνία αλλά και η φιλοσοφία, ναι, με καθορίζουν προσωπικά. Με την έννοια ότι δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου χωρίς αυτά. Το θέμα ωστόσο είναι ότι κατά τη γνώμη μου, με τον ένα ή άλλον τρόπο, αφορούν και ορίζουν όλες και όλους μας. Οι λογοτέχνες βρίσκουν ή επανανοηματοδοτούν τις λέξεις με τις οποίες ζούμε, σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε, επικοινωνούμε. Οι ασχολούμενοι/ες με τη φιλοσοφία πασχίζουν να φωτίσουν τις έννοιες με τις οποίες καταλαβαίνουμε τον κόσμο γύρω μας και παλεύουμε να τον αλλάξουμε. Το δίκαιο και η δικαιοσύνη βάζουν σταθερά ενώπιον μας το ερώτημα για το τι είδους θεσμοί και αξίες θέλουμε να διέπουν και να ορίζουν την κοινή μας ζωή. Τι σας έκανε να ασχοληθείτε με την ποίηση;

Το πρώτο σκίρτημα μιας ντροπαλής φιλοδοξίας να φανταστώ τον εαυτό μου να γράφει κάτι και να το μοιράζεται με άλλους ήταν στα παιδικά μου χρόνια και δεν αφορούσε ειδικά την ποίηση. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι με μια γονεϊκή βιβλιοθήκη πλούσια και φιλόξενη σε φιλομαθείς περιπλανήσεις. Αυτό με έκανε να βλέπω με κάποιο δέος τα βιβλία και την ιδέα κάποια στιγμή να έγραφα και εγώ κάτι, χωρίς να ξέρω τι θα ήταν αυτό. Να βάλω μια υποσημείωση εδώ. Όλα τα βιβλία είναι ιερά· δεν είναι μόνο τα λεγόμενα, σύμφωνα με μια θρησκευτική παράδοση, «ιερά βιβλία» – η Βίβλος π.χ., το Κοράνι ή οι Βέδες. Αντιμετωπίζω όλα τα βιβλία με τον μέγιστο σεβασμό, όποιο και να είναι το περιεχόμενό τους, γιατί έχουν μέσα τους αυτό που κάνει τον άνθρωπο άνθρωπο. Τον λόγο. Και δεν είναι τυχαίο ότι όταν στον 20ό αιώνα ανήλθε στη Γερμανία το καθεστώς του Χίτλερ, οι ναζί, «εγκληματίες κατά του ανθρωπίνου γένους» όπως έχουν δικαίως αποκληθεί (είναι μεταξύ άλλων και νομικός όρος αυτό), δεν ενορχήστρωσαν μόνο τον μαζικό αφανισμό ανθρώπων και λαών, το Ολοκαύτωμα, που αναφέραμε και πιο πάνω. Αλλά είχαν πρωταγωνιστήσει λίγο πριν και σε απαγόρευση και καύση βιβλίων. Από πού αντλήσατε έμπνευση για το ποιητικό βιβλίο σας με τίτλο Έμμετρη φυσική ιστορία των θεάτρων;

[ 88 ]

Έχω ιδιαίτερη αγάπη για τις φιγούρες και τους ανθρώπους του θεάτρου, αλλά και ευρύτερα της σκηνικής τέχνης, όπως τους κλόουν, σαλτιμπάγκους, ακροβάτες κοκ. Οι φιγούρες αυτές, εκτός των άλλων, είναι και σύμβολα με πλούσια καλλιτεχνική παράδοση και σφύζουν από συνειρμούς και νοήματα. Με αυτές τις φιγούρες μάς έρχεται στο μυαλό κάποιος που κρύβει το πρόσωπό του με πούδρα ή με μάσκα ή κάτω από το έντονο φως της σκηνής (διότι ναι, μπορεί να κρυφτεί κανείς ακόμη και υπό το φως), ώστε να αποκαλύψει κάτι που αφορά όλους μας. Μπορούμε να σκεφτούμε κάποιον που συνειδητά μεταμφιέζει και προβάλλει τον εαυτό του ως αγαθούλη, κρατώντας έτσι κάτι άθικτο από την παιδική αθωότητα. Μπορούμε ακόμα να σκεφτούμε κάποιον που βάζει τον εαυτό του λίγο σε μια λοξή θέση, στην άκρη της κοινωνίας, όχι γιατί θέλει να αποτραβηχτεί από αυτήν, αλλά γιατί θέλει να αποτελεί την κριτική συνείδησή της. Η, ακόμη, κάποιον που ενώνει επιδέξια και άρρηκτα το κωμικό με το τραγικό στοιχείο, ή την αδεξιότητα με τον άθλο, την αποτυχία με το μεγαλείο· μεικτές καταστάσεις που δεν αφορούν μόνο την τέχνη αλλά και τις περισσότερες πτυχές του ανθρώπινου βίου. Με παρόμοιες εικόνες, αναφορές και σκέψεις στο μυαλό μου, οδηγήθηκα να γράψω αυτό το μικρό ποιητικό βιβλίο, που έχει τον κάπως παράξενο τίτλο Έμμετρη φυσική ιστορία των θεάτρων.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Συνέντευξη με την Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη Toy Νικόλα Σκορίνη (Β1)

Η

Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη (Αθήνα,1979) είναι ποιήτρια και μεταφράστρια από την αγγλική και τη νορβηγική γλώσσα, έχοντας μεταφράσει – μεταξύ άλλων – τα βιβλία μυστηρίου του Τζο Νέσμπο. Το 2018 της απονεμήθηκε το Κρατικό Βραβείο Ποίησης. Στη συνέντευξη αυτή μιλά, μεταξύ άλλων, για την τέχνη, για την πολιτική και για τις ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητες.

Θέλω να ξεκινήσω όχι από το παρελθόν, αλλά από το μέλλον, και να σου κάνω μία ερώτηση την οποία συνήθως κάνουμε στα παιδιά, ενώ δεν θα έπρεπε να την κάνουμε μόνο στα παιδιά. Τι θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις;

[Γελάει] Πολύ ωραίο ερώτημα. Θέλω να γίνω συγγραφέας που ζει από το συγγραφιλίκι. Αυτό δεν θα γίνει ποτέ με την ποίηση. Και αγγλικά να έγραφα θα ήταν δύσκολο. Θέλω να πω, και Ted Hughes να ήμουν πάλι δύσκολο θα ήταν. Οπότε αν έχω κάποια πιθανότητα να

το κάνω είναι μέσα από την πρόζα και αυτή η πρόζα δεν θα είναι στα ελληνικά, θα είναι στα αγγλικά. Θα μου πεις, και η δημοσιογραφία που κάνω και όλα αυτά συγγραφιλίκι είναι. Ναι, αλλά δεν εννοώ αυτό· εννοώ μέσα από τη λογοτεχνία. Μπορεί η τέχνη να είναι αντικειμενική;

Εγώ αυτή την ερώτηση την ακούω ως «αν μπορεί η ομορφιά να είναι αντικειμενική». Γιατί η τέχνη είναι κάτι που γίνεται δημιουργικά· μπορεί να είναι όμορφη τέχνη, άσχημη τέχνη, καλή τέχνη, κακή τέχνη, πετυχημένη τέχνη, αποτυχημένη τέχνη. Όλες αυτές οι κατηγοριοποιήσεις μπορούμε να κάνουμε μία συζήτηση κατά πόσο είναι αντικειμενικές ή υποκειμενικές. Ουσιαστικά αυτή είναι η ερώτηση· και είναι βαθιά ερώτηση και σηκώνει μεγάλη συζήτηση... Σε έναν μεγάλο βαθμό θα μπορούσα να απαντήσω σχετικιστικά, δηλαδή ότι η τέχνη είναι υποκειμενική· το τι βλέπεις εσύ σαν καλή τέχνη, πετυχημένη

[ 89 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

τέχνη μπορεί να διαφέρει εντελώς από το τι βλέπω εγώ. Πιστεύω όμως ότι υπάρχει κάτι το οποίο δεν υποκειμενικοποιείται, όχι επειδή είναι οικουμενικό και θα το νιώσουν όλοι οι άνθρωποι αλλά επειδή είναι άρρητο. Δηλαδή υπάρχουν ορισμένα έργα τέχνης που συγκλονίζουν – μιλάνε κατευθείαν στο συναίσθημα, αγγίζουν κάτι το οποίο δεν περνάει από το ορθολογικό μας μυαλό – και δεν μπορούμε να τα ορθολογικοποιήσουμε. Σε χτυπάει σαν χαστούκι ή σε κάνει να νιώσεις μια ανάταση. Αυτό κάποιος το έλεγε the sublime στα αγγλικά – έχω σπουδάσει φιλοσοφία στα αγγλικά – και θεωρούσε ότι είναι μία αντικειμενική κατηγοριοποίηση του έργου τέχνης. Οπότε υπάρχει σίγουρα μία φιλοσοφική απάντηση που σου λέει ότι υπάρχει κάτι στην τέχνη που είναι αντικειμενικό. Τείνω να πιστεύω ότι υπάρχει το sublime, είτε έχει να κάνει με την ανάταση, δηλαδή το ωραίο, είτε έχει να κάνει με το συγκλονιστικό, που μπορεί να είναι και άσχημο, αλλά είναι συγκλονιστικό. Νομίζω ότι η τέχνη μπορεί να το κάνει αυτό και εκεί είναι η σημασία της, η θεραπευτική της δύναμη, το γιατί την έχουμε στη ζωή μας. Αυτά, βέβαια, όλα αφορούν την πρόσληψη της τέχνης. Η επιτέλεση της τέχνης; Μπορεί να είναι αντικειμενική; Μπορεί ένα έργο να είναι απολύτως πιστό σε αυτό που απεικονίζει και συνεκδοχικά δύο καλλιτέχν(ιδ)ες να απεικονίσουν το ίδιο πράγμα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο;

Όχι, δεν νομίζω, γιατί για να απεικονίσει κάτι ο καλλιτέχνης πρέπει ή να το έχει δει ή να το έχει ακούσει ή να το έχει μυρίσει ή να το έχει σκεφτεί. Όσον αφορά τα εξωτερικά ερεθίσματα, δηλαδή αυτά που έχουν να κάνουν με τις αισθήσεις μας, ανάλογα με τον γενότυπό μας (γενετικά δηλαδή) και ανάλογα με τις εμπειρίες μας (περιβαλλοντικά δηλαδή) θα καταλάβουμε, θα ακούσουμε, θα δούμε διαφορετικά πράγματα. Ένα είναι αυτό. Όσο για τις σκέψεις μας, κι εσύ ο ίδιος θα έχεις διαπιστώσει ότι πάρα πολλές φορές είναι ένα κουβάρι. Και όσο και να προσπαθήσεις να είσαι ακριβής σε αυτό που θα πεις, θα κάνεις εκπτώσεις στο κουβάρι αυτό. Αυτό το έλεγε ο Nietzsche, που είναι ο αγαπημένος μου φιλόσοφος: οι λέξεις αναγκαστικά γίνονται όπλα. Γιατί κάνουν αυτήν την έκπτωση για να ξεκαθαρίσεις από όλο αυτό το κουβάρι τι θέλεις να μεταφέρεις στον άλλον, και μία ξεκαθαρισμένη λέξη δίπλα στην άλλη ξεκαθαρισμένη λέξη δίπλα στην τρίτη ξεκαθαρισμένη λέξη δημιουργούν ένα οπλικό σύστημα από λέξεις-όπλα, που σκοπός τους είναι είτε να συνεννοηθούμε καλοηθώς είτε να σε πείσουν, που είναι ακόμα πιο έντονο. Απλά θέλω να σου πω ότι ποτέ τίποτα το οποίο κάνουμε δεν μπορεί να απεικονίσει στην εντέλεια αυτό που έχουμε μέσα μας, ούτε αυτό που έχουμε προσλάβει· όλα γίνονται με εκπτώσεις. Θέλω να μιλήσουμε για τις queer ταυτότητες. Θεωρείς ότι

[ 90 ]

μία ταυτότητα μη ετεροκανονική, ας πούμε, αποτυπώνεται στην τέχνη ακόμα και όταν αυτή δεν αφορά τον έρωτα; Αλλάζει την οπτική μας για τον κόσμο, η οποία είναι άλλωστε αυτό που κάνει την ποίηση;

Το γεγονός ότι είμαι γυναίκα—ότι έχω γεννηθεί βιολογικά γυναίκα και επιλέγω η ταυτότητα φύλου μου να είναι γυναικεία—είναι κάτι που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπω τον κόσμο, και συνεπώς τον τρόπο με τον οποίο γράφω ποίηση. Άρα θεωρητικά και η μη ετεροκανονική μου ταυτότητα θα έπρεπε να επηρεάζει τον τρόπο που γράφω ποίηση γενικά—και εκτός ερωτικών ποιημάτων. Τώρα πώς ακριβώς γίνεται αυτό; Νομίζω ότι αποτυπώνεται στην ποίηση λόγω της ευαισθησίας που έχω στο βλέμμα μου απέναντι στον κόσμο· επειδή παρατηρώ με μεγαλύτερη προσοχή, επειδή κρίνω με μεγαλύτερη ευαισθησία, επειδή δίνω περισσότερο χώρο στη διαφορετικότητα. Δηλαδή με την ίδια ευαισθησία που θα διαβάσω κάποιο queer ποιητό, θα διαβάσω και έναν λευκό στρέιτ άνδρα ποιητή, με αποτέλεσμα να καταλάβω από την ποίηση και των δύο άλλα πράγματα απ’ ό,τι οι άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν συνηθίσει να βλέπουν με τόση ευαισθησία διότι ο κόσμος είναι πλασμένος στα μέτρα τους. Άρα, ναι, αποτυπώνεται στην ευαισθησία. Τώρα κατά πόσο είναι αποτελεσματική η αποτύπωση της ευαισθησίας αυτής στα ποιήματά μου είναι άλλο πράγμα· μπορεί σε μερικά ποιήματα να το πετυχαίνω και σε άλλα ποιήματα να μην το πετυχαίνω, αλλά ξεκινάω από μία θέση ευαισθησίας και θέλησης κατανόησης και όχι κρίσης. Δεν ξέρω, βέβαια, κατά πόσο θα μπορούσε κάποιος αν δεν είχα ερωτικά ποιήματα να κατανοήσει ότι η Κρυστάλλη, ως ποιήτρια, είναι queer ή λεσβία ή οτιδήποτε— αυτό είναι μία ενδιαφέρουσα ερώτηση. Ως θέμα στην ποίηση σε δυσκολεύει ο έρωτας;

Όχι! Όχι, δεν με δυσκολεύει· μου είναι εξίσου οικείο όσο τα υπόλοιπα θέματα. Και μάλιστα γουστάρω, μ’ αρέσει πολύ να γράφω ερωτικά ποιήματα. Δεν μου βγαίνουν πάντα, αλλά νομίζω θα’ πρεπε να’ χουμε περισσότερα. Όντως. Πώς ξεκινάς να γράφεις ένα ποίημα;

Ανάλογα. Από μία εικόνα που μου έχει κάνει εντύπωση. Συνήθως είναι μία αντιπαράθεση πραγμάτων που μου έχει κάνει εντύπωση. Μπορεί να θέλω να αποτυπώσω αυτό και να μην μου έρχονται οι λέξεις και να μην βγαίνει το ποίημα. Άλλες φορές μου έρχονται μαζί με την εικόνα και ορισμένες λέξεις-κλειδιά. Αφ’ ης στιγμής θα ξεκινήσω να κρατάω ορισμένες σημειώσεις, μπορώ να φτιάξω έναν πολύ λιτό σκελετό ενός ποιήματος και μετά να το δουλέψω από μόνο του ξανά και ξανά και ξανά

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΛΙΑΣ (για την Athens Voice)

και ξανά μέχρι να γίνει έτσι όπως το θέλω. [Αυτό] δεν σημαίνει ότι όλα τα ποιήματα τα οποία έχω εκδώσει είναι ποιήματα τα οποία θεωρώ τελειωμένα. Πολλά από αυτά θεωρώ ότι δεν έχουν τελειώσει, αλλά κάποια στιγμή σε πνίγει αυτό το πράγμα και λες “Α παράτα με, βγες εκεί έξω και κάνε ό,τι θες! Γεια σου!”. Οπότε ναι, [ξεκινάω να γράφω ένα ποίημα] με την παρατήρηση και, πολλές φορές, με τον ήχο των λέξεων. Μου έρχεται ένας στίχος, ορισμένες λέξεις-κλειδιά. Τα queer άτομα μεγαλώνουμε κατά κανόνα με την αίσθηση ότι δεν ανήκουμε και φοβούμενα να εκφραστούμε ελεύθερα. Το αισθάνεσαι αυτό;

Ναι! Παρόλο που όταν μεγάλωνα εγώ δεν υπήρχε η κατηγορία queer—υπήρχε [μόνο] η κατηγοριοποίηση γκέι-στρέιτ. Σαφέστατα! Να φανταστείς ότι έπρεπε να φτάσω 16, 17, 18 χρονών για να κάνει come out η Ellen DeGeneres και να δω επιτέλους μία γυναίκα να κάνει come out και να πω “Ώπα! Περίμενε!”. Η πρώτη φορά που συνάντησα την έννοια της γυναικείας ομοφυλοφιλίας έξω από το μυαλό μου ήτανε στα 14 όταν διάβασα το “Πάθος” της Jeanette Winterson. Πριν από αυτό δεν υπήρχαν ερεθίσματα· δεν υπήρχε τίποτα. Μεγάλωσα νιώθοντας απόλυτη ταύτιση με άνδρες, συγγραφείς και μη, οι οποίοι υμνούσαν την ερωμένη τους. Και γι’ αυτό μου πήρε πάρα πάρα πολύ καιρό να καταλάβω την έννοια της πατριαρχίας. Διότι εγώ ταυτιζόμουν με αυτούς τους άνδρες· όταν ήμουνα πιο μικρή, η ταυτότητα φύλου μου ήταν καθαρά ανδρική. Τότε δεν υπήρχε η έννοια της trans ταυτότητας για να τη σκεφτώ, να μου περάσει από το μυαλό, αλλά εγώ ένιωθα αγόρι! Στα 45 μου νιώθω γυναίκα· έχω ζήσει με το

σώμα μου, μου αρέσει το σώμα μου, γουστάρω κ.τ.λ. Τότε όμως, μικρή, μεγάλωσα σαν τρανς αγόρι, με αποτέλεσμα να μην καταλαβαίνω την πατριαρχία. Γιατί δεν ένιωθα κορίτσι ή γυναίκα και οι γονείς μου με μεγάλωσαν έτσι ακριβώς όπως ήθελα. Ποτέ δεν υπήρχε ζήτημα μέσα στο σπίτι μου σε αυτό το θέμα· “θα φοράς, παιδί μου, ό,τι θες, θα κάνεις ό,τι θες, μπορείς να γίνεις τα πάντα…”. Δεν με μεγάλωσαν σαν κορίτσι. Αλλά άργησα πάρα πάρα πολύ να καταλάβω αυτές τις διαφοροποιήσεις, τις λεπτές χροιές που ουσιαστικά βάζουν τους ανθρώπους μέσα σε κουτάκια. Οι εξελίξεις στην πολιτική σε ενδιαφέρουν; Εμπνέουν την ποίησή σου;

Ναι και ναι. Με ενδιαφέρει η πολιτική γιατί είμαι ένας άνθρωπος που ζει μέσα στον κόσμο άρα είμαι ένα πολιτικό ον. Με ενδιαφέρουν και οι πολιτικές εξελίξεις, οι καθημερινές, η “κομματική” πολιτική. Δεν με ενδιαφέρουν τα κόμματα αλλά με ενδιαφέρει ποιος είναι ο πρωθυπουργός, ποιος δεν είναι πρωθυπουργός, τι θα ψηφίσω, τι δεν θα ψηφίσω, τι λένε… Όπως με ενδιαφέρουν και οι πολιτικές άλλων χωρών—οι εσωτερικές τους πολιτικές, όχι μόνο οι εξωτερικές τους πολιτικές—γιατί είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Σαφέστατα αυτές επηρεάζουν τα ποιήματά μου, τα οποία πολλές φορές είναι πολιτικά. Τις περισσότερες φορές γράφω για πράγματα που με απογοητεύουν ή που με έχουν θυμώσει, και δεν θυμώνω αν από κάποιον δεν έχω προσδοκίες, θα θυμώσω όμως με κάποιον ο οποίος μου το παίζει προοδευτικός και βασικά δεν είναι ή έχει μία συντηρητική πολιτική. Ή θα θυμώσω με κάποιον ο οποίος ξέρω ότι μπορεί να προέρχεται από

[ 91 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

συντηρητική παράταξη, μου λέει «θα το παίξω προοδευτικός» και μετά κάνει εκπτώσεις. Θα θυμώσω με την έννοια ότι θα απογοητευτώ. Δεν θυμώνω εύκολα. Σε ενοχλεί η υποκρισία.

Με βλέπεις και διστάζω γιατί είναι λίγο blanket term η υποκρισία, είναι λίγο χαλί. Και δεν είναι εύκολο ένας άνθρωπος να μην έχει γνωστικές ασυμφωνίες· καμιά φορά οι υποκριτές δεν είναι υποκριτές, είναι άνθρωποι οι οποίοι έχουν τυφλά σημεία. Αλλά όταν κάνει μπαμ η υποκρισία ναι… προτιμώ τους αυθεντικούς ανθρώπους, πραγματικά. Καλά, εντάξει, υπάρχουν και αυθεντικοί άνθρωποι που είναι βάρβαροι και τραμπούκοι, δεν σημαίνει ότι τους προτιμώ. Να μία διαφορά: πολλές φορές υπάρχουν άνθρωποι στην Αριστερά οι οποίοι λένε ότι «εγώ προτιμώ τους αυθεντικούς δεξιούς γιατί ξέρω με τι έχω να κάνω». Αν το πάρουμε in extremis αυτό θα πάρουμε τον Ζίζεκ, ο οποίος λέει: «Εγώ προτιμώ να βγει η Ακροδεξιά στην Ευρώπη, να τα κάνει μπάχαλο, για να χτίσω την Ευρώπη…» – όχι, δεν συμφωνώ με αυτό το πράγμα, δεν προτάσσω την αυθεντικότητα ακόμα και αν αυτή είναι βάρβαρη. Προτιμώ το διπλωματικό, το βρετανικό, το να συνεννοούμαστε· είμαι άνθρωπος τού να συνεννοούμαστε. Αλλά η συνεχής υποκρισία με κουράζει. Ας πούμε, διασκεδάζω πάρα πολύ με τον Στέφανο Κασσελάκη, ο οποίος μου είναι απίθανα συμπαθής ως άνθρωπος. Και διασκεδάζω με ποια έννοια: κάθεται στα βιντεάκια του tiktok και βρίζει το «σύστημα Μητσοτάκη» και μετά πάει και συναντάει τον Μητσοτάκη και είναι best chums. Αυτό με διασκεδάζει, δεν με θυμώνει, αλλά καταλαβαίνεις την αντίφαση που έχει… Η πολιτική όπως και οι διαπροσωπικές σχέσεις εν γένει, είναι ζήτημα επικοινωνίας. Ποιο θεωρείς ότι είναι το κλειδί της αποτελεσματικής επικοινωνίας;

Το να ακούς καλά. Τι σημαίνει το να ακούς καλά; Να μην ακούς με προκαταλήψεις. Θα σου δώσω ένα πολύ απτό παράδειγμα: ο Αλέξης Τσίπρας είναι ένας πολιτικός που εγώ προσωπικά δεν συμπαθώ, παρ’ όλο που φαίνεται συμπαθής σαν άνθρωπος. Αν όμως εγώ ξεκινούσα κάθε φορά να τον ακούω σκεπτόμενη “α, ο Αλέξης Τσίπρας είναι έτσι και άρα θα μου πει αυτό” τότε δεν θα τον άκουγα ποτέ. Επί τούτου θέλω να ακούω όλους τους ανθρώπους με [βάση] αυτό που μου λένε αυτοί, χωρίς να κρίνω από πριν τι θα ακούσω, γιατί άμα κρίνεις από πριν τι θα ακούσεις δεν πρόκειται να ακούσεις ποτέ αυτό που σου λένε. Αυτό γίνεται πολύ περισσότερο στο εξωτερικό στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου έχω ζήσει πάρα πάρα πολλά χρόνια οι άνθρωποι πραγματικά ακούνε ο ένας τον άλλον, και μέσα στο Κοινοβούλιο. Γι’ αυτό πολλές φορές βλέπεις διακομματικές συναινέσεις· γίνεται μία πολύ

[ 92 ]

πιο εύφορη συζήτηση μεταξύ ανθρώπων που προέρχονται από διαφορετικά κόμματα. Εδώ πέρα είναι αυτά τα κουτάκια που λέγαμε: είμαστε πολύ πιο άγριοι στις διαφοροποιήσεις μας και άρα δεν ακούμε. Οπότε για εμένα το κλειδί της πραγματικής επικοινωνίας και της εύφορης επικοινωνίας και της επικοινωνίας που επιφέρει αποτέλεσμα είναι το να ακούς τον άλλον χωρίς να κρίνεις. Κρίνε μετά, αλλά άκουσε από πού έρχεται αυτός, όχι από πού έρχεσαι εσύ (ή αυτή τέλος πάντων, συγγνώμη, καταλαβαίνεις, η ελληνική γλώσσα είναι έμφυλη). Στο να ακούμε θα έλεγες ότι μας βοηθάει η ευαισθησία που συζητούσαμε πριν και λέγαμε ότι διαθέτουμε ως άτομα ΛΟΑΤΚΙ+;

Ναι, γιατί το να ακούμε και το να είμαστε ευαίσθητοι είναι απόρροια του ιδίου πράγματος, δηλαδή της βούλησης να είμαστε ανοικτοί στη διαφορετικότητα του άλλου, να μην τον περιμένουμε στη γωνία με το δίκανο. Έθιξες μόλις το ζήτημα της έμφυλης γλώσσας. Προσωπικά το θέμα της ουδέτερης ως προς το φύλο και συμπεριληπτικής γλώσσας μού είναι πολύ ενδιαφέρον και ως κοινωνικό και ως γλωσσικό ζήτημα και πολλές φορές η εφαρμογή του στην πράξη είναι δύσκολη. Πού θεωρείς ότι οφείλεται η αντίδραση στην επιμονή μας να είμαστε συμπεριληπτικοί-ές-ά στην καθημερινότητά μας με τέτοιους απλούς τρόπους;

Νομίζω ότι ένας από τους λόγους που πολλές φορές οι άνθρωποι αντιτίθενται στην εξέλιξη της γλώσσας είναι φόβος ότι ο κόσμος θα τους είναι ακατανόητος. Διότι η γλώσσα, καθώς εξελίσσεται, αλλάζει και τις κατηγορίες. Η γλώσσα δεν αποτυπώνει μόνο κάτι που υφίσταται, η γλώσσα διαμορφώνει και την αντίληψη του κόσμου. Οπότε είναι εν μέρει λογικό μερικούς ανθρώπους, οι οποίοι είναι συντηρητικοί, είναι φοβικοί ή οτιδήποτε, να τους φοβίζει η αίσθηση ότι μέσα από την αλλαγή της γλώσσας θα αλλάξουν και οι κατηγοριοποιήσεις. Αυτό το εξηγώ, αλλά δεν το δικαιολογώ. Ξεκινήσαμε μιλώντας για το μέλλον και θα ήθελα και να κλείσουμε με το μέλλον. Θα ήθελα να μου πεις ποιες αλλαγές θα ήθελες να δεις στον κόσμο πριν φύγεις από αυτόν.

Θα ήθελα να δω το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη να πορεύεται με, αν όχι μηδενικό, όσο χαμηλότερο ενεργειακό αποτύπωμα γίνεται. Θέλω πριν φύγω από αυτόν τον κόσμο να ξέρω ότι αφήνω πίσω μου έναν πλανήτη ο οποίος δεν θα ανατιναχθεί από την υπερθέρμανση, ρε παιδάκι μου. Νομίζω ότι αυτό είναι το σημαντικότερο από όλα· όλα τα άλλα είναι πράγματα που θα ήθελα να δω αλλά δεν είναι το πρωτεύον. Το πρωτεύον: θα ήθελα να δω την ανθρωπότητα να καταφέρει να μην διαλύσει τον πλανήτη, άρα και τον εαυτό της.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Συνέντευξη με τους δημιουργούς & διοργανωτές του LOGOS MUN Toy Άλκη Κισσαμιτάκη (ΙΒ1)

Στις 11 & 12 Νοεμβρίου του 2023, στο κτίριο του Γενικού

Λυκείου μας, έλαβε χώρα το LOGOS MUN, όπου συμμετείχαν πάνω από 230 παιδιά από 27 δημόσια και ιδιωτικά σχολεία της Αττικής και της περιφέρειας. Οι μαθητές του IB2 που δημιούργησαν και οργάνωσαν το συνέδριο – ο Δημήτρης Δάφνος, ο Αλέξανδρος Κεντούρης, ο Αλέξης Παπαγιαννακόπουλος και ο Αχιλλέας Σακελλαρίδης – παραχώρησαν μια συνέντευξη και μίλησαν για την εμπειρία, τη φιλία τους και το μέλλον του LOGOS.

Πώς γνωριστήκατε μεταξύ σας;

Οι τρεις μας (Αχιλλέας, Αλέξανδρος, Δημήτρης) ήμασταν στο ίδιο τμήμα από την πρώτη δημοτικού και από τότε είμαστε πολύ καλοί φίλοι. Τον Αλέξη τον πρωτογνώρισε ο Αχιλλέας στην αλλαγή των τμημάτων στην Ε΄ Δημοτικού και οι άλλοι δύο γνωριστήκαμε όταν και οι τέσσερις λάβαμε μέρος στον όμιλο Debate της ΣΤ΄ Δημοτικού. Πάντα είχαμε το κοινό ενδιαφέρον για τη ρητορική, το οποίο στο μέλλον μας οδήγησε προς τα MUN. Μπορείτε να εξηγήσετε σε κάποιο άτομο που δεν ξέρει τι είναι ένα MUN;

Το MUN σημαίνει Model United Nations και εν ολίγοις είναι ένα συνέδριο το οποίο έχει σκοπό να προσομοιώσει τις ενέργειες του ΟΗΕ ώστε επίδοξοι νεαροί διπλωμάτες και διπλωμάτισσες να αποκτήσουν εμπειρία στον τομέα της γεωπολιτικής. Υπάρχουν πολλά συνέδρια MUN τα οποία οργανώνονται σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ποια ήταν η πρώτη επαφή σας με τον θεσμό των MUN και πώς σας φάνηκε;

Τρεις από εμάς (Αχιλλέας, Αλέξανδρος, Δημήτρης) πήγαμε για πρώτη φορά στο Leiden MUN στην Ολλανδία το 2019. Η πρώτη επαφή του Αλέξη ήταν στο CGSMUN πριν από κάποια χρόνια. Αν και οι προπονητές μας μας είχαν μάθει τα τυπικά του MUN και τι πρέπει να κάνει ο καθένας, οι πρώτες εμπειρίες μας ξεπέρασαν κάθε ενδεχόμενο. Δεν μπορούσαμε να φανταστούμε πως, αν και φοβισμένοι και ντροπαλοί, η κοινότητα των MUN θα μας υποδεχόταν με ανοιχτές αγκάλες. Ενώ οι διαδικασίες του lobbying και του debate ήταν αρκετά διασκεδαστικές, οι άνθρωποι οι οποίοι γνωρίσαμε κατά την διάρκεια των MUN ήταν εκείνοι που μας έδωσαν το κίνητρο να συνεχίσουμε να συμμετέχουμε σε παρόμοια συνέδρια, ώστε να μπορέσουμε να γνωρίσουμε περισσότερους σαν αυτούς. Πώς σας ήρθε η ιδέα για το LOGOS MUN και ποια ήταν η διαδικασία που ακολουθήσατε για να το υλοποιήσετε;

Πάντα υπήρχε στο μυαλό μας η ιδέα να οργανωθεί ένα Moraitis MUN, στα πρότυπα του κεκτημένου Moraitis Cup. Όμως η πρώτη φορά που φλερτάραμε σοβαρά με την ιδέα ήταν κατά τη διάρκεια του Harvard MUN, όταν βρεθήκαμε στη Βοστώνη. Εκεί, αρχίσαμε να κάνουμε τα πρώτα πλάνα για το Logos MUN. Βέβαια όλα αυτά συνέβησαν τέλη Ιανουαρίου του 2023, αλλά δεν ήταν μέχρι τον Μάιο που πήραμε την έγκριση από τη δι-

[ 93 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

οίκηση του σχολείου για να οργανώσουμε το συνέδριο. Παράλληλα, μιας και υπάρχει ο θεσμός του CAS και η κ. Δούνια, η διεύθυνση δεν δίστασε να μας εμπιστευτεί. Προχωρήσαμε στην ανάπτυξη της ιστοσελίδας, τη συγγραφή των εγχειριδίων, τα θέματα, τις ημερομηνίες και κάθε τι άλλο γραφειοκρατικό. Συνεχίσαμε με την ανεύρεση πόρων μέσω χορηγών μιας και θέλαμε να καθιερωθούμε ως το πρώτο MUN στην Ελλάδα άνευ κομίστρου συμμετοχής. Τέλος, βρήκαμε πρόεδρους για την κάθε επιτροπή μετά από συνεντεύξεις και στείλαμε με την βοήθεια του Ευρωπαϊκού Ευρωκοινοβουλίου Νέων Ελλάδος πρόσκληση συμμετοχής σε όλα τα σχολεία της Αττικής.

The rest is history.

Έχοντας τη σημερινή σας εμπειρία, υπάρχει κάτι που θα κάνατε διαφορετικά στην οργάνωση του LOGOS MUN;

Αν και δεν επηρέασε την ομαλότητα του συνεδρίου, θα αρχίζαμε πιο νωρίς την ανεύρεση χορηγού για την κάλυψη των εξόδων του φαγητού. Ποια συμβουλή θα είχατε να δώσετε σε όποιον/-α θα ήθελε να ακολουθήσει τα βήματά σας στη διοργάνωση ενός αντίστοιχου MUN;

Τρεις λέξεις. Επιμονή, θάρρος και υπομονή.

Τι σας ενέπνευσε να το ονομάσετε LOGOS αλλά και να κάνετε τη συμμετοχή δωρεάν για όλους τους μαθητές;

Ο «Λόγος» είναι μία από τις τρεις τεχνικές πειθούς, μαζί με το «Ήθος» και το «Πάθος» και είναι όταν απευθύνεται κάποιος στην λογική κατά την διάρκεια της επιχειρηματολογίας του. Με το MUN θέλαμε να προωθήσουμε την καρποφόρα διπλωματία και αποτελεσματικές λύσεις για τα πιο πιεστικά προβλήματα του κόσμου, οπότε καταλήξαμε πως το όνομα “Logos MUN” είναι το μόνο το οποίο θα μπορούσε να τονίσει τον στόχο μας. Από την άλλη θέλαμε να αφαιρέσουμε το κόμιστρο συμμετοχής διότι οι ευκαιρίες συμμετοχής σε MUN στην Ελλάδα δεν επαρκούν για τους μαθητές και τις μαθήτριες των δημοσίων σχολείων, τόσο λόγω της αποκλειστικότητας τέτοιων συνεδρίων όσο και λόγω των υψηλών κομίστρων. Η δημιουργία μιας κοινότητας χωρίς αποκλεισμούς μάς έδωσε το κίνητρο να προσπαθήσουμε να πετύχουμε κάτι το οποίο δεν είχε ξαναγίνει στα πλαίσια της Ελληνικής κοινότητας των MUN. Πώς θα περιγράφατε την εμπειρία, από τον σχεδιασμό της ιδέας μέχρι την υλοποίησή της;

Ήταν σίγουρα μια συναισθηματική περιπέτεια κατά την οποία διδαχτήκαμε πολλά. Όταν ξεκινήσαμε με τη διοργάνωση του Logos MUN δεν περιμέναμε το πόσο απίστευτη εμπειρία θα ήταν. Ομολογουμένως, το μόνο πρόβλημα που συναντήσαμε ήταν στο κομμάτι της ανεύρεσης πόρων, ενώ σε όλους τους υπόλοιπους τομείς η διαδικασία κύλησε ομαλά. Θα επιθυμούσατε να δείτε το LOGOS να μετατρέπεται σε ετήσιο θεσμό του σχολείου όπως το MORAITIS CUP;

Φυσικά θα θέλαμε να γίνει κάτι τέτοιο. Βέβαια, θα θέλαμε να διαφέρει από το Moraitis Cup στο γεγονός ότι θα είναι εξ ολοκλήρου οργανωμένο από μαθητές (student led) και θα έχει μηδενικό κόμιστρο συμμετοχής.

[ 94 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΚΟΥΛΑΞΙΔΗΣ (ΙΒ2)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ (Α1)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΆΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΒΑΟΥ (Α1)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ (Α1)