Σχολή Μωραΐτη - ΕΚΚΡΕΜΕΣ 2025

ΕΚΚΡΕΜΕΣ

ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΙΒ

MAΪΟΣ 2025 www.moraitis.edu.gr

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. Χαιρετισμός του Προέδρου της Μαθητικής Κοινότητας 2-3 ΙΙ. EDITORIAL 4-5

Ειρήνη Γαγάνη, «Η κίνηση και στην ακινησία»

ΙΙΙ. ΚΕΝΤΡΙΚΌ ΑΦΙΕΡΩΜΑ:

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ/ΜΕΤΑΜΌΡΦΩΣΕΙΣ 6-19

Λεωνίδας Μουστάκας, «Η μεταμφίεση ως διαμαρτυρία» Νικόλας Σκορίνης, «Drag: καλλιτεχνικές μεταμορφώσεις στο φάσμα του φύλου» Μαριάννα Τσιάκου, «Μεταμορφώσεις της μόδας: πώς αντικατοπτρίζουν τις κοινωνικές αλλαγές» Δημήτρης Καλογερόπουλος, «Γιατί έγινε η κάμπια πεταλούδα (και ο έφηβος ενήλικας);» Έλσα Χώνια, «Η επικαιρότητα της Μεταμόρφωσης του Κάφκα σήμερα» Αγγελίνα Νικοκάβουρα, «Μια φορά κι έναν καιρό...» Αγγελική Ζιαζιά, «Ο άνθρωπος μέσα από τον ρόλο»

ΙV. ΦΑΚΕΛΌΣ: ΖΩΑ 20-25

Λυδία Κατσέτου, «Μισοζωισμός» Αγγελική Ζιαζιά, «Άγρια ζώα και η μαγεία της εξημέρωσης» Λυδία Κατσέτου, «Βιγκανισμός και παραλογισμός»

V. INTER PARES 26-65

α. ΑΡΘΡΌΓΡΑΦΙΑ ΠΌΙΚΙΛΗΣ ΎΛΗΣ

Αγγελίνα Νικοκάβουρα, «Η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη» Όλια Αρτινιάν, «God Complex ή Όταν ο άνθρωπος προσδοκά να γίνει …Θεός» Τάσος Γκρίλλας, «Τα συντρίμμια της ανθρωπιάς» Λεωνίδας Μουστάκας, «Οι Ελέφαντες, οι Γάιδαροι και οι Λαϊκιστές» Ελίνα Άνθη, «Μικρές αλλαγές, μεγάλες συνέπειες» Δανάη Διαμαντή, «Φωνές που δεν ακούγονται» Ελένα Βακαλοπούλου, «Boys, pray for me» Βαλεντίνα Ντολαπτσή, «Μαγικός ρεαλισμός, ένα κίνημα ενάντια στον χρόνο» Μαρία Πανταζοπούλου, «Η καλλιτεχνική και πολιτική παρακαταθήκη του Μίκη Θεοδωράκη» Δημήτρης Δόντογλου, «Η Αρχή της Ψηφιακής Ανάστασης» Νάγια Καλέντζη, «Τεχνολογία: Οδηγός ή εμπόδιο στη ζωή μας;» Αγγελική Ζιαζιά, «Βιέννη & Μπρατισλάβα: Ένα ταξίδι γεμάτο αναμνήσεις» Τάσος Γκρίλλας, «Μια υπόσχεση ζωής» Κωνσταντίνος Ξανθόπουλος, «Τα Μιούζικαλ του σχολείου μου»

β. ΛΌΓΌΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΌΚΙΜΕΣ

VI. ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΌ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΌΘΌΝΗ 66-77

α. Κριτική Θεάτρου

Anastasia The Musical, Θέατρο Παλλάς – από την Αναστασία Πολιτικού

β. Κριτική βιβλίου

Tom Holland & Dominic Sandbrook, The rest is history – από τη Μαργαρίτα Ράμπου Oscar Wilde, Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι – από τη Βαλεντίνα Ντολαπτσή Aleksandr Solzhenitsyn, Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς – από τον Αλέξανδρο Γεωργούντζο

γ. Κριτική ταινίας/σειράς

The Florida Project – από τη Γαλάτεια Πατσουράκη Με κομμένη την ανάσα – από τη Φωτεινή Πανούση Arcane – από τον Άλκη-Γιώργο Κισσαμιτάκη

VII. ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΕΙΣ 78-93 Φοίβος Δεληβοριάς Κατερίνα Ευαγγελάτου Ανδρέας Μέρσιν Αθηνά Παπαφωτίου

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ:

Αρχισυντάκτρια: Ειρήνη Γαγάνη (Γ1) Βοηθός αρχισυντάκτριας: Αγγελίνα Νικοκάβουρα (Β1) Επιμέλεια: Νικόλας Σκορίνης (Γ1) Μέλη: Αγγελική Ζιαζιά (Α4) Άλκης-Γιώργος Κισσαμιτάκης (ΙΒ2) Βαλεντίνα Ντολαπτσή (Α2) Δανάη Διαμαντή (A3) Δημήτρης Καλογερόπουλος (Γ4) Μαριάννα Τσιάκου (Γ1) Λεωνίδας Μουστάκας (IB1) Έλενα Καραθάνου (Γ1) Έλσα Χώνια (ΙΒ1) Λυδία Κατσέτου (Γ4) ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ:

Ελένη Κοσμά ART DIRECTOR:

Θάνος Γκιώνης Το εξώφυλλο είναι βασισμένο σε φωτογραφία της Νάγιας Κουτσή (A1)

Έλενα Καραθάνου, «Κόκκινη πλεκτή αγκαλιά» Έλλη Κιτίνου, «Σίσυφος» Νικόλας Σκορίνης, «Η αλήθεια πέρα από το φως» Ειρήνη Γαγάνη, «Οι φυλακές» Μαριάννα Τσιάκου, «Ο Βράχος» Σωτηρία Χοχλιούρου, «Σιωπή» Άγγελος Μιχαηλίδης, «Πληθωρισμός και παραλογισμός»

Σελ. 78

Σελ. 84

[ 1 ]

Ι. ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΌΣ

Χαιρετισμός του Προέδρου της Μαθητικής Κοινότητας TOY ΝΙΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ (Γ3)

Ξέρεις, δεν χρειάζεται η έμπνευση για να δημιουργή-

σεις τέχνη. Η τέχνη μπορεί να προκύψει τυχαία ή από αυστηρά εκτελεσμένους αλγορίθμους. Αν είσαι, όμως, αρκετά τυχερός για να εμπνευστείς από ένα γεγονός ή μια ιδέα, η τέχνη που δημιουργείς αποκτά μία νέα διάσταση. Γίνεται κοινωνός της σκέψης και του στοχασμού σου, αγγελιαφόρος των συναισθημάτων και της αλήθειας που με απλώς τυχαίους ή αυστηρούς τρόπους δεν αποκαλύπτεται. Η εμπνευσμένη τέχνη είναι μοναδική. Και είναι επίσης η μόνη που μπορεί να εμπνεύσει τους αποδέκτες της. Το περιοδικό που κρατάτε στα χέρια σας περιέχει μία συλλογή άρθρων, διηγημάτων, κριτικών, συνεντεύξεων και ποιημάτων με ένα κοινό χαρακτηριστικό. Είναι εμπνευσμένα από τα προσωπικά βιώματα και τις σκέψεις των μαθητών που τα έγραψαν. Αποτελούν ένα παράθυρο στην ψυχή τους, στην ιδιοσυγκρασία και τη συμπεριφορά τους και, φυσικά, μία ματιά στη σχολική κοινοτική ζωή, που χάρη στην προσπάθειά τους συνεχίζει να εκθέτει τις γνώμες και τα ενδιαφέροντά της στο κοινό.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΒΕΛΙΝΑ ΤΣΑΚΑΛΟΥ (IB2)

Μέσα στις σελίδες του Εκκρεμούς, δεν θα βρείτε μόνο αναλύσεις της πολιτικής επικαιρότητας από μαθητές πολιτικής αγωγής ή δοκίμια για τη ρομαντική ποίηση από μαθητές λογοτεχνίας. Στο περιθώριο κάθε ιστορίας βρίσκεται ένα ταξίδι μεταμόρφωσης με αφετηρία το μυαλό του συγγραφέα και τέρμα την ψυχή του αναγνώστη. Μέσα από την αντιπαράθεση ή την ταύτιση με όσα διαβάσετε, θα βρείτε πραγματική και ανυπότακτη έμπνευση για τις δικές σας ιστορίες, τις δικές σας σκέψεις και τα δικά σας ταξίδια. Θα ευχηθώ, λοιπόν, καλή ανάγνωση σε κάθε αναγνώστη-εξερευνητή που ξεκινώντας αυτό το ταξίδι θα γνωρίσει, πέρα από τη Συντακτική Ομάδα, τον εαυτό του. Στο κάτω κάτω, το ήμισυ της τέχνης είναι η δημιουργία ενός έργου, αλλά το υπόλοιπο είναι η ερμηνεία του. Και έτσι γινόμαστε όλοι καλλιτέχνες.

[ 3 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Γ4)

II. EDITORIAL

Η κίνηση και στην ακινησία THΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΓΑΓΑΝΗ (Γ1)

Κάποια στιγμή στην αρχαιότητα, ο φιλόσοφος Ηρά-

κλειτος διατύπωσε τον ισχυρισμό «τα πάντα ρει και μηδέποτε κατά τ’ αυτό μένειν»1. Μια αυτονόητη διαπίστωση που αποτυπώνει, ωστόσο, κάτι βαθιά πραγματικό και ίσως για τον λόγο αυτόν έγινε τόσο γνωστή. Τα πάντα κινούνται συνεχώς και τίποτα δεν παραμένει το ίδιο. Οι μεταμορφώσεις, δηλαδή αυτές οι μεταβολές της μορφής των πραγμάτων, συνιστούν, λοιπόν, μια διαδικασία φυσική, αναπότρεπτη και απολύτως αναγκαία. Αυτό, άλλωστε, αποδεικνύει και η ίδια η ανθρώπινη κατάσταση, με τις αλλαγές που προκαλεί η βιολογική ωρίμαση και η πορεία σε κάθε εξελικτικό στάδιο. Καθώς, όμως, είναι πολυδιάστατη, η έννοια της μεταμόρφωσης ανταποκρίνεται και στην προσπάθεια του ανθρώπου να καθορίσει ολόπλευρα τον εαυτό του και να ρυθμίσει τη ζωή του όπως ο ίδιος επιθυμεί, υπερβαίνοντας τα όρια του πραγματικού και αναζητώντας την απόλυτη ουσία της ύπαρξής του. Κάθε επιλογή του, ακόμα και αυτή της τυπικής απραξίας, προκαλεί μια μεταβολή και οδηγεί στη συνειδητοποίηση πως, όντως, τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει τη ροή των πραγμάτων, ωστόσο καθένας μας έχει τη δυνατότητα να ορίσει την κατεύθυνσή της. Κατά κάποιον

τρόπο, λοιπόν, η μεταμόρφωση γίνεται συνώνυμο της ελευθερίας αλλά και της ίδιας της ζωής και δικαίως απασχόλησε τον άνθρωπο σε όλες τις φάσεις της ιστορίας του. Το τεύχος που κρατάτε στα χέρια σας προέκυψε με κόπο και πολλή αγάπη και είναι το αποτέλεσμα της δικής μας προσπάθειας να προσεγγίσουμε την έννοια της μεταμόρφωσης κυριολεκτικά και μεταφορικά, εξετάζοντας την ανταπόκρισή της στον ατομικό και συλλογικό μας βίο. Εκτός αυτού, μας απασχόλησαν θέματα που αφορούν τα ζώα και την προστασία τους, καθώς και πολλά άλλα που προκαλούν μεγάλο ενδιαφέρον, από τον χώρο της πολιτικής μέχρι αυτόν της επιστήμης. Εκφράσαμε τη λογοτεχνική μας διάθεση με τα δικά μας μοναδικά δημιουργήματα και γράψαμε κριτικές διαφόρων έργων, κλασικών και μη, αποτυπώνοντας τις σκέψεις μας για αυτά. Τέλος, μιλήσαμε με σπουδαίους ανθρώπους που μας παραχώρησαν συνέντευξη, μεταξύ των οποίων η Κατερίνα Ευαγγελάτου και ο Φοίβος Δεληβοριάς! Καλή ανάγνωση!

Η φράση αντλείται από τον Πλάτωνα, σύμφωνα με τον οποίον ο Ηράκλειτος ισχυριζόταν πως «πάντα χωρεί και ουδέν μένει» (Κρατύλος 402a). Ο Πλάτων θεωρούσε τον Ηράκλειτο «φιλόσοφο της ροής» και η φράση έχει μείνει γνωστή ως «τα πάντα ρει».

1

[ 5 ]

ΙIΙ. ΚΕΝΤΡΙΚΌ ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΌΡΦΩΣΕΙΣ

Η μεταμφίεση ως διαμαρτυρία TΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΜΟΥΣΤΑΚΑ (IB1)

Σ

τις 16 Δεκεμβρίου του 1773, διαδηλωτές στη Βοστώνη μεταμφιέστηκαν σε ιθαγενείς Αμερικανούς, φορώντας μαντήλια και βάφοντας τα πρόσωπά τους. Εκείνο το βράδυ, κατευθύνθηκαν στο λιμάνι και πέταξαν κιβώτια τσαγιού στη θάλασσα, διαμαρτυρόμενοι έτσι για την υψηλή φορολογία. Το γεγονός αυτό, γνωστό ως το Boston Tea Party, αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μεταμφίεσης στο πλαίσιο μιας διαμαρτυρίας. Στη σύγχρονη εποχή, μία διαφορετική μεταμφίεση έχει αναδειχθεί ως σύμβολο αντίστασης: η μάσκα του Guy Fawkes. Ο Fawkes, ο οποίος το 1605 προσπάθησε να ανατινάξει το αγγλικό κοινοβούλιο ως πράξη αντίστασης κατά της καταπίεσης των Καθολικών, έγινε παγκόσμια γνωστός μέσα από την ταινία V for Vendetta. Στην ταινία, η μάσκα φοριέται από έναν αινιγματικό, μοναχικό αναρχικό που χρησιμοποιεί τον Fawkes ως πρότυπο στην προσπάθειά του να ανατρέψει ένα φανταστικό φασιστικό καθεστώς στο Ηνωμένο Βασίλειο. Από τη Νέα Υόρκη, το Λονδίνο και το Σίδνεϊ μέχρι την Κολωνία και το Βουκουρέστι, η μάσκα έχει γίνει κεντρικό στοιχείο σε διαδηλώσεις, μετατρέποντας το πρόσωπο του κάποτε μισητού προδότη σε σύμβολο αντίστασης. Όπως η μάσκα του Guy Fawkes, έτσι και άλλα σύμβολα έχουν αναδειχθεί ως εργαλεία διαμαρτυρίας. Καθώς ο πόλεμος στη Γάζα μεταξύ της Χαμάς και του Ισραήλ συνεχίζεται, τον περασμένο χρόνο προέκυψαν αντιδράσεις σε πανεπιστήμια στις Ηνωμένες Πολιτείες

και σε άλλες χώρες. Σε αυτές τις διαμαρτυρίες συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, χιλιάδες φοιτητές από όλες τις άκρες του κόσμου, πολλοί φορώντας την κεφίγια, το παραδοσιακό ασπρόμαυρο παλαιστινιακό μαντήλι. Η κεφίγια, τυλιγμένη γύρω από τον λαιμό ή το πρόσωπο των διαδηλωτών, αποτελεί σύμβολο αντίστασης, καθώς και ένδειξη υποστήριξης προς τον παλαιστινιακό λαό. Ιστορικά, απέκτησε πολιτική σημασία κατά την Αραβική Εξέγερση στην Παλαιστίνη το 1936, όταν οι Παλαιστίνιοι εξεγέρθηκαν ενάντια στη βρετανική αυτοκρατορική κυριαρχία, διεκδικώντας ανεξαρτησία και τον τερματισμό της εβραϊκής μετανάστευσης. Σε αυτήν την περίπτωση οι μαχητές τη χρησιμοποιούσαν για να κρύβουν την ταυτότητά τους, ενώ τώρα έχει και συμβολικό σκοπό. Η κεφίγια, όπως και η μάσκα του Guy Fawkes, φέρει νοήματα μέσω των συμβολισμών της. Οι μαύρες λωρίδες αντιπροσωπεύουν τους ιστορικούς εμπορικούς δρόμους της Παλαιστίνης, το μοτίβο που θυμίζει δίχτυ συμβολίζει τους δεσμούς με τη Μεσόγειο Θάλασσα, και οι καμπύλες γραμμές αναπαριστούν τα ελαιόδεντρα. Αυτές οι δύο μεταμφιέσεις αποτελούν κάτι περισσότερο από μέσα διασφάλισης ανωνυμίας. Είναι ισχυρά σύμβολα αντίστασης που ενώνουν ανθρώπους σε συλλογικές πράξεις κατά της καταπίεσης, διατηρώντας ζωντανή την ιστορική μνήμη και την ελπίδα για δικαιοσύνη.

[ 7 ]

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

Drag: καλλιτεχνικές μεταμορφώσεις στο φάσμα του φύλου TΟΥ ΝΙΚΟΛΑ ΣΚΟΡΙΝΗ (Γ1)

Π

αρακολουθείς το ντοκιμαντέρ του VICE Greece με τίτλο Drag νύχτες στην Αθήνα. Ξέρεις τι είναι το drag. Ή και όχι. Μπορεί να έχεις δει το RuPaul’s Drag Race. Μπορεί και να έχεις παρακολουθήσει drag από κοντά, σε ένα κλαμπ στο Γκάζι ή στο Athens Pride ή ... και στον καθρέφτη σου. Ώπα, κάτσε τώρα. Μήπως το παρατραβάμε μια σταλιά; Το drag, μορφή διασκέδασης ιδιαίτερα δημοφιλής στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, έχει τις ιστορικές του ρίζες σε παραδοσιακές θεατρικές πρακτικές· στην αρχαία Αθήνα, στη σαιξπηριανή Αγγλία και σε άλλες εποχές και περιοχές του κόσμου, άνδρες υποδύονταν τόσο ανδρικούς όσο και γυναικείους ρόλους. Σήμερα, ο drag καλλιτέχνης — οποιουδήποτε φύλου — δημιουργεί μια drag queen, έναν drag king ή και κάτι ενδιάμεσο: «μεταμορφώνεται» σε μια περσόνα υπερβατική, με βασικό χαρακτηριστικό την υπερβολική απεικόνιση τυπικών έμφυλων χαρακτηριστικών. Μια drag queen, για παράδειγμα, φοράει κατά κανόνα τακούνια, έχει μεγάλες καμπύλες στο σώμα και βάφεται έντονα ώστε τα χαρακτηριστικά της να είναι ευδιάκριτα από τη σκηνή. Επιστρέφοντας στο ντοκιμαντέρ, θα ακούσεις την Κατερίνα — γνωστή καλλιτεχνικά ως Viscosity — να

[ 8 ]

ισχυρίζεται: «Με το drag μπαίνω σε μια διαδικασία όπου δεν υπάρχει το θέμα του φύλου σαν κάτι ήδη έτοιμο· είναι κάτι το οποίο δημιουργώ εγώ». Αν αναρωτιέσαι τι εννοεί, θα μπορούσες ίσως να ανατρέξεις στα λόγια τού RuPaul, σύμφωνα με τον οποίο «όλοι/-ες/-α γεννιόμαστε γυμνοί/-ές/-ά και το υπόλοιπο είναι drag». Το κοινωνικό μας φύλο, άλλως ειπείν, δεν είναι παρά μία παράσταση· η συμπεριφορά μας συνιστά ένα έναν δημιουργικό πειραματισμό πάνω στο φάσμα του φύλου, μία οιονεί ακροβασία ανάμεσα στα χαρακτηριστικά που έχουμε ορίσει ως «ανδρικά» και «γυναικεία». Το drag, λοιπόν, το οποίο τείνουμε να εννοούμε ως μία «μεταμόρφωση» από το ένα φύλο στο άλλο, ένα «άλμα» από την αρρενωπότητα στη θηλυπρέπεια ή το αντίστροφο, δεν διαφέρει και τόσο από την καθημερινή επιτέλεση του φύλου μας. Αν και — αδιαμφισβήτητα — γεννιόμαστε με αρσενικά, θηλυκά ή και ίντερσεξ σώματα, με φυλετικά χρωμοσώματα και αναπαραγωγικά συστήματα,δεν είναι αυτά που καθορίζουν τον κοινωνικό μας εαυτό. Αυτός είναι μοναδικός και πολυδιάστατος και δεν περιορίζεται παρά από το φάσμα της δημιουργικότητάς του, που του επιτρέπει να ελίσσεται, να εξελίσσεται και να μεταμορφώνεται διηνεκώς.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΒΕΛΙΝΑ ΤΣΑΚΑΛΟΥ (ΙΒ2)

[ 9 ]

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

[ 10 ]

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

Μεταμορφώσεις της μόδας: πώς αντικατοπτρίζουν τις κοινωνικές αλλαγές; TΗΣ ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΤΣΙΑΚΟΥ (Γ1)

Η

μόδα αποτελεί έναν από τους πιο δυναμικούς και εκφραστικούς τομείς του ανθρώπινου πολιτισμού, αλληλεπιδρώντας με τις κοινωνικές μεταβολές. Από απλές αλλαγές στο στιλ μέχρι την ανατροπή παγιωμένων προτύπων, οι μεταμορφώσεις της καθρεφτίζουν το status quo, επισημαίνοντας τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ανθρώπων, αλλά και προαναγγέλλοντας επερχόμενες αλλαγές. Σε πολλές περιπτώσεις, οι μεγάλες αλλαγές στη μόδα έρχονται ως αντίδραση σε ιστορικά γεγονότα και κοινωνικές εξελίξεις. Για παράδειγμα, το κίνημα των Flappers τη δεκαετία του 1920 αναδείχθηκε ως αποτέλεσμα των ανακατατάξεων μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι γυναίκες πέταξαν τους κορσέδες, φόρεσαν ψηλοτάκουνα, έκοψαν τις μακριές τους μπούκλες, κόντυναν τις φούστες και τα φορέματά τους, αλλαγές που αντιπροσώπευαν μια διάθεση χειραφέτησης και ανεξαρτησίας που εκδηλώθηκε, μεταξύ άλλων, με τη διεκδίκηση του δικαιώματος ψήφου και της ισότιμης συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Ακόμα και ο χώρος των καλλυντικών γνώρισε μια επανάσταση. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το κόκκινο κραγιόν αποτέλεσε σύμβολο αντίστασης και πατριωτισμού. Γι’ αυτό και το κόκκινο κραγιόν με την υπογραφή της Αμερικανίδας Elizabeth Arden είχε την ονομασία «victory red» (το κόκκινο της νίκης). Οι δεκαετίες τού ΄60 και ΄70 υπήρξαν ένα ακόμη διάστημα αναταραχών, με κινήματα για την απόκτηση

δικαιωμάτων, κοινωνικές ανησυχίες και νέους τρόπους έκφρασης. Όλα αυτά αποτυπώνονται στη μόδα μέσα από το ριζοσπαστικό στιλ των Hippies. Τα έντονα χρώματα, τα ψυχεδελικά σχέδια και οι αναφορές σε εξωτικές κουλτούρες εκφράζουν τον κοινωνικό αναβρασμό, την αμφισβήτηση του καταναλωτισμού και των συντηρητικών αξιών. Επιπλέον, η μόδα αναδεικνύει ζητήματα ταυτότητας και φύλου. Η εμφάνιση ανδρόγυνων μορφών τη δεκαετία τού ΄80 και του ΄90 από μεγάλους σχεδιαστές και μεγάλες σχεδιάστριες, όπως ο Jean Paul Gaultier και η Vivienne Westwood, συνδέεται άμεσα με την αμφισβήτηση στερεοτύπων σχετικών με το φύλο. Τα ρούχα έπαψαν να είναι αυστηρά «ανδρικά» ή «γυναικεία» και η μόδα προσέφερε ένα νέο μέσο για να εκφραστεί η ρευστότητα της ανθρώπινης ταυτότητας. Σήμερα η μόδα αντανακλά την περιβαλλοντική συνείδηση και την απαίτηση για βιωσιμότητα. Οι καταναλωτές αναζητούν ρούχα από βιώσιμα υλικά, φιλικά προς το περιβάλλον, ενώ υπό την πίεση των απαιτήσεών τους πολλές εταιρείες εφαρμόζουν πιο ηθικές πρακτικές. Η ενδυμασία δεν είναι απλώς μια αισθητική επιλογή, αλλά ένας τρόπος έκφρασης κάθε είδους. Αποτυπώνει την πρόοδο, τη διαμαρτυρία, τις προσδοκίες μας για το μέλλον. Κάθε μεταμόρφωσή της λειτουργεί ως μέσο καταγραφής της κοινωνικής εξέλιξης, αποδεικνύοντας τελικά ότι η μόδα είναι κάτι παραπάνω από εφήμερες τάσεις.

[ 11 ]

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

Γιατί έγινε η κάμπια πεταλούδα (και ο έφηβος ενήλικας); TOY ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟY (Γ4)

Στη βιολογία, με τον όρο μεταμόρφωση αναφερόμαστε στην μεταβολή της φυσικής κατάστασης ενός φυτού ή ζώου, συχνά κατά την ενηλικίωσή του.

Ό

ταν θαυμάζουμε μια πεταλούδα ως παιδιά (και όχι μόνο), παρατηρούμε μόνο ένα στιγμιότυπο της ζωής της, γιατί όλες αυτές οι πανέμορφες πεταλούδες που πετούν με χάρη στον αέρα κάποτε ήταν γλοιώδεις κάμπιες που σέρνονταν στο έδαφος. Φυσικά, όμως, (όσο και αν δεν μας επιτρέπει ο ανθρωποκεντρισμός μας να το αποδεχτούμε) η πεταλούδα δεν νοιάζεται για μας, δεν έχει αποφασίσει να βάψει τα περίτεχνα φτερά της και να απολέσει το «άσχημο» κέλυφος της κάμπιας για εμάς. Όχι, έχει τους δικούς της λόγους για να κάνει αυτό το «ταξίδι ενηλικίωσης», που τελικά δεν διαφέρει και τόσο από όσα περνάει ένας άνθρωπος στο αντίστοιχο στάδιο της ζωής του. Τι «θέλει» όμως μια πεταλούδα; Γιατί μεταμορφώνεται; Ποιο είναι το νόημα της ζωής της; Μια εξήγηση μπορεί να παρέχει η θεωρία της εξέλιξης, που πρωτοδιατυπώθηκε από τον Δαρβίνο. Απλοποιημένα, η θεωρία της εξέλιξης μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: οι οργανισμοί που είναι καλύτερα προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα επιβίωσης και αναπαραγωγής, άρα είναι πιο πιθανό να έχουν απογόνους

[ 12 ]

(οι οποίοι θα φέρουν παρόμοια χαρακτηριστικά με τους γονείς τους). Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι τα χαρακτηριστικά που ευνοούν την επιβίωση και την αναπαραγωγή ενός οργανισμού επικρατούν. Με βάση αυτούς τους μηχανισμούς μπορούμε να πούμε ότι η πεταλούδα ωθείται στο να «θέλει» να επιβιώσει και να αναπαραχθεί. Άρα η σωστή ερώτηση είναι μάλλον γιατί η μεταμόρφωση ευνοεί την επιβίωση και αναπαραγωγή της πεταλούδας. Αν και προς το παρόν δεν υπάρχει ακριβής απάντηση, υπάρχουν κάποιες παρατηρήσεις που μπορούν να μας δώσουν μια εξήγηση. Το σημαντικότερο όφελος αυτής της μεταμόρφωσης είναι η ικανότητα της πτήσης και η ελευθερία που αυτή προσφέρει. Μια κάμπια ζει όλη της τη ζωή σε μικρή απόσταση από εκεί όπου γεννήθηκε — όπως και οι περισσότεροι άνθρωποι στα πρώτα δεκαοχτώ χρόνια της ζωής τους —, άρα είναι ιδιαίτερα δύσκολο να γνωρίσει νέα άτομα και να εξαπλωθεί σε νέες περιοχές. Όταν, όμως, ανοίγει τα φτερά της, πηγαίνει όπου την πάρει ο άνεμος, σε νέους τόπους, με νέα άτομα. Μάλιστα, μερικές πεταλούδες, όπως η πεταλούδα μονάρχης, μεταναστεύουν χιλιάδες χιλιόμετρα σε μακρινές περιοχές αναζητώντας καλύτερες συνθήκες και την ευκαιρία να συναντήσουν άλλα άτομα. Με αυτόν τον τρόπο αναμειγνύονται και τα χαρακτηριστικά αυτών των πληθυσμών.

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

Έτσι αυτοί μπορούν να εξελιχθούν και γίνονται πιο ανθεκτικοί σε περιβαλλοντικές αλλαγές. Με αυτόν τον τρόπο εξηγούνται και τα χρώματα που θαυμάζουμε εμείς. Οι πεταλούδες, σαν τους ανθρώπους, φοράνε αυτά τα «ρούχα» για να τραβήξουν την προσοχή των άλλων. Τα χρώματα και τα σχέδια, δηλαδή, βοηθούν τις πεταλούδες του ίδιου είδους να βρεθούν και να ζευγαρώσουν. Μάλιστα, το πόσο εντυπωσιακά είναι τα χρώματα είναι και δείγμα της υγείας μιας πεταλούδας, άρα και τού πόσο καλό ταίρι θα είναι. Υπάρχουν, βέβαια, και πιο πρακτικοί λόγοι. Μερικές φορές βοηθούν στην ρύθμιση της θερμοκρασίας (ομοίως οι περισσότεροι θα φοράγαμε άσπρες μπλούζες το καλοκαίρι στην παραλία). Μπορούν επίσης να μπερδέψουν την όραση των θηρευτών ή, όταν μια πεταλούδα είναι δηλητηριώδης (ή μιμείται μία που είναι), χρησιμοποιεί τα χρώματά της ως σήμα για να τους προειδοποιήσει. Διαφέρει επίσης και το πώς τρέφονται οι κάμπιες σε σχέση με τις πεταλούδες. Τα φύλλα που τρώνε οι κάμπιες είναι χαμηλής διατροφικής αξίας και περιέχουν τοξίνες (όπως η νικοτίνη, που παράγεται από μερικά φυτά σε μια προσπάθεια να δηλητηριάσουν τα άτομα που τα καταναλώνουν), αλλά είναι εύκολα προσβάσιμα και μπορούν να παράσχουν τις θερμίδες που χρειάζονται

οι κάμπιες που ακόμα βρίσκονται στην ανάπτυξη. Αντίθετα, το γλυκό νέκταρ που πίνουν οι πεταλούδες είναι περιορισμένο και συγκριτικά δύσκολο στην συγκομιδή. Το σημαντικό όμως είναι ότι δεν ανταγωνίζονται για τροφή και έτσι μπορεί μια περιοχή να υποστηρίξει περισσότερα άτομα. Το κάθε άτομο εστιάζει, δηλαδή, σε αυτό που κάνει καλύτερα. Αυτό της πεταλούδας μπορεί να είναι το πιο εντυπωσιακό στάδιο της ζωής μιας κάμπιας, συνήθως όμως είναι και το συντομότερο. Αν δεν φαγωθεί από κάποιον βάτραχο (που και αυτός έχει προκύψει από τη μεταμόρφωση των γυρίνων), πεθαίνει μερικές εβδομάδες μετά την αναπαραγωγή. Ισχύει τελικά ότι όλα τα ωραία πράγματα στην ζωή είναι εφήμερα· μπορούμε όμως να βρούμε παντού ομορφιά, αρκεί να προσπαθήσουμε. Το κουκούλι της κάμπιας bombyx mori, όταν έχει σχεδόν τελειώσει τη μεταμόρφωσή της, φαίνεται σαν ένα μπλεγμένο κουβάρι, αλλά είναι φτιαγμένο από πολύτιμο μετάξι. Έτσι και η Γ΄ Λυκείου είναι φτιαγμένη από δυσκολίες, ξενύχτια και κούραση, αλλά έχει αναμνήσεις και εμπειρίες. Κλείνω εδώ με την απορία: ανυπομονούν άραγε οι κάμπιες να γίνουν πεταλούδες όπως ανυπομονούν και οι έφηβοι να μεταμορφωθούν σε ενήλικες;

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΥΛΑΣ (ΙΒ2)

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

Η επικαιρότητα της Μεταμόρφωσης του Κάφκα σήμερα TΗΣ ΕΛΣΑΣ ΧΩΝΙΑ (IB1)

Τ

o 1915 o Φραντς Κάφκα δημοσίευσε τη Μεταμόρφωση: την ιστορία του Γκρέγκορ Σάμσα, ο οποίος ξυπνάει και διαπιστώνει πως έχει μεταμορφωθεί σε ένα τεράστιο έντομο. Παρόλο που έχουν περάσει πάνω από 100 χρόνια από τότε, το έργο παραμένει επίκαιρο και αντικατοπτρίζει με έναν ιδιαίτερο τρόπο τις ανησυχίες, τις προκλήσεις και τις κρίσεις που βιώνει ο άνθρωπος σήμερα, αποκαλύπτοντας πως η κοινωνία δεν έχει αλλάξει όσο νομίζουμε. Η αποξένωση είναι ένα από τα κύρια θέματα του έργου. Ο Γκρέγκορ, αφού μεταμορφώνεται στο τεράστιο έντομο, αντιμετωπίζεται με φόβο και αποστροφή από το άμεσο οικογενειακό του περιβάλλον, το οποίο εν τέλει τον απομονώνει. Στη σύγχρονη εποχή, οι άνθρωποι τείνουμε να παίρνουμε απόσταση από το «διαφορετικό» και το «παράξενο», χωρίς να δίνουμε μια ευκαιρία ούτε στον εαυτό μας ούτε στον άλλον να τον γνωρίσουμε. Θα μπορούσε κανείς να πει πως η έλλειψη ταυτότητας του Γκρέγκορ αποτελεί λόγο για την μεταμόρφωση του. Η μονότονη ζωή του τον έκανε να ξεχάσει τους στόχους και τα όνειρά του. Η ψυχολογική του κατάσταση σωματοποιήθηκε και ο Γκρέγκορ βρήκε τον εαυτό του σε μία κατάσταση απόλυτης απραξίας, με το σώμα εντόμου να συμβολίζει το μυαλό του. Στη σημερινή εποχή, αυτό εξακολουθεί να συμβαίνει· η απώλεια σκοπού

[ 14 ]

μπορεί να αναγκάσει τον άνθρωπο να χάσει το νόημα της ύπαρξής του. Το έργο αποτελεί και μία βαθιά ψυχολογική απεικόνιση της υπαρξιακής κρίσης, που και σήμερα είναι συχνά έντονη. Από την μία υπάρχει η έντονη επιρροή της τεχνολογίας στις ζωές μας και από την άλλη οι ευθύνες και το άγχος της αβεβαιότητας, με αποτέλεσμα την έλλειψη της επαφής με τον εαυτό μας. Έπειτα, η διαρκής απαίτηση της κοινωνίας για τη «σωστή» απόδοση των μελών της έχει σοβαρά συμπτώματα τόσο στην ψυχική υγεία όσο και στη σωματική. Όσοι δεν «αποδίδουν» λόγω ηλικίας, υγείας ή και διαφορετικότητας περιθωριοποιούνται. Το έργο τού Κάφκα αναδεικνύει τη σκληρή πραγματικότητα αυτής της λογικής, όταν το κοινωνικό περιβάλλον τού Γκρέγκορ τον απομονώνει μετά τη μεταμόρφωσή του, που έχει ως αποτέλεσμα τη διακοπή της αποδοτικότητάς του. Η Μεταμόρφωση δεν είναι απλώς μια ιστορία μεταμόρφωσης. Είναι ένας στοχασμός πάνω στην ανθρώπινη φύση, την αποξένωση, την αποδοχή και την κοινωνική ευθύνη, που στην εποχή μας παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρος. Ο Γκρέγκορ Σάμσα αντιπροσωπεύει κάθε άνθρωπο που νιώθει αποκομμένος, παγιδευμένος ή ανεπαρκής, θυμίζοντάς μας ότι η ανθρωπιά μας δεν πρέπει ποτέ να εξαρτάται από τις περιστάσεις ή τις δυνατότητές μας.

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

[ 15 ]

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

Μια φορά κι έναν καιρό…

THΣ ΑΓΓΕΛΙΝΑΣ ΝΙΚΟΚΑΒΟΥΡΑ (Β1)

Υπάρχει τίποτα αληθινότερο από την αλήθεια; Ναι, το παραμύθι. Αυτό δίνει νόημα στη εφήμερη αλήθεια. Νίκος Καζαντζάκης

Τ

α παραμύθια είναι υπέροχα! Όχι τόσο επειδή μιλάνε για απίθανα πρόσωπα και πράγματα, αλλά επειδή μας δείχνουν συμβολικά, μέσα από τις ιστορίες τους, πώς μπορούμε να ανακαλύψουμε κι εμείς κρυμμένους «θησαυρούς». Πολλά παραμύθια το πετυχαίνουν μέσω της μεταμόρφωσης, η οποία πέρα από εμφανισιακή, μορφική, μπορεί να είναι ηθική, ψυχική και διανοητική, οδηγώντας σε κάτι καλύτερο από αυτό που υπάρχει μπροστά στα μάτια μας. Γι’ αυτό μεταφέρει το συναίσθημα της ελπίδας σε όσους την προσδοκούν. Έτσι λειτουργούν οι μεταμορφώσεις σε αρκετά παραμύθια του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, όπως στην ιστορία του «Ασχημόπαπου», του μικρού κύκνου που νόμιζε ότι ήταν άσχημος επειδή ακριβώς δεν ήξερε ότι ήταν κύκνος, αφού μεγάλωνε ανάμεσα σε κακεντρεχείς πάπιες. Κάποια στιγμή ανακάλυψε την πραγματική του ταυτότητα και πέταξε μακριά τους. O Δανός παραμυθάς υποδείκνυε την αξία της διαφορετικότητας και την ανάγκη αποδοχής της, την οποία είχε και ο ίδιος ο Άντερσεν, που από το καχεκτικό παιδί μιας φτωχής οικογένειας μεταμορφώθηκε σε εξαιρετικό δημιουργό ιστοριών, ξεδιπλώνοντας το μοναδικό ταλέντο του. Από τις πιο γνωστές μεταμορφώσεις είναι αυτές που συντελούνται στα κλασικά παραμύθια «Η Σταχτοπούτα», «Η Πεντάμορφη και το Τέρας» και «Ο Βάτραχος-Πρίγκιπας». Το ζητούμενο στο καθένα είναι η κατάκτηση ενός πρίγκιπα, συμβόλου της προσωπικής ευτυχίας και καταξίωσης μετά το ξεπέρασμα εμποδίων και την κατανίκηση υποχθόνιων δυνάμεων. Στη «Σταχτοπούτα» μεταμορφώνονται σχεδόν τα πάντα, για να μπορέσει η ηρωίδα να πάει στον χορό και να συναντήσει τον πρίγκιπα. Ποντίκια, μια κολοκύθα, τα κουρέλια της (σύμβολα της δυστυχίας, της φτώχειας, του Κακού) μεταμορφώνονται αντίστοιχα σε λευκά άλογα, χρυσή άμαξα και

[ 16 ]

ένα υπέροχο φόρεμα (σύμβολα ευτυχίας, πλούτου, του Καλού). H ίδια, μετά την υποβάθμισή της σε υπηρέτρια, αποκαλύπτει την πραγματική φύση της — τις πραγματικές δυνάμεις της ψυχής της. Στην «Πεντάμορφη και το Τέρας» και στον «Βάτραχο - Πρίγκιπα», εξάλλου, υπάρχει διπλή μεταμόρφωση. Η ηρωίδα βοηθά το τέρας και τον βάτραχο αντίστοιχα (σύμβολα της άσχημης, σκοτεινής πλευράς του ανθρώπου) να μεταμορφωθούν σε όμορφο πρίγκιπα, αλλά και το αντίστροφο: o ήρωας βοηθά την ηρωίδα να ξεπεράσει μία αδυναμία και να ωριμάσει. Στις «Περιπέτειες του Πινόκιο» του Κάρλο Κολόντι, ο ήρωας περνά από πολλές μεταμορφώσεις στη διαδρομή του προς την ωρίμαση, που θα τον βοηθήσουν να ξεπεράσει σταδιακά την παιδιάστικη και σκανταλιάρικη φύση του και να πραγματοποιήσει το όνειρό του να γίνει πραγματικός άνθρωπος. Μόνο που, στην περίπτωση του Πινόκιο, το πέρασμα από τη μια φύση στην άλλη δεν προέρχεται από κάτι υπερφυσικό, αλλά από τη συνειδητοποίηση των προσωπικών σφαλμάτων και την αγνή πρόθεση της προσφοράς. Και εδώ ακριβώς έγκειται ο συμβολισμός του παραμυθιού: κάθε μεταμόρφωση του ήρωα αποτελεί ένα στάδιο που καλείται να ξεπεράσει ο καθένας, συχνά από τύχη ή με τη βοήθεια αυτών που τον αγαπούν και τον στηρίζουν, ώσπου να φτάσει στην τελείωση. Τα παραμύθια, συμπερασματικά, συνεχώς μας θυμίζουν ότι υπάρχει κάτι ξεχωριστό στον καθέναν μας που χρειάζεται χρόνο για να ωριμάσει, να εκδηλωθεί και να αναγνωριστεί, βρίσκοντας τη θέση του στον κόσμο. Μας παρακινούν να ανοίξουμε τα φτερά μας, να βρούμε τις κρυμμένες δυνατότητές μας, το κουράγιο και τη θέληση να προοδεύσουμε. Να μεταμορφώσουμε κι εμείς τη ζωή μας!

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Γ4)

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

[ 18 ]

ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ / ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

Ο άνθρωπος μέσα από τον ρόλο TΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΖΙΑΖΙΑ (Α4)

Είναι Κυριακή απόγευμα και έχουμε πρόβα!

Τα κυριακάτικα απογεύματά μας είναι αποκλειστικά αφιερωμένα στις καθιερωμένες πρόβες για το μιούζικαλ. Η στιγμή που ανακοινώνεται το έργο που θα ανεβάσουμε, στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς, αποτελεί πάντα μια συναρπαστική εμπειρία. Τότε δημιουργείται μια νέα ομάδα, η οποία αποκτά τη δική της ενέργεια, δυναμική και συνοχή. Σε αυτό το περιβάλλον αναπτύσσονται ισχυρές φιλίες και σχέσεις ζωής, αφού η τέχνη έχει τη μοναδική δύναμη να ενώνει ανθρώπους και να γεφυρώνει τις διαφορές. Οι θεατρικές παραστάσεις που προετοιμάζουμε προσφέρουν πολύ περισσότερα από τη χαρά της δημιουργίας. Δημιουργούν έντονα θετικά συναισθήματα και αποτελούν έναν δημιουργικό τρόπο έκφρασης. Επιπλέον, δίνουν στα παιδιά την ευκαιρία να καλλιεργήσουν ποικίλες δεξιότητες, όπως τη ρητορική τους ικανότητα, τη μνήμη, τη φαντασία, την κίνηση και την

ενσυναίσθηση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ενισχύεται η πνευματική τους καλλιέργεια, ενώ κάθε παιδί «μεταμορφώνεται» σύμφωνα με τον ρόλο που καλείται να ερμηνεύσει. Το θέατρο μάς επιτρέπει να ταξιδέψουμε σε διαφορετικούς κόσμους, που συχνά δεν είναι πραγματικοί, αλλά έχουν τη δύναμη να μας συνεπαίρνουν. Είναι μια υπέροχη διέξοδος από την απαιτητική καθημερινότητα και το βαρύ σχολικό πρόγραμμα. Το πάθος μας και η αγάπη μας για αυτό που κάνουμε οδηγούν σε αποτελέσματα μαγικά, που εντυπωσιάζουν μικρούς και μεγάλους θεατές. Αν, λοιπόν, νιώθετε την ανάγκη να γεμίσετε την ψυχή σας με έντονα συναισθήματα και μοναδικές εμπειρίες, μην χάσετε την ευκαιρία να συμμετάσχετε σε μια θεατρική ομάδα. Η τέχνη έχει τη δύναμη να μας αλλάξει, να μας εμπνεύσει και να μας ενώσει με έναν τρόπο που τίποτα άλλο δεν μπορεί.

[ 19 ]

[ 20 ]

IV. ΦΑΚΕΛΌΣ: ΖΩΑ

Μισοζωισμός TΗΣ ΛΥΔΙΑΣ ΚΑΤΣΕΤΟΥ (Γ4)

Τι κοινό έχουμε οι άνθρωποι με τα υπόλοιπα ζώα σή-

μερα; Τα πάντα; Τίποτα; Δεν θα το κρίνω εγώ αυτό. Αν έχουμε, όμως, πώς πρέπει να τους συμπεριφερόμαστε; Με αγάπη και στοργή; Αν πάλι δεν έχουμε κοινά σημεία, πρέπει να αποστασιοποιηθούμε από αυτά; Κάποιοι μπορεί να πουν ναι. Αν δεν έρχεσαι σε καθημερινή επαφή με κάποιο άτομο (ή ζώο), το πιθανότερο είναι να απομακρυνθείς από αυτό. Τέτοια είναι πολλές φορές και η περίπτωση των αδέσποτων, που παραμένουν αόρατα, κρυμμένα από την «ορατή» ζωή του μέσου ανθρώπου. Υπάρχουν διακρίσεις ανάμεσα στα δεσποζόμενα και τα αδέσποτα ζώα. «Δεσπόζουν» ακόμα φράσεις όπως «τα μαύρα ζώα είναι κακά» ή «τα ζωάκια δεν είναι για μέσα στο σπίτι» ή «μην το ακουμπάς, μπορεί να είναι άρρωστο». Αυτά είναι τα ζητήματα που μας προβληματίζουν, αντί να σκεφτόμαστε πώς θα μπορούσαμε να βοηθήσουμε ένα από αυτά τα ζώα ώστε

να πάψει να είναι άρρωστο. Μήπως θα ήταν επίσης καλύτερο να μην κάνουμε τη ζωή των τετράποδων αυτών μίζερη και βασανιστική, πόσο μάλλον να μην τα σκοτώνουμε; Κάποιοι θα θιχτούν, αλλά οποιοδήποτε συναίσθημα είναι καλύτερο από ό,τι κανένα. Αν δεν μας έχει γίνει αντιληπτό, οι εκατοντάδες υποθέσεις ξυλοδαρμών, βασανισμών, κτηνοβασίας, δολοφονιών κ.λπ., υποθέσεων με θύματα τα ζώα, δεν οφείλονται παρά σε εμάς τους ίδιους. Αν πραγματικά το θελήσουμε, μπορούμε να συμβιώσουμε με όλα τα όντα της οικουμένης ενωμένα. Αυτό πιστεύω ότι θα ήθελε ο Όλιβερ, η Ήρα, τα γατάκια στην Κυψέλη, τα πρόβατα στη Θεσσαλία και πολλά άλλα τα οποία δεν γνωρίζουμε... αν ήταν εδώ για να το δείξουν. Τι ήθελαν άλλωστε; Αγάπη. Τι πήραν τελικά; Μίσος.

[ 21 ]

ΦΑΚΕΛΟΣ: ΖΩΑ

Άγρια ζώα και η μαγεία της εξημέρωσης THΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΖΙΑΖΙΑ (Α4)

Τ

α άγρια ζώα είναι η ψυχή της φύσης, γεμάτα από τη μαγεία και τη δύναμη της άγριας ζωής. Ωστόσο, η εξημέρωσή τους άνοιξε ένα μονοπάτι για μια βαθύτερη σύνδεση μεταξύ ανθρώπου και ζώου. Είναι αυτές οι ιστορίες φιλίας και αγάπης που μας υπενθυμίζουν ότι, ακόμη και στον πιο άγριο κόσμο, η αγάπη μπορεί να δημιουργήσει απίστευτους δεσμούς. Ένα από τα πιο συγκινητικά παραδείγματα αυτής της σχέσης είναι ο λύκος. Από άγριο ζώο που περιπλανιόταν στα δάση και στις πεδιάδες, ο λύκος εξελίχθηκε σε έναν πιστό σύντροφο που στεκόταν δίπλα στον άνθρωπο σε κάθε του ανάγκη. Οι πρώτοι που παρατήρησαν τη μοναδική αυτή σύνδεση ήταν οι άνθρωποι που ήθελαν να κατανοήσουν καλύτερα τη φύση γύρω τους. Μέσα από την κατανόηση και τη φροντίδα, ο λύκος έγινε μέλος της οικογένειας, προσφέροντας όχι μόνο προστασία αλλά και αγάπη. Αυτή η εξημέρωση δεν ήταν πάντα εύκολη. Υπήρξαν στιγμές που η διαδικασία έφερε προκλήσεις, όπως η ευαισθησία των ζώων σε ασθένειες ή οι αλλαγές στο φυσικό τους περιβάλλον. Παρόλα αυτά, η αγάπη και η φροντίδα που επενδύθηκαν δημιούργησαν έναν μοναδικό δεσμό, που δεν εξαρτάται από τη βία ή την επιβολή, αλλά από την κατανόηση και την αμοιβαία υποστήριξη. Συνοψίζοντας, η εξημέρωση αυτών των ζώων μάς διδάσκει ότι μέσα από τη συναισθηματική σύνδεση με τη φύση μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν πιο όμορφο και αρμονικό κόσμο. Οι ιστορίες αυτές μας δείχνουν ότι η αγάπη και ο σεβασμός προς τα άγρια ζώα είναι ένα ταξίδι που γεμίζει την καρδιά μας με γλυκά συναισθήματα και αξέχαστες στιγμές.

[ 22 ]

ΦΑΚΕΛΟΣ: ΖΩΑ

[ 23 ]

ΦΑΚΕΛΟΣ: ΖΩΑ

Βιγκανισμός και παραλογισμός THΣ ΛΥΔΙΑΣ ΚΑΤΣΕΤΟΥ (Γ4)

Π

όσοι, διαβάζοντας αυτό το άρθρο, γνωρίζετε ή νομίζετε ότι γνωρίζετε τι σημαίνει να είσαι βίγκαν; Bίγκαν είναι κάποιος που δεν καταναλώνει ζώα ή προϊόντα που προέρχονται από ζώα (όπως γαλακτοκομικά, αυγά, δέρμα κ.λπ.). Ναι, δεν τρώει σουτζουκάκια, ούτε μακαρόνια με κιμά, ούτε καν… σουβλάκια! Τουλάχιστον δεν τρώει μη βίγκαν σουβλάκια. Ναι, υπάρχουν τα βίγκαν σουβλάκια. Χορτοφάγος (vegetarian), από την άλλη, είναι αυτός που καταναλώνει ζωικά προϊόντα, αλλά όχι κρέας, πουλερικά και ψάρι. Γενικά, πιστεύω ότι πολλοί έχουν πάρει τον βιγκανισμό με κακό μάτι. Οι βίγκαν, όμως, δεν θέλουν να σας πιέσουν να γίνετε βίγκαν και δεν ζητούν προσοχή. Επίσης, όλοι οι άνθρωποι — εκτός από κάποια άτομα με ιατρικά ζητήματα — μπορούν να στραφούν στον βιγκανισμό, αν το θελήσουν. Οι πραγματικοί λόγοι που οι άνθρωποι στρέφονται στον βιγκανισμό, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, είναι για ηθικούς/συναισθηματικούς ή περιβαλλοντικούς λόγους, ή για λόγους υγείας. Η μείωση της κατανάλωσης ζώων και ζωικών παραγώγων (όπως είναι τα γαλακτοκομικά, τα αυγά, το δέρμα κ.λπ.) συμβάλλει και στην άρση της κλιματικής αλλαγής. Αυτό συμβαίνει επειδή (με βάση το BBC) οι ποσότητες νερού που χρειάζονται για την καλλιέργεια τροφής για τα ζώα εκτροφής είναι σημαντικές, ενώ για να δημιουργηθούν αυτές οι καλλιέργειες μπορεί να χρειαστεί να καταστραφούν δάση. Παράλληλα, η παραγωγή όλων των τροφών μας έχει μεγάλες επιπτώσεις στο περιβάλλον, όσον αφορά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Συγκεκριμένα, το 15% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου οφείλεται στην παραγωγική βιομηχανία εκτροφής ζώων.

[ 24 ]

Είναι, βέβαια, επίσης σημαντικό να τονιστεί ότι η κατανάλωση κρέατος, συγκεκριμένα του κόκκινου κρέατος, μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες να εμφανίσουμε διάφορες ασθένειες, όπως καρδιοπάθειες, καρκίνο και διαβήτη, λέει ο Δρ. Frank Hu, πρόεδρος του τμήματος διατροφής του Harvard. Ο ίδιος επισημαίνει επίσης ότι τα διατροφικά οφέλη του κρέατος αυτού μπορούν να βρεθούν σε ίδια ποσότητα — και σε μερικές περιπτώσεις σε μεγαλύτερη — σε μια βίγκαν, ή έστω χορτοφαγική, διατροφή. Για αυτούς που δεν έχουν πειστεί ακόμη, η ελάττωση ή απομάκρυνση του κρέατος από τη διατροφή μας μπορεί να βοηθήσει και στην απώλεια βάρους! Τέλος, πιστεύω ότι είναι απολύτως λογικό που οι άνθρωποι στρέφονται μακριά από τα ζώα και τα ζωικά προϊόντα για να σεβαστούν τα πλάσματα αυτά. Είναι αλήθεια ότι οι κραυγές των ζώων, όταν καταλαβαίνουν ότι οδεύουν προς τον θάνατο, δεν ακούγονται όταν πρόκειται να γεμίσει το στομάχι μας. Προσωπικά πιστεύω ότι, αν όλοι βλέπαμε μπροστά μας τη διαδικασία που χρειάζεται να περάσει ένα ζώο για να καταλήξει τελικά στο πιάτο μας ή την εκμετάλλευση που δέχεται για να πάρουμε τα προϊόντα του, θα αλλάζαμε όλοι τον τρόπο σκέψης και τη συμπεριφορά μας προς αυτά. Δένονται συναισθηματικά μαζί μας. Φαντάσου. Τι ειρωνεία. Ήθελα να τονίσω, τέλος, ότι το να γίνεις χορτοφάγος ή βίγκαν είναι καθαρά προσωπική σου επιλογή. Τα χρόνια 2015-2018 οι βίγκαν στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 600%, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά 350%, βάσει του BBC. Οι άνθρωποι αυτοί ένιωθαν καλύτερα με τον εαυτό τους, με τα ζώα και με τον πλανήτη μετά από αυτήν την αλλαγή. Εσύ τι λες;

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΥΑ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ (Α4)

[ 26 ]

V. INTER PARES

α. Αρθρογραφία ποικίλης ύλης Η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη TΗΣ ΑΓΓΕΛΙΝΑΣ ΝΙΚΟΚΑΒΟΥΡΑ (Β1)

Σε μια ήπειρο που θεωρούσε ότι οι ακραία εθνικιστι-

κές, ολοκληρωτικές και αντιδραστικές ιδεολογίες που εκπροσώπησαν τόσο δραματικά τον προηγούμενο αιώνα ο Χίτλερ, ο Μουσολίνι και ο Φράνκο ανήκαν στο παρελθόν, η επάνοδος της ακροδεξιάς ως υπολογίσιμης πολιτικής δύναμης στην Ευρώπη του 21ου αιώνα μοιάζει παράλογη, αδιανόητη. Είναι, όμως, γεγονός ότι αρκετοί Ευρωπαίοι έχουν ήδη ψηφίσει υπερσυντηρητικά κόμματα στις εθνικές τους εκλογές ή στις ευρωεκλογές. Aκροδεξιοί πολιτικοί έχουν αναλάβει ηγετικό ρόλο σε χώρες της ΕΕ, ενώ δημοκρατικά και φιλελεύθερα κόμματα έχουν υποχρεωθεί να συνεργαστούν με ακροδεξιούς σχηματισμούς ή να υιοθετήσουν πολιτικές τους, προκειμένου να διατηρηθούν στην εξουσία. Το ευρωπαϊκό δημοκρατικό κεκτημένο τρίζει σοβαρά. Κύριος παράγοντας του τριγμού είναι προφανώς η κρίση σε ευρωπαϊκό αλλά και παγκόσμιο επίπεδο. Η οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2010, σε συνδυασμό με τις συνέπειες της παγκοσμιοποίησης, δημιούργησε απότομη μεταβολή του κοινωνικού status και ανασφάλεια σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, που βλέπει την καθημερινότητά του να υποβαθμίζεται και τα εργασιακά του κεκτημένα να σαρώνονται. Η παράλληλη έξαρση των διεθνών συγκρούσεων και η κλιματική κρίση γιγάντωσαν το μεταναστευτικό/προσφυγικό ζήτημα, που αναζωπυρώνει τους φόβους των ευρωπαϊκών λαών για τη διατήρηση της πολιτιστικής τους ταυτότητας, της ασφάλειας και της κοινωνικής τους συνοχής. Στο ζοφερό αυτό κλίμα,

η ευρωπαϊκή ηγεσία και οι εθνικές κυβερνήσεις καθυστέρησαν να λάβουν καίριες αποφάσεις, εγκλωβισμένες σ΄ ένα πλαίσιο διαπλεκόμενων συμφερόντων. Ακόμα κι όταν έλαβαν εξ ανάγκης κάποιες, δεν ήταν σίγουρα τέτοιες που να καλλιεργήσουν στους πολίτες προσδοκίες για επιστροφή στην «κανονικότητα». Έτσι, δημιουργήθηκε πρόσφορο έδαφος για την ανάδειξη λαϊκιστών πολιτικών και δεξιών εξτρεμιστών. Στα ακροδεξιά κόμματα που έχουν πλέον εισέλθει με δημοκρατικές διαδικασίες στα κοινοβούλια των ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, βρήκε καταφύγιο ένα ετερόκλητο πλήθος ανθρώπων, που αναζήτησε μια «εναλλακτική» πολιτική λύση. Στους υποστηρικτές τους περιλαμβάνονται αγρότες και εργάτες που θεωρούν ότι οι πολιτικές της ΕΕ υποβάθμισαν το βιοτικό τους επίπεδο, ψηφοφόροι της μεσαίας τάξης που ανησυχούν για τη μετανάστευση, τη διάλυση των «παραδοσιακών» αξιών και ηθών ή την απουσία οικονομικής προοπτικής. Πολλοί είναι και οι νέοι στους οποίους η κληρονομιά του αυταρχικού και δικτατορικού παρελθόντος των χωρών τους έχει αποστιγματιστεί, καθώς και επαγγελματικές ομάδες που πλήττονται από τους περιβαλλοντικούς κανόνες που επιβάλλει η ευρωπαϊκή νομοθεσία στη δραστηριότητά τους. Η άνοδος, επομένως, της ακροδεξιάς, που δείχνει να ενισχύεται διαρκώς, δεν είναι κάτι ξαφνικό. Κυοφορήθηκε μέσα στα σπλάχνα μιας κοινωνίας που, βαλτωμένη μέσα στο πλήθος των υπαρξιακών της προβλημάτων, αναζητά εναγωνίως διέξοδο.

[ 27 ]

INTER PARES

[ 28 ]

INTER PARES

God Complex ή Όταν ο άνθρωπος προσδοκά να γίνει… Θεός TΗΣ ΟΛΙΑΣ ΑΡΤΙΝΙΑΝ (IB2)

Για έναν κάτοικο της Γαλλίας του 19ου αιώνα, εγχει-

ρήματα όπως ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες δεν έμοιαζαν παρά επιστημονική φαντασία, βγαλμένη από τα μυθιστορήματα του Ιουλίου Βερν. Μάλιστα, τέτοιες μεγαλεπήβολες βλέψεις χαρακτηρίζονταν συχνά από τους κοινωνικοπολιτικούς ή θρησκευτικούς θεσμούς ως ύβρις. Τα δεδομένα, όμως, έχουν πλέον αλλάξει. Όπως ρωτά και ο Χαράρι, άραγε τι θα έλεγε ο Ίκαρος σαν αντίκριζε τους αδερφούς Wright να αψηφούν τον Δία και να αγγίζουν τα ουράνια; Σήμερα, βρισκόμαστε πια στην Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση: διαδίκτυο, πυρηνική σχάση, ταξίδι στο φεγγάρι. Βέβαια, οι προαναφερθείσες καινοτομίες δεν πρέπει να εξιδανικεύονται· η απόκτηση καινούριας γνώσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξουσία και το κεφάλαιο. Ο Νιλ Άρμστρονγκ, όταν πάτησε για πρώτη φορά στο φεγγάρι, αναφώνησε: «Αυτό είναι ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα μεγάλο άλμα για την ανθρωπότητα». Ίσως μια σημαντική προσθήκη θα ήταν «και ένα γιγαντιαίο σάλτο για την αμερικανική κυβέρνηση», η οποία χρηματοδότησε τον «αγώνα του διαστήματος» προκειμένου να επικρατήσει της Σοβιετικής Ένωσης. Είναι γεγονός πως, εάν η Αμερική δεν επιζητούσε να αποκτήσει βαλλιστικούς πυραύλους, ουδέποτε θα είχαμε κατασκευάσει το τηλεσκόπιο Hubble για να εξερευνήσει

μακρινούς γαλαξίες. Δίχως την επιθυμία για εξουσία, η επιστημονική πρόοδος δεν θα είχε υλοποιηθεί. Η ανάπτυξη της επιστήμης μάς οδήγησε σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας: ο άνθρωπος αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως Θεό. H επιστήμη μάς απέδειξε πως, αντί να προσευχόμαστε για την επιβίωσή μας, μπορούμε να πάρουμε τη δύναμη στα χέρια μας. Μεγιστάνες και επιστήμονες μετατράπηκαν στους Φαραώ του 19ου αιώνα. Άλλωστε, δεν είναι συμπτωματικό πως η επιστημονική πρόοδος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της βιομηχανικής επανάστασης και της αποικιοκρατίας. Ωστόσο, αυτή η ραγδαία πρόοδος δεν συμβαδίζει με τη βιολογική και πνευματική εξέλιξη του ανθρώπου. Συνεχίζουμε να είμαστε υποχείρια αρχέγονων ενστίκτων επιβίωσης. Η εγγενής στον άνθρωπο ανασφάλεια και εγωισμός αμαυρώνουν την ιδέα μιας τεχνολογικής ουτοπίας: αντί να αξιοποιούμε την τεχνογνωσία μας για την εξάλειψη της φτώχειας, τη χρησιμοποιούμε ως μέσο διατήρησης του παρόντος οικονομικού χάσματος. Συνεπώς, μέσω της επιστήμης ο άνθρωπος πείστηκε πως μπορεί να γίνει Θεός: θεώρησε ιερό καθήκον του να κηρύξει το «Ευαγγέλιο» της δικής του ισχύoς. Κατά πόσο η «παντοδυναμία» του θα αποδειχθεί αυτοκαταστροφική μένει να φανεί.

[ 29 ]

INTER PARES

Τα συντρίμμια της ανθρωπιάς TΟΥ ΤΑΣΟΥ ΓΚΡΙΛΛΑ (Γ4)

Στη σκηνή του θανάτου, όπου η ζωή συναντά τον

πόνο, οι λέξεις σας γεμάτες ματαιότητα, αντηχούν σαν θόρυβος στο κενό. Ένας νέος άνθρωπος, γεμάτος όνειρα και ελπίδες, φεύγει από τη ζωή κι εσείς, αντί να αναγνωρίσετε την ανθρώπινη τραγωδία, εστιάζετε σε λεπτομέρειες ασήμαντες μπροστά στο αβάσταχτο κενό που αφήνει. Ποιο το νόημα να σχολιάζετε τον πλούτο του, τη λάμψη του σπιτιού του, όταν η ψυχή του έχει σβήσει; Ποια αξία έχει να αναλύετε τη ζωή ενός ανθρώπου με όρους χρημάτων και υλικών αγαθών, τη στιγμή που η καρδιά του κόσμου πονάει; Είναι σαν να χορεύετε πάνω σε συντρίμμια, σαν να γελάτε μπροστά σε μια φλόγα που καίει τα όνειρα μιας οικογένειας. Μετατρέπετε τον θάνατο σε θέαμα, σε ένα σόου, όπου οι αριθμοί και τα οικονομικά στοιχεία πρωταγωνιστούν. Η ζωή δεν είναι νούμερο στατιστικό, ούτε παράσταση σε μια εκπομπή που διαγωνίζεται για την πιο «εντυπωσιακή» ιστορία. Η ανυπαρξία της ανθρωπιάς σας αφήνει πίσω της μόνο σκιές και θλίψη. Πού είναι η ευ-

[ 30 ]

αισθησία; Η ενσυναίσθηση; Η ζωή είναι μια περιπέτεια γεμάτη συναισθήματα, αγώνες και, ναι, τραγωδίες. Ο θάνατος ενός νέου, όμως, δεν είναι απλώς μια είδηση, είναι μια κραυγή, μια υπενθύμιση της ευθραυστότητας της ζωής. Αυτή η απομάκρυνση από την πραγματικότητα, αυτή η αδυναμία να δείτε την ανθρώπινη διάσταση, είναι μία κατάρα που μας πλήττει όλους! Κάθε λεπτό που περνά, η ανθρώπινη διάσταση της ιστορίας χάνεται και μένει μόνο η ψυχρή αναφορά σε έναν κόσμο που δεν έχει καμία σχέση με το πώς θα έπρεπε να είναι. Ας προσπαθήσουμε να βρούμε νόημα σε μία εικόνα που θολώνει, να αναζητούμε την ομορφιά σε ένα σκηνικό που έχει ήδη καταστραφεί. Ας τιμήσουμε την αξία της ανθρώπινης ύπαρξης και ας μην αφήσουμε τον θάνατο να γίνει θέαμα αλλά μια στιγμή ενσυναίσθησης και συμπόνιας. Γιατί, όπως λέει και ο Χαλίλ Γκιμπράν, «το πιο βασανιστικό μαρτύριο δεν είναι η κόλαση. Κόλαση είναι η άδεια καρδιά».

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΚΙΑΔΟΠΟΥΛΟΣ (Α3)

INTER PARES

Οι Ελέφαντες, οι Γάιδαροι και οι Λαϊκιστές TΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΜΟΥΣΤΑΚΑ (ΙΒ1)

Μετά τις πρόσφατες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι πλέον ιδιαίτερα εμφανές ότι ο αμερικανικός πληθυσμός έχει διχαστεί σε δύο ομάδες, δηλαδή σε «Ελέφαντες» (Ρεπουμπλικάνοι) και «Γαϊδάρους» (Δημοκρατικοί). Αν και πάντα υπήρχε αυτός ο διαχωρισμός σε κάποιον βαθμό, η πόλωση μεταξύ των δύο παρατάξεων έχει ενταθεί, ενισχύοντας στερεότυπα και προκαταλήψεις. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της YouGov, το 60% των Δημοκρατικών θεωρεί το άλλο κόμμα ως «μια σοβαρή απειλή στις Ηνωμένες Πολιτείες», ενώ για τους Ρεπουμπλικάνους αυτό το ποσοστό ανεβαίνει στο 70%. Ακόμα και το ζήτημα των μεταδοτικών ασθενειών έχει γίνει αντικείμενο σε πολωμένες διαμάχες. Δημοσκόπηση του Marquette University Law School έβγαλε τα παρακάτω αποτελέσματα: 70% των Δημοκρατικών θεωρεί τον COVID-19 ένα σοβαρό πρόβλημα στην πολιτεία τους, ενώ μόνο το 30% των Ρεπουμπλικάνων συμφωνεί. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, όπως η Τουρκία και η Βραζιλία, η πόλωση στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν προέρχεται από τις ενέργειες ορισμένων πολιτικών, αλλά έχει βαθιές κοινωνικές ρίζες. O έντονος κομματισμός απασχολεί την χώρα για μια ασυνήθιστα μεγάλη περίοδο και έχει πλέον ενσωματωθεί μέσα στην κουλτούρα και κοινωνία. Επομένως, είναι το αποτέλεσμα ενός αγώνα μεταξύ συντηρητικών και προοδευτικών οραμάτων για την χώρα και δεν μπορεί να αντιστραφεί εύκολα. Παρόλα αυτά, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν φτάσει ακόμα σε κομματικό πόλεμο όπως η Τουρκία. Εστιάζοντας σε αυτήν την περίπτωση, παρατηρούμε ένα σύστημα στο οποίο αποφασιστικό ρόλο παίζουν κάποιοι πολιτικοί ηγέτες. Πολιτικές προσωπικότητες όπως ο Ερντογάν έχουν ενθαρρύνει τις διαιρέσεις μεταξύ των πολιτών και τις έχουν εδραιώσει σε όλη την κοινωνία (συχνά με επιτυχία). Εκτός αυτού, η αντιπολίτευση συχνά αντιδρά

[ 32 ]

με αντιδημοκρατικές τακτικές. Στην Τουρκία, για παράδειγμα, ο επικεφαλής του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης κάλεσε τον στρατό να αντιταχθεί κατά την εκλογή του Ερντογάν το 2007. Ένα ιδιαίτερο στοιχείο που ενισχύει την πόλωση είναι ο λαϊκισμός. Οι λαϊκιστές ηγέτες εκμεταλλεύονται τις κοινωνικές διαιρέσεις για να ισχυροποιήσουν τη βάση τους, παρουσιάζοντας τον εαυτό τους ως εκπρόσωπο του «πραγματικού λαού» απέναντι σε «ελίτ» ή «προδότες». Αυτό είναι εμφανές τόσο στην Τουρκία, όπου ο Ερντογάν προωθεί μια ισλαμοκεντρική ταυτότητα, όσο και σε χώρες όπως η Βραζιλία ή η Ινδία, όπου πολιτικοί ηγέτες χρησιμοποιούν τον εθνικισμό και τον θρησκευτικό διαχωρισμό για να συγκεντρώσουν υποστήριξη. Η στρατηγική αυτή ενισχύει την πόλωση και δυσχεραίνει τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών ομάδων. Άλλα χαρακτηριστικά που τρέφουν την πόλωση των πληθυσμών είναι απρόσμενα. Για παράδειγμα, η ενίσχυση της οικονομίας θα περίμενε κανείς ότι θα μείωνε την πόλωση σε μια χώρα. Όμως, σε χώρες όπως η Ινδία, αυτό δεν ισχύει· αντίθετα, χειροτερεύει την κατάσταση. Συγκεκριμένα, η ανάπτυξη της μεσαίας τάξης της Ινδίας έχει οδηγήσει σε αυξανόμενη υποστήριξη των εθνικιστικών κομμάτων. Για να μπορέσουμε να βρούμε λύσεις για αυτό το πρόβλημα, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε για ποιο λόγο είναι τόσο δύσκολο να ξεπεραστεί. Η πόλωση των πληθυσμών αυξάνεται σε υψηλούς ρυθμούς, όπως φάνηκε στο δημοψήφισμα του Brexit το 2016 στο Ηνωμένο Βασίλειο, και στη συνέχεια αυτοτροφοδοτείται, δημιουργώντας έναν αέναο κύκλο. Παρά τις αρνητικές της συνέπειες, οι κυβερνήσεις συχνά αποτυγχάνουν να αντιδράσουν, καθώς οι πολιτικοί που ενισχύουν την πόλωση συνήθως ωφελούνται από αυτήν και τις συνέπειές της.

INTER PARES

[ 33 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΥΑ ΜΑΥΡΟΜΗΧΑΛΗ (Α4)

INTER PARES

Μικρές αλλαγές, μεγάλες συνέπειες TΗΣ ΕΛΙΝΑΣ ΑΝΘΗ (Α2)

Στο φαινόμενο της πεταλούδας, το οποίο αποδεικνύει

με απλό τρόπο πώς μικρές, φαινομενικά ασήμαντες αλλαγές μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες, απρόβλεπτες συνέπειες, πρώτος αναφέρθηκε ο Άγγλος μετεωρολόγος Έντουαρντ Λόρεντζ το 1961. Μια μέρα, ενώ μελετούσε τα καιρικά φαινόμενα των επόμενων ημερών, παρατήρησε πως μια μικρή διαφορά στα δεκαδικά ψηφία ενός αριθμού μπορούσε να προκαλέσει εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα. Σε μια διάλεξή του, λοιπόν, αναφέρθηκε στο γνωστό ερώτημα που χαρακτηρίζει το φαινόμενο αυτό: «Μπορεί η κίνηση των φτερών μιας πεταλούδας στη Βραζιλία να προκαλέσει τυφώνα στο Τέξας;». Από τότε, η έννοια του φαινομένου της πεταλούδας έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως για να εξηγήσει φαινόμενα στη φύση και την κοινωνία. Στο πλαίσιο αυτό, όπως το φτερούγισμα μιας πεταλούδας μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στον καιρό, έτσι και οι ανθρώπινες ενέργειες μπορούν να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στον πλανήτη. Η βιομηχανική ανάπτυξη, η αποψίλωση των δασών, η ρύπανση και οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου

συντελούν στην υπερθέρμανση του πλανήτη και στη διατάραξη του κλίματος. Η υπερκατανάλωση φυσικών πόρων εξαντλεί τα οικοσυστήματα, ενώ η εξαφάνιση των ειδών απειλεί την ισορροπία τους. Αυτά τα φαινόμενα μπορεί να προκαλέσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις που επηρεάζουν το σύνολο του πλανήτη, οδηγώντας στην απώλεια φυσικών οικοτόπων και την αλλαγή των κλιματικών συνθηκών. Αν και οι μικρές, ατομικές ενέργειες φαίνονται αμελητέες, η επίδρασή τους μπορεί, όπως το φαινόμενο της πεταλούδας αποδεικνύει, να είναι τεράστια. Το περιβάλλον στο οποίο ζούμε γίνεται όλο και πιο αφιλόξενο και η αλλαγή είναι απαραίτητη προκειμένου να το προστατεύσουμε. Αν συνεχίσουμε να αγνοούμε τις επιπτώσεις των πράξεών μας, οι συνέπειες για τον πλανήτη μπορεί να είναι καταστροφικές και ανεξέλεγκτες. Οι αλλαγές που έχει εισαγάγει ο άνθρωπος στο σύνθετο οικοσύστημα του πλανήτη είναι τεράστιες σε σύγκριση με το φτερούγισμα μιας πεταλούδας, οπότε μοιάζει σαν να έχουμε κάνει τη δουλειά δισεκατομμυρίων πεταλούδων. Τώρα απομένει να βρούμε πώς θα το ανατρέψουμε αυτό.

[ 35 ]

INTER PARES

[ 36 ]

INTER PARES

Φωνές που δεν ακούγονται TΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗ – ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ (Α2)

«

Υψώνω τη φωνή μου — όχι για να φωνάξω, αλλά για να ακουστούν εκείνοι που δεν έχουν φωνή» λέει η Μαλάλα Γιουσαφζάι, Πακιστανή ακτιβίστρια και η νεότερη κάτοχος του Νόμπελ Ειρήνης. Η Μαλάλα από πολύ μικρή παλεύει για το δικαίωμα των κοριτσιών στην εκπαίδευση και αποτελεί το σύμβολο αντίστασης και ελπίδας για όλες τις γυναίκες που υποφέρουν κάτω από την εξουσία των Ταλιμπάν. Αγαπούσε το σχολείο αλλά της απαγορεύτηκε να πηγαίνει, την απειλούσαν αλλά συνέχισε να αγωνίζεται, την πυροβόλησαν στο κεφάλι αλλά επέζησε και κατάφερε να σπουδάσει πολιτικές επιστήμες στην Οξφόρδη. Η ζωή της είναι ένας συνεχής αγώνας, ο οποίος την οδήγησε να αποκτήσει τεράστια απήχηση και επιρροή. Έγινε η φωνή των γυναικών των οποίων η φωνή δεν ακούστηκε ποτέ, δίνοντάς τους με αυτόν τον τρόπο κουράγιο και ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον. Δυστυχώς, όμως, η φωνή της ήταν μόνο μία, μονάχα μία ανάμεσα σε τόσες, και η αλήθεια είναι ότι χρειάζεται κάτι παραπάνω για να αλλάξει ολοκληρωτικά η κατάσταση. Αυτό το επιβεβαιώνουν τα συνεχώς αυξανόμενα περιστατικά υποτίμησης και βίας απέναντι στο γυναικείο φύλο λόγω της κυριαρχίας των Ταλιμπάν, με ένα από τα πιο ακραία να αποτελεί η σύλληψη και δολοφονία μιας κοπέλας η οποία δεν φορούσε «σωστά» την μαντίλα της, μόλις έναν χρόνο πριν. Γενικά, στο Αφγανιστάν οι γυναίκες και τα κορίτσια απαγορεύεται να φοιτούν στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο, να εργάζονται χωρίς να είναι παντρεμένες, να

βγαίνουν από το σπίτι τους χωρίς να είναι καλυμμένες και χωρίς τη συνοδεία κάποιου άνδρα του στενού οικογενειακού τους περιβάλλοντος. Δεν τους επιτρέπεται, δηλαδή, το δικαίωμα στη μόρφωση, η δυνατότητα για προσωπική εξέλιξη και επιλογή. Και όλα αυτά έρχεται να συμπληρώσει η καινούργια νομοθεσία των Ταλιμπάν, σύμφωνα με την οποία δεν μπορούν να διαβάζουν, να μιλούν ή να τραγουδούν εκτός σπιτιού. Μέχρι τώρα λέγαμε μεταφορικά ότι οι γυναικείες φωνές στο Αφγανιστάν δεν ακούγονται, ότι η «κραυγή» τους για απελευθέρωση καταπνίγεται και τιμωρείται. Τώρα, ωστόσο, η μεταφορά έγινε κυριολεξία. Φαίνεται ότι μέχρι και η φωνή μπορεί πλέον να θεωρηθεί ως πιθανή πρόκληση για τους άντρες και άρα να οδηγήσει σε ανήθικες παρεκκλίσεις. Φυσικά, όμως, οι ρίζες της απόφασης είναι πολύ πιο βαθιές και ανάγονται στην πρόθεση για δημιουργία φόβου ώστε να αποθαρρυνθεί οποιαδήποτε επαναστατική κίνηση. Το μοναδικό όπλο των γυναικών αυτών είναι η καταπιεσμένη φωνή τους, η οποία κάποια στιγμή θα βγει προς τα έξω, πράγμα που οι Ταλιμπάν γνωρίζουν πολύ καλά και κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να αποτρέψουν. Όλοι έχουμε μια τέτοια φωνή μέσα μας, μια μικρή φωνούλα η οποία μας λέει να εκφράσουμε ό,τι δεν μας αρέσει, την οποία όμως μπορεί να υπερνικήσει ο φόβος και η ανάγκη για επιβίωση. Αν θέλουμε οι επόμενες γενιές να μη ζουν σε έναν τέτοιο κόσμο, πρέπει εμείς να ενωθούμε και να γίνουμε η φωνή τους, ακολουθώντας το παράδειγμα της Μαλάλα.

[ 37 ]

INTER PARES

Boys, pray for me TΗΣ ΕΛΕΝΑΣ ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ (Α3)

Η

φράση «Boys, pray for me» (του Χάρι Τρούμαν) που είπε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στους ξένους δημοσιογράφους φεύγοντας από το Παρίσι, συνόψιζε το μέγεθος των προκλήσεων και την κρισιμότητα των στιγμών μετά την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο. Αγνώριστος για ορισμένους ακραιφνείς της δεξιάς «ψυχής», νομιμοποίησε το ΚΚΕ, έδιωξε τον βασιλιά, κρατικοποίησε επιχειρήσεις και διεύρυνε το κόμμα του προς το Κέντρο. Ο Καραμανλής ήταν ο ιδρυτής και ηγέτης της ΕΡΕ (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση). Αυτοπειθαρχημένος και μετρημένος, είχε θέσει ως βασικό του στόχο τον πολιτικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό της χώρας μέσω της σύνδεσής της με την ΕΟΚ. Έχοντας εγκαταλείψει την Ελλάδα το 1963, μετά την εκλογική του ήττα από τον Γεώργιο Παπανδρέου, είχε εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου υιοθέτησε πιο φιλελεύθερες απόψεις. Ήταν, επομένως, αποδεκτός τόσο από τους παραδοσιακούς συντηρητικούς όσο και τους μετριοπαθείς κεντρώους. Στις πρώτες του δηλώσεις μετά από έντεκα χρόνια απουσίας από την ενεργό πολιτική, έδωσε το στίγμα της νέας φιλοσοφίας του: «Θέλω ενότητα, σωφροσύνη και υπομονή». Η επιτυχία του Καραμανλή, από τη συγκρότηση της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας έως το καλοκαίρι του 1975 και το νέο Σύνταγμα, δεν αμφισβητείται σήμερα από κανέναν. Το εγχείρημα πέτυχε και «κράτησε». Πώς τα κατάφερε όμως ο Καραμανλής; Ίσως γιατί τη λέξη «ενότητα» την έκανε πράξη.

[ 38 ]

Η Μεταπολίτευση έκανε δυνατή την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1980. Ο αρχιτέκτονας αυτού του εγχειρήματος, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, θεωρούσε πως η ένταξη θα εξασφάλιζε στην Ελλάδα πολιτική σταθερότητα και ασφάλεια, θα εγγυάτο την παγίωση της νεαρής δημοκρατίας και θα την απάλλασσε από τις παλιές της παθογένειες, προσφέροντας έναν νέο δρόμο για την οικονομική ανάπτυξη. Η ένταξη στην ΕΟΚ προσέφερε στην Ελλάδα την ευκαιρία να επωφεληθεί από την οικονομική ενίσχυση και τις χρηματοδοτήσεις της ΕΕ, οι οποίες συνέβαλαν στην ανασυγκρότηση και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής οικονομίας. Η χώρα άρχισε να λαμβάνει κοινοτικές επιδοτήσεις και χρηματοδοτικά εργαλεία που συνέβαλαν στη βελτίωση των υποδομών και τη σύγκλιση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Η πολιτική του Κωνσταντίνου Καραμανλή ως προς την αποκατάσταση της δημοκρατίας και η ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ ήταν καθοριστικές για την εξέλιξη της χώρας, φέρνοντας σημαντική οικονομική ανάπτυξη και ενισχύοντας τη διεθνή θέση της Ελλάδας. Προσδιόρισαν τη σύγχρονη πολιτική ζωή της Ελλάδας και δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για μια δημοκρατική και ευρωπαϊκή πορεία στο μέλλον.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΝΑΓΙΑ ΚΟΥΤΣΗ (Α1)

INTER PARES

Μαγικός ρεαλισμός, ένα κίνημα ενάντια στον χρόνο TΗΣ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑΣ ΝΤΟΛΑΠΤΣΗ (Α2)

«

Αυτό που ήρθε να επικρατήσει στο διήγημα και να αφήσει το αποτύπωμά του με τρόπο διαχρονικό ήταν η θεώρηση του ανθρώπου ως ενός μυστηρίου μέσω πραγματικών δεδομένων. Μια ποιητική προφητεία ή μια ποιητική άρνηση της πραγματικότητας. Αυτό που ελλείψει άλλης λέξης μπορεί να ονομαστεί μαγικός ρεαλισμός», αναφέρει ο ιστορικός και συγγραφέας Αρτούρο Ουσλάρ Πιέτρι. Η αλήθεια είναι ότι η έννοια του χρόνου απασχόλησε αρκετά τους λογοτέχνες του 20ού αιώνα, καθώς τους ενθάρρυνε να αποστασιοποιηθούν από τα πρότυπα του κοινωνικού κομφορμισμού, σε μια προσπάθεια να εμπλέξουν διάφορα φαντασιακά στοιχεία στα έργα τους. Οι τρεις χρονικές βαθμίδες — το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον — αναμείχθηκαν με μαγικά ή διαισθητικά στοιχεία και έπαιξαν μεγάλο ρόλο στα κείμενα των Ευρωπαίων ποιητών και πεζογράφων. Πώς, ωστόσο, οι οπαδοί του κινήματος παρουσίασαν τον μαγικό ρεαλισμό στα έργα τους; Βασικό χαρακτηριστικό αποτελεί η αντίληψη των ηρώων. Μέσω του μαγικού ρεαλισμού οι ήρωες αντιλαμβάνονται υπερφυσικά και αλλόκοτα στοιχεία ως καθημερινά. Η συνείδησή τους δηλαδή λειτουργεί σε τρία ενεργά επίπεδα: το συνειδητό (οι χαρακτήρες έχουν απόλυτη επίγνωση των πράξεών τους), το ασυνείδητο (δεν έχουν συναίσθηση των πράξεών τους) και το

[ 40 ]

υποσυνείδητο (οι πληροφορίες που δέχονται γίνονται κατανοητές, αλλά όχι στον βαθμό που χρειάζεται για να θεωρούνται συνειδητές). Το παραπάνω γνώρισμα τροφοδοτείται και από τον χρόνο. Ο στατικός χρόνος, που σταματά να εξελίσσεται παρόλο που οι σκέψεις και οι προβληματισμοί των χαρακτήρων συνεχίζουν να ρέουν, είναι κύριο στοιχείο του μαγικού ρεαλισμού. Όσον αφορά το περιβάλλον, τα περισσότερα μαγικά στοιχεία εμφανίζονται στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, όπου η ακραία φτώχεια και η κοινωνική περιθωριοποίηση κυριαρχούν. Αυτό συμβαίνει λόγω της πεποίθησης ότι ακόμη και τα πιο άτυχα μέλη της κοινωνίας μπορούν να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις της με τη βοήθεια λίγης μαγείας. Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες από την Κολομβία και ο Μιγκέλ Άνχελ Αστούριας από τη Γουατεμάλα, βραβευμένοι και οι δύο με Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1982 και το 1967 αντίστοιχα, αποτέλεσαν τους σπουδαιότερους εκπροσώπους του μαγικού ρεαλισμού. Παρέδωσαν ένα πλούσιο λογοτεχνικό υλικό, με έργα όπως τα Εκατό χρόνια μοναξιά (1967) και Το βασίλειο αυτού του κόσμου (1949). Συνεπώς, ο μαγικός ρεαλισμός, ένα πρωτοποριακό κίνημα του 20ού αιώνα, απέδειξε ότι νίκησε τον πιο σκληρό κριτή της λογοτεχνίας· τον χρόνο...!

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΒΕΛΙΝΑ ΤΣΑΚΑΛΟΥ (ΙΒ2)

INTER PARES

[ 42 ]

INTER PARES

Η καλλιτεχνική και πολιτική παρακαταθήκη του Μίκη Θεοδωράκη TΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ (Β1)

Ο Μίκης Θεοδωράκης, η εμβληματική αυτή μορφή της ελληνικής μουσικής, συνδύαζε μια πλειάδα ιδιοτήτων πέραν εκείνης του συνθέτη. Υπήρξε ακτιβιστής, πολιτικός και κοινωνικά ενεργός πολίτης και κατάφερε να αφήσει πολύ έντονο αποτύπωμα στη σύγχρονη ελληνική Ιστορία. Η μουσική του, την οποία χρησιμοποίησε και ως όπλο κατά της δικτατορίας, έγινε ο ήχος της αντίστασης, της ελευθερίας και της δημοκρατίας και ταυτίστηκε με κάθε αγώνα για τη δικαιοσύνη και την κοινωνική ισότητα. Γεννήθηκε το 1925 στη Χίο και από μικρός έδειξε την κλίση του προς τη μουσική, συνθέτοντας το πρώτο του τραγούδι σε ηλικία μόλις 12 ετών. Το 1954 μετανάστευσε στο Παρίσι με κρατική υποτροφία και επέστρεψε στην Ελλάδα το 1960, σε μια περίοδο έντονων κοινωνικών αναταράξεων. Ο Θεοδωράκης ενεπλάκη ενεργά στον αγώνα κατά της δικτατορίας και η μουσική του ενέπνευσε κάθε Έλληνα που μαχόταν υπέρ της ελευθερίας. Η εμπλοκή του αυτή είχε ως αποτέλεσμα να φυλακιστεί, να βασανιστεί και να εξοριστεί, χωρίς ωστόσο το φρόνημά του να καμφθεί στο ελάχιστο. Τα τραγούδια του εξυμνούν την αγάπη, τη φύση, την ελευθερία, τον κοινωνικό ανθρωπισμό και γενικά κάθε ιδανικό για το οποίο αξίζει κανείς να αγωνιστεί· αγγίζουν

βαθιά τον ακροατή, αποτελώντας πηγή συγκίνησης και σκέψης. Παράλληλα, η πολιτική του δράση υπήρξε μια έντονη πτυχή της προσωπικότητάς του, η οποία είχε τόσο θετικές όσο και αρνητικές συνέπειες στην καριέρα του, καθώς κάποιες φορές λειτούργησε σε βάρος της δημιουργικότητάς του. Ο Μίκης Θεοδωράκης έφυγε από τη ζωή το 2021 πλήρης ημερών, αφήνοντας πίσω του μια πολύτιμη μουσική κληρονομιά, μια σπουδαία παρακαταθήκη που υπενθυμίζει όλες τις αξίες τις οποίες υπηρέτησε, όπως η ελευθερία, η δημοκρατία και η αλληλεγγύη. Πέρα από τα σπουδαία της μηνύματα, η μουσική του αποτελεί πηγή έμπνευσης για τους νέους μουσικούς, καθώς ο Θεοδωράκης υπήρξε από τους λίγους συνθέτες που κατάφεραν να συνδυάσουν την παράδοση — όπως αυτή αποτυπώνεται στη λαϊκή μουσική, τους δημοτικούς χορούς κ.λπ. — με την πρωτοπορία, δημιουργώντας το δικό του, ιδιαίτερο μουσικό ύφος. Το έργο του διακρίνεται για το βάθος και τα πολλά του επίπεδα και αποτελεί ένα εξαίσιο παράδειγμα για το πώς η μουσική μπορεί να αναδειχθεί σε μέσο για την έκφραση ανησυχιών, αλλά και να λειτουργήσει ως ένα ισχυρό εργαλείο στον αγώνα για κοινωνική αλλαγή.

[ 43 ]

INTER PARES

Η Αρχή της Ψηφιακής Ανάστασης TΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΟΝΤΟΓΛΟΥ (Α3)

Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αλματώδη

πρόοδο στην Τεχνητή Νοημοσύνη, αναδύεται μια συναρπαστική πραγματικότητα που αμφισβητεί τα θεμελιώδη όρια μεταξύ ζωής και θανάτου: η Ψηφιακή Ανάσταση. Από βιολογική άποψη, ο θάνατος ενός ατόμου ορίζεται ως η μη αναστρέψιμη διακοπή ζωτικών λειτουργιών, όπως οι καρδιοαναπνευστικές ή εγκεφαλικές λειτουργίες. Αυτή η επιστημονική προοπτική συνυπάρχει με μη επιστημονικές προσεγγίσεις, όπως η έννοια της «μετάβασης» σε έναν άλλο κόσμο. Τελικά, το φαινόμενο συνοψίζεται σε ένα συγκεκριμένο γεγονός: την υλική εξαφάνιση του σώματος κάθε ατόμου. Τα λεγόμενα Thanabots ή Deadbots, λοιπόν, αντιπροσωπεύουν μια τεχνολογική καινοτομία που χρησιμοποιεί τα «ψηφιακά ίχνη» των νεκρών ατόμων για να αναδημιουργηθούν οι άνθρωποι μέσω ρομπότ μόλις πεθάνουν. Αυτό που υποστηρίζει την ύπαρξη των Thanabots είναι η επικοινωνία. Οι άνθρωποι είναι κοινωνικά όντα με μια εγγενή ανάγκη να σχετίζονται με τους

[ 44 ]

άλλους. Το «ψηφιακό ίχνος» που αφήνουν στην αλληλεπίδραση με την τεχνολογία χρησιμοποιείται για το προφίλ των ατόμων. Είναι αναμφισβήτητο ότι οι άνθρωποι συνδέονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς υπάρχει σε πολλαπλά περιβάλλοντα. Το παράδειγμα που προκύπτει με τα Thanabots λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ του ζωντανού και του νεκρού ανθρώπου. Η τεχνολογία των Thanabots, δημιουργώντας επαναλαμβανόμενες, προκαθορισμένες και αυτοματοποιημένες δραστηριότητες, μιμείται ή υποκαθιστά ανθρώπινες ενέργειες και έτσι συμβάλλει στη συνομιλία με ένα νεκρό άτομο. Με την άφιξη των Deadbots ή Thanabots συντελείται ένας μετασχηματισμός στην αντίληψη του θανάτου, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει την έννοια του φαινομένου του πεπερασμένου, εισάγοντας τη δυνατότητα μιας «μεταθανάτιας κοινωνίας», όπου ο βιολογικός θάνατος δεν θεωρείται πλέον αναπόφευκτο τέλος. Τίθεται έτσι το ερώτημα: «Υπάρχει και ψηφιακός θάνατος, που μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο της ψηφιακής ζωής;»

[ 45 ]

INTER PARES

[ 46 ]

INTER PARES

Τεχνολογία: Οδηγός ή εμπόδιο στη ζωή μας; TΗΣ ΝΑΓΙΑΣ ΚΑΛΕΝΤΖΗ (Α2)

Η

τεχνολογία αποτελεί κινητήρια δύναμη της σύγχρονης εποχής, μεταμορφώνοντας τον τρόπο που ζούμε, εργαζόμαστε και αλληλεπιδρούμε. Από τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και τις πρωτοποριακές ιατρικές ανακαλύψεις, η τεχνολογική πρόοδος δεν σταματά να επαναπροσδιορίζει τα όρια του ισχυρού. Παρ’ όλα τα οφέλη της, η ραγδαία εξάπλωσή της θέτει νέες προκλήσεις, επηρεάζοντας τόσο την κοινωνία όσο και την ίδια την ψυχική μας υγεία. Είναι, λοιπόν, ζωτικής σημασίας να κατανοήσουμε ότι είτε θα μας ανοίξει νέους ορίζοντες είτε θα μας απομακρύνει από την ουσία της ανθρώπινης επαφής. Η τεχνολογία έχει φέρει τον κόσμο πιο κοντά. Μέσω του διαδικτύου και των κοινωνικών μέσων μπορούμε να επικοινωνήσουμε με ανθρώπους από κάθε γωνία του κόσμου σε δευτερόλεπτα χωρίς ιδιαίτερη ταλαιπωρία, ενώ η ενημέρωση παγκοσμίως έχει γίνει πιο εύκολη και γρήγορη. Είναι απαραίτητο να αναφερθεί και η εκπαίδευση, τομέας που έχει υποστεί πολλές μεταβολές με την εξέλιξη της τεχνολογίας, καθώς πλέον στο διαδίκτυο μπορεί να έχει κανείς άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες για οποιοδήποτε θέμα. Μέσω αυτής της αναζήτησης πληροφοριών επιτυγχάνεται αποτελεσματικά η πληροφόρηση των μαθητών και ταυτόχρονα εμπλουτίζονται και αναπτύσσονται οι ιδέες και ο λόγος τους. Επίσης, η τεχνολογία παίζει σημαντικό ρόλο στην εργασία· η αυτοματοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνουν την παραγωγικότητα και διευκολύνουν την εκτέλεση καθημερινών καθηκόντων. Τέλος, η χρησιμότητα της τεχνολογίας διακρίνεται και από τις καινοτομίες σε πολλούς τομείς—όπως η ιατρική—, οι οποίες έχουν οδηγήσει σε

καλύτερη διάγνωση και θεραπεία ασθενειών, αυξάνοντας το προσδόκιμο ζωής. Στην περίπτωση, όμως, που η τεχνολογία δεν αξιοποιηθεί ορθά, είναι πιθανόν να έχει αρνητικές συνέπειες στην ψυχική και σωματική μας υγεία. Η υπερβολική χρήση της μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση και συνεπώς σε κοινωνική απομόνωση και μείωση των διαπροσωπικών σχέσεων. Με την αυξημένη έκθεση στην οθόνη υπάρχει πιθανότητα να εμφανιστούν προβλήματα υγείας: προβλήματα όρασης, άγχος, διαταραχές ύπνου και μυοσκελετικά προβλήματα. Κάτι που απαιτεί πάρα πολύ προσοχή είναι και η ασφάλεια των προσωπικών μας δεδομένων, εφόσον υπάρχουν στο διαδίκτυο πολλά στοιχεία που μπορούν να μας παραπλανήσουν και να μας αποσπάσουν σημαντικές προσωπικές πληροφορίες. Η αυτοματοποίηση, ακόμα, είναι δυνατόν να οδηγήσει στην απώλεια θέσεων εργασίας, προκαλώντας ανασφάλεια και ανισότητες. Τέλος, μέσω του διαδικτύου έχει γεννηθεί και ενισχυθεί ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying), προκαλώντας τρομακτικά περιστατικά διαδικτυακής βίας με επικίνδυνες επιπτώσεις για τα θύματα. Συνεπώς, η τεχνολογία αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και από εδώ και πέρα θα διαμορφώνει το μέλλον μας, προσφέροντάς μας αμέτρητες δυνατότητες αλλά και προκλήσεις, που πρέπει να αντιμετωπίζουμε υιοθετώντας μια ισορροπημένη προσέγγιση. Το κλειδί βρίσκεται στη σωστή χρήση της έτσι ώστε να μη χαθούν οι πραγματικές ανθρώπινες αξίες. Όμως πόσο έτοιμοι πιστεύετε ότι είμαστε όλοι να κρατήσουμε τον έλεγχο;

[ 47 ]

INTER PARES

Βιέννη & Μπρατισλάβα: Ένα ταξίδι γεμάτο αναμνήσεις TΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΖΙΑΖΙΑ (Α4)

Φέτος, ως πρώτη λυκείου, πήγαμε στη Βιέννη! Η εκ-

δρομή μας ξεκίνησε χαράματα της Τετάρτης, όταν πήραμε το λεωφορείο και αναχωρήσαμε για το αεροδρόμιο. Εκεί, το κλίμα ήταν διαφορετικό. Οι καθηγητές μεταμορφώθηκαν, τα παιδιά χαλάρωσαν και όλοι είχαν ένα χαμόγελο στα πρόσωπά τους. Όταν φτάσαμε στη Βιέννη, κάναμε την πρώτη περιήγηση στο κέντρο της πόλης. Στη συνέχεια, επισκεφθήκαμε τα ανάκτορα της Μαρίας Θηρεσίας και τα ανάκτορα Σένμπρουν και Μπελβεντέρε. Αφού τελειώσαμε τις ξεναγήσεις, πήγαμε στο Δημοτικό Πάρκο για περπάτημα. Ο στολισμός για τα Χριστούγεννα ήταν μαγευτικός! Μεγάλα δέντρα και πολλά καρουζέλ. Το απόγευμα επισκεφθήκαμε την αγορά και τον καθεδρικό ναό του Αγίου Στεφάνου, και το βράδυ έκλεισε με δείπνο και ύπνο στο ξενοδοχείο. Την επόμενη μέρα, με ενθουσιασμό, αναχωρήσαμε για το Γκρατς, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Αυστρίας. Περιηγηθήκαμε στην πόλη και το απόγευμα επιστρέψαμε στη Βιέννη. Παρασκευή πλέον, η προτελευταία μέρα, και κανείς δεν ήθελε να φύγουμε. Σκεφτόμασταν πώς να μείνουμε περισσότερες μέρες! Φάγαμε πρωινό και ξεκινήσαμε για το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Μετά περπατήσαμε

[ 48 ]

στην αγορά της πόλης. Η Βιέννη ήταν εκθαμβωτική, γεμάτη γοητεία! Παντού λαμπάκια και στολισμένα δέντρα. Υπήρχαν πολλά μαγαζάκια όπου μπορούσες να αγοράσεις σουβενίρ και ζεστές σοκολάτες. Παρά το αδιανόητο κρύο, το κλίμα ήταν εκπληκτικό! Μετά τη βραδινή μας έξοδο, επιστρέψαμε στο ξενοδοχείο και κοιμηθήκαμε. Το τελευταίο μας πρωινό στο ξενοδοχείο ήταν γεμάτο συναισθήματα. Πήραμε τα πράγματά μας και ξεκινήσαμε για την Μπρατισλάβα, πρωτεύουσα της Σλοβακίας. Αφού φτάσαμε, συνειδητοποιήσαμε ότι ήταν τελείως διαφορετική από τη Βιέννη. Το μέρος δεν είχε την αρχιτεκτονική και τον αριστοκρατικό χαρακτήρα που είχαμε συνηθίσει. Η Μπρατισλάβα έμοιαζε περισσότερο σαν ένα μικρό χωριό και ένιωθες μια ζεστασιά. Τέλος, αποχαιρετήσαμε την Μπρατισλάβα και ανεβήκαμε στο αεροπλάνο. Αυτό το ταξίδι υπήρξε μια μοναδική εμπειρία γεμάτη εικόνες, συναισθήματα και αναμνήσεις που θα μας συντροφεύουν για πάντα. Από τις μαγευτικές γωνιές της Βιέννης μέχρι την γοητεία της ζεστής Μπρατισλάβα, κάθε στιγμή ήταν μια ευκαιρία για εξερεύνηση και απόλαυση. Η κάθε περιήγηση, το κάθε κτίριο, το κάθε δέντρο φωτισμένο, άφησε το δικό του αποτύπωμα στην καρδιά μας.

INTER PARES

[ 49 ]

INTER PARES

Μια υπόσχεση ζωής ΤΟΥ ΤΑΣΟΥ ΓΚΡΙΛΛΑ (Γ4)

Σήμερα, καθώς η παγκόσμια κοινότητα ενώνει τις

φωνές της για την ψυχική υγεία, ας αναλογιστούμε τη σιωπηλή καταρράκωση που βιώνουμε στην καθημερινότητά μας. Στον κυκλώνα των υποχρεώσεων, των προσδοκιών και των άγρυπνων νυχτών, χάνουμε συχνά την επαφή με τον εαυτό μας. Μήπως, εν μέσω των θορύβων της ζωής, ξεχνάμε να ακούσουμε τις ψυχές μας; Ας αναζητήσουμε τις στιγμές σιωπής, τις ανάσες που μας επαναφέρουν στην πραγματικότητα και ας θυμηθούμε ότι η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια, αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για μία ολοκληρωμένη ζωή. Είναι το θεμέλιο της εσωτερικής μας ισορροπίας, ο ήλιος που φωτίζει τα σκοτάδια μας, ο αρωγός των ονείρων μας. Πώς να παραμελήσουμε την ψυχή μας; Εκείνη που σαν παιδί ευάλωτο ζητά τρυφερότητα, σαν τραγούδι ακυκλοφόρητο λαχταρά να ακουστεί. Ας γίνουμε οι φρουροί της ψυχικής μας ευημερίας στηρίζοντας ο ένας τον άλλον κι ας δημιουργήσουμε έναν κόσμο όπου η ευαισθησία και η κατανόηση θα μας οδηγούν. Ας δώσουμε μία υπόσχεση: να φροντίζουμε την ψυχή μας όπως φροντίζουμε και το σώμα μας. Υποσχόμαστε, λοιπόν, σήμερα και κάθε μέρα, να στρέφουμε το βλέμμα μας προς τα μέσα, να γινόμαστε καλοί σύντροφοι του εαυτού μας. Να ακούμε τη μουσική της ψυχής μας και να χορεύουμε μαζί της όποτε μας καλεί. Διότι μόνο έτσι θα ζήσουμε μια ζωή ολοκληρωμένη, γεμάτη ουσία, νοήματα και το γαλήνιο βάρος της ανθρωπιάς μας.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΠΟΛΑ ΔΟΥΚΟΥΜΟΠΟΥΛΟΥ (Γ2)

[ 50 ]

INTER PARES

Τα Μιούζικαλ του σχολείου μου TΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ (Β3)

Μιούζικαλ ονομάζεται ο συνδυασμός των πιο μαγευτι-

κών τεχνών, της μουσικής και του θεάτρου. Τα μιούζικαλ της Σχολής Μωραΐτη ξεκίνησαν το 2018 όταν η κυρία Έλενα Χούντα, η μουσικός του νηπιαγωγείου και υπεύθυνη πολλών θεατρικών παραστάσεων του σχολείου, όπως και του Ομίλου Μουσικής του Λυκείου, αποφάσισε να πραγματοποιήσει ένα όνειρο πολλών μαθητών: να βγουν στη σκηνή, να τραγουδήσουν και να νιώσουν τα όμορφα συναισθήματα που καλλιεργούνται στο θέατρο. Η ευκαιρία αυτή δόθηκε για πρώτη φορά το 2018, με το έργο Grease. Οι έφηβοι μαθητές σε κάθε παράσταση γίνονταν ηθοποιοί, ενώ οι ακροατές είχαν μόλις αντικρίσει μια επαγγελματική παραγωγή στο σχολείο μας και έμειναν άφωνοι. Ύστερα από τη μεγάλη επιτυχία του, αποφασίστηκε από την κυρία Χούντα, τον κύριο Γιάννη Αντωνόπουλο, την κυρία Αγγελική Λιούκα και την κυρία Κατερίνα Μπάκα να χαρίσουν αυτή τη μαγευτική εμπειρία στο σχολείο μας για ακόμη μία φορά. Αυτή τη φορά, όμως, το έργο ήταν πιο γνωστό, το Mamma Mia. Η συμμετοχή των μαθητών αυξήθηκε. Κάθε παράσταση ξεχωριστά κατάφερε να εκπλήξει το κοινό. Το ένα μιούζικαλ ήταν καλύτερο από το άλλο, έτσι ο πήχης έπρεπε να συνεχίσει να ανεβαίνει. Το 2023 αποφασίστηκε να ανέβει το μιούζικαλ Aladdin, το οποίο απευθύνεται σε ένα ευρύτερο ηλικιακά κοινό. Η συμμετοχή αυξήθηκε ακόμα περισσότερο και για πρώτη φορά καλωσορίσαμε καθηγητή του σχολείου στην οικογένεια του μιούζικαλ. Πίσω από τις κουρτίνες δημιουργήθηκαν στενές φιλίες και όμορφες αναμνήσεις. Στα παρασκήνια βρίσκονταν μαθητές με έναν κοινό στόχο. Να βγουν στη σκηνή και να αισθανθούν περήφανοι και περήφανες για το έργο που ετοίμαζαν κάθε Κυριακή για έξι μήνες με ανυπομονησία. Καθώς

περνούσαν οι παραστάσεις, καλλιεργούσαν νέα συναισθήματα. Συναισθήματα λύπης σε συνδυασμό με χαρά και ανυπομονησία. Οι μαθητές δεν ήθελαν να τελειώσουν οι παραστάσεις. Οι ομάδα που είχε αναπτυχθεί έφτανε σε ένα τέλος. Παρόλο που είχαν κατορθώσει το αδιανόητο, δεν ήταν εύκολο να εγκαταλείψουν την ομάδα και να μην ξαναχορέψουν, τραγουδήσουν και χαρούν την ίδια μουσική και το ίδιο θεατρικό. Το σχολικό έτος 2023-2024 οι μαθητές αναρωτιούνταν: «Ποιο θα είναι το φετινό μιούζικαλ;». Λίγο καιρό αργότερα, ανακοινώθηκε ότι το μιούζικαλ του 2024 θα ήταν το Back to the Future. Για ακόμη μια φορά η συμμετοχή αυξήθηκε. Όλοι οι μαθητές ήταν χαρούμενοι. Το μιούζικαλ είχε τα πάντα. Χορό, φανταστική μουσική, απίστευτα σκηνικά και πάνω από όλα μια πολύ δυνατή και δεμένη ομάδα. Ο στόχος πλέον ήταν το Back to the Future να είναι καλύτερο από το Aladdin. Οι συμμετέχοντες λειτουργούσαν ως ομάδα. Ο ένας ενθάρρυνε τον άλλον και οι μαθητές δέθηκαν μεταξύ τους. Το συναίσθημα που επικρατεί τις ημέρες των παραστάσεων είναι το άγχος, όταν όμως έχουμε ο ένας τον άλλον και περνάμε καλά, το άγχος ξεπερνιέται. Το μιούζικαλ του 2025, Η Πεντάμορφη και το Τέρας, ελπίζουμε ότι θα μείνει στην ιστορία του σχολείου μας και θα ξεπεράσει όλα τα προηγούμενα. Ο στόχος αυτός μας ενώνει. Η σκηνή και οι πρόβες δημιουργούν φιλίες και αγάπη για τις τέχνες. Τη στιγμή της παράστασης το άγχος θα εξαφανιστεί. Η πολύμηνη δουλειά μας θα έχει ένα φανταστικό αποτέλεσμα, το οποίο δεν θα ξεχάσουμε ποτέ. Η σκηνή είναι μαγική. Η μουσική «πνίγει» τον άνθρωπο στο συναίσθημα. Το πιο σημαντικό από όλα είναι οι πρόβες, οι φιλίες, οι αξέχαστες εμπειρίες. Σε ένα ταξίδι, η διαδρομή μετράει περισσότερο από τον προορισμό…

[ 51 ]

INTER PARES

[ 52 ]

INTER PARES

β. Λογοτεχνικές δοκιμές Κόκκινη πλεκτή αγκαλιά TΗΣ ΕΛΕΝΑΣ ΚΑΡΑΘΑΝΟΥ (Β1)

Α

κούω τον αντίλαλο των βημάτων μου και γυρίζω πάντα έντρομη να κοιτάξω πίσω. Μα πίσω είναι το σκοτάδι, το κενό. Παίρνω ανάσα, το σκοτάδι δεν το φοβάμαι πια. Κάτι με πλησιάζει ξανά με τραβάει από τα μαλλιά με κολλά στον τοίχο όλοι κοιτάζουν εμένα να φωνάζω «βοήθεια» δεν γύρισε κανείς να με βοηθήσει. Ώσπου άρχισα να αναρωτιέμαι αν βλέπω απλά έναν εφιάλτη αχ, μακάρι να είναι όνειρο όνειρο να είναι και να τρέξω στη γιαγιά να με πάρει αγκαλιά να μου πει να μη φοβάμαι τώρα γυρίζω σπίτι κρυώνω ακούω γυναίκες να φωνάζουν, να κλαίνε ή να ψελλίζουν για βοήθεια τι κρίμα όμως! Από βία σε βία θα πέσουν και από βιαστές σε βιαστές μπαίνω λοιπόν και εγώ στην αγκαλιά τους και χάνομαι από τώρα και για πάντα μαζί τους

[ 53 ]

INTER PARES

Σίσυφος TΗΣ ΕΛΛΗΣ ΚΙΤΙΝΟΥ (B1)

Για τους κοινούς θνητούς

Η αγάπη οφείλει να είναι Προσωρινή Το να αναζητάς σε αυτήν αθανασία Είναι, σύμφωνα με τους θεούς, ύβρις Ειδικά για μια καρδιά και νου που έχει γνωρίσει μόνο ψίχουλα του κόσμου Και δεν έψαξα μόνο αθανασία στην αγάπη Την έψαξα σε εσένα Καθιστώ λοιπόν τον εαυτό μου διπλά ένοχο Για το αμάρτημα της περηφάνιας Γιατί Είσαι ο λίθος μου Και πρέπει να σε κουβαλάω στον λόφο Για μια αιωνιότητα Θα ήταν λίγο ευκολότερο Αν ο λίθος ήταν στρογγυλός Ή έστω είχε το σχήμα μιας ανθρώπινης καρδιάς Μα έχει σχήμα κυβικό κι είναι τεράστιος και βαρύς από τις ερωτήσεις που ποτέ δε ρωτήσαμε αγαπημένα χρώματα, θεοί και ηθική «Πότε είναι τα γενέθλιά σου;» Η μόνη ερώτηση, χρόνια πλέον πριν Μα τότε νόμιζα πως ήτανε η πρώτη Κι όλο βαρύτερος θα γίνεται ο λίθος Αναγνωρίζω το παράλογο της ζωής Και το παράλογο της αδελφής της Που αυτοαποκαλείται αγάπη Πάνω από όλα αναγνωρίζω το παράλογό σου Πάντα αναποφάσιστος ανάμεσα στους ρόλους Του απαθούς γελωτοποιού Κι ενός ανθρώπου Αλλά επαναστατώ ενάντια στο παράλογο Και ψάχνω λογική στο παραμύθι Πασχίζω να χαρτογραφώ τον νου σου

[ 54 ]

INTER PARES

Μαζί με όλες του τις μυστικές γωνίες Ας γίνω κατακτήτρια του νου σου Αν όχι της ψυχής και της καρδιάς σου Και πάντα συνεχίζω Να σπρώχνω αυτό το λίθο προς την κορυφή του λόφου Αρνούμαι να πέσω στα γόνατα Παρακαλώντας τους θεούς για συγχώρεση Αυτό το βάρος το έχω επιλέξει Και το διαλέγω ως το ύστατο τέλος Δεν θα πω ψέματα Καμιά φορά η ανθρώπινή μου φύση Στέλνει το τελευταίο από τα κακά Αυτό που ονομάζεται ελπίδα Όταν ο λίθος ισορροπεί για μια στιγμή μονάχα Στην κορυφή πριν ξαναπέσει στην πλαγιά Η τραγωδία της αγάπης, της ζωής και τα λοιπά Αλλά πρέπει κανείς να φανταστεί τον Σίσυφο ευτυχισμένο Και ειλικρινά θέλω να ξέρεις ότι είμαι

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΑΡΕΤΗ ΠΑΡΠΑΪΡΗ (Γ1)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΝΑΓΙΑ ΚΟΥΤΣΗ (Α1)

INTER PARES

Η αλήθεια πέρα από το φως TΟΥ ΝΙΚΟΛΑ ΣΚΟΡΙΝΗ (Γ1)

Κατέβηκα ώς τη θάλασσα να πιω έναν καφέ.

Μα ποιον κοροϊδεύω; Όσο κι αν προσπάθησα να κρύψω τα συμπτώματα η αγωνία μου είναι αδύνατο να μη φανεί. Όταν με ρώτησες ας πούμε αν έχω ώρα, μου κόπηκαν τα πόδια. Ήταν εφτά και δεκαεννιά. «Εφτά και είκοσι» απάντησα με την αυτοπεποίθηση του πιο συνηθισμένου στο ψέμα ψεύτη· άλλο που κόντευε η καρδιά μου να εκραγεί. Κάθε απόγευμα από τότε, περίπου εφτά και δεκαεννιά, έρχομαι «να πιω καφέ»· χαζεύω τον ήλιο να γέρνει στον ώμο σου ηδονικά και τον ζηλεύω γιατί σ’ έχει όλo δικό του απ’ το πρωί. Αφού ο ήλιος δύσει, εγώ θα μείνω εδώ. Θα καταλάβεις τότε άραγε ότι δεν έρχομαι γι’ αυτόν;

[ 56 ]

INTER PARES

Οι φυλακές TΗΣ EΙΡΗΝΗΣ ΓΑΓΑΝΗ (Γ1)

Δ

ιαβρώθηκε το πνεύμα από την ευτέλεια της σάρκας, Φυλακής του άφθαρτου με τα υλικά του φθαρτού. Μα τελικά η θύμηση Νέος φύλακας γίνεται και των δύο, Καθώς η ζωή χάνεται στον χρόνο Σαν φύκι στον βυθό.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΑΡΕΤΗ ΠΑΡΠΑΪΡΗ (Γ1)

INTER PARES

Ο Βράχος TΗΣ ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΤΣΙΑΚΟΥ (Γ1)

Στην αρχή τον έβλεπα σαν Βράχο, σαν θεό,

έψαχνα στο βλέμμα του ένα χάδι, ένα «Σ’ αγαπώ». Μα η σιωπή του βαριά, τα μάτια του ψυχρά, σαν κόμπος στον λαιμό, που μ’ έπνιγε ασφυκτικά. Κάθε φορά που άπλωνα τα χέρια να τον πιάσω, με έσπρωχνε πιο μακριά, που δεν μπορούσα να τον φτάσω. Μεγάλωνα στη σκιά του μα ήμουν μόνη εκεί, συνήθισα τη θλίψη, την έκανα σιωπή. Κι όσο εκείνος έλειπε, εγώ έβρισκα εμένα, κάθε πληγή που άνοιγε μου έδειχνε κρυμμένα κομμάτια δύναμης, που δεν το ήξερα πως τα ’χω και σιγά σιγά κατάλαβα πως δεν χρειάζομαι τον Βράχο. Έμαθα μόνη να σηκώνομαι, χωρίς να τον κρατώ και έτσι στη ζωή να προχωρώ. Δεν περίμενα πια να με σώσει, ούτε να με δει, μόνη μου έφτιαξα τον δρόμο που μου έλειπε στη γη. Τώρα, όταν τον σκέφτομαι, δεν πονάω πια, από την απουσία του γεννήθηκα ξανά. Κάθε δάκρυ που κυλούσε, κάθε βράδυ σκοτεινό, φως έγινε που με αγκάλιασε, γέμισε το κενό. Δεν ζητώ πια την αγάπη του, δεν περιμένω να με βρει, γιατί μέσα στις στάχτες της βρήκα τη δική μου ψυχή. Κι αν κάποτε γυρίσει να με δει, θα είμαι εκεί, όχι ως η κόρη που άφησε, μα ως γυναίκα δυνατή. Εγώ είμαι τώρα ο Βράχος.

[ 58 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΝΑΓΙΑ ΚΟΥΤΣΗ (Α1)

INTER PARES

Σιωπή TΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΧΟΧΛΙΟΥΡΟΥ (Α5)

Η

ρέμησες πάλι κοντά στο ακρογιάλι Μέσα στην απαλή Άβυσσο του καλοκαιριού Μια σιγή έπεσε κοφτή πυκνή σκοτεινή Σε έπνιγε χωρίς καμία απολύτως αφορμή Κανένας από τους δυο μας δεν κατάφερε να τη σπάσει Ούτε όμως να της αλλάξει μορφή Μόνο ένα βλέμμα αρκούσε ώστε τα πράγματα να πάρουν μια διαφορετική, αλλιώτικη τροπή.

INTER PARES

Πληθωρισμός και παραλογισμός TΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ (Γ4)

Π

ληθωρισμός και παραλογισμός, είναι ο κόσμος μας τρελός και πώς να επιβιώσεις; Αφού είσαι ό,τι τρως κι αν τρως φθηνά είσαι φθηνός, αλλά όχι υγιεινός όλο τρέχεις να προλάβεις μα στην σκέψη: τραγικός Κι είναι τα τρόφιμα ακριβά, μα τα κόλπα τους φθηνά δικαιολογίες φθηνές θα βρεις, το δίκιο σου όμως πουθενά υποσχέσεις; Λόγια κενά, σαν τα δικά τους τα μυαλά μα τα πληρώνουμε ακριβά, δεν μαθαίνουμε απ’ τα παλιά Και μιλάμε για ιστορία, που πολύ από εμάς απέχει αφού στη μνήμη, δώρο θείο, ο άνθρωπος δεν ανατρέχει όποιος μυαλό δεν έχει έχει πόδια για να τρέχει να προλάβει να μαζέψει ό,τι νόμιζε πως έχει.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΥΛΑΣ (ΙΒ2)

INTER PARES

Συζήτηση με έναν ξένο TΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΓΑΓΑΝΗ (Γ1)

[Συνεχίζω το Παιχνίδι με τις Λέξεις που εγκαινίασαν στο περσινό τεύχος ο Χρήστος Σπανάκης και ο Γιώργος Κανελλάκης]

Χ

αίρετε. Α, μα σας ευχαριστώ πολύ. Το σχόλιό σας για το πουκάμισό μου είναι ειλικρινά πολύ ευγενικό. Οι αυστριακές μου ρίζες έχουν διαμορφώσει σε πολύ μεγάλο βαθμό τις κομψές ενδυματολογικές μου επιλογές. Μα σας παρακαλώ, καθίστε μαζί μου, επιμένω. Η ταβέρνα είναι γεμάτη, θα δυσκολευτείτε να βρείτε τώρα άδειο τραπέζι. Οφείλω, εξάλλου, να παρατηρήσω ότι η πεταλούδα στο πέτο σας φανερώνει τη φινέτσα σας! Δεν κάνει τίποτα. Με ρωτάτε ποιο είναι το όνομά μου. Χατζηκλωνάρης Πολυχρόνης. Ναι, ορθά το επισημαίνετε, ακούγεται μάλλον περισσότερο ελληνικό. Για την ακρίβεια, ο τόπος καταγωγής μου βρίσκεται πιο κοντά στην ιστορική Φαρκαδόνα. Πάντοτε, πίστευα ότι με εξέφραζε καλύτερα ο πολιτισμός και το πνεύμα τις Αυστρίας, της χώρας που γέννησε τον Μότσαρτ και τον Κλιμτ! Ώστε κι εσείς είστε λάτρης τις τέχνης! Τι ωραίο που είναι να γνωρίζεις εξίσου καλλιεργημένο κόσμο, που αντιστέκεται στην επέλαση του τυφώνα της μαζικής κουλτούρας και των νέων παγερών τεχνολογιών! Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει καταδικάσει τον ίδιο του τον εαυτό στην αδηφάγο κατανάλωση και την απομόνωση σε μια πλατφόρμα που εξαλείφει τις αποστάσεις! Ένα μαχαίρι στην καρδιά, δεν είναι; Πικρά ειρωνικό.

[ 62 ]

Συμφωνείτε μαζί μου. Λοιπόν, μόλις σας γνώρισα και παρ’ όλα αυτά σας εκτιμώ ήδη! Δεν επωφελείται ο άνθρωπος από αυτό το ατέρμονο κυνήγι του κέρδους σε κανένα επίπεδο, σωστά; Το χρήμα μόνο δίνει τη γεύση ευφορίας και λειτουργεί ως θρυαλλίδα για την πρόκληση διχόνοιας! Όχι, ναι, με συγχωρείτε, αυτά τα δάκρυα δεν είναι παρά χαράς. Ως ωρολογοποιός, δεν θα μπορούσα να είμαι πιο ευτυχισμένος επισκευάζοντας καθημερινά παλιά εκκρεμή και ξεκούρδιστα ρολόγια χειρός. Όχι, μην παρεξηγείτε τον ειρωνικό μου τόνο. Βέβαια, θα μπορούσα να είχα γίνει κορυφαίος ηθοποιός και να απολάμβανα τώρα ξέγνοιαστος τις διακοπές μου σε κάποιο νησί του Ειρηνικού, αν μου είχαν γίνει καλύτερες προτάσεις από ρόλο κομπάρσου σε διαφήμιση για νέα σειρά αποσμητικών! Συγγνώμη για τους συναισθηματισμούς μου, ελπίζω να μην σας προκαλώ αμηχανία. Αφήστε με να σας κεράσω έναν χαλβά... Μα γιατί σηκώνεστε; Πού πάτε; Μη φύγετε! Έχουμε ακόμα τόσο πολλά να πούμε! Έχω ακόμα τόσο πολλά να σας πω!

Ανυπομονούμε να διαβάσουμε και τα δικά σας διηγήματα με τις 10 καινούριες λέξεις: μεζονέτα, κόκορας, ρέμπελος, παρεό, φουρτούνα, Τρινιντάντ, τυρόπιτα, οπτασία, ομπρέλα, Πυγμαλίων.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Γ4)

INTER PARES

[ 64 ]

INTER PARES

Μια ξένη πατρίδα (βασισμένο στη Μυστηριώδη Νήσο του Ιουλίου Βερν) TΗΣ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑΣ ΝΤΟΛΑΠΤΣΗ (Α2)

—

Κερδίσαμε ύψος; — Όχι, κύριε Σμιθ! Κάτι χειρότερο! Πέφτουμε!

— Είμαστε πάνω από ωκεανό.

— Ας ρίξουμε καθετί περιττό. Όλα! Σε μια στιγμή φάνηκαν πράγματι όλα να πέφτουν, να κατρακυλούν, να χάνονται μέσα σε ένα απέραντο γαλάζιο. Σε μια στιγμή ένας παρατεταμένος ενοχλητικός ήχος διαπέρασε τα αυτιά τους, σταματώντας κάθε τους σκέψη. Όλα έδειχναν ότι έφτασε το τέλος, από στιγμή σε στιγμή το αερόστατο θα συγκρουόταν με τα απειλητικά βράχια της ακτής. Ο καπετάνιος προσπάθησε να δράσει, να σώσει τους στρατιώτες του, να τους βοηθήσει να ξεφύγουν από αυτήν την κατάσταση. Το μόνο που άκουγε, ωστόσο, ήταν η θάλασσα να του φωνάζει «κύριε, κύριε...». «Κύριε; Με ακούτε;» Ο Σμιθ αναπήδησε στο κάθισμά του. Δίπλα του ένας κύριος με συμπαθητική φυσιογνωμία τον κοιτούσε απορημένος. «Κύριε, φτάσαμε». Κοίταξε έξω από το παράθυρο του αυτοκινήτου. Πράγματι το ξενοδοχείο που θα διέμενε στην Μπέικερ Στριτ, ακριβώς δίπλα από την οικία του παλιού και καλού φίλου του Σέρλοκ, αποτελούσε το πιο δημοφιλές σημείο της περιοχής. Ευχαρίστησε και κατευθύνθηκε προς την είσοδο. Δεν έβλεπε την ώρα να περιπλανηθεί και πάλι στις φωτισμένες λεωφόρους του αγαπημένου του Λονδίνου. Οι περιπέτειες στη θάλασσα τον είχαν φανερά κουράσει και τώρα ήλπιζε για λίγες μέρες χαλάρωσης. Έτσι ήταν όμως η ζωή του καπετάνιου Σμιθ. Το μισό χρόνο ζούσε ως ναυαγός σε κάποιο μυστηριώδες νησί του Ατλαντικού ή έκανε τον περίπλου της Αφρικής με αερόστατο. Τον άλλο μισό ταξίδευε στις μεγαλουπόλεις και ονειρευόταν τις περιπέτειές του μέχρι να τον ξυπνήσει κάποιος συνεπιβάτης του στο τρένο, το λεωφορείο ή το ταξί.

Άφησε γρήγορα τις βαλίτσες του και, φορώντας τη μακριά καφέ καμπαρντίνα του, κατευθύνθηκε στο κέντρο του Λονδίνου. Εκείνο το απόγευμα έβρεχε, η λεωφόρος ωστόσο ήταν πιο γεμάτη από ποτέ. Οι γιορτές, βλέπεις, πλησίαζαν και οι Λονδρέζοι είχαν βγει προς αναζήτηση των δώρων των Χριστουγέννων. Ο καπετάνιος περιπλανήθηκε νωχελικά ανάμεσα στο πλήθος. Το βλέμμα του έπειτα στράφηκε στους υπόλοιπους περαστικούς, που με γρήγορους ρυθμούς τον προσπερνούσαν. Όλοι αγχωμένοι, εγκλωβισμένοι στις σκέψεις τους, περπατούσαν θαρρείς και όλοι είχαν αργήσει σε κάποιο σημαντικό ραντεβού. Το βλέμμα τους ήταν καρφωμένο μπροστά, η ματιά τους κοφτή και αυστηρή. Οι περισσότεροι κρατούσαν σφιχτά έναν χαρτοφύλακα γεμάτο έγγραφα ή μεγάλες κόκκινες σακούλες δώρων. Φαίνονταν τόσο αδιάφοροι, τόσο ξένοι μεταξύ τους. Γι’ αυτούς μήτε ο στολισμός μήτε ο συνάνθρωπός τους αποτελούσαν θέματα άξια προσοχής. Ο καπετάνιος κοντοστάθηκε προβληματισμένος. «Προσέχετε πού πατάτε, κύριέ μου!», ακούστηκε μια φωνή πίσω του. Ένας θυμωμένος αχθοφόρος, φορτωμένος με βαλίτσες, του φώναξε, πριν χαθεί μέσα στο φανταχτερό κτήριο δίπλα του. «Οι άνθρωποι, λοιπόν, σου δίνουν σημασία μόνο αν τους εκνευρίσεις» μονολόγησε γελώντας. Είχε δει αρκετά και η παραμονή του στην πολιτεία των ξένων χρειαζόταν να λάβει τέλος σύντομα.

— Και τι θα απογίνει η ξεκούρασή σας; τον ρώτησε η ρεσεψιονίστ, όταν ανακοίνωσε την ξαφνική του αναχώρηση.

— Η θάλασσα θα με ξεκουράσει, απάντησε εκείνος χαμογελώντας. Είναι άλλωστε το μόνο μέρος που δεν με απογοήτευσε ποτέ...

[ 65 ]

[ 66 ]

V. ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΌ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΌΘΌΝΗ

α. Κριτική θεάτρου Anastasia The Μusical Σκηνοθεσία, απόδοση κειμένου και στίχων: Θέμις Μαρσέλλου Πρωταγωνιστούν: Μίρκα Παπακωνσταντίνου, Demy, Θανάσης Τσαλταμπάσης, Ίαν Στρατής, Βασίλης Αξιώτης, Κατερίνα Σούσουλα ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ (Α3)

Τ

ις πρώτες μέρες κάθε καινούργιου χρόνου αποφασίζω με τη μητέρα μου να δούμε κάποιες θεατρικές παραστάσεις. Έχουμε δει έργα όπως ο Καρυοθραύστης, η Λίμνη των Κύκνων και η Χριστουγεννιάτικη Ιστορία, με αποκορύφωμα όμως την Αναστασία. Η Αναστασία ξεκίνησε ως μια παιδική ταινία, βασισμένη σε μια πραγματική ιστορία και γεγονότα. Παρά το γεγονός ότι γνώριζα το έργο, γιατί το είχα δει όταν ήμουν μικρή, θέλησα να το δω ξανά, στη νέα, θεατρική διασκευή του. Οι ηθοποιοί, τα χορευτικά, η ενδυματολογία, τα σκηνικά και η μουσική έφτιαχναν ένα υπερθέαμα. Τα τραγούδια σε ταξίδευαν πίσω στον χρόνο, στην περίοδο της Ρωσικής Επανάστασης, εξηγώντας παράλληλα τις συνθήκες εκείνης της εποχής με έναν ευχάριστο και διασκεδαστικό τρόπο. Η ιστορία ακολουθεί ένα κορίτσι, την Αναστασία, μέλος της τσαρικής οικογένειας, που προσπαθεί να βρει το μόνο άτομο που της έχει απομείνει, τη γιαγιά της. Παρά το γεγονός ότι γνωρίζαμε το τέλος του έργου, η παράσταση μας κράτησε το ενδιαφέρον μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτο. Η παρουσία και το χειροκρότημα των θεατών επιβεβαίωσε όλα όσα νιώσαμε σε αυτήν την παράσταση.

[ 67 ]

ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

β. Κριτική Βιβλίου The rest is history

του Tom Holland και Dominic Sandbrook (Bloomsbury publishing, 2024) ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΡΑΦΕΙ Η ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΡΑΜΠΟΥ (Γ1)

Η

ιστορία είναι πολύ πιθανόν το λιγότερο αγαπημένο σας μάθημα. Οι περισσότεροι ίσως το έχετε ταυτίσει με τη βαρετή αποστήθιση, τις εκατοντάδες ημερομηνίες και τον ύπνο πάνω σε ένα σχετικά άβολο θρανίο. Η αλήθεια είναι πως το εκπαιδευτικό μας σύστημα επιμένει να μας διδάσκει ότι η ιστορία είναι μόνο η εκμάθηση «απ’ έξω» πέντε παραγράφων, οι οποίες θα διαγραφούν από την μνήμη του μαθητή μετά από ένα βασανιστικό διαγώνισμα. Συνεπώς, ξεχνάμε πως η ιστορία δεν είναι μόνο ημερομηνίες, μάχες και επιχειρήσεις του Αϊζενχάουερ άλλα και η καταγραφή της ανθρώπινης ζωής και καθημερινότητας. Η ιστορία αποκτά ιλαροτραγική σημασία, δεδομένου ότι ένας από τους κύριους χαρακτήρες, ίσως και ο πρωταγωνιστής (γιατί είμαστε πάνω απ’ όλα εγωκεντρικά όντα), είναι ο άνθρωπος. Και, όπως είναι γνωστό, ο άνθρωπος δεν είναι καλός μόνο στο να φτιάχνει πυρηνικά όπλα και να σκοτώνει συνανθρώπους του, αλλά και στο να κάνει ανοησίες. Αυτήν ακριβώς την πλευρά της ιστορίας επιλέγουν να εξετάσουν οι Tom Holland και Dominic Sandbrook στο βιβλίο τους The rest is history. Αν και γραμμένο από σοβαρούς ακαδημαϊκούς, το συγκεκριμένο βιβλίο παραπέμπει περισσότερο σε μια σατιρική αφήγηση παρά σε πραγματεία του Edward Gibbon. Το συγκεκριμένο βιβλίο εξετάζει την παγκόσμια ιστορία από μια τελείως διαφορετική, συχνά κωμική, οπτική γωνία. Κάθε κεφάλαιο είναι και μια μικρή ιστορία που μάλλον έχει διαφύγει από τους συγγραφείς του σχολικού βιβλίου. Αναφέρεται σε προσωπικότητες που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα, όπως ο Τσώρτσιλ, αλλά και σε… περιστέρια, τα οποία περιέργως έπαιξαν αρκετά σημαντικό ρόλο στην ιστορία, ώστε κάποια να βραβευτούν και με παράσημα. Αντί να αναλύσει τα κοινωνικοπολιτικά αίτια που οδήγησαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, περιγράφει την ιστορία πίσω από μια πανεπιστημιακή αντιστασιακή ομάδα στην ναζιστική Γερμανία, καθώς και τα δέκα πιο καταστροφικά πάρτι στην ιστορία.

[ 68 ]

Σίγουρα δεν έχει τη βαρύτητα ενός «σοβαρού» ιστορικού βιβλίου, ωστόσο τα γεγονότα που παρουσιάζουν οι συγγραφείς είχαν και αυτά έναν ρόλο στη διαμόρφωση της ιστορίας και του πολιτισμού μας. Το κωμικό ύφος αλλά και οι ίδιες οι ιστορίες καθιστούν το βιβλίο ευκολοδιάβαστο και ήπιο. Ένα πιο ιδιαίτερο ξεφύλλισμα της ιστορίας μέσα από γνωστά και άγνωστα πρόσωπα — και ζώα —, το οποίο εκτυλίσσεται σε όλες τις περιοχές του κόσμου, σε κάθε κουλτούρα, σε κάθε ιστορική περίοδο και είναι σίγουρα πιο ενδιαφέρον από τα σχολικά βιβλία.

ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι

του Oscar Wilde

(Μίνωας, 2019, μετάφραση: Βασιλική Κοκκίνου) ΓΙΑ ΤO BIΒΛΙO ΓΡΑΦΕΙ H ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΝΤΟΛΑΠΤΣΗ (A2)

«Αφήστε το βιβλίο μου, σας παρακαλώ, στην αθα-

νασία που του αξίζει», γράφει χαρακτηριστικά ο Όσκαρ Ουάιλντ. Το Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι αποτελεί αναμφίβολα το βιβλίο που ανταποκρίνεται απολύτως στο αίτημα του συγγραφέα. Ένα συνταρακτικό μυθιστόρημα που εδώ και δεκαετίες έχει σαγηνεύσει μικρούς και μεγάλους αναγνώστες και θεωρείται πια κλασικό κομμάτι της αγγλικής λογοτεχνίας. Τα πάθη και οι αδυναμίες των ανθρώπων, η δύναμη της ομορφιάς και ο πόλεμος ενάντια στον χρόνο είναι μόνο λίγα από τα βασικά θέματα που ο Όσκαρ Ουάιλντ πραγματεύεται στο βιβλίο. Με κεντρικό ήρωα έναν νεαρό αριστοκράτη, τον Ντόριαν, ο συγγραφέας παρουσιάζει στο αναγνωστικό κοινό κάθε πτυχή της καθημερινότητας του αγοριού, το οποίο, όντας άπειρο στη ζωή. προσπαθεί να βρει το νόημα της ύπαρξής του. Ένας πίνακας, ωστόσο, αρκεί για να συλλάβει τη δύναμη της υπόστασής του. Η απαράμιλλη ομορφιά που καθρεφτίζεται στο πορτρέτο του μαγεύει τον νεαρό, στη σκέψη ωστόσο ότι θα τη χάσει εύχεται να μη γεράσει ποτέ! Έτσι, ο αποφασισμένος Ντόριαν αναγκάζεται να πουλήσει την ψυχή του με αντάλλαγμα την αιώνια νεότητα, σε αντίθεση με το πορτρέτο του στο οποίο αποτυπώνονται τα σημάδια της φθοράς του χρόνου που περνά. Πώς ωστόσο θα μπορέσει ο νεαρός να παραμείνει αθώος όταν έχει πουλήσει την ψυχή του για την ομορφιά; Πώς θα μπορέσει να παρουσιαστεί στην αριστοκρατική κοινωνία με μόνο εφόδιο την εξωτερική του εμφάνιση; Οι προβληματισμοί πληθαίνουν και σύντομα ο Ντόριαν βρίσκεται εγκλωβισμένος, αδυνατώντας να κρατήσει την αξιοπρέπειά του. Όσο το πρόσωπό του δεν αλλοιώνεται, τόσο αλλοιώνεται η ψυχή του, που παραδίνεται στην ανυπαρξία και τον φόβο. Οι αμαρτίες του τον τυλίγουν, κάνοντάς τον να κατανοήσει τον αντίκτυπο που έχουν οι πράξεις

του σε πνευματικό επίπεδο. Κατά τη γνώμη μου, ο Όσκαρ Ουάιλντ έχει δημιουργήσει έναν υπέροχο Ντόριαν Γκρέι. Mε γλαφυρό και εύληπτο τρόπο έχει καταφέρει να παρουσιάσει στους αναγνώστες έναν νέο, αθώο άνθρωπο, που κάτω από το προσωπείο της ομορφιάς του κρύβει πλήθος σκοτεινών αντιλήψεων και πράξεων. Κατά την άποψή μου, Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι δεν είναι ένα απλό βιβλίο· είναι μάθημα ζωής. Ένα διαχρονικό δίδαγμα που δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο στη σημερινή εποχή.

[ 69 ]

ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς του Aleksandr Solzhenitsyn

(Πάπυρος, 2009, μετάφραση: Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης) ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΡΑΦΕΙ O ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΕΩΡΓΟΥΝΤΖΟΣ (A3)

Kατά την εποχή του Στάλιν, στη Σοβιετική Ένωση λειτουρ-

γούσαν στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, στα οποία στέλνονταν πολιτικοί αντίπαλοι, αντιφρονούντες κ.ά. Και ο συγγραφέας του βιβλίου υπήρξε κρατούμενος σε τέτοια στρατόπεδα, αφού κατέκρινε τον Στάλιν σε μία επιστολή του. Βάσει των εμπειριών του, ο Σολζενίτσιν περιγράφει μία μέρα ενός φανταστικού κρατούμενου, του Ιβάν Ντενίσοβιτς ή Σούχοφ. Περιγράφονται με μεγάλη λεπτομέρεια και ακρίβεια, και με χαρακτηριστική την απουσία συναισθηματικών εξάρσεων, οι συνθήκες στο στρατόπεδο: η κατασκευή του τοίχου, το διαπεραστικό κρύο της Σιβηρίας, η πείνα και η κούραση των κρατουμένων... Προσωπικά, μου άρεσε πολύ αυτό το βιβλίο. Το λιτό και άμεσο ύφος του με εντυπωσίασε, καθώς αποτυπώνει με ακρίβεια και δύναμη τις σκληρές συνθήκες χωρίς να υπερβάλλει ή να ωραιοποιεί τίποτα. Μικρές και ασήμαντες πράξεις και συμβάντα, όπως η διαμάχη μεταξύ δύο κρατούμενων για ένα κομμάτι ψωμί, δείχνουν πόσο απάνθρωπα ήταν αυτά τα στρατόπεδα και ο αναγνώστης αισθάνεται την αδυναμία και την αγωνία του Σούχοφ και των υπόλοιπων κρατουμένων. Οφείλω επίσης να αναφέρω και ότι η μετάφραση του από τα ρωσικά είναι άψογη, καθώς ο λόγος κυλάει αβίαστα. Το συνιστώ, λοιπόν, όχι μόνο επειδή είναι ένα εξαιρετικό βιβλίο, αλλά επειδή, μετά την ανάγνωσή του, πιστεύω ότι ο αναγνώστης αποκτά ξεκάθαρη εικόνα για τα σοβιετικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.

[ 70 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΝΑΓΙΑ ΚΟΥΤΣΗ (Α1)

ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

γ. Κριτική Ταινίας / Σειράς The Florida Project Σκηνοθεσία: Sean Baker Πρωταγωνιστούν: Brooklynn Prince, Bria Vinaite, Willem Dafoe, κ. ά. ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ ΓΡΑΦΕΙ Η ΓΑΛΑΤΕΙΑ ΣΠΑΘΑΡΗ-ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΗ (Α2)

Τ

ο The Florida Project (2017) του Σον Μπέικερ αποτελεί ένα κινηματογραφικό αριστούργημα, που ξεχωρίζει για την ευαισθησία και τη δύναμή του να αγγίζει τις πιο κρυφές πτυχές της ανθρώπινης ψυχής. Με φόντο το φαινομενικά μαγικό σκηνικό της Φλόριντα, όπου η Disneyland δεσπόζει ως σύμβολο ονείρων, η ταινία εστιάζει σε ανθρώπους που ζουν στο περιθώριο. Σε ένα φθηνό μοτέλ, σε απόσταση αναπνοής από τον λαμπερό παράδεισο του Ντίσνεϊ, μια ομάδα παιδιών γεμίζει τις μέρες του Αυγούστου με αταξίες και περιπέτειες, φέρνοντας τα πάνω κάτω στο περιβάλλον τού μοτέλ και στις ζωές των ανθρώπων που μένουν εκεί. Κεντρικό πρόσωπο είναι η εξάχρονη Μούνεϊ, η οποία, με την ανεξάντλητη ενέργεια και φαντασία της, αποτελεί τον πυρήνα μιας ιστορίας γεμάτης τρυφερότητα αλλά και σκληρότητα. Η αφήγηση χωρίζεται σε δύο πράξεις. Η πρώτη επικεντρώνεται στη χαοτική καθημερινότητα των παιδιών. Η Μούνεϊ, με τη βοήθεια των φίλων της, σκαρφίζεται σκανταλιές, από αθώες φάρσες μέχρι πράξεις που φέρνουν σοβαρές συνέπειες. Όλα αυτά κινηματογραφούνται από τον Μπέικερ με μια μοναδική παιδική οπτική, με την κάμερα να βρίσκεται πάντα στο ύψος των μικρών πρωταγωνιστών. Στον αντίποδα, η δεύτερη πράξη φέρνει στο προσκήνιο τη ζωή των ενηλίκων. Η Μούνεϊ ζει με τη νεαρή μητέρα της Χέιλι, που παρανομεί προκειμένου να βγάλει τα προς το ζην. Αγωνίζεται για τις ανάγκες της κόρης της,

[ 72 ]

αλλά κυρίως για να μην της τη στερήσει η Πρόνοια. Αν και συχνά παρουσιάζεται αντιπαθής, κατέχει μητρική αποφασιστικότητα και κάνει ό,τι μπορεί για να κρατήσει τη Μούνεϊ ασφαλή. Κομβικό ρόλο παίζει και ο Μπομπ, ο διαχειριστής του μοτέλ, που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις επαγγελματικές του υποχρεώσεις και την ανθρωπιά του, λειτουργώντας συχνά ως φύλακας άγγελος για τους ενοίκους, ειδικά για τη νεαρή μητέρα και την κόρη της. Είναι το μοναδικό σημείο σταθερότητας σε έναν κόσμο που μοιάζει να καταρρέει. Με μια σκηνοθεσία που ισορροπεί άψογα ανάμεσα στην αισιοδοξία και τον σκληρό ρεαλισμό, ο Σον Μπέικερ δεν καταφεύγει σε συναισθηματικές υπερβολές, αλλά συνδυάζει το δράμα με μικρές στιγμές χιούμορ και ανθρωπιάς. Έτσι, η ταινία αποτυπώνει την κοινωνική περιθωριοποίηση χωρίς να γίνεται διδακτική ή καταθλιπτική. Η αισθητική και η φωτογραφία προσδίδουν έναν ονειρικό τόνο, που έρχεται σε αντίθεση με τη δύσκολη καθημερινότητα των ηρώων. Το The Florida Project είναι μια κινηματογραφική εμπειρία που συνδυάζει την παιδική ανεμελιά με τη σκληρή πραγματικότητα, δημιουργώντας έναν μοναδικό αντίκτυπο στον θεατή. Η ταινία δεν διστάζει να προβληματίσει, ενώ ταυτόχρονα η ανάγκη για επιβίωση, αγάπη και ελπίδα είναι το κεντρικό θέμα που διαπερνά κάθε πτυχή της, αποδεικνύοντας πως ακόμα και στις πιο σκοτεινές συνθήκες υπάρχει μια μικρή, αλλά δυνατή, σπίθα ελπίδας.

ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

[ 73 ]

ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

Με κομμένη την ανάσα (πρωτότυπος τίτλος: À bout de souffle, αγγλ. Breathless) Σκηνοθεσία και σενάριο: Ζαν-Λυκ Γκοντάρ Πρωταγωνιστούν: Jean-Paul Belmondo, Jean Seberg, Van Doude, κ. ά. ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ ΓΡΑΦΕΙ Η ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΑΝΟΥΣΗ (Α3)

Μπορεί να αναρωτιέστε πώς εγώ, ένα κορίτσι δεκαπέντε

χρονών, ανακάλυψα τον Γκοντάρ. Όλα ξεκίνησαν από την αγάπη μου για την Μπριζίτ Μπαρντό και την επιθυμία μου να δω όλες της τις ταινίες. Έπεσα έτσι στην Περιφρόνηση, την οποία λάτρεψα, και έτσι προέκυψε ένας νέος στόχος: να δω όλες τις ταινίες του Γκοντάρ. Μια από τις αγαπημένες μου είναι το Με κομμένη την ανάσα (1960), που θα έλεγε κανείς πως είναι από τις πιο σημαντικές του. Η πλοκή ακολουθεί τον Γάλλο κλέφτη Μισέλ Πουακάρ, που υποδύεται ο Ζαν Πολ Μπελμοντό, αγαπημένος ηθοποιός του Γκοντάρ. Κλέβει ένα αμερικανικό αυτοκίνητο στη Μασσαλία και ξεκινά για το Παρίσι. Στο αυτοκίνητο υπάρχει ένα πιστόλι. Για να γλιτώσει, σκοτώνει με το πιστόλι έναν από τους αστυνομικούς που τον καταδιώκουν και φεύγει τρέχοντας. Φτάνοντας απελπισμένος στο Παρίσι, συναντά ξανά την Πατρίτσια (Tζιν Σίμπεργκ), μια Αμερικανίδα με την οποία είχε σχέση στο παρελθόν, και προσπαθεί να την πείσει να το σκάσει μαζί του στην Ιταλία. Η αγαπημένη μου σκηνή είναι εκείνη όπου η Πατρίσια παίρνει συνέντευξη στον συγγραφέα Parvulesco και, όταν τον ρωτά «Ποια είναι η μεγαλύτερή σας φιλοδοξία;», εκείνος απαντά «Να γίνω αθάνατος και μετά να πεθάνω!» Η ταινία αυτή είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό δείγμα της Nouvelle Vague, ενός ρεύματος που εμφανίζεται στα τέλη της δεκαετίας του ’50 και εναντιώνεται στον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής ταινιών. Οι εκπρόσωποί της θέλουν να στραφούν προς έναν πιο φυσικό και ουσιαστικό τρόπο κινηματογραφικής δημιουργίας. Πιστεύουν πως ο κινηματογράφος που προβαλλόταν μέχρι τότε ήταν απλά μια φανταχτερή διασκευή λογοτεχνικών έργων του παρελθόντος με μέτρια σενάρια και υψηλά budget. Ο Γκοντάρ γράφει: «Οι κινήσεις της

[ 74 ]

μηχανής σας είναι άσχημες γιατί οι διάλογοί σας είναι άθλιοι. Με λίγα λόγια δεν ξέρετε να κάνετε κινηματογράφο γιατί δεν ξέρετε καν τι είναι». Χαρακτηριστικό της Nouvelle Vague που βρίσκουμε και στη συγκεκριμένη ταινία είναι η κατάργηση της «λουστραρισμένης» εικόνας, με τη χρήση μιας αισθητικής που στηρίζεται στη φυσικότητα και την ακατέργαστη κινηματογράφηση, με φυσικούς χώρους και φωτισμό. Επίσης, ο Γκοντάρ πίστευε πως δεν πρέπει να υπάρχει σενάριο αλλά οι ηθοποιοί να αυτοσχεδιάζουν και να παίζουν φυσικά, χωρίς υπερβολή. Υπάρχουν πλάνα μεγάλης διάρκειας και αναφορές στο σινεμά, τη μουσική και τη λογοτεχνία. Αυτός ο τρόπος σκηνοθεσίας με ενθουσιάζει! Με τον αυτοσχεδιασμό, μέσα από κάθε λέξη περνούν πραγματικά και ουσιώδη συναισθήματα και με βάζουν να αναρωτηθώ για τα θέματα που απασχολούν τους ηθοποιούς. Ο Γκοντάρ, κατά τη γνώμη μου, πάντα διαλέγει τους πιο καλούς ηθοποιούς (την Άννα Καρίνα, την Μπριζίτ Μπαρντό, τον Μπελμοντό...). Σκηνοθετεί σαν άνθρωπος που καταγράφει στο ημερολόγιο του σκέψεις, όνειρα, καταστάσεις, μερικές φορές ασύνδετα... Φωτογραφίζει τη ζωή με έναν ονειρικό τρόπο και συγκινητική αισθητική. Τόσο τέλεια αλλά και με τόσες ατέλειες! Ο Γκοντάρ είχε καταλάβει κάτι που κανένας δεν είχε μέχρι τότε, κάτι που τον κάνει για εμένα έναν από τους καλύτερους σκηνοθέτες όλων των εποχών. Ότι το «τέλειο» πραγματικά δεν υπάρχει· τέλειο είναι αυτό που γεννιέται από τη φύση, όπως ο άνθρωπος, και για να είναι αληθινό πρέπει να έχει ελαττώματα. Μονό έτσι θα καταφέρει και ο σκηνοθέτης να περάσει μηνύματα και να προκαλέσει βαθιά συναισθήματα.

ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ, ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ, ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

Arcane Season 2 ΓΙΑ ΤΗ 2Η ΣΕΖΟΝ ΤΗΣ ΣΕΙΡΑΣ ΓΡΑΦΕΙ Ο ΑΛΚΗΣ-ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΣΣΑΜΙΤΑΚΗΣ (IB2)

Έπειτα από τριετή αναμονή, η δεύτερη σεζόν του Arcane

ήρθε στις οθόνες μας τον Νοέμβρη του 2024 στο Netflix. Το να διατηρήσεις την ποιότητα μιας ιστορίας τόσο ομόφωνα αγαπητής όσο αυτή της πρώτης σεζόν είναι ένας ηράκλειος άθλος. Το να το κάνεις σε εννιά σαραντάλεπτα επεισόδια είναι, όπως αποδεικνύεται, αδύνατο. Θα αρχίσω από τα τετριμμένα αυτής της κριτικής. Η υποκριτική και το animation της δεύτερης σεζόν στέκονται στο επίπεδο της πρώτης και ουκ ολίγες φορές το ξεπερνούν. Οι αξιοπρόσεκτες ποιοτικές διαφορές μεταξύ των δύο βρίσκονται σε δύο τομείς: τη μουσική και το σενάριο. Η δεύτερη σεζόν έχει τα διπλάσια τραγούδια της πρώτης και αυτή η επένδυση αποδίδει. Τα κομμάτια είναι καλύτερα και βοηθάνε τόσο στην εξέλιξη της πλοκής, όσο και στις πιο συναισθηματικές σκηνές, με το «Sucker» και το «The Line» να είναι από τα πιο αξιομνημόνευτα. Δυστυχώς, το σενάριο είναι χειρότερο, καθώς μια τεράστια ιστορία πρέπει να συμπυκνωθεί σε έξι ώρες. Η σειρά αναγκάζεται να κινηθεί με εξωφρενική ταχύτητα, η οποία δεν επιτρέπει την επαρκή εξερεύνηση των χαρακτήρων. Την έλλειψη χρόνου δεν βοηθά και η εμμονή της σειράς με τα κυκλικά μοτίβα. Αν και οι φαύλοι κύκλοι στους οποίους οι χαρακτήρες είναι παγιδευμένοι είναι μια βασική θεματική της δεύτερης σεζόν, επηρεάζουν τη δομή της σειράς με τρόπο καταστροφικό.

Η απουσία ορισμένων χαρακτήρων από ορισμένα επεισόδια στην πρώτη σεζόν εξυπηρετούσε την πλοκή, στη δεύτερη όμως απλώς μας εμποδίζει να τους γνωρίσουμε καλύτερα. Παρ’ όλα αυτά, η σεζόν είναι εξαιρετική. Οι διάλογοι εξακολουθούν να είναι απλοί και ταυτόχρονα νοηματικά πυκνοί. Το Arcane ουδέποτε ήταν μια σειρά που έδινε στο κοινό μασημένη τροφή και αυτό δεν αλλάζει στη δεύτερη σεζόν. Τα κίνητρα και οι αξιακοί κώδικες των χαρακτήρων είναι ορατά σε κάθε τους ατάκα. Το σημαντικότερο πλεονέκτημά της είναι η ικανότητά της να προκαλεί έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. Οι συναισθηματικές και συγκινητικές στιγμές είναι πολλές· κάποιες χτίζονται πάνω στα θεμέλια της πρώτης σεζόν και άλλες καλλιεργούνται αποκλειστικά στη δεύτερη, αλλά όλες λαμβάνουν τον απαραίτητο χρόνο ανάπτυξης, ώστε να αισθάνεσαι ότι προκύπτουν οργανικά από την πλοκή. Τόσο οι μεγαλύτερες αποτυχίες όσο και τα μεγαλύτερα κατορθώματα των χαρακτήρων, για τους οποίους η σειρά μάς έχει κάνει να νοιαστούμε καθ’ όλη τη διάρκειά της, βρίσκονται στη δεύτερη σεζόν και για αυτό πρόκειται για ένα αριστούργημα. Μόνο ένα αριστούργημα μπορεί να σε κάνει να νιώσεις γνήσια συναισθήματα για άτομα τα οποία ζουν αποκλειστικά στην οθόνη σου.

[ 77 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΚΡΗΣ

VII. ΣΎΝΕΝΤΕΎΞΕΙΣ Η ΜΑΡΙΝΑ ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗ (Γ4), Η ΕΛΕΝΑ ΚΑΡΑΘΑΝΟΥ (Β1) ΚΑΙ Ο ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΚΟΡΙΝΗΣ (Γ1) ΣΥΝΑΝΤΟΥΝ ΤΟΝ

Φοίβο Δεληβοριά Νικόλας: Είμαστε στην Πλατεία Προσκόπων. Θα θέλατε να μας μιλήσετε για το Παγκράτι; Με το Παγκράτι έχω εξ αγχιστείας σχέση. Το πρωτοαγάπησα στη μυθολογική του διάσταση, όταν γνώρισα τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος έμενε λίγο πιο δίπλα, στη Ρηγίλλης, και τα στέκια του ήταν όλα εδώ γύρω. Το Παγκράτι για μένα ήταν συνυφασμένο με αυτόν τον άνθρωπο. Η ζωή του Χατζιδάκι ενέπνεε τέτοια σιγουριά για τη δική σου ζωή, σε έκανε να πιστεύεις ότι μπορείς να κινηθείς ελεύθερα, μπορείς να βρεις μια δημιουργική διέξοδο, έναν φωτεινό δρόμο που να μην είναι σαν των άλλων, αλλά να περιέχει και φως και δημιουργικότητα. Όταν απολύθηκα από τη στρατιωτική μου θητεία το 2002, έτυχε μια φίλη να αφήνει το σπίτι της εδώ, στην πλατεία Βαρνάβα. Πήγα κι έμεινα εκεί και μετά, όταν γνώρισα τη γυναίκα μου, μετακομίσαμε σε ένα άλλο σπίτι πολύ κοντά. Έκτοτε έχω παρακολουθήσει τη μεταμόρφωση του Παγκρατίου σε κάτι ακόμα κεντρικότερο και πιο ενδιαφέρον. Όταν ήρθα ήταν άδειο, δεν υπήρχαν μαγαζιά, η Προσκόπων είχε παρακμάσει τελείως… Τώρα είναι από τα πολύ κεντρικά σημεία της πόλης και με πολύ ωραίο κόσμο. Αυτοί δε που έχουν μετακομίσει και στο Παγκράτι και στο Μετς, όπου μένω εγώ, είναι σούπερ, δηλαδή τους αισθάνομαι πολύ δικούς μου ανθρώπους.

Eίναι η γειτονιά στην οποία ήθελα πάντα να ζω. Έλενα: Αναφέρατε τη στρατιωτική σας θητεία. Συζητούσαμε με αφορμή το τραγούδι σας «Υβρεοπομπή» πως ο στρατός καταπιέζει πολύ τους ανθρώπους. Εσείς πώς βιώσατε τη θητεία σας; Κοίταξε, απ’ τη μια αισθανόμουν τυχερός διότι βγήκα από τον μικρόκοσμό μου. Μέχρι τότε, όπως και στη μετέπειτα ζωή μου, έκανα παρέα μόνο με αυτούς που ήθελα

– που είχαμε κοινά ενδιαφέροντα, που δεν απειλούσαν με κανέναν τρόπο τη δική μου μικρή πραγματικότητα. Οπότε όταν έπρεπε να πάω στον στρατό, ένιωσα φόβο. Αλλά εντέλει γνώρισα παιδιά από πολύ απομακρυσμένα χωριά, παιδιά που δεν ήξεραν να γράφουν, παιδιά που είχαν μια ποδοσφαιρική ομάδα τεσσάρων ατόμων και έπαιζαν με την ομάδα του άλλου χωριού, και μαγεύτηκα από αυτόν τον πολύ διαφορετικό κόσμο, που στη αρχή φοβόμουν. Εντωμεταξύ, για κάποιον λόγο με θεωρούσαν τέλειο ερωτικό συμβουλάτορα, δηλαδή έρχονταν και μου ζητούσαν τρομερές συμβουλές για τη ζωή τους, μόνο και μόνο επειδή ήμουν τραγουδιστής. Έλεγαν «αυτός θα ξέρει». Γνώρισα πολύ λαϊκά παιδιά, παιδιά με τα οποία πραγματικά δεν θα βρισκόμασταν στην ίδια συνθήκη εύκολα. Και αυτό ήταν μαγικό, το κρατάω ακόμα μέσα μου. Τώρα όλο το υπόλοιπο θεατράκι, οι αξιωματικοί που έπρεπε να σε βρίσουν ή να σε ταπεινώσουν και μετά τους έβλεπες πίσω από την κουρτίνα της καθημερινής τους ζωής και ήταν κάτι άλλο, όλο αυτό το περίεργο θέατρο, το οποίο τότε κρατούσε και είκοσι μήνες, πιστεύω ότι είναι ιδιαιτέρως ευνουχιστικό, εντελώς παρωχημένο και δεν έχει τίποτε να προσφέρει στη στρατιωτική ασφάλεια που πρέπει να έχει μια χώρα. Σκουπίζαμε φύλλα, λέγαμε βλακείες, αλληλοταπεινωνόμασταν, δεν υπήρχε κάτι το οποίο να μου έμεινε από αυτή τη θητεία, ώστε να είμαι αξιόμαχος. Σε κάθε περίπτωση, πήρα ένα overdose Ελλάδας με τα καλά της και τα κακά της. Βγήκα πιο σοφός για το τι θα συναντήσω εκεί έξω. Και ήταν στη στρατιωτική μου θητεία όταν άρχισε να διαμορφώνεται μέσα μου η πεποίθηση ότι ο περισσότερος κόσμος είναι καλός κόσμος. Υπάρχουν, βέβαια, και άνθρωποι οι οποίοι πράττουν το κακό, κάνουν πάρα πολύ θόρυβο και κυνηγούν αδιάκοπα την εξουσία. Υπάρχουν και αυτοί. Δεν είναι όμως η πλειοψηφία.

[ 79 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Νικόλας: Και μάλλον μας φαίνεται ότι τελικά κυριαρχεί το κακό, ότι επιβάλλεται, γιατί ακριβώς προβάλλεται περισσότερο… Κάνει πολύ περισσότερο θόρυβο. Και επίσης είναι γοητευτικό το κακό, είναι ένα είδος Δον Ζουάν. Ξέρει πάρα πολύ καλά να κολακεύσει τις αδύναμες πλευρές μας. Βρίσκει έναν αδύναμο, φοβισμένο άνδρα και του λέει: «Εσύ είσαι το alpha male, εσύ είσαι αυτός που μπορεί». Ή βρίσκει μέσω τού influencing ένα κοριτσάκι αδύναμο, με έλλειψη αυτοπεποίθησης, και το οδηγεί σε έναν δρόμο που τελικά είναι χιλιόμετρα μακριά από τον εαυτό του. Αυτή είναι η δύναμη του κακού: είναι ένας γελοίος ατζέντης, είναι ένα γελοίο διαβολάκι το οποίο έρχεται δίπλα σου και σε κολακεύει και κάνει θόρυβο. Και τελικά οδηγεί, όμως, στη βία, οδηγεί στην παραδρομή του ανθρώπου από την αληθινή του φύση. Νικόλας: Η διατήρηση της παιδικότητάς μας, για την οποία έχετε πολύ μιλήσει, μήπως είναι αναγκαία, εκτός από το προσωπικό και το καλλιτεχνικό, και σε κοινωνικό επίπεδο; Από την άποψη ότι αντισταθμίζει αυτόν τον αλλοτριωτικό κυνισμό της εξουσίας. Πιστεύω ότι ο χρόνος είναι κάτι πολύ σχετικό. Όταν ήμουν παιδί, αισθανόμουν πολύ μεγάλος σε πολλά πράγματα μέσα μου. Δεν ένιωθα ότι πρέπει ντε και καλά να υπηρετήσω το στερεότυπο του παιδιού. Σε πάρα πολλά ζητήματα αισθανόμουν μεγαλύτερος από τον πατέρα μου ή ωριμότερος από τον θείο μου… Μεγαλώνοντας, πάλι, βλέπω συνομηλίκους μου να έχουν «γεράσει» και να έχουν παραιτηθεί, όμως σε εμένα κάτι που ίσχυε όταν ήμουν δεκαπέντε εξακολουθεί και ισχύει κανονικά, χωρίς να το απειλεί τίποτα. Άρα πιστεύω ότι το παιδί ως έννοια είναι κάτι που υπάρχει μέσα μας πάντα, εκτός αν το σκοτώσουμε. Όπως και η ώριμη σκέψη υπάρχει ανέκαθεν μέσα μας, εκτός κι αν αυτή τη σιγήσουμε για να γίνουμε αρεστοί. Πιστεύω ότι δημιουργικότητα είναι να είσαι όλες σου οι ηλικίες και όλες σου οι μέρες την ίδια στιγμή. Δηλαδή να μπορείς εκείνη τη στιγμή που γράφεις να ανακαλείς ταυτόχρονα το παρελθόν σου, αλλά και ό,τι προαισθάνεσαι για τον αυριανό κόσμο. Ένας λόγος που με γοήτευε ο Χατζιδάκις ήταν ότι όλα αυτά συνυπήρχαν μέσα του: ήταν ένα χαμογελαστό παιδάκι εδώ στην Πλατεία Προσκόπων και ταυτόχρονα ένας άγριος σοφός, τύπου Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, ένας άνθρωπος που είχε απόλυτη αυστηρότητα αν τολμούσε κάποιος να διαταράξει την πνευματική ζωή του. Μαρίνα: Αν μπορούσατε να πείτε κάτι στον μικρό εαυτό σας τι θα λέγατε; Να μην κάνει ποτέ πράγματα που του λένε οι άλλοι και

[ 80 ]

δεν τα θέλει. Υπάρχει μέσα στον καθένα μας ένα ένστικτο, που δεν πρέπει να το αφήσουμε να πληγωθεί και να μετεξελιχθεί σε κάτι που θα μας οδηγήσει μελλοντικά σε αδιέξοδο. Έλενα: Πόσο εύκολο είναι να κρατάμε τα προσωπικά μας όρια και κυρίως στις μικρότερες ηλικίες, που είμαστε πιο ευάλωτοι; Κοίταξε, δεν θα το πετυχαίνεις πάντα. Θα έρχονται στιγμές που θα κάνεις λάθη και παραχωρήσεις. Το παν είναι να μη συμβιβαστείς ποτέ με την ιδέα ότι οι παραχωρήσεις είναι η ζωή. Αυτό είναι το όπλο κάθε απολυταρχισμού. Να μας λέει ότι έτσι πρέπει να είναι τα πράγματα: «γιατί εσύ θα κάνεις την διαφορά;». Εμένα όποτε μου το είπαν αυτό, για οτιδήποτε, είχαν άδικο. Επέμεινα και τελικά το απέδειξα. Αυτό είναι το πιο σημαντικό, γιατί ο άλλος δεν είναι ντε και καλά ένα δαιμονικό πρόσωπο που θέλει το κακό μας, αλλά μπορεί να είναι ένας φοβισμένος άνθρωπος, ένας άνθρωπος πολύ απογοητευμένος από τη δική του ζωή. Μένει να τον πείσουμε ότι δεν έχει δίκιο. Ας πούμε εγώ ήθελα να κάνω την Ταράτσα του Φοίβου, που είναι ένα variety show, είναι μια ιστορία για την οποία πάρα πολλοί μου έλεγαν «τι βλακείες είναι αυτά, τι ξεπερασμένα πράγματα, γιατί να το κάνεις». Μέσα στο δικό μου το μυαλό δεν ήταν κάτι το ξεπερασμένο. Έμενε, λοιπόν, με σκληρή δουλειά, να τους πείσω ότι δεν είναι έτσι. Καταλαβαίνω γιατί μου τα λέγανε, καταλαβαίνω την καλή τους προαίρεση. Αλλά αυτό που είμαστε καμιά φορά ακροβατεί ανάμεσα στο γελοίο και το σοβαρό, αν και η δική μας γελοιότητα είναι πάντα σοβαρή. Είναι ένα μέρος του εαυτού μας που πρέπει να το υπερασπιστούμε και αυτό. Μαρίνα: Τι πιστεύετε ότι λείπει από τη σύγχρονη έντεχνη μουσική; Η σημερινή έντεχνη μουσική, ειδικά το κομμάτι αυτό που ξεκίνησε ο Χατζιδάκις κάποτε και συνεχίστηκε με πολύ ωραία πρόσωπα, είναι λίγο σε μια επανάληψη, μια στασιμότητα, μια σοβαροφάνεια. Υπάρχουν πρόσωπα ενδιαφέροντα, αλλά δεν βγαίνουν είκοσι φοβερά άλμπουμ τον χρόνο, ούτε καν είκοσι καταπληκτικά τραγούδια τον χρόνο. Βγαίνουν ενδιαφέροντα τραγούδια, για παράδειγμα, έβγαλε πέρσι ο Ορέστης Ντάντος έναν δίσκο με γυναικείες φωνές, είχε τα «Τακούνια για καρφιά», το «Νερό στη βάρκα», που είναι τραγούδια εκείνης της πνευματικής περιοχής για την οποία μιλάμε, και είναι πολύ καλά τραγούδια. Αλλά αν ακούσεις τα πέριξ εκείνου του χώρου, δεν έχουν τόσο ενδιαφέρον. Περισσότερο ενδιαφέρον έχουν τα τραγούδια που ισορροπούν ανάμεσα στα είδη, που έχουν δηλαδή και ποπ βλέψεις αλλά συνομιλούν και με την παράδοση. Ας

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

πούμε, αυτό που προσπαθεί να κάνει η Μαρίνα Σάττι έχει ενδιαφέρον καλλιτεχνικά, γιατί προσπαθεί να συνομιλήσει με το σήμερα, τη σύγχρονη ποπ και τη σημερινή δισκογραφία με πάρα πολύ καλό τρόπο μουσικά, με πολυφωνίες κ.ά. Ξέρει δηλαδή να στήσει μια ηπειρώτικη πολυφωνία και ένα ποπ κομμάτι. Πιστεύω, λοιπόν, ότι μέσα από μείγματα γίνεται η ωραία δουλειά, και εδώ που τα λέμε αυτό έκαναν και ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης. Μετά, τα πρόσωπα της δεκαετίας του ’70 –ο Σαββόπουλος, ο Μαρκόπουλος, η Αρλέτα– πάλι άκουγαν και τον Dylan και την Baez ή τους Beatles ή το prog rock και το συνέδεαν με αυτό που ήταν οι ίδιοι. Επομένως, πιστεύω ότι αυτό που λέμε έντεχνο στην πραγματικότητα είναι το μεικτό είδος. Είναι οι άνθρωποι που έχουν το ταλέντο να αναμείξουν το σήμερα με την παράδοση και με τον βαθύτερό τους εαυτό. Θα ακούσω έναν χιπ-χοπ καλλιτέχνη που θα το κάνει αυτό ωραία, θα ακούσω και τη Μαρίνα. Νικόλας: Η «εμμονή» σας να συνεργάζεστε και να προβάλλετε νέους δημιουργούς είναι κάτι που θα λέγατε ότι έχετε κληρονομήσει από τον Χατζιδάκι; Ναι. Ξέρω πάρα πολύ καλά πόσο ευεργετικά επέδρασε πάνω μου η μαθητεία. Όχι μόνο στον Χατζιδάκι αλλά και σε πολλούς άλλους δημιουργούς με τους οποίους μετά συνεργάστηκα. Οπότε γνωρίζω ότι σε έναν άνθρωπο που ακόμα ψάχνει τα πατήματά του για να στήσει ένα πρόγραμμα ή μια συναυλία ή να ηχογραφήσει σωστά το κομμάτι του η παρουσία μου μπορεί να κάνει τη διαφορά. Και από εκεί και πέρα εναπόκειται στο ταλέντο του καθένα και στη δύναμή του να το προχωρήσει όπως θέλει. Αλλά, δεδομένου ότι έχω πια και έναν δικό μου φιλόξενο χώρο, που είναι η Ταράτσα, είμαι εκεί. Και δεν το κάνω εμμονικά. Το κάνω με χαρά, διότι αυτό έχει οφέλη και για μένα, με εμπνέει. Δηλαδή, ξέρεις, είναι ένα πανάρχαιο παιχνίδι αυτό, το οποίο θεωρώ ότι έχει οφέλη και για τις δύο πλευρές, έχει χαρά και για τις δύο πλευρές. Και αυτό μπορεί να σας το πει και η Ελένη (σ.σ. η κυρία Κοσμά) ως δασκάλα. Ελένη (Κοσμά): Συζητούσαμε τις προάλλες για την πολιτική διάσταση του τραγουδιού γενικά και ειδικά για την πολιτική διάσταση των δικών σου τραγουδιών. Κοίταξε να δεις, εγώ πιστεύω ότι ο καλλιτέχνης πάνω απ’ όλα πρέπει να κάνει ό,τι θέλει, να εκφράζεται όπως θέλει. Αυτό είναι ο πρώτος και ο πιο ιερός κανόνας από όλους. Και αυτό μας το δίδαξαν πάρα πολύ εμφατικά οι σουρεαλιστές. Άσε τη φαντασία σου ελεύθερη, άσε το υποσυνείδητό σου να ανθίσει, να μιλήσει όπως θέλει εκείνο, και μην υπηρετείς σχήματα, είτε ιδεολογικά σχήματα είτε καλλιτεχνικά και αισθητικά σχήματα, γιατί αυτά σε περιορίζουν. Περιορίζουν την ελευθερία που θα φτιάξεις.

Από εκεί και πέρα, επειδή κάθε καλλιτέχνης δεν είναι μόνο ένα ελεύθερο παιδί, είναι και πολίτης, μέρος μιας κοινωνίας η οποία πάει προς τα εδώ ή πάει προς τα εκεί, είναι όχι μόνο θεμιτό αλλά και αναγκαίο, θα έλεγα, να λέει τη γνώμη του εξίσου ελεύθερα και εξίσου ακηδεμόνευτα όπως το κάνει την ώρα που σχεδιάζει, που γράφει, που συνθέτει. Αν η γνώμη του αυτή τον οδηγήσει και στη διαμόρφωση μιας ιδεολογίας και μιας καθημερινής πολιτικής πρακτικής, δηλαδή πρακτικής ως πολίτη, για μένα είναι μέρος του ρόλου του αυτό. Όλοι όσοι αγαπάω και θαυμάζω είχαν και πολιτικό λόγο. Συνέδραμαν, ο καθένας με τον τρόπο του, σε πολιτικές κινήσεις του καιρού τους. Αλλά τη στιγμή που ο Μάνος ήθελε να γράψει τον «Μεγάλο Ερωτικό» ή οι Beatles το «Strawberry fields forever» ή ο Φελίνι το «8½», ήταν απόλυτα ελεύθεροι να κάνουν αυτό που ήθελαν. Αυτή είναι η δική μου στάση απέναντι στα πράγματα. Οπότε, όταν χρειαστεί να πω μιαν άποψη ή να συνδράμω σε ένα κίνημα που μου φαίνεται ότι είναι έντιμο και ακηδεμόνευτο, είμαι εκεί. Αλλά όταν κάνω τον δίσκο «Ο Αόρατος Άνθρωπος» δεν χρειάζεται να μιλήσω πολιτικά, γιατί εκείνη τη στιγμή με ενδιαφέρει να μιλήσω για την ερωτική απώλεια. Αυτό θέλω να κάνω, αυτό θα κάνω. Έλενα: Πιστεύετε ότι όλη αυτή η απολιτίκ κουλτούρα που υπάρχει επηρεάζει τους καλλιτέχνες; Νιώθουν ότι περιορίζονται; Δεν πιστεύω πως υπάρχει τίποτε το υγιές στο απολιτίκ. Πιστεύω πως είναι ένας ευνουχισμένος τρόπος ζωής, σαν να λες ότι «δεν θα πίνω νερό». Επίσης είναι και λίγο πονηρό, γιατί είναι σαν να λες «κρατάω ίσες αποστάσεις από όλα για να έχω μια πελατεία λίγο άχρωμη, άοσμη, άγευστη». Δυστυχώς ή ευτυχώς θα πρέπει να πάρεις μια θέση και να σε βρίσουν κιόλας για τη θέση σου, αλλιώς δεν θα προχωρήσουν τα πράγματα. Νικόλας & Έλενα: Το απολιτίκ όμως δεν είναι κι αυτό μια πολιτική «στάση»; Μου έλεγε ο Θάνος Μικρούτσικος μια φορά που είχαμε συναντηθεί ότι το πιο σκυλάδικο τραγούδι είναι πολιτικό και αυτό. Παίζει, μάλλον, έναν πολιτικό ρόλο μέσα στην κοινωνία, γιατί γράφεται για να δουλέψει ένα τεράστιο κέντρο στο οποίο διακινούνται ναρκωτικά και νέοι μεθάνε και γιατί συντηρείται και ο μύθος των δύο φύλων που «πρέπει» το ένα να κακοποιεί και να ζηλεύει το άλλο. Αυτό όλο δημιουργεί μια κοινωνική συνθήκη, άρα είναι πολιτικό. Προτιμώ κάτι που είναι πολιτικό και λέει τα πράγματα με το όνομά τους, παρά κάτι που παριστάνει το καψούρικο, ενώ γύρω του γίνεται χαμός. Νικόλας: Ο φασισμός μεταμφιέζεται;

[ 81 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Φυσικά. Μεταμφιέζεται σε ένα θέατρο αυτοβοήθειας. Από μικρός, χωρίς να το συνειδητοποιώ καλά καλά, όταν έβλεπα στα βιβλία αυτές τις ατάκες του τύπου «όλο το σύμπαν θα συνωμοτήσει, θα σε βοηθήσει να κάνεις αυτό που θέλεις» εμένα μου μύριζε φασισμός, χωρίς να ξέρω να πω γιατί. Απλώς μου φαινόταν ότι ένας δύσοσμος άνθρωπος, ένας άνθρωπος που μυρίζει η αναπνοή του, έρχεται πάρα πολύ κοντά μου και μου λέει «ναι αγόρι μου, μπορείς, μπορείς να το κάνεις, μπορείς να είσαι ο καλύτερος από όλους» και αυτό μου φαινόταν απόλυτα απεχθές κι ας ντυνόταν το καλό. Τώρα, ας πούμε, που οι άνθρωποι είναι απολύτως καχύποπτοι με την υπόθεση των Τεμπών και θέλουν να τη διερευνήσουν και να μη συγκαλυφθεί και θεωρούν ότι ο νόμος περί ευθύνης υπουργών είναι υποκριτικός και πρέπει να τιμωρούνται άνθρωποι που φταίνε για τέτοιου τύπου εγκλήματα ασφάλειας των πολιτών, το να βγαίνουν διάφοροι «διανοούμενοι» και να λένε «δεν σας είδα να κάνετε πορεία για άλλα δυστυχήματα» είναι απαράδεκτο. Είναι σας να μας λένε «καθίστε σπίτι σας και μη μιλάτε». Ή αυτές οι αφίσες «δεν πάω στην πορεία γιατί εμπιστεύομαι τη δικαιοσύνη». Τι σημαίνει αυτό; Ότι όλα είναι πάντα καλώς καμωμένα; Ότι ποτέ τίποτα δεν κατακτήθηκε με την ανθρώπινη προσπάθεια; Ποτέ τίποτα δεν αμφισβητήθηκε; Η εξουσία δεν είναι κάτι το οποίο μας παραδόθηκε από τα αρχαία χρόνια ίδιο. Πάντα ο παράγων «κόσμος», ο παράγων «πολίτης» ήλεγχε το πράγμα και το έκανε καλύτερο και το πίεζε να γίνει καλύτερο, το πίεζε να γίνει ειλικρινέστερο, το πίεζε να παρατήσει τη λαχτάρα για εξουσία και για κέρδη και να κοιτάξει και λίγο τον άνθρωπο που δεν μπορεί να μεταφερθεί με μία λιμουζίνα και πρέπει να πάρει το τρένο ή να πάρει το κάρο του. Αν ο πολίτης δεν τα διεκδικεί αυτά τα πράγματα, ο άλλος δεν έχει κανένα λόγο να τα κάνει. Νικόλας: Και η Δικαιοσύνη δεν είναι θέσφατο, είναι εξουσία. Πρέπει να την κρίνουμε… Ακριβώς. Επίσης, οι εξουσίες έγιναν με πολύ κόπο και από την πίεση του λαού διακριτές. Η εξουσία είναι φτιαγμένη έτσι ώστε το ένα σκέλος της να ελέγχει το άλλο. Όταν βλέπουμε τάσεις συγκεντρωτισμού των εξουσιών πρέπει να αντιδρούμε.

Mαρίνα: Πώς νιώθετε ως καλλιτέχνης για την πολιτική ορθότητα; Από τη μία ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι ένα αλογόκριτο παιδάκι που λέει τα πράγματα όπως τα αισθάνεται. Από την άλλη είναι ο άνθρωπος με τη μεγαλύτερη ενσυναίσθηση. Εγώ σε αυτό που λέμε πολιτική ορθότητα βάζω πάνω από όλα την ενσυναίσθηση. Δεν γίνεται να γράψεις και να μην αισθανθείς τον άλλον, να γράψεις

[ 82 ]

υποβιβάζοντας και υποτιμώντας τον άλλον. Από μόνος σου, αν αφήσεις πραγματικά ελεύθερο τον εαυτό σου, όλη την αγάπη, όλον τον σεβασμό του, τότε αυτό που η πολιτική ορθότητα πάει να κανονικοποιήσει θα το δεις μέσα σου. Μπορείς να μιλήσεις με απόλυτο σεβασμό. Κι αυτό εγώ πάντα το είχα και στο χιούμορ μου και στην ελευθερία μου την ποιητική. Από την άλλη δεν συμφωνώ με το να απαγορευτεί ο Οθέλλος επειδή ο ήρωας είναι μαύρος και μισογύνης. Μου φαίνεται βλακεία, μου φαίνεται μια τρομερά ακραία θεωρητική αντίληψη που αντί να οδηγεί στην αρετή οδηγεί πάλι, στην ουσία, σε λογοκρισία. Την ενσυναίσθηση, όμως, και την κοινωνική ευαισθησία και την πάλη για τα δικαιώματα τα θεωρώ πολύ σημαντικά πράγματα και δεν πιστεύω καθόλου ότι πρέπει να κάνουμε πίσω σε αυτά, επειδή ας πούμε ο Τραμπ έχει μιαν ατζέντα που την ονομάζει anti-woke ή δεν ξέρω εγώ τι άλλο. Όχι, αν το woke σημαίνει αφύπνιση της κοινωνίας και αφύπνιση ορισμένων σκλαβωμένων κοινωνικών ομάδων, δεν πρέπει να κάνουμε πίσω ούτε βήμα σε αυτό. Νικόλας: Πρέπει να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Ναι, ναι. Κάθε μέρα στην κοινωνική μας συνάφεια υπάρχει κίνδυνος ολοκληρωτισμού. Εγώ λέω ότι απέναντι σε αυτόν τον κίνδυνο πρέπει να παραθέτουμε τον εαυτό μας ολόκληρο, ακέραιο. Αυτό είναι η καλύτερη απάντηση στον οποιουδήποτε τύπου ολοκληρωτισμό, είτε είναι τραμπικός είτε είναι πουτινικός είτε είναι εθνικιστικός είτε είναι οτιδήποτε άλλο. Πρέπει να φερόμαστε όπως οι παλιοί γελωτοποιοί στους βασιλιάδες, που τους κορόιδευαν κατάμουτρα, που τους έλεγαν κατάμουτρα τι τους λείπει, με τον κίνδυνο να μας κόψουν το κεφάλι. Έλενα: Σε άλλο κλίμα, στα παιδικά τραγούδια που έχετε γράψει εγώ βλέπω και μία σύνδεση με τη Λιλιπούπολη. Είναι, υποθέτω, συνειδητή. Μα φυσικά! Εγώ είμαι ακριβώς το παιδάκι της γενιάς της Λιλιπούπολης, δηλαδή με ξύπναγε η μαμά μου πολύ νωρίς, όταν δεν πήγαινα ακόμα σχολείο, για να ακούσω τη Λιλιπούπολη, η οποία ήταν εννιά η ώρα το πρωί στο Τρίτο Πρόγραμμα. Μετά, όταν πήγαινα στο σχολείο και την έχανα, μου την έγραφε σε κασέτα και το απόγευμα που γυρνούσα την άκουγα. Όταν βγήκε ο δίσκος, την πρώτη μέρα πήγαμε και τον πήραμε. Τα τραγούδια αυτά είναι ένα σύμπαν που με καθόρισε. Και με καθόρισε γιατί ήταν πάρα πολύ καλοφτιαγμένο. Το έγραψε μια καταπληκτική ποιήτρια, η Μαριανίνα Κριεζή. Το περιεχόμενο ήταν και πολιτικό και σουρεαλιστικό και ερωτικό. Ανέπτυσσε όλες τις πλευρές του παιδιού. Επίσης ήταν καταπληκτικά φτιαγμένο, δηλαδή άκουγες όλα τα ηχοχρώματα, όλα τα συμφωνικά όργανα. Σου

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

άνοιγε το μυαλό. Και βεβαίως έπαιζαν οι καλύτεροι ηθοποιοί στη Λιλιπούπολη. Με επηρέασε πάρα πολύ και όχι μόνο στα παιδικά μου τραγούδια, αλλά και στα ενήλικα. Ακόμα και η «Υβρεοπομπή», που είναι ένα τραγούδι του στρατού, θα μπορούσε να είναι ένα τραγούδι της Λιλιπούπολης για τις βρισιές. Πώς είναι τα τραγούδια για τα χρώματα, που λένε για παράδειγμα «Η Κινέζα στη μαγιονέζα», το «Βλήτα και Σπανάκι χορεύουνε συρτάκι…». Ε, οι «ηρωικοί κλαπαρχίδηδες», η παρέλαση των ύβρεων, είναι ένα λιλιπουπολίτικο τραγούδι. Λίγο πιο ακατάλληλο, αλλά είναι [σ.σ. γέλια]. Έλενα: Αρέσει πάρα πολύ στη γιαγιά μου. Της το έβαλα μια μέρα και ξετρελάθηκε.

Μα πρέπει να τα λέμε κι αυτά. Τις καλύτερες βρισιές τις έχουμε μάθει από τις γιαγιάδες μας. Έλενα: Ναι, πραγματικά. Είναι ένα βασικό στοιχείο της δομής της ελληνικής οικογένειας.

*Ευχαριστούμε πολύ τον Γιάννη Μπαλαμπανίδη και τον Δημήτρη Μακρή, χωρίς τους οποίους δεν θα γινόταν αυτή η ωραία συζήτηση.

[ 83 ]

[ 84 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ

Κατερίνα Ευαγγελάτου ΤΗΣ ΕΛΣΑΣ ΧΩΝΙΑ (IB1)

Η πορεία της Κατερίνας Ευαγγελάτου, διακεκριμένης

σκηνοθέτριας και Καλλιτεχνικής Διευθύντριας του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, αντικατοπτρίζει έναν μοναδικό συνδυασμό προσωπικής κληρονομιάς, καλλιτεχνικής φιλοδοξίας και αποφασιστικότητας να καινοτομήσει, διατηρώντας τον σεβασμό στην παράδοση. Στη συνάντησή μας μοιράζεται σκέψεις για τη ζωή, την καριέρα και το όραμά της για το θέατρο, που αναδεικνύουν τις καλλιτεχνικές της επιρροές, τις προκλήσεις και τον διαχρονικό ρόλο της τέχνης στην κοινωνία. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ Η ανατροφή τής Ευαγγελάτου σε μια οικογένεια στενά συνδεδεμένη με τις τέχνες έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητάς της: «Ολόκληρη η ύπαρξή μου έχει επηρεαστεί από την οικογένεια στην οποία μεγάλωσα». Η αφοσίωση των γονιών της στο θέατρο και η προσέγγισή τους στη ζωή άφησαν ανεξίτηλο σημάδι. «Ήταν πολύ αφοσιωμένοι στη δουλειά και την οικογένεια, περνώντας τον χρόνο τους είτε στο θέατρο είτε στο σπίτι». Η Ευαγγελάτου αναγνωρίζει την καλλιτεχνική κληρονομιά των γονιών της, αλλά τονίζει και τη διαφοροποίησή της. «Αν και μπορεί κανείς να βρει κοινά στοιχεία ανάμεσα στη δουλειά μου και των γονιών μου, η προσέγγισή μου παραμένει ξεχωριστή», σημειώνει. Στον πυρήνα της καλλιτεχνικής της φιλοσοφίας βρίσκεται η δέσμευση για έρευνα, το πάθος για τη γλώσσα και μια συστηματική προσέγγιση—αξίες που της ενστάλαξε η οικογένειά της. Η οικογενειακή της ιστορία συνδέεται με τη βαθιά αγάπη για την έρευνα. «Οι γονείς μου με ενθάρρυναν να αναζητώ τη γνώση και να εξερευνώ την ιστορία και τη γλώσσα, κάτι που έχει επηρεάσει τη δημιουργική μου προσέγγιση», προσθέτει. Επιπλέον, τονίζει ότι η οικογένειά της της δίδαξε την αξία της συγκέντρωσης: «Οι γονείς μου ήταν άνθρωποι που εργάζονταν ακατάπαυστα, εστιάζοντας στη δημιουργία και την ποιότητα. Αυτό ήταν για μένα ένα παράδειγμα ζωής.» Η έναρξη της καριέρας της παρουσίασε μοναδικές προκλήσεις. «Ήταν δύσκολο να αποδείξω την αξία μου και ότι δεν βρίσκομαι εδώ λόγω του ονόματος της

οικογένειάς μου», θυμάται. Η ακαδημαϊκή της πορεία, που περιλάμβανε σπουδές στην Ελλάδα, το Λονδίνο και τη Μόσχα, της πρόσφερε ποικίλες προοπτικές και ενίσχυσε το καλλιτεχνικό της υπόβαθρο. «Αυτές οι εμπειρίες με επηρέασαν βαθιά και διαμόρφωσαν τη σκηνοθέτρια που είμαι σήμερα», δηλώνει. Θυμάται επίσης την πρώτη της επαφή με τη σκηνοθεσία, περιγράφοντας τις δυσκολίες που αντιμετώπισε στην αρχή της καριέρας της. «Το να μπορώ να ερμηνεύω κλασικά έργα με μια φρέσκια ματιά απαιτούσε πολλή δουλειά και αυτοπεποίθηση», λέει, τονίζοντας ότι οι σπουδές της στο εξωτερικό της άνοιξαν νέους δρόμους και της έδωσαν την ευκαιρία να εξερευνήσει διαφορετικά καλλιτεχνικά ρεύματα. Ένα από τα χαρακτηριστικά της δουλειάς της Ευαγγελάτου είναι η ικανότητά της να ισορροπεί την παρουσίαση κλασικών έργων με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογικών μέσων: «Η τεχνολογία εμφανίζεται στις παραγωγές μου μόνο όταν είναι δραματουργικά δικαιολογημένη». Για παράδειγμα, σε μια πρόσφατη παραγωγή του Ιππολύτου, η χρήση βίντεο και κάμερας προέκυψε από την ανάγκη να παρουσιαστεί η Αφροδίτη ως σκηνοθέτις και χειριστής των γεγονότων. «Αυτό μας επέτρεψε να εστιάσουμε σε λεπτομέρειες, όπως εκφράσεις και χειρονομίες, που μπορεί να χαθούν σε μεγάλους χώρους όπως η Επίδαυρος», εξηγεί. Πιστεύει ότι η τεχνολογία μπορεί να φέρει μια νέα διάσταση στα κλασικά έργα: «Είναι σημαντικό να δίνουμε στο κοινό τη δυνατότητα να βλέπει λεπτομέρειες και συναισθήματα που αλλιώς θα ήταν δυσδιάκριτα». Παρόλο που η χρήση της τεχνολογίας είναι περιορισμένη, όταν εφαρμόζεται έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει την εμπειρία του θεατή. Για την Ευαγγελάτου, η έννοια της επιτυχίας στο θέατρο έχει πολλές πτυχές. «Μια ικανοποιητική διαδικασία προβών, η έμπνευση των συνεργατών και το να βλέπεις το κοινό να εμπλέκεται βαθιά με τη δουλειά είναι δείκτες επιτυχίας» εξηγεί. Μοιράζεται τη χαρά τού να βλέπει τις παραγωγές της να προκαλούν συζητήσεις και να αντηχούν σε διαφορετικές κουλτούρες, όπως ο πρόσφατος Ιππόλυτος, που θα ταξιδέψει στο Χονγκ Κονγκ για το περίφημο Φεστιβάλ Τεχνών. Υπογραμμίζει ότι η επιτυχία δεν μετριέται μόνο από την εμπορική ανταπόκριση: «Ακόμα και αν ένα έργο απευθύνεται σε

[ 85 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

ένα μικρότερο κοινό, μπορεί να είναι επιτυχημένο αν προσφέρει κάτι βαθύ και ουσιαστικό».

που αντανακλούν την κληρονομιά του φεστιβάλ και το όραμά μου για το μέλλον», αποκαλύπτει.

ΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ-ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ Από τότε που ανέλαβε τη θέση της Καλλιτεχνικής Διευθύντριας στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου το 2019, η Ευαγγελάτου έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές στον θεσμό. Μια σημαντική καινοτομία είναι η εισαγωγή του κύκλου «Contemporary Ancients», με την ανάθεση της συγγραφής έργων εμπνευσμένων από το αρχαίο δράμα σε σύγχρονους δημιουργούς. «Στόχος μας είναι να επανεξετάσουμε τα αρχαία κείμενα χωρίς φόβο ή δισταγμό, προσκαλώντας ξένους σκηνοθέτες και ενισχύοντας συνεργασίες μεταξύ Ελλήνων και διεθνών καλλιτεχνών», αναφέρει σχετικά με τις παραστάσεις αρχαίου δράματος. Μια άλλη πρωτοβουλία, το «grape» (Greek Agora of Performance), στηρίζει ανερχόμενους Έλληνες δημιουργούς. «Το πρόγραμμα αυτό παρουσιάζει παραγωγές μικρής κλίμακας σε διεθνείς καλλιτεχνικούς διευθυντές, δημοσιογράφους και παραγωγούς, παρέχοντας στους Έλληνες καλλιτέχνες ευκαιρίες να παρουσιάσουν τη δουλειά τους στο εξωτερικό», τονίζει. Μέχρι στιγμής, πάνω από 15 παραγωγές τού Φεστιβάλ έχουν ταξιδέψει διεθνώς. Η Ευαγγελάτου σημειώνει ότι οι αλλαγές αυτές έχουν διευρύνει το κοινό του φεστιβάλ, προσελκύοντας ανθρώπους από διαφορετικά υπόβαθρα. «Είναι σημαντικό να κάνουμε το φεστιβάλ πιο προσιτό, να ανοίξουμε τον διάλογο με τη σύγχρονη κοινωνία», υπογραμμίζει. Σε περιόδους κοινωνικής κρίσης, η Ευαγγελάτου πιστεύει ότι η τέχνη παίζει έναν αναντικατάστατο ρόλο: «Η τέχνη αφυπνίζει, παρηγορεί, διασκεδάζει και προσφέρει νέες προοπτικές εκεί όπου νομίζεις ότι δεν υπήρχαν». Πέρα από την αντιμετώπιση κοινωνικών ζητημάτων, η τέχνη αποτελεί προσωπικό καταφύγιο. «Είτε πρόκειται για την παρακολούθηση μιας θεατρικής παράστασης είτε για τη δημιουργία κάτι δικού σου, η τέχνη είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ζωής», υποστηρίζει. Η σκηνοθέτρια δίνει επίσης έμφαση στην προσβασιμότητα της τέχνης. Μέσα από χειμερινά εργαστήρια κεραμικής, χορού και μόδας εμπνευσμένα από το αρχαίο δράμα, το Φεστιβάλ φέρνει τα κλασικά έργα πιο κοντά στην καθημερινή ζωή. «Αυτά τα προγράμματα δείχνουν ότι το αρχαίο δράμα δεν είναι μουσειακό αντικείμενο αλλά μια ζωντανή, εξελισσόμενη μορφή τέχνης», σημειώνει. Παράλληλα, τα εργαστήρια αυτά λειτουργούν ως γέφυρα μεταξύ της τέχνης και της κοινωνίας, ενισχύοντας την αλληλεπίδρασή τους. Καθώς το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου γιορτάζει την 70ή του επέτειο το 2025, η Ευαγγελάτου ετοιμάζει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα με τη συμμετοχή διακεκριμένων διεθνών και Ελλήνων καλλιτεχνών. «Το φετινό πρόγραμμα υπόσχεται σπάνιες, εορταστικές παραστάσεις

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ Κοιτώντας μπροστά, η Ευαγγελάτου παραμένει αφοσιωμένη στο να διευρύνει τα όρια της τέχνης ενώ τιμά την ουσία του ελληνικού θεάτρου: «Η τέχνη πρέπει να εξελίσσεται, αντλώντας από τις ρίζες της ενώ αντιμετωπίζει τις σύγχρονες πραγματικότητες». Πιστεύει ότι το ελληνικό θέατρο έχει τη δυνατότητα να συνεχίσει να ανθίζει, αν παραμείνει ανοιχτό στις αλλαγές και ενσωματώσει νέες ιδέες. «Η συνεργασία με διεθνείς καλλιτέχνες και η επένδυση στους νέους είναι το κλειδί για το μέλλον», επισημαίνει. Συμβουλεύει τους νέους θεατρόφιλους να βυθιστούν στην τέχνη. «Να βλέπετε πολύ θέατρο, να διαβάζετε εκτενώς και να συνεργάζεστε με ομοϊδεάτες για να δημιουργήσετε τη δική σας καλλιτεχνική κοινότητα», προτείνει. Αναλογιζόμενη τη δική της πορεία, αναγνωρίζει τη σημασία της επιμονής και της αυτοκριτικής. «Αν μπορούσα να δώσω μια συμβουλή στον νεότερο εαυτό μου, θα ήταν να αφιερώνει περισσότερο χρόνο για προσωπική χαλάρωση και χαρά», παραδέχεται. Η προσωπική της εμπειρία την οδηγεί να ενθαρρύνει τους νέους να αγκαλιάσουν τις προκλήσεις και να μη φοβηθούν την αποτυχία: «Η αποτυχία είναι μέρος της διαδικασίας της μάθησης. Μόνο μέσα από την αποτυχία μπορείς να εξελιχθείς». Συνολικά, η πορεία της Κατερίνας Ευαγγελάτου αποτελεί παράδειγμα της λεπτής ισορροπίας ανάμεσα στη διατήρηση της παράδοσης και την υιοθέτηση της καινοτομίας. Μέσα από την τόλμη και το καλλιτεχνικό της όραμα, συνεχίζει να διαμορφώνει το τοπίο του ελληνικού θεάτρου, εμπνέοντας κοινό και καλλιτέχνες.

[ 86 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Ο ΑΛΚΗΣ-ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΣΣΑΜΙΤΑΚΗΣ (ΙΒ2) ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΟΝ

Ανδρέα Μέρσιν

Κύριε Μέρσιν, είστε απόφοιτος του σχολείου μας και νιώθω εξαρχής μια οικειότητα συναντώντας σας. Θα ήθελα να ξεκινήσω ρωτώντας σας για κάποια θέματα με αφορμή την ομιλία σας στην εκδήλωση για τα 40 χρόνια του IB (14/11/24), ώστε να μπορέσουν να τα διαβάσουν και όσοι μαθητές του Γενικού Λυκείου δεν παρευρέθηκαν. Μας μιλήσατε για το «RealNose AI» και θα ήθελα να μας εξηγήσετε τι ακριβώς είναι. Το «RealNose AI» είναι μια startup που αποσκοπεί να φέρει στην αγορά «μύτες» που καταλαβαίνουν, μυρίζοντας τα ούρα κάποιου, αν έχει καρκίνο του προστάτη. Σκοπεύουμε να τις εκπαιδεύσουμε να ανιχνεύουν και άλλες ασθένειες, αλλά ξεκινάμε από αυτή γιατί έχουμε διαπιστώσει ότι αφήνει μία μυρωδιά στα ούρα, την οποία ο εκπαιδευμένος σκύλος μπορεί να εντοπίσει.

Πώς όμως μπορούμε να εκπαιδεύσουμε μια μηχανή να μυρίζει; Η μηχανή εκπαιδεύεται ακριβώς όπως ο σκύλος και το καταφέρνει καλύτερα από οποιοδήποτε νοσοκομειακό τεστ. Η μέθοδος εκπαίδευσης που χρησιμοποιούμε εφευρέθηκε πριν από 25 χρόνια από τη Dr. Claire Guest στο Medical Detection Dogs στην Αγγλία. Τα σκυλιά έχουν καλυμμένες τις ανάγκες τους, απλώς εντοπίζουν τις μυρωδιές ως παιχνίδι, για το οποίο παίρνουν «μπόνους» μια μικρή λιχουδιά όταν βρίσκουν το σωστό δείγμα. Μπορεί να φτάσουν 11-12 ετών συνεχίζοντας να βελτιώνονται, γιατί βρίσκουν το «παιχνίδι» της διάγνωσης απολαυστικό. Εμείς, λοιπόν, στα μηχανήματα ακολουθούμε την ίδια διαδικασία: τους δίνουμε κάποιους πόντους όταν έχουν δίκιο. Το μηχάνημα μαθαίνει να

[ 87 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

«μυρίζει» την ασθένεια μέσω τού «machine learning» και κάποιων αλγορίθμων που έχω γράψει εμπνευσμένος από το μυαλό και τη συνείδηση ανθρώπων και σκύλων. Στην εκδήλωση μάς μιλήσατε για κάποια μανιτάρια που βοηθούν την οικονομία, την κοινότητα αλλά και ένα ολόκληρο ανθρώπινο οικοσύστημα να αναπτυχθεί. Η μεγάλη ανακάλυψη που έχει γίνει τα τελευταία 15 χρόνια είναι ότι από τα τουλάχιστον 100.000 είδη μανιταριών που υπάρχουν (εκ των οποίων το 1/3 είναι βρώσιμα και ιδιαίτερα θρεπτικά), πολλά μπορούν να καλλιεργηθούν ως τροφή με τρόπους που καθαρίζουν την ατμόσφαιρα, ενώ τα απόβλητα μιας παραγωγής μας μπορούν να συμπιεστούν σε φανταστικά, χρήσιμα και ακριβά υλικά! Τα μανιτάρια για να μεγαλώσουν μπορούν να «φάνε» οτιδήποτε αποξηραμένο που ήταν κάποτε φωτοσυνθετικό, ξηρά φύλλα, πριονίδι, κ.λπ. Αντί λοιπόν να τα πετάμε ή να τα καίμε καταστρέφοντας το περιβάλλον, τα ταΐζουμε στα μανιτάρια. Στη Ναμίμπια έχουμε δημιουργήσει μία μη-κερδοσκοπική εταιρεία η οποία αξιοποιεί τα μανιτάρια με ποικίλους τρόπους: τα πουλάει ως φαγητό και χρηματοδοτεί με τα κέρδη έρευνες, βοηθώντας κόσμο που έχει ανάγκη. Αγοράζοντας τα «αγροτικά σκουπίδια» ανακουφίζει το περιβάλλον, διευκολύνει τον αγρότη και εσοδεύει. Με τα εναπομείναντα μανιτάρια και αγροτικά σκουπίδια φτιάχνει τούβλα, τα οποία απορροφούν άνθρακα από την ατμόσφαιρα και εκπέμπουν οξυγόνο (13 κιλά τούβλα αντιστοιχούν σε τουλάχιστον 20 κιλά διοξειδίου του άνθρακα). Αυτή η μέθοδος απειλεί τη μεγάλη παραγωγή του τσιμέντου και των τούβλων με τα οποία χτίζουμε τα σπίτια μας, που είναι πολύ ρυπογόνα. Την εναλλακτική τη φοβούνται περισσότερο αυτοί που αντιλαμβάνονται ότι θα γίνει mainstream και θα αναγκαστούν να αλλάξουν. Γενικά ως ανθρωπότητα δεν μας αρέσει να αλλάζουμε! Αυτή η τεχνολογία με τα τούβλα θα μπορούσε κάποια στιγμή να έρθει και στην Ελλάδα; Ασφαλώς! Αυτός ήταν ένας από τους στόχους της διάλεξης. Ήδη ξεκινήσαμε, καθώς μετά τη διάλεξη ήρθαν τρία παιδιά, ο Aaron Ritenour, ο Δημήτρης Τσιγκόπουλος και ο Δημήτης Βαμβακάρης, οι οποίοι είναι αρχιτέκτονες και καταλαβαίνουν από μανιτάρια, και θέλουν πραγματικά να το εξετάσουμε ως μια μέθοδο που θα λειτουργήσει στην Ελλάδα. Η Ελλάδα είναι ιδανική για αυτό, γιατί έχουμε το σωστό κλίμα για την καλλιέργεια μανιταριών και την πηγή του «αγροτικού σκουπιδιού», για την οποία κάναμε λόγο, είτε αυτό είναι σιτάρι, είτε καλαμπόκι, είτε ελιά. Αυτό μπορείς να το δεις και στη Σχολή Μωραΐτη: έχετε τόσες πευκοβελόνες στα παρκάκια του σχολείου. Σε κάποιο εργαστήριο ή Όμιλο μπορείτε να τις μαζέψετε σε 2-3 σακούλες για να καλλιεργήσετε μα-

[ 88 ]

νιτάρια για να φτιάξετε με αυτά αντικείμενα όπως έπιπλα και θρανία. Μπορείτε να κάνετε πολύ high-end παραγωγή. Εμείς ως εταιρεία εξετάσαμε το να φτιάχνουμε τα τούβλα και να τα δίνουμε στους φτωχούς της Ναμίμπια, αλλά η διαδικασία είναι χρονοβόρα και ακριβή. Κάθε τούβλο κοστίζει 28 δολάρια ΗΠΑ, όταν εκείνοι μπορούν να αγοράζουν αντίστοιχο κατασκευαστικό υλικό με 5. Ωστόσο, επειδή πολλές πλούσιες εταιρείες είναι ρυπογόνες, επενδύουν συχνά χρήματα σε οικολογικά προϊόντα. Αυτό ονομάζεται «green washing». Μία τάση είναι να επενδύουν πολλά λεφτά σε κάτι το οποίο μετά διαφημίζουν ότι «φτιάχτηκε με μηδενικό οικολογικό αποτύπωμα». Η Stella McCartney έχει φτιάξει πανάκριβα εσώρουχα χρησιμοποιώντας υλικό από μανιτάρια, τα οποία οι άνθρωποι αγοράζουν για να δείξουν ότι «προσέχουν τον πλανήτη». Βλέποντας την ιστοσελίδα σας, διαπίστωσα ότι έχετε κάνει πολλά εκπληκτικά πράγματα! Πώς έχετε αποφύγει το burnout; Μα ακριβώς αυτό είναι [αυθόρμητο γέλιο]! Επειδή κάνεις αυτά που θέλεις, δεν υπάρχει burnout, γιατί δεν υπάρχει burn! Αν έκανα συνέχεια το ίδιο πράγμα ή πράγματα που δεν ήθελα να κάνω, θα βαριόμουν. Αν έχεις ταιριάξει σωστά τον χαρακτήρα σου με αυτά που κάνεις, δεν τίθεται θέμα burnout! Συνήθως λες «δώσε μου κι άλλα»! Άρα για εσάς ισχύει η φράση: «Κάτι που μου αρέσει είναι πάντα κάτι καινούριο!» Ναι! Εφόσον έχεις ευθυγραμμίσει το κορμί σου και τον χαρακτήρα σου με αυτά που κάνεις, δεν υπάρχει κούραση! Θα σου πει κάποιος «Έκατσες τρεις μέρες στο εργαστήριο». Μα δεν κουράστηκα! Για εμένα ήταν ένα παιχνίδι! Άλλωστε μία μελέτη του ΜΙΤ υποστηρίζει ότι το μυαλό του επιστήμονα την ώρα που εργάζεται μοιάζει με το μυαλό ενός παιδιού που παίζει. Όπως δεν ρωτάς το παιδί «δεν έχεις burnout που παίζεις τόση ώρα;», το ίδιο ισχύει και με εμένα. Αφού παίζω, γιατί να πάθω burnout; Έχετε συνεργαστεί με άτομα από όλο τον κόσμο: Ευρώπη, Αμερική, Αφρική, Ασία… Υπάρχει κάποιο «μυστικό» για να μπορείς να συνεργάζεσαι με ανθρώπους από κάθε γωνιά του πλανήτη; Μην ξεκινάς βάζοντας ταμπέλες στον άλλον, δεν διευκολύνουν. Αν πας με την προσέγγιση «είμαστε και οι δύο κολλημένοι στην επιφάνεια αυτού του πλανήτη, έχουμε κάποια κοινά και βρήκα κάτι που είναι επιστημονικά ενδιαφέρον», εκεί ενεργοποιείται μπροστά στον άνθρωπο ένα κύκλωμα που διαλύει όλα τα άλλα. Αν έχεις προσέξει τα παιδιά όταν παίζουν, ανεξαρτήτως

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

χρώματος, αφοσιώνονται στο παιχνίδι χωρίς να προσέχουν τίποτε άλλο. Υπάρχουν πολλές κουλτούρες και πολιτισμοί που βλέπουν το ίδιο πράγμα με τελείως διαφορετική οπτική. Αυτό αγγίζει την επιστήμη; Αν δεις ένα γατάκι, θα χαμογελάσεις… Να, βλέπεις; Χαμογελάς μόνο που σου το λέω. Είτε είσαι Ρώσος είτε Κινέζος, δεν έχει σημασία. Αυτό το ανθρώπινο ένστικτο, όπως και η επιστημονική περιέργεια, ακουμπάει κάτι ανθρώπινο μπροστά στο οποίο όλα τα άλλα «δεν παίζουν». Αν αρχίσεις να το καλλιεργείς αυτό, ο άλλος δεν σε φοβάται, γιατί καταλαβαίνει ότι πήγες να του δείξεις κάτι που πραγματικά σε ενδιαφέρει και σε ενθουσιάζει. Ο άλλος το αισθάνεται, σου ανοίγεται και προχωράτε. Δεν χρειάζεται κάτι άλλο. Εσείς που υπήρξατε από τους πρώτους μαθητές του ΙΒ, πώς αποφασίσατε να πάτε; Θέλω να πω την αλήθεια για να μην έχω ενοχές. Αγαπάμε όλοι πολύ την Ελλάδα, για εμένα αυτό είναι δεδομένο. Ξεκίνησα από δημόσιο σχολείο. Το δημόσιο Γυμνάσιο, τουλάχιστον το δικό μου, ήταν σκέτο χάλι. Είχαμε καθηγητές που απλώς δεν έκαναν μάθημα και είχαμε πολύ συχνά κατάληψη, πράγμα που ήταν πολύ διασκεδαστικό, αλλά καταλάβαινα ότι δεν θα καταλήξει καλά. Όταν λοιπόν έμαθα ότι υπάρχει μία θέση στη Σχολή Μωραΐτη και κατάλαβα ότι θα ήταν διαφορετικά εκεί τα πράγματα, μου άρεσε η ιδέα και συμφώνησα. Το ίδιο έγινε και όταν αποφάσισα να πάω στο ΙΒ. Είχα καταλάβει ότι αν περνούσα στο Πανεπιστήμιο θα βρισκόμουν σε μία αντίστοιχη κατάσταση με αυτή του δημοσίου Γυμνασίου. Εγώ χωρίς deadlines θα ήμουν ακόμη φοιτητής και θα χρωστούσα μαθήματα, ενώ στην Αγγλία σού λένε: ή δίνεις μαθήματα ή φεύγεις. Στο Imperial όλοι οι φοιτητές θέλαμε να μάθουμε, ενώ στην Ελλάδα υπήρχαν και εκείνοι που ήθελαν να κάνουν κατάληψη ή απλώς βαριούνταν. Ήξερα ότι είμαι επιρρεπής να συνταχθώ με εκείνους που βαριούνταν, οπότε για να το αποφύγω πήγα στο ΙΒ για να σπουδάσω στο εξωτερικό. Και τότε υπήρχαν παιδιά που πήγαιναν στο Γενικό Λύκειο και μετά στο εξωτερικό. Εσείς το σκεφτήκατε αυτό;

Μου φάνηκε παράλογο. Γιατί να βασανιστώ κάνοντας μαθήματα που δεν βοηθούν και ιδιαίτερα για να φύγω στο εξωτερικό; Είχα καταλάβει ότι στην Ελλάδα δεν θα πήγαινα καλά. Δεν μου ταίριαζε το σύστημα, γιατί δεν θα με βοηθούσε να αποκτήσω τη συγκέντρωση που χρειαζόμουν. Ευτυχώς, μου ταίριαξε το αγγλικό σύστημα. Πέρασα απίστευτα! Μετά μου πήγε

και το αμερικάνικο σύστημα που είναι πιο παραγωγικό και λιγότερο φιλοσοφικό. Σου λέει «Κάτσε κάνε τη δουλειά σου και δες τι μπορείς να κάνεις με αυτήν». Όχι «δες αν μπορείς να δίνεις εξετάσεις». Μεταξύ άλλων, έχετε ιδρύσει και τον περίφημο θεσμό «Molecular Frontiers Inquiry Prize», γνωστό και ως «Kid Nobel». Πώς σας ήρθε η ιδέα γι’αυτό; Δίναμε ομιλίες με τον Shuguang Zhang (Director, Molecular Frontiers USA) σε ένα συνέδριο ως μέλη του ΜΙΤ και έρχεται ένα ψηλός τύπος και μας λέει «Θέλω να πάμε για δείπνο». Δεχθήκαμε χωρίς καν να τον ξέρουμε. Ήταν ο Dr. Bengt Nordén, μέλος της επιτροπής που έδινε το Νόμπελ Χημείας, και, όπως συζητούσαμε, μου ήρθε μία ιδέα, επειδή ήμασταν πάντα άνθρωποι των ερωτήσεων και της περιέργειας. «Έχουμε το Νόμπελ, που ουσιαστικά δίνεται για ένα αποτέλεσμα, για μία απάντηση. Αλλά αυτό που φέρνει την απάντηση είναι η περιέργεια, η ερώτηση. Και δεν υπάρχει βραβείο για τις ερωτήσεις». Οπότε σκεφτήκαμε να κάνουμε το Νόμπελ για τις ερωτήσεις. Μιλήσαμε με το Ίδρυμα Νόμπελ, στο οποίο άρεσε πολύ ως ιδέα. Έχει γίνει γνωστό, λοιπόν, ως «Kid Nobel», παρόλο που το σωστό όνομα είναι «Molecular Frontiers Inquiry Prize». Συμμετέχουν άτομα έως 19 ετών. Μπορείς να δίνεις κάθε χρόνο έως πέντε ερωτήσεις αλλά να κερδίσεις μόνο μία φορά στη ζωή σου. Το βραβείο είναι ένα πιστοποιητικό, ένα μετάλλιο φτιαγμένο στο ίδιο μέγεθος με αυτό του βραβείου Nobel αλλά με τα στοιχεία του βραβείου, και ένα iPad. Το χαρτί του πιστοποιητικού, που αναφέρει το όνομά σου, έχει υπογραφές από την επιτροπή βράβευσης, νομπελίστες κ.λπ. Είναι ίδιο με αυτό του πιστοποιητικού που παίρνουν στο βραβείο Νόμπελ. Αν το σηκώσεις στο φως φαίνεται το υδατογράφημα του βασιλιά της Σουηδίας και όλα τα σχετικά. Πότε ανοίγει η διαδικασία για το «Kid Nobel»; Είναι ανοιχτό όλο τον χρόνο, έχει rolling admission. Μπορούν να βοηθήσουν και καθηγητές, αλλά εσύ το υποβάλλεις. Αξίζει να το μάθουν όλοι στο Σχολείο. Κερδίζουν 5 αγόρια και 5 κορίτσια κάθε χρόνο, τα οποία πάνε στη Σουηδία για τη βράβευση, όπου γνωρίζονται με Νομπελίστες. Πώς μπορεί ένα εκπαιδευτικό σύστημα να προετοιμάσει τον μαθητή όχι για ένα συγκεκριμένο μέλλον, αλλά για την προοπτική της συνεχούς αλλαγής; Το σχολείο πρέπει να σε προετοιμάσει να μη φοβάσαι το άγνωστο και να κάνεις ερωτήσεις, γιατί μέσω των ερωτήσεων το καταλαβαίνεις. Αρχικά πρέπει να καταλάβουμε ότι κανείς δεν ξέρει τίποτα. Αυτό θα σου

[ 89 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

πει όλη η φιλοσοφία: «το μόνο που ξέρω είναι ότι δεν ξέρω τίποτα». Εφόσον καταλάβεις ότι το default είναι το άγνωστο, τότε δεν είναι τόσο τρομερό, γιατί έχεις κάποια εργαλεία, με κυριότερο τη νοημοσύνη και τις πέντε αισθήσεις σου. Το να αισθάνεσαι τον κόσμο είναι ίσως δυνατότερο από το να τον σκέπτεσαι. Η παραπάνω σκέψη μερικές φορές δυσκολεύει τα πράγματα. Ο ρόλος ενός εκπαιδευτικού συστήματος είναι να σου δείξει ποια εργαλεία διαθέτεις: τη νοημοσύνη και την περιέργεια. Κανένας φόβος δεν μπορεί να αντέξει στην περιέργεια γιατί ο εγκέφαλος σου δεν μπορεί ταυτόχρονα να νιώθει φόβο και περιέργεια για κάτι. Αν φοβάσαι τις αράχνες και αρχίσεις να σκέφτεσαι «Πόσα πόδια έχει; Γιατί περπατάει έτσι;», ο φόβος εξανεμίζεται. Αν φοβάσαι τον θάνατο, αν φοβάσαι το άγνωστο και αρχίζεις να αναρωτιέσαι γι’ αυτά, αποστασιοποιείσαι από τον φόβο και η περιέργειά σου σε βοηθάει να προχωρήσεις. Είναι υπερδύναμη! Το Σχολείο πρέπει να σου επιτρέπει να τη χρησιμοποιήσεις σε ένα ασφαλές περιβάλλον, να

μη σε επιπλήττουν οι καθηγητές κάθε φορά που κάνεις ερώτηση. Θεωρώ ότι το ΙΒ και γενικά η Σχολή Μωραΐτη αυτό το κάνει καλά. Είναι στο χέρι μας ως Έλληνες και ως παγκόσμιοι πολίτες να το φτιάξουμε αυτό. Κάποτε μας ενδιέφερε η απομνημόνευση γιατί δεν υπήρχε τo Internet. Σήμερα αυτό το θεωρώ χάσιμο χρόνου. Απλώς έχουμε κολλήσει εκεί γιατί είναι εύκολο στη βαθμολόγηση. «Μπορείς να το γράψεις όπως ήταν στο βιβλίο, άρα το έχεις καταλάβει». Αυτή είναι μια λογική που έχει φαλιρίσει δεκαετίες τώρα. Ζητείται παντού να εισαχθεί η «κριτική σκέψη» στο σχολείο, αλλά πώς μπορεί να βαθμολογηθεί; Αυτό το ακούω παντού να συζητιέται. Η απάντηση είναι «μην το βαθμολογήσεις». Πρώτα αναρωτήσου γιατί χρειάζεται η βαθμολογία. Η βαθμολογία δεν είναι κατάλληλη για τα πάντα. Δεν χρειάζεται να ξέρω αν είσαι καλύτερος από τον άλλον στην κριτική σκέψη, όπως δεν χρειάζεται να ξέρω αν είσαι καλύτερος από τον άλλον πιλότο. Ακούγεται σοκαριστικό, αλλά σκέψου: έχεις ποτέ ρωτήσει με τι βαθμό πήρε το πτυχίο του ο πιλότος σου πριν μπεις στο αεροπλάνο; Το μόνο που σε ενδιαφέρει είναι: «ξέρει να προσγειώσει το αεροπλάνο ή όχι;». Αυτό είναι «pass or fail». Αν δεν μπορεί να το προσγειώσει ασφαλώς, δεν είναι πιλότος. Αν μπορεί, είναι. Ο καρδιοχειρουργός ή μπορεί να κάνει την εγχείρηση ή όχι. Δεν είναι ανάγκη να του βάλεις A, B, Γ. Αν το έκανες αυτό, μπορεί και να φοβόταν να προχωρήσει για να μην πέσει ο βαθμός του. Στα περισσότερα πράγματα δεν χρειάζεται βαθμός. Ειδικά στην έρευνα, δεν στέκει! Είμαστε όλοι στην ίδια περιοχή του αγνώστου. Σε τι ωφελεί να φανεί αν κάποιος είναι πιο μπροστά ή πιο πίσω από τον άλλον; Το θέμα είναι να συνεργαστούν. Τα παιδιά πριν πάνε σχολείο δεν βαθμολογούνται. Αν το ένα περπατήσει στους 12 μήνες και το άλλο στους 18, θα τα μαλώσουμε; Αν θέλεις να βρεις ποιος είναι ο γρηγορότερος στην τάξη, τους βάζεις να τρέξουν. Δεν χρειάζεται να τους βαθμολογήσεις γι’ αυτό. Η βαθμολόγηση συχνά είναι ένα «λούκι» στο οποίο μπαίνει ο δάσκαλος ή ο καθηγητής (σχολείου ή πανεπιστημίου) γιατί πιστεύουν ότι μπορεί να προβλέψει αν αύριο θα είσαι Zuckerberg ή ζητιάνος. Αποδεικνύεται όμως συνεχώς ότι αυτό δεν είναι τόσο απλό. Δεν χρειάζονται παντού οι βαθμοί. Σας ευχαριστώ πολύ, κ. Mέρσιν, για τον χρόνο που μας διαθέσατε στην εκδήλωση και ακόμη περισσότερο για τη συνέντευξη που μου δώσατε! Είμαι σίγουρος πως ό,τι είπατε θα ενδιαφέρει πολύ τη Μαθητική μας Κοινότητα.

[ 90 ]

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Η ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΣΙΑΚΟΥ (Γ1) ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ

Αθηνά Παπαφωτίου Η Αθηνά Παπαφωτίου (Αθήνα, 1989) είναι διεθνώς διακεκριμένη αθλήτρια πετοσφαίρισης, αντιπρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Αμειβομένων Πετοσφαιριστών, καθώς και δημιουργός του ανθρωπιστικού προγράμματος «Thriboo», που έχει στόχο την προώθηση εναλλακτικών μεθόδων εκπαίδευσης μέσω του αθλητισμού σε αναπτυσσόμενες περιοχές όπως η Ζανζιβάρη. Με τη δράση της έχει συμβάλει σημαντικά στην προώθηση της ισότητας ανάμεσα στο γυναικείο και το αντρικό βόλεϊ και την κατοχύρωση θεμελιωδών δικαιωμάτων των Ελληνίδων αθλητριών. Αξίζει να σημειωθεί, ακόμη, ότι η Αθηνά ήταν μαθήτρια της Σχολής Μωραΐτη!

Ας ξεκινήσουμε με τη διαπίστωση ότι, δυστυχώς, το ελληνικό γυναικείο βόλεϊ παραμένει μέχρι και σήμερα ένα ερασιτεχνικό άθλημα. Για αρχή, λοιπόν, θα ήθελα να

μας πεις τι ακριβώς σημαίνει να γίνει το ελληνικό γυναικείο βόλεϊ επαγγελματικό. Ακόμη δεν έχει γίνει επαγγελματικό και αυτό προσπαθούμε να πετύχουμε τα τελευταία τρία χρόνια. Το βόλεϊ βρίσκεται με διαφορά στην πρώτη θέση των γυναικείων ομαδικών αθλημάτων, κάτι που πιστοποιείται και από τον αριθμό των δελτίων που καταγράφονται κάθε χρόνο. Το βασικότερο είναι ότι, σε σχέση με το αντρικό βόλεϊ, το οποίο είναι επαγγελματικό, οι γυναίκες έχουμε ακριβώς τις ίδιες ώρες προπονήσεων, τις ίδιες υποχρεώσεις και περνάμε τις ίδιες δυσκολίες. Ωστόσο, σε εμάς δεν παρέχεται καμία ασφαλιστική κάλυψη, κανένα επίδομα και δεν έχουμε ένσημα. Με λίγα λόγια δεν έχουμε καμία εγγύηση για το μέλλον. Ουσιαστικά αφιερώνουμε τη ζωή μας σε μια δουλειά — τον πρωταθλητισμό

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

— που απαιτεί συνέπεια, χρόνο και μόχθο, χωρίς καμία υποστήριξη για την επόμενη ημέρα. Και φυσικά είναι πολύ δύσκολο να κάνεις και κάποιο άλλο επάγγελμα παράλληλα. Προσωπικά, το θεωρώ αδύνατο αν θέλεις να παίξεις στο υψηλότερο επίπεδο. Ποιες πιστεύεις ότι είναι οι μεγαλύτερες ανισότητες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στον χώρο του αθλητισμού; Οι ανισότητες είναι τεράστιες. Στις μεγάλες κατηγορίες, λόγω του υψηλού επιπέδου, μεταξύ ανδρών και γυναικών υπάρχουν μεγάλες διαφορές στις υποχρεώσεις, στις οικονομικές απολαβές, στην προβολή από τα μέσα ενημέρωσης, στο γεγονός ότι στα γυναικεία αθλήματα δεν υπάρχει καμία επαγγελματική λίγκα και φυσικά σε όσα προανέφερα. Πού πιστεύεις ότι οφείλεται αυτή η κατάσταση; Ο αθλητισμός ήταν εξαρχής ανδροκρατούμενος, γιατί και οι κοινωνίες ήταν έτσι — πόσο μάλλον η ελληνική κοινωνία. Τα σωματεία δημιουργήθηκαν με βάση αυτό το πρότυπο. Όταν οι γυναίκες άρχισαν να διεκδικούν το δικαίωμα να συμμετέχουν στον αθλητισμό και να διαπρέπουν στον χώρο αυτό, ξεκίνησε και ο αγώνας για να αλλάξει αυτό το κατεστημένο. Μέχρι και σήμερα, όμως, το 2025, δεν έχουμε κατορθώσει να δημιουργήσουμε το υποστηρικτικό πλαίσιο που θα έπρεπε για τις αθλήτριες. Πρόκειται, δηλαδή, για μια παγιωμένη άποψη, στην εδραίωση της οποίας έχει συμβάλει και η αμέλεια πολλών αθλητών και αθλητριών. Εσύ προσωπικά, έχοντας αγωνιστεί και στο εξωτερικό, έχεις βιώσει αδικίες και διακρίσεις σε βάρος σου; Ποια ήταν η αντιμετώπιση εκεί; Δεν έχει να κάνει τόσο με την αντιμετώπιση όσο με το ότι το πλαίσιο στο εξωτερικό είναι διαφορετικό, οπότε εκ των πραγμάτων οι σχέσεις είναι διαφορετικές. Όταν το πλαίσιο είναι επαγγελματικό και συγκεκριμένο, το ίδιο είναι και οι σχέσεις. Κι ενώ η χώρα μας βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εμείς αδυνατούμε να καταλάβουμε πόσο διαφορετικά λειτουργούν τα πράγματα, ας πούμε, στην Κεντρική Ευρώπη. Δυστυχώς, υπάρχει ακόμη μεγάλη απόσταση να διανύσουμε. Όσον αφορά τον αθλητισμό, στην Ελλάδα κυριαρχεί η άποψη ότι υπάρχει μόνο το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ, ίσως και το τένις και ο στίβος τελευταία, που ακόμη και αυτό οφείλεται στην παγκόσμια προβολή και όχι στην ελληνική, κυρίως με τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Στην πραγματικότητα όλα τα υπόλοιπα αθλήματα

[ 92 ]

τα βλέπουμε μόνο μέσα από μεγάλες διοργανώσεις, όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες και τα παγκόσμια πρωταθλήματα. Επομένως θεωρείς ότι η προβολή του αθλητισμού, και στην προκειμένη περίπτωση του γυναικείου αθλητισμού, μπορεί να βοηθήσει συνολικά στην ανάδειξη διαφόρων αθλημάτων. Βεβαίως, μπορεί να βοηθήσει τόσο στην ανάδειξη των αθλημάτων όσο και στην εκπαίδευση του κοινού. Όταν «δίνεις» στον κόσμο μόνο μπάσκετ και ποδόσφαιρο, γιατί να ενδιαφερθεί και για τα υπόλοιπα αθλήματα; Αντίθετα, οι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι ένα τρανταχτό παράδειγμα ότι ο κόσμος παρακολουθεί και άλλα αθλήματα όταν προβάλλονται. Στο εξωτερικό, ο τηλεοπτικός χρόνος και η προβολή κατανέμονται ισομερώς· έτσι, το ένα τροφοδοτεί το άλλο. Είναι μια αλυσίδα: μπορείς να το πιάσεις από κάπου και τα υπόλοιπα θα ακολουθήσουν μια πορεία προς τα πάνω ή προς τα κάτω, αν τα αμελήσεις, αντίστοιχα. Πώς θα μπορούσαν η πολιτεία, οι αθλητικές ομοσπονδίες, οι αθλητές και οι αθλήτριες ή ακόμα και οι χορηγοί να προωθήσουν και να στηρίξουν περισσότερο το γυναικείο βόλεϊ; Ο καθένας από τη μεριά του πρέπει να λειτουργήσει πιο επαγγελματικά και με γνώμονα όχι μόνο το άμεσο κέρδος και συμφέρον αλλά κάποιους μακροπρόθεσμους στόχους, τους οποίους ως κοινωνία δυσκολευόμαστε να ενστερνιστούμε. Επειδή, όμως, η συνεργασία ξεχωριστών φορέων είναι δύσκολη στην πράξη, πρέπει να εστιάσουμε στο ατομικό κομμάτι. Για παράδειγμα, οι αθλητές και οι αθλήτριες, εάν θέλουμε να διεκδικήσουμε περισσότερα δικαιώματα, θα πρέπει να το αποδεικνύουμε κάθε μέρα και να μιλάμε για αυτά που θέλουμε να αποκτήσουμε με κάθε δυνατότητα που έχουμε. Αντίστοιχα, η πολιτεία θα πρέπει να πάρει αποφάσεις, να θεσμοθετήσει νόμους, διότι στο κάτω κάτω όλα είναι ζήτημα νομοθεσίας. Ό,τι και να πούμε και να κάνουμε οι αθλήτριες και τα σωματεία, αν δεν υπάρχει απόφαση, δεν θα αλλάξει κάτι. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε όμως εμείς οι αθλήτριες, τα σωματεία, οι φορείς, οι οργανώσεις, οι χορηγοί, είναι να πιέσουμε αυτούς που παίρνουν τις αποφάσεις. Ουσιαστικά αυτό που χρειάζεται είναι μια πολύπλευρη αφύπνιση.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

[ 93 ]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΣΟΦΙΑ ΚΟΥΤΣΗ (ΙΒ1)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΝΑΓΙΑ ΚΟΥΤΣΗ (Α1)