COS november 2015

ZOEK HET UIT App brengt techniek in de klas

w w w . c o m p u t e r s o p s c h o o l . n l

Gepersonaliseerd leren met het Zweedse Kunskapsskolan ‘De grootste ongelijkheid is de gelijke behandeling van ongelijken’

Week van de Mediawijsheid

WIJZE SITES OP EEN RIJ

VOORSTEL PLATFORM ONDERWIJS2032

TOEKOMSTGERICHT ONDERWIJS MAAKT LEERLINGEN DIGITAAL VAARDIG EN MEDIAWIJS VINDEN, CREËREN EN VERWERKEN VAN DIGITALE INFORMATIE

Jaargang 33 | Nummer 3 | November 2015

5

Interessante twitterberichten geselecteerd

tweetscoop André Slegers & Michelle Clement | KEii

4

info@keii.nl | @keiionder wijs

6

Compleet Onderwijs (@CompltOnderwijs) 13-10-15 10:01 Website Leesgesprekken online ow.ly/35r94z

OMJS actueel (@omjsactueel) 08-10-15 16:24 Gebruik de #OMJS woordenhapper in allerlei lessen! Hoe? Download hem gratis: omjs.nl/s/f5mc24 pic.twitter. com/8XxmJDAbMH

ICT op school (@ict_op_school) 13-10-15 10:56 Onderwijsfilm van het jaar: Wat is het doel van onderwijs? bit.ly/1LHH4ue

OND (@onderwijsnieuws) 13-10-15 10:47 ‘Maak van programmeren geen verplicht vak’: Scholen verplichten een vak programmeren te geven aan al hun leerl... bit.ly/1k0SumO

8

Wij leren (@wijleren) 13-10-15 08:38 Pesten is doelbewuste, terugkerende agressie! bit.ly/1R8nRpU Doe er iets aan. Damage control bij Cyberpesten pic.twitter.com/9ZwPcF6jmQ

Gezondeschool.nl (@GezondeSchoolNL) 13-10-15 10:42 Yes! Materiaal over #seksuelevorming voor speciaal onderwijs bij elkaar op seksuelevorming.nl bit.ly/1Qn9VIv @ RutgersWPF @CEDgroep

SLO (@SLOcommunicatie) 13-10-15 10:15 Aan de slag met 21e eeuwse vaardigheden. Artikel SLO Context po ow.ly/SPPMS

Volg ook @ Cosonline op t wit ter

22

COS COS JAARGANG JAARGANG 3333 NUMMER NUMMER 3 03 – 2015 – 2015

12 14

16

Inhoud 4 Bits & Bites

Grappige, nuttige of slimme snufjes

18 20

5 Sn@ppen!

Handige, educatieve apps gespot

6 Voorstel Platform Onderwijs2032

Toekomstgericht onderwijs maakt ­leerlingen digitaal vaardig en mediawijs

8 Zweedse Kunskapsskolan Gepersonaliseerd leren

12 Week van de Mediawijsheid

Wijze sites op een rij

14 ZuluDesk

Houd regie over je klas

22

16 Veilig ict in het onderwijs

Eerst bewustwording, dan de protocollen

18 Zoek Het Uit

App brengt techniek in de klas

20 Q&A met Job Vos

24

Privacy in het onderwijs

22 How to... Windows Journal Een goed alternatief voor de bekendere digibordprogramma’s?

24 Het brein achter Digibordonderbouw

26

Gertrude van Walstijn

26 Lesidee slim de winter door

Hoe bereiden dieren zich voor op die komende kou?

Colofon COS is een onafhankelijk vaktijdschrift voor eigentijds onderwijs en ict.

Het is een uitgave van EDG Media en verschijnt 10x per jaar.

COS twittert @cosonline

Uitgever: Erik Trimp Assistent-uitgever/coördinator Vanessa Pelle, vpelle@edg.nl Medewerkers Suzanne de Boer, Brigitte Bloem, Henk Botter, Mandy de Bruijn, Harry Dubois, Mariska van der Hulst, Gerard Koster, Erik Ouwerkerk, André Slegers, Malini Witlox Evaluatiecoördinatie Hans Moot (hans.moot@edg.nl) Contact redactie cos@edg.nl

Redactiesecretariaat EDG Media Postbus 40266 3504 AB Utrecht www.computersopschool.nl Vormgeving Tom Venema Eindcorrectie Jannie Kroes Druk PreVision, Eindhoven Abonnementenadministratie EDG Media Postbus 40266 3504 AB Utrecht telefoon: (030) 241 70 20 fax: (030) 241 06 71 e-mail: cos@edg.nl

Advertentieverkoop Mark Hutzezon Telefoon: (030) 241 70 25 E-mail: mhutzezon@edg.nl Abonnementsprijs 2015 Nederland: € 46,50; België en Luxemburg: € 51,50; overig: € 80.

Een abonnement kan elke maand ingaan en heeft de duur van ­minimaal een jaar. Opzeggen kan per e-mail of per brief tot uiterlijk een maand voor het einde van de ­abonnementsperiode. Een proefof verzamelabonnement bestellen?

Bel (030) 241 70 20 of kijk op www.computersopschool.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Alle webadressen in dit nummer vindt u ook op: www.computersopschool.nl

Grappige, nuttige of slimme snufjes die op het bureau van COS belanden. Suggesties?

Mail cos@edg.nl Onder redactie van Harry Dubois

Neem je beeldscherm mee Moet je als docent een presentatie geven voor een grote groep, dan doe je dit veelal via een beamer. Presentaties aan een kleine groep kan met

i&i conferentie 25 JAAR 25 november 2015

een laptop, maar dan heb je de beperking van een klein scherm.

Slimmer is een extra scherm mee te nemen. AOC heeft een los scherm gemaakt dat je via de USB 3.0-poort kunt koppelen aan je laptop.

Je hebt zelfs geen aparte voedingskabel nodig! Het losse scherm is 16 inch groot en kan full HD aan. De prijs valt mee: rond de 200 euro.

Op 25 november zal de 25ste conferentie gehouden worden van de Vereniging I&I. Op de website van de vakvereniging i&i staat dat ‘zij zich richt op docenten en medewerkers van zowel primair als voort­ gezet onderwijs, van middelbaar en hoger beroepsonderwijs en de

Apps maken

universiteiten. Zij is er voor docenten, ­onderwijsvernieuwers,

Binnenkort start ik een lessenserie met slimme

IT-managers en iedereen die zich vanuit welke functie dan ook

vwo 5-leerlingen. Daarvoor ga ik gebruikmaken

betrokken voelt bij IT in het ­onderwijs.’ Onderwerpen die tijdens

van AppInventor, een online omgeving om apps

de conferentie behandeld worden zijn o.a. Scrum, Gamification,

te maken voor Android-devices. De website van

Apps, Raspberry Pi. Info:

AppInventor bevat veel achtergrondinformatie

http://ieniconferentie.nl.

over deze tool: ­http://appinventor.mit.edu. Ook kwam ik een Nederlandstalige methode tegen: http://appinventorlesmethode.nl.

Wellicht ­b ruikbaar voor jouw school? Andere goede bron is

Opvolger van Chromecast

www.appinventor.org

Onlangs heeft Google een nieuwe Chromecast (versie 2.0) uitgebracht.

Chromecast is een stick die je in je tv kunt stoppen (in de HDMI-ingang).

Heeft je tv ook een USB-aansluiting, dan krijgt de stick zo zijn voeding,

Symbaloo EDU

anders moet je het apparaatje met de meegeleverde externe voeding

Voor velen is het al heel lang bekend:

gebruiken. De nieuwe versie is er in twee smaken: voor audio of voor tv. Met

Symbaloo. Het is een website waar je

Chromecast kun je applicaties streamen vanaf je tablet of mobiel. In tegen-

al je snelkoppelingen naar andere

stelling tot de Apple tv staan er op de Chromecast geen applicaties; alles

websites netjes kunt verzamelen in

wordt direct vanaf internet gestart. Niet alle apps ondersteunen Chromecast,

tabbladen. Minder bekend is de

maar de app van de NPO (denk aan Uitzending Gemist) werkt prima samen

Edu-versie van dit product. Voordeel ten opzichte van de gratis versie is

met deze stick. In de winkel kost de Chromecast ongeveer 40 euro.

dat je meerdere gebruikers kunt aanmaken die het beheer kunnen doen van je Symbaloo-omgeving. Daarnaast heb je een eigen subdomein: school.symbaloo.com. Probeer het gewoon eens een maand gratis: www.symbalooedu.nl

Office 2016 gratis In de COS van maart schreef ik dat er een nieuwe versie van Office uit zou komen. Die is onlangs gepresenteerd. Gebruik je in je ­schoolomgeving Office 365, dan kun je vanaf nu ook gratis Office 2016 gratis downloaden. Dit kan via het portaal van Office 365: ­ https://portal.office.com. Let wel op twee dingen: ten eerste moet jouw beheerder de Office 365-omgeving hebben opengezet met de optie First Release aan. Je ontvangt dan updates in een vroeg stadium. Ten tweede: de beheerder kan het downloaden van Office hebben uitgezet. Daarnaast is het goed te weten dat Office 2016 náást Office 2013 wordt geïnstalleerd. Van de applicaties binnen

4

Office 2016 heeft Microsoft bovendien handige quick guides gemaakt.

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

Deze zijn hier te downloaden: http://bit.ly/office2016quick.

Sn@ppen!

Handige, educatieve apps gespot door @keiionderwijs

IGDI app Deze app is speciaal voor de leerkracht ontwikkeld om meer variatie en inspiratie te hebben bij het werken met het directe instructiemodel. Je vindt er praktische ideeën om de leerlingen actief te betrekken bij je les. Aan de hand van vijf selectiecriteria geef je aan waar je naar op zoek bent.

Welke bouw, welke fase van de les, welk vak, welk niveau en hoe lang wil je dat de activiteit duurt?

Zo krijg je een idee dat past bij jouw les en doelgroep. Het aantal suggesties in de app is nog beperkt, maar zal in de toekomst zeker uit­ gebreid worden. Ook nu biedt het voldoende om aan de slag te kunnen gaan en je eigen repertoire wat uit te ­kunnen breiden. De app kost € 1,99 en is verkrijgbaar voor iOS, Windows en Android.

Earth 3D Amazing Atlas Met deze atlas-app kunnen leerlingen zelf de aarde ontdekken. Door eenvoudig met de globe te draaien en in-

Crazy gears

en uit te zoomen met je vingers, kun je de verschillende gebieden verder verkennen. De wereldwonderen zoals de

Lekker puzzelen en spelenderwijs diverse mechanismen

piramides in Egypte en de Chinese muur zijn opgenomen en

als zwaartekracht, beweging en de werking van katrollen leren

in 3D te bekijken. Door verder te klikken, kun je informatie

begrijpen? Dat kan met deze app. Basisschoolleerlingen

lezen over het onderwerp en ook verder lezen op de Wikipedia-

kunnen in 90 levels zelfstandig aan de slag. Er is een steeds

pagina over het onderwerp. Er is een koppeling met het

complexere uitdaging die de speler moet oplossen om zichzelf naar het volgende level te trekken.

Steeds als er een nieuw element wordt aangeboden, krijgt de speler de gelegenheid hiermee te experimenteren. De app is erg gebruiksvriendelijk door de heldere vormgeving. Er zijn geen in-app aankopen en reclame, waardoor de app ook zeer geschikt is om jonge

actuele weerbericht. Hiervoor is wel een internetverbinding

leerlingen ermee te laten werken. Verkrijgbaar in Appstore

nodig. Er zijn diverse in-app aankopen zodat je bijvoorbeeld

voor € 1,99.

dieren kunt laten weergeven in hun woonomgeving. Een mooie app om kinderen uit de basisschool zelf op ontdekking te laten gaan en de globe te verkennen. De app is verkrijgbaar in de Appstore voor € 2,99.

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

5

Voorstel Platform Onderwijs2032

Toekomstgericht onderwijs maakt ­leerlingen digitaal vaardig en mediawijs ‘Mediawijsheid, informatie vinden, verwerken en creëren zijn de digitale vaardigheden die thuis horen in de kern van het onderwijs.’ Dat staat in het voorstel van Platform Onderwijs2032, dat voorzitter Paul Schnabel op 1 oktober in Utrecht presenteerde.

Tekst: Brigitte Bloem

6

‘Je gaat niet naar school om Triviant te

presentatie. Op de dag dat het advies op

vaardigheden sneeuwde daardoor een

winnen. Je moet op school dingen leren

hoofdlijnen uitkwam, had iedereen het

beetje onder. COS zette de belangrijkste

die relevant zijn voor jouw toekomst. Het

over de kleuters die vanaf dag één op de

passages over mediawijsheid en digitale

is zinloos om van alles een beetje te

basisschool Engels zouden moeten leren.

vaardigheden op een rij en vroeg

leren en te weten. Het is belangrijk

De wereld is immers onze achtertuin en

Mary Berkhout, Remco Pijpers en

keuzes te maken over de inhoud van het

Engels dé wereldtaal. De prominente

Sjef Drummen of ze blij zijn met de

lespakket’, aldus Schnabel, tijdens de

plaats voor mediawijsheid en digitale

prominente plek.

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

DIGITAAL VAARDIG EN MEDIAWIJS

NADRUKKELIJKER ONTWIKKELEN

ONDERWIJS OP MAAT

‘Toekomstgericht onderwijs maakt leerlingen

‘Het Platform acht het van groot belang

‘De school van de toekomst maakt optimaal

digitaal vaardig en ‘mediawijs’. Dat is

dat leerlingen kennis hebben van nieuwe

gebruik van de groeiende mogelijkheden

nodig, want ze leven in een wereld waarin

technologieën en weten hoe ze die kunnen

van technologie, niet als doel, wel als

nieuwe technologieën en digitale informatie

inzetten. Daarom horen digitale vaardig­

middel. Daardoor wordt gevarieerd onder­

van grote invloed zijn op het persoonlijke

heden thuis in de vaste kern van het

wijs op maat mogelijk. Nieuwe technolo­

en werkende leven van iedereen. Hoe kun

onderwijs. Het gaat daarbij om media­

gieën bieden leerlingen de mogelijkheid

je nieuwe technologische diensten en

wijsheid en het vinden, verwerken en

in eigen tempo en op eigen niveau een

producten het beste benutten? Hoe kun

creëren van digitale informatie (tekst en

eigen portfolio te ontwikkelen en buiten

je digitale informatie duiden en verwerken?

beeld), maar ook om het kunnen toepassen

de school te leren. Zo krijgen ze meer grip

En hoe ga je goed om met (digitale)

van technologieën om antwoorden op

op hun eigen leerloopbaan, wat hen meer

media en beelden? Het is van belang

vragen te krijgen (zogeheten computational

motiveert om te blijven leren.’

leerlingen samen met leraren op zoek

thinking). Er zijn al scholen in het primair

te laten gaan naar de antwoorden op

en het voortgezet onderwijs die hun

In augustus 2014 startte in Roermond

dergelijke vragen.’

­leerlingen digitale vaardigheden bijbrengen,

Agora. Sjef Drummen is mede-bedenker

maar het is belangrijk die nog nadruk­

van dit concept, waar geen schoolvakken

kelijker bij leerlingen te ontwikkelen.’

meer bestaan en ieder kind een eigen,

Mary Berkhout, programmamanager Mediawijzer.net, reageert opgetogen:

volledig gepersonaliseerde leerroute

‘Mediawijsheid is naast taal en rekenen

Remco Pijpers, expert kind en digitale

volgt. Met behulp van moderne techno­

randvoorwaardelijk om volwaardig deel te

media bij Kennisnet, is blij dat het

logie wordt de kwaliteit van elk kind in

kunnen nemen aan de samenleving van

platform duidelijk uitspreekt dat digitale

kaart gebracht, waardoor het vo-diploma

de 21ste eeuw. Ons hele leven speelt

vaardigheden meer aandacht in het

overbodig wordt. Agora is een heterogene

zich inmiddels af via media: van het

curriculum moeten krijgen. Kennisnet

groep van vmbo tot en met gymnasium.

vinden van een baan tot het zoeken naar

werkt daar al aan, samen met Stichting

‘Het niet-weten wordt belangrijker dan

een partner, van het doen van de dage-

Leerplanontwikkeling Nederland. ‘De

het weten. Onderwijs leidt op voor de

lijkse boodschappen tot het afhandelen

komende tijd presenteren we een aantal

toekomst. 2030, 2050, 2080, 2100 zijn

van je zorgnota’s. Het is tegenwoordig de

documenten waaraan het onderwijs veel

voor de huidige jeugd de piketpalen voor

normaalste zaak hier (online) media bij

kan hebben. Scholen doen al redelijk

hun toekomst. Het zijn de jaren dat de

te gebruiken. Maar ook minder prettige

wat, maar digitale geletterdheid is

kleuters van nu de arbeidsmarkt betreden,

zaken als pesten, diefstal, criminaliteit

het nieuwe lezen en schrijven. Willen

vorm hebben gegeven aan hun loopbaan,

en terrorisme spelen zich online af. We

­s cholen dat goed kunnen invullen, dan

met pensioen gaan en wanneer het einde

spreken van de vergaande medialisering

hebben ze meer hulp nodig. Dit voor-

in zicht is. 2030 is al ‘completely beyond

van onze samenleving. De impact op ons

stel is een stimulans om die hulp nog

imagination’. Uitgaan van het onvoorspel-

dagelijks leven - wonen, werken, kopen,

meer aandacht te geven. Ik ga ervan

bare, is uitgaan van het niet-weten en is

zorgen, genieten, creëren, leren - is

uit dat het nu ook bij staatssecretaris

daarom belangrijker dan het weten. Want

dermate groot dat mediawijsheid thuis

Sander Dekker en bij de scholen zelf

weten is heden of verleden en hier gaat

hoort in de kern van het onderwijs.’

prioriteit krijgt.’

het natuurlijk over de relevantie voor de toekomst. Niet-weten en verbeelding hebben een hogere relevantie. Een reden om agile-leerbenaderingen (red. agile = wendbaar) leidend te laten zijn voor

DEFINITIEF ADVIES

betekenisvol onderwijs. Deze benadering

Het advies op hoofdlijnen is het resultaat van een maatschappelijke dialoog met

is sociaal, stimulerend, niet-voorschrijvend,

leerlingen, leraren, ouders, bestuurders, wetenschappers, vertegenwoordigers

neemt de verandering als uitgangspunt

van maatschappelijke en culturele organisaties en het bedrijfsleven. De maand

en biedt elk kind optimaal maatwerk.

oktober is gebruikt om reacties op het advies te verzamelen. Het Platform vult

Agile-leerbenaderingen vergen hogere

de hoofdlijn vervolgens verder in op basis van de eerder verkregen inbreng en de

denkvaardigheden. Daarbij hoort netwerk-

nieuwe reacties. Aan het einde van het jaar wordt een, naar het Platform hoopt,

leren, gezamenlijk evalueren en elkaar

breed gedragen definitief advies aan het kabinet aangeboden.

feedback geven. Ook hoort er het inzetten van jouw kwaliteit ten gunste van een

http://onsonderwijs2032.nl/wp-content/uploads/2015/09/Hoofdlijn-advies-

ander bij. Een ethisch hoge standaard.

Een-voorstel-Onderwijs2032.pdf

Ze maakt het niet-weten tot de kracht van ontwikkeling. Andere keuzes hebben geen toekomst’, vindt Sjef Drummen, onderwijskunstenaar en directielid van

Lees meer over Computing onderwijs op:

Niekée/Agora Roermond.

https://www.kennisnet.nl/fileadmin/kennisnet/publicatie/ Computing_onderwijs_in_de_praktijk.pdf COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

7

Gepersonaliseerd leren met het Zweedse Kunskapsskolan

‘De grootste ongelijkheid is de gelijke behandeling van ongelijken’ Vanaf dit schooljaar werkt het Stanislascollege Krakeelpolderweg in Delft met een eigen variant van het model van Kunskapsskolan EDucation (KED), een methode om te voldoen aan gepersonaliseerde leerbehoeften. ‘We willen leerlingen meer ruimte geven om zelf te bepalen hoe, wanneer en wat ze leren’, aldus Henrique Dekkers, locatiedirecteur van de vmbo-scholengemeenschap.

Door Tialda Hoogeveen Dekkers en zijn collega’s merkten dat leerlingen zich afvroegen: wat interesseert míj? Wat motiveert míj? Waar loop ik warm voor? ‘Steeds vaker pasten de leerlingen niet in het traditionele programma. Als digitale ondersteuning werd vier jaar geleden een begin gemaakt met het invoeren van tablets. Nu hebben alle leerlingen een tablet en worden ze verstrekt uit het geld voor de leermiddelen. We gaven onze ideeën vorm in talentgroepen, stages, buitenschools leren, projecten, minder handen voor de klas. We zochten een concept waar we dit allemaal in kwijt konden zonder onze eigenheid te verliezen.

Zo kwamen we uit bij Kunskapsskolan.’

EIGENAARSCHAP NEMEN Kunskapsskolan (vrij vertaald: kennisschool) is een Zweeds model dat op negentien scholen in Nederland is geïntroduceerd.

‘Het houdt in dat elke leerling een eigen gepersonaliseerd leertraject volgt’, aldus Sens-directeur Raymond van Kerkvoorden. SENS gelooft dat elk mens een uniek individu is met eigen persoonlijke ambities, leerstrategieën en leervoor­ keuren. Van Kerkvoorden: ‘We leren kinderen eigenaarschap te nemen. Dat moet je net zo goed leren als Frans en wiskunde.’

Van Kerkvoorden reisde in 2012 voor het eerst af naar Zweden, met de nodige scepsis. Eenmaal binnen op een Kunskapsskolan moest hij zijn mening meteen herzien. ‘Je ziet ander gedrag van

8

leerlingen. Het oogt hectisch, maar je ervaart rust en respect en

(ON)GELIJKHEID

er wordt gewerkt. De leerlingen zijn trots op hun school.’

Een van de deelnemers die eens bij zo’n reis aanhaakte, was

Inmiddels is Van Kerkvoorden dertig keer in Zweden geweest,

Dekkers. ‘Naar aanleiding daarvan begonnen we Nederlands,

onder andere op inspiratiereizen waarbij hij docenten, school­

Engels en Wiskunde aan te bieden op één verdieping waar

directeuren, bestuurders en andere geïnteresseerden mee-

zestig leerlingen tegelijk aan de slag konden. We hebben de

neemt naar een Zweedse Kunskapsskolanschool. De nieuws-

etage ingericht met een stiltelokaal waar leerlingen individueel

gierigen worden rondgeleid door de leerlingen. ‘Dat zijn de

werken, lokalen waar leerlingen in groepjes werken en een

beste ambassadeurs’, weet hij.

lokaal waar instructie wordt gegeven.’ Docenten, experts en

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

ondersteuners staan de leerlingen bij waar gewenst. Iedere leerling krijgt elk weekend een studiewijzer toegestuurd met daarin het weekprogramma dat, net als persoonlijke leerdoelen, wordt besproken met de coach die iedere leerling krijgt toegewezen. Lesgeven op de manier van de Kunskapsskolan betekent (leer)doelgericht coachen en lesgeven, naar de persoonlijke ambities en mogelijkheden van de leerling. Dekkers: ‘Personaliseren doen we bijvoorbeeld door een leerling zelf te laten kiezen of hij alle lessen nodig heeft of aan enkele lessen genoeg heeft. Of dat een leerling vakken op zowel vmbo-t niveau als vmbo-k niveau volgt. In 1994 verscheen er een

Henrique Dekkers en Raymond van Kerkvoorden schudden elkaar de hand, de

spraakmakend boek van prof. Dr. Hans Galjaard, geneticus,

samenwerking is een feit.

Alle mensen zijn ongelijk. Twintig jaar later komen we daar in het onderwijs ook steeds meer achter. De grootste ongelijkheid

coach daarom contact met een groepje leerlingen waarbij wordt

is de gelijke behandeling van ongelijken. Als een school daar

gevraagd hoe het met ze gaat en of het die week allemaal gaat

serieus werk van wil maken, vraagt dat om maatwerk, om

lukken. Als blijkt dat bij sommige leerlingen dagtaken beter

personaliseren van het onderwijs voor iedere leerling. Maar

werken dan weektaken, passen we dat aan. Een leerportaal

maatwerk staat haaks op het beginsel van gelijke behandeling.

helpt de leerlingen hun persoonlijke leerdoelen beter te realiseren,

Wij durven de stap in de richting van ongelijke behandeling

docenten kunnen de leerling via dat portaal volgen.’

echt te zetten.’

LESGEVEN NIEUWE STIJL De manier van werken bleek zo succesvol dat het rond kerst in het schooljaar 2014/2015 is uitgebreid naar de bovenbouwleerlingen van de sector Techniek & Technologie. Maar terwijl de leerlingen er makkelijk in meegaan, moeten sommige leerkrachten soms schakelen. ‘Sommige leerkrachten zijn losgeslagen van hun ankers. Ook zij hebben coaching nodig. Ze krijgen bijscholing, maar de praktijk is de beste manier om het te leren’, zegt Dekkers. Bovendien hoeft het Stanislancollege niet alle wielen zelf uit te vinden. Intussen zijn er dertien Nederlandse scholen die elkaar in een netwerk helpen bij kwesties als roosters, formatie, onderwijstijd, logboeken, rechtspositie, enzovoorts.

Volgend schooljaar gaan in leerjaar 1 en 2 alle vakken mee in het lesgeven nieuwe stijl. De docenten zijn nu al bezig om na te denken wat dat voor hun vak betekent. Dekkers: ‘Waar het om gaat bij onze manier van lesgeven, is dat we leerlingen 21st century skills meegeven: zelf leren plannen, zelf problemen leren oplossen, zelf doelen stellen. Heel waardevolle vaardigheden voor de rest van je leven.’

KUNSKAPSSKOLAN NEDERLAND Kunskapsskolan EDucation (KED) stelt zich als doel scholen te ontwikkelen waarin iedere leerling wordt gezien als een uniek individu die het maximale uit zichzelf haalt. Binnen de scholen wordt gewerkt volgens het KED-programma: een

GROEPSGESPREKJE

onderwijsprogramma voor gepersonaliseerd leren binnen

De vakken worden niet langer klassikaal gedoceerd, wel zijn er

het voortgezet onderwijs. Het KED-programma wordt

instructiemomenten voor de vakken. Als een docent weet dat

momenteel toegepast binnen 50 scholen in Zweden, het

een onderwerp moeilijk is, plant hij een centraal en verplicht

Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Saudi-Arabië.

instructiemoment. Daarnaast kunnen leerlingen individueel

De Nederlandse introductie van het KED-programma is een

workshops volgen. Bij de keuze daarvoor worden ze geholpen

initiatief van Kunskapsskolan en SENS Leren.

door hun coach. ‘Cruciaal in dit hele verhaal is dat je een

www.kunskapsskolan.nl

leerling goed kunt volgen. Een paar keer per week heeft de

www.sensleren.nl

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

9

ProBook ProBook ProBook 6570b 6570b 6570b De HP DeDe ProBook HP HP ProBook ProBook 6570b 6570b 6570b is deis is dede maandaanbieding maandaanbieding maandaanbieding bij Infotheek! bijbij Infotheek!

Infotheek!

DezeDeze topprijs Deze topprijs topprijs geldtgeldt alleen geldt alleen alleen voorvoor voor scholen scholen scholen en slechts enen slechts slechts tot 30 tottot november 3030 november november 2015.

2015.

Profiteer 2015.

Profiteer Profiteer snel!snel! snel!

• • • • • •

Intel • • Intel Core Intel Core i5Core processor i5i5 processor processor 500GB • • 500GB 500GB Harde Harde Harde schijfschijf schijf 4• GB • 4DDR3 4 GB GB DDR3 DDR3 RAMRAM RAM DVD(RW) • • DVD(RW) DVD(RW) 15.6” • • 15.6” display 15.6” display display Windows • • Windows Windows 7 Pro7 7 Pro Pro

839,839,839,-

799,799,799,-

329,-329,329,-

429,-429,429,-

277,277,277,-

349,349,349,-

8000 8000 8000 Elite Elite Elite SFFSFF SFF • • • • •

DualCore • • DualCore DualCore E8400 E8400 processor E8400 processor processor 4GB • • RAM 4GB 4GB RAM RAM 120GB • • 120GB 120GB SSD SSD SSD DVD • • DVD DVD Windows • • Windows Windows 7 Pro7 Pro 7 Pro

8200 8200 8200 Elite Elite Elite SFFSFF SFF • • • • •

i5-2400 • • i5-2400 i5-2400 processor processor processor 4GB • • RAM 4GB 4GB RAM RAM 120GB • • 120GB 120GB SSD SSD SSD DVD • • DVD DVD Windows • • Windows Windows 7 Pro7 Pro 7 Pro

Alle prijzen Alle Alle prijzen zijn prijzen onder zijnzijn zijn voorbehoud onder onder voorbehoud voorbehoud van typefouten van van typefouten typefouten en incl.en BTW. en incl. incl.

Geldig BTW. BTW. tot Geldig Geldig en met tottot tot en 31en en met november met 3131 31 november november 2015 of2015 zolang 2015 of of zolang de ofzolang zolang voorraad dede de voorraad strekt voorraad strekt strekt Alle prijzen onder voorbehoud van typefouten en incl.

BTW. Geldig met november 2015 voorraad strekt

639,639,639,- 639,-

749749749- 749-

609,609,609,609,-

699,699,699,699,450 450 450 G2 G2 450 G2 i5 i5i5 G2 i5 •• •• •• •• ••

• • • • •

i5-5200U i5-5200U i5-5200U • i5-5200U 500GB 500GB 500GB • HDD 500GB HDD HDD HDD 44GB 4 GB •GB RAM RAM 4 RAM GB RAM 15.6” 15.6” 15.6” • HD HD 15.6” HD scherm scherm scherm HD scherm Windows Windows Windows • Windows 77Pro 7 Pro Pro7 Pro

•• •• •• •• ••

• • • • •

i3-5010U i3-5010U i3-5010U • i3-5010U 1TB 1TB 1TB •HDD HDD HDD 1TB HDD 44GB 4 GB •GB RAM RAM 4 RAM GB RAM 15.6” 15.6” 15.6” • HD HD 15.6” HD scherm scherm scherm HD scherm Windows Windows Windows • Windows 77Pro 7 Pro Pro7 Pro

• • • • •

i5-5200U i5-5200U i5-5200U • i5-5200U 500GB 500GB 500GB • HDD 500GB HDD HDD HDD 44GB 4 GB •GB RAM RAM 4 RAM GB RAM 13.3” 13.3” 13.3” • HD HD 13.3” HD scherm scherm scherm HD scherm Windows Windows Windows • Windows 77Pro 7 Pro Pro7 Pro

517,517,517,- 517,-

309,309,309,309,-

459,459,459,459,-

tot tot3 tot 3jaar jaar 3 jaar garantie garantie totgarantie 3 jaar garantie

8460p 8460p 8460p 8460p i5 i5i5 +++ Docking Docking i5 Docking + Docking Station Station Station Station i5-2520M i5-2520M i5-2520M • i5-2520M processor processor processor processor 320GB 320GB 320GB • HDD 320GB HDD HDD HDD 44GB 4 GB •GB DDR3 DDR3 4 DDR3 GB DDR3 14” 14” 14” •HD HD HD scherm 14” scherm scherm HD scherm Windows Windows Windows • Windows 77Pro 7 Pro Pro7 Pro ++90W + 90W •90W 2012 + 2012 2012 90W Docking Docking 2012 Docking Docking Station!

Station!

Station!

Station!

430 430 430 G2 G2 430 G2 i5 i5i5 G2 i5 •• •• •• •• ••

tot tot3 tot 3jaar jaar 3 jaar garantie garantie totgarantie 3 jaar garantie

• • • • • •

699,699,699,699,-

450 450 450 G2 G2 450 G2 i3 i3i3 G2 i3

389,389,389,- 389,-

•• •• •• •• •• ••

729,729,729,- 729,-

8470p Docking Station 8470p 8470p 8470p i5 i5i5 +++ Docking Docking i5 + Docking Station Station Station •• •• •• •• •• ••

• • • • • •

i5-3320M i5-3320M i5-3320M • i5-3320M processor processor processor processor 320GB 320GB 320GB • HDD 320GB HDD HDD HDD 44GB 4 GB •GB DDR3 DDR3 4 DDR3 GB DDR3 14” 14” 14” •HD HD HD scherm 14” scherm scherm HD scherm Windows Windows Windows • Windows 77Pro 7 Pro Pro7 Pro ++90W + 90W •90W 2012 + 2012 2012 90W Docking Docking 2012 Docking Docking Station!

Station!

Station!

Station!

Hardware Hardware Hardware Hardware koopt koopt koopt koopt uubij ubij bij Infotheek!

Infotheek! uInfotheek! bij Infotheek!

Of OfOf het het het Of nu nu nu het gaat gaat gaat nu om om gaat om 33laptops, 3laptops, om laptops, 3 laptops, iPads iPads iPads voor voor iPads voor uw uw voor uw leerlingen leerlingen leerlingen uw leerlingen of ofof nieuwe nieuwe nieuwe of nieuwe desktops desktops desktops desktops voor voor voor alle alle voor alle leerkrachten, leerkrachten, leerkrachten, alle leerkrachten, Infotheek Infotheek Infotheek Infotheek heeft heeft heeft het het heeft het ruimste ruimste ruimste het ruimste assortiment assortiment assortiment assortiment in inin Nederland!

Nederland!

Nederland! in Nederland!

Duizenden Duizenden Duizenden Duizenden scholen scholen scholen scholen gingen gingen gingen gingen uual ualal voor, voor, voor, u alleer leer voor, leer snel snel snel leer snel waarom! waarom! waarom! waarom!

Bent Bent Bent uuBent benieuwd ubenieuwd benieuwd u benieuwd naar naar naar de de naar de mogelijkheden mogelijkheden mogelijkheden de mogelijkheden die die die Infotheek Infotheek Infotheek die Infotheek uukan ukan kan bieden? bieden? u bieden? kan bieden?

Neem Neem Neem dan Neem dan dan vrijblijvend vrijblijvend vrijblijvend dan vrijblijvend contact contact contact contact op opop op met met met het het het met Onderwijs Onderwijs Onderwijs het Onderwijs Team Team Team van van Team van Infotheek Infotheek Infotheek van Infotheek via via via 071 071 071 via 800 800 800 071 1440 1440 1440 800of of 1440 of stuur stuur stuur ofeen een stuur een mail mail mail een naar naar mail naar info@infotheek.com info@infotheek.com naar info@infotheek.com info@infotheek.com

LESIDEE VOOR HET VOORTGEZET ONDERWIJS

Klaar voor de Week van de Mediawijsheid Hoe ga je op een respectvolle manier om met de nieuwe media? Internet en social media zijn overal om ons heen. Wat deel je wel en niet van jezelf online? Wat zijn de mogelijkheden en wat zijn de risico’s? Van 20 t/m 27 november wordt de jaarlijkse Week van de Mediawijsheid gehouden waarin deze vragen centraal staan. In dit lesidee krijg je tips a ­ angeboden om nog mediawijzer te worden. Hoe ziet jouw ideale mediawijze les eruit?

Door Henk Botter

Op www.mediawijsheid.nl staat helder omschreven wat mediawijsheid is. ‘Mediawijsheid is het veilig en slim inzetten van alle beschikbare media - digitaal en analoog - om de eigen kwaliteit van leven te vergroten én ervoor te zorgen dat je optimaal kunt deelnemen aan de wereld om je heen. Mediawijsheid wordt vaak gebruikt als een containerbegrip. Het omvat alles wat te maken heeft met nieuwe media, sociale media, internet, smartphones, tablets en hoe je hiermee moet omgaan.

Mediawijsheid is de verzameling competenties die je nodig hebt om actief én bewust te kunnen deelnemen aan de ­mediasamenleving.’

LESMATERIAAL MEDIAWIJSHEID.NL Op www.mediawijsheid.nl/lesmateriaal vind je links naar achttien verschillende sites die lesmateriaal voor het ­voortgezet onderwijs aanbieden. We bekijken een aantal van deze sites.

• It’s up to you (www.itsuptoyou.nu). Na registratie kun je een film bekijken waarin je als leerling zelf de keuzes van de hoofdpersoon bepaalt. Hoe kun je er zelf voor zorgen dat cyberpesten geen probleem wordt? Er zijn 72 verschillende scenario’s met 22 verschillende eindes.

• Medialogica in de klas (www.schooltv.nl/programma/­ medialogica-in-de-klas). Krantenartikelen of tv-programma’s kunnen de tongen behoorlijk losmaken. Een gerucht­

met verschillende filmpjes beschikbaar.

• Mediabegrip (www.mediabegrip.nl). Dit is een online

makende zaak als de moord op Marianne Vaatstra komt

­lesmethode voor mediawijsheid. Elke twee weken zijn er

­uitgebreid in het nieuws. Maar vertellen de media het hele

twee nieuwe lessen die zijn gebaseerd op de actualiteit en

verhaal? Klopt alles wel wat je ziet en leest? Op deze site

gericht op media. Voor deze methode moet worden betaald,

kun je diverse spraakmakende nieuwsfeiten bekijken en

maar er zijn voorbeelden te zien over YouTube op school

beoordelen.

en #WatEenSukkel. De laatste gaat over wat een bekend

• (Un)real? (www.beeldengeluid.nl/unreal). Ook Beeld en Geluid besteedt aandacht aan beelden. Zie je de werkelijkheid of

12

word je gemanipuleerd? Er zijn lesplannen Mediawijsheid

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

persoon over zichzelf kan/moet lezen op internet en de sociale media.

Meer lessuggesti es, tips, tricks en to ols vind je op www.computers opschool.nl

• Kijk op Media (codenamefuture.nl/kijkopmedia). In deze gratis lessenserie van Codename Future bekijk je je eigen rol in de media. Wat en hoe deel je met anderen? In vijf lessen wordt dit uitgebouwd. Een aanvulling of energizer is de les Nice to meet you (codenamefuture.nl/NTMY). Na aanmelden kun je ook dit materiaal gratis gebruiken.

• Vmbomediawijs.nl (vmbomediawijs.nl). Op deze site staan mediawijsheidlessen op basis van tien mediawijsheid­ competenties. Bij elk niveau is een les ontworpen, zodat er in totaal veertig lessen beschikbaar zijn.

WEEK VAN DE MEDIAWIJSHEID Op https://weekvandemediawijsheid.nl vind je het aanbod voor deze week. Een greep uit de mogelijkheden: • Beeld en Geluid en Mediawijzer.net organiseren een My Comment Festival waar je als jongere in gesprek kunt gaan met mediamakers.

• Er zijn acht stellingen om te praten over sociale media. Met behulp van een poster kun je als leerlingen samen praten over je eigen mediagedrag.

Les pakket

izz SpangaS Mediawh

• Er is een video te bekijken op de site onder het kopje Voor opvoeders: Wie heeft de regie in jouw wereld vol media?

NOG MEER SITES

HULP NODIG?

Uiteraard biedt Kennisnet ook van alles aan over mediawijsheid:

Sexting is het versturen of delen van seksueel getinte foto’s

op www.kennisnet.nl/digitale-vaardigheden/mediawijsheid kom

of berichten via je smartphone of computer. De GGD

je ‘alles te weten over digitale vaardigheden’. Enkele onderwerpen

(Gemeentelijke GezondheidsDienst) kan je helpen bij problemen

die hier langs komen, zijn: Safer Internet Day, Kinderen en

als dit gebeurt. Kijk eens op www.jouwggd.nl/gevoel/sexting-

oorlog in de sociale media en Boekentip om risico’s op internet

en-grooming. Grooming is een werkwijze van (vaak) mannen om

bespreekbaar te maken.

het vertrouwen te winnen van kinderen, zodat zij hen uiteindelijk seksueel kunnen misbruiken en/of uitbuiten. In de volks-

Ook van Kennisnet is de aparte site Mijnkindonline. Via ­

mond wordt dit digitale kinderlokker genoemd.

http://mijnkindonline.nl/onderwerpen/mediawijsheid kun je

Is er iets vervelend gebeurd op internet? Dan kun je dat door-

allerlei artikelen en onderwerpen raadplegen. Er is een serie

geven via www.meldknop.nl. Je kunt op deze site melding

over Koninginnen op internet, een artikel over Hoe ontmasker je

maken van zaken rond internet en pesten, seks, misbruik en

een faker, de publicatie DigiDuck veilig internet (de online versie

lastig vallen. Het is een initiatief van Veilig Internetten en de

kun je hier lezen: www.donaldduck.nl/media/acties/digiboekje/

politie. Een vergelijkbare site is www.helpwanted.nl. Ook hier

digiduck2.html) en de brochure Jong Geleerd 2.0: Minecraft.

kun je online melding maken van seksueel misbruik. Een goede site als aanvulling op bovenstaande is: http://kenjevrienden.nu.

Er is ook een Yurls-verzameling over mediawijsheid:

Door te klikken op een aantal foto’s met vriendenverzoeken,

www.mediawijsheid.yurls.net/nl/page Bovenaan de pagina

leer je jezelf beter kennen. Heb je genoeg mensenkennis om

staat een handig overzicht over onder andere Veilig

te doorzien wie iemand echt is? <<

internetten, Mediawijsheid en Lucky TV en Veilig omgaan met wachtwoorden.

LESIDEE De bekende tv-serie Spangas heeft een lespakket met vijf

Er is een overvloed aan sites waarmee je mediawijzer kunt

afleveringen samengesteld met de titel SpangaS Mediawhizz.

worden. Het is dus best lastig om daaruit het belangrijkste

Via http://mijnkindonline.nl/sites/default/files/uploads/

te halen. Maar dat ga je natuurlijk wel proberen! Je maakt

SpangasMediawhizz.pdf kun je het pdf-lespakket downloaden.

een les over mediawijsheid waarin je de belangrijkste

Op de site van Spangas (http://spangas.ncrv.nl) kun je via

begrippen uitlegt en laat zien, maar waarin je er vooral

Uitzending gemist de vijf afleveringen terugzien. Je kunt ook

voor moet zorgen dat je met elkaar in gesprek gaat over

even zoeken op Mediawhizz of YouTube gebruiken en daar de

mediawijsheid. Maak elkaar mediawijs!

zoekopdracht geven.

Download dit lesidee ook via www.computersopschool.nl. Dan zijn de linkjes direct klikbaar. Op de site vind je nog veel meer lessuggesties voor het vo en het po, nieuwe apps, evaluaties van lesmethodes, digibordsuggesties en handleidingen om te werken met tal van onderwijstoepassingen.

‘Met ZuluDesk houd je regie over de klas’ Docenten die met iPads in de klas werken, zullen het ongetwijfeld herkennen: leerlingen zijn tijdens de les snel afgeleid door berichtjes of games. Om de klas toch bij de les te houden, ontwikkelde Zulu Education Products de app ZuluDesk Teacher.

Door Mariska Bloemberg – Van der Hulst

Met ZuluDesk Teacher kunnen leerkrachten de iPads van

‘IK KAN NU ALLE 152 IPADS VANAF MIJN PC BEHEREN’

scholieren beheren. ‘Het idee is ontstaan tijdens mijn voor­

Maarten Janssen is leerkracht van groep 7/8 én ict-

malige baan als docent op het Hondsrug College in Emmen’,

coördinator op basisschool De Driesprong in Chaam. Vanaf

legt John Pals, directeur van Zulu Education Products, uit. ‘Zes

groep 5 heeft elke leerling op deze school een eigen iPad.

jaar geleden zijn we daar, als één van de eerste scholen in het

Het ZuluDesk Management System (ZMS) helpt Maarten

voortgezet onderwijs, begonnen met iPads in de klas. Maar

om de 152 iPads te beheren. ‘Voorheen had ik een grote

zodra de boeken werden vervangen door iPads, zagen we dat

stapel iPads voor me op tafel liggen die ik één voor één

de docenten hun controle

moest nalopen. Op elke iPad moest ik de updates apart

kwijtraakten. Leerlingen

doorvoeren en apps apart toevoegen. Heel omslachtig dus.’

werden constant afgeleid

Met ZMS kan hij alle apparaten vanaf zijn eigen computer

door twitterberichtjes of

beheren. Hij kan de iPads via ZuluDesk verdelen in aparte

sms-jes.’

groepen. Als groep 5 bijvoorbeeld met een nieuwe app gaat

In de zoektocht naar een

werken, dan stuurt ZuluDesk deze app via de wifi door naar

oplossing stuitte Pals op

de betreffende iPads. ‘Ik hoef dat dus niet meer apart te

diverse systemen om

doen. Een klein nadeeltje is wel dat we nu voor elke iPad

iPads te managen. Helaas

een aparte Apple iD hebben. We moeten een nieuwe app

waren er geen tools ontwik-

dus voor 150 apparaten aanschaffen, voorheen hadden we

keld voor het onderwijs.

één Apple iD en hoefden we een app slechts één keer aan

‘Je wilt dat de leerkracht de

te schaffen.’

iPads in het klaslokaal kan

De leerkracht is lovend over de mogelijkheden van

aansturen. De bestaande

ZuluDesk Teacher. Hij kan de kinderen vastzetten op een

John Pals

bepaalde website of in een app. ‘Heel handig, want er zijn

APPLE NEDERLAND: ‘HET IS DE JIP-EN-JANNEKEVERSIE VAN EEN MDM VOOR DOCENT’

altijd leerlingen die tussendoor even stiekem naar een filmpje op YouTube kijken.’

‘Wat ik scholen wil meegeven, is dat ze niet vanuit de IT naar een Mobile Device Management (MDM) dienen te kijken, maar vanuit de docent’, stelt Bram Elderman, Sr

systemen waren allemaal gericht op IT-afdelingen.’ Vanuit die

Systems Engineer van Apple Nederland. ‘Want als je de

achtergrond is ZuluDesk geschreven. Sinds begin 2015 wordt

docent niet ontzorgt, dan wordt een iPad project nooit

de app ingezet in het primair en voortgezet onderwijs en op

succesvol.’ Hij is daarom erg enthousiast over systemen

hogescholen. Ook vanuit het buitenland is veel interesse. ‘We

zoals ZuluDesk en JAMF. ‘Een leerkracht moet zich voor

doen inmiddels zaken met scholen in China, Australië,

de klas veilig en comfortabel voelen. De MDM moet de

Pakistan, Engeland en Amerika.’

leerkracht verder helpen.’ ZuluDesk blinkt daar volgens Elderman in uit. Het systeem is gebruiksvriendelijk en

FOCUS OP SCHOOLWERK

ziet er ook leuk uit. ‘Bovendien is het Nederlandstalig én

ZuluDesk heeft diverse functies. Een docent kan ervoor zorgen

geboren uit het Nederlandse onderwijs en dat merk je!

dat leerlingen voor een bepaalde tijd louter kunnen werken in

Behalve een volwaardig IT-gereedschap is het ook een

een specifieke app. Met deze zogenaamde applock wordt een

jip-en-jannekeversie van een MDM en biedt het precies

leerling dus gedwongen om zich te focussen op het school-

wat docenten nodig hebben.’

werk. Met de tool weblock geeft de docent zijn klas alleen toegang tot specifieke websites. Pals: ‘Krijgen leerlingen de

14

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

Maarten janssen

opdracht om iets op te zoeken op bijvoorbeeld Wikipedia, dan kunnen ze alleen daar naar toe surfen. Ze worden dus niet

ZULUDESK OP JOU SCHOOL?

afgeleid om andere sites te bezoeken.’

Het volledige ZuluDesk-pakket bestaat uit ZuluDesk

Een leerkracht kan een nieuwe app ook distribueren naar de

Teacher, ZuluDesk Parent en ZuluDesk Management

klas. De leerlingen krijgen de app dan automatisch geïnstalleerd

System (ZMS). Met ZMS kunnen ict-coördinatoren de

op de iPad. ‘Dat bespaart veel tijd. Kinderen hoeven de app

apparaten op een school beheren, updates doorvoeren

niet allemaal zelf te zoeken in de Appstore.’ Met ZuluDesk

en apps installeren. De kosten voor het volledige pakket

kunnen docenten eveneens documenten delen met hun klas

zijn 5 euro per iPad per jaar (exclusief btw). ZuluDesk is

en ze kunnen restricties doorvoeren. Denk daarbij aan het

beschikbaar voor iOS (iPad, iPhone, iPod Touch) en Android.

uitschakelen van de camera, spellingcontrole, Game Center en

Voordat de app kan worden geïnstalleerd, moeten alle

iMessage. Dat kan bij leerlingen nog wel eens voor weerstand

iPads in de supervised mode worden gezet. ZuluDesk heeft

zorgen. ‘Sommigen vinden het vervelend dat ze niet meer

een aantal resellers geselecteerd, zoals De Rolf Groep,

kunnen doen wat ze willen.’ Mocht bij één van de leerlingen

die ondersteuning biedt bij de implementatie. Een school

de batterij bijna leeg zijn of de opslagcapaciteit raakt vol, dan

kan ervoor kiezen om de tool ZuluDesk Parent beschikbaar

krijgt de leerkracht een melding. ‘Je wilt namelijk niet dat

te maken voor ouders. Met deze app kunnen ouders thuis

kinderen hun iPad vol zetten met spelletjes, waardoor er geen

de iPad van hun kind beheren.

ruimte meer is voor onderwijskundige data’, zegt Pals. ‘Met

www.ZuluDesk.com

ZuluDesk krijgt de docent dus weer regie over de klas.’ <<

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

15

Veilig ict in het onderwijs

Eerst bewustwording, dan de protocollen Hoe zorg je als ict-coördinator of leraar voor een veilige digitale omgeving, en hoe leer je de leerlingen veilig navigeren over de digitale snelweg? Het toverwoord uit de praktijk: bewustwording.

Van leerlingen, maar ook zeker van leraren.

Door Erik ouwerkerk

Internet en computers zijn prachtig, maar er kleven risico’s aan: privacy blijft een hot issue, bankgegevens zijn kwetsbaar en identiteitsfraude is zeer ingrijpend. Hoe leer je leraren en kinderen daarmee omgaan? iCoördinator Elle Peters van De Onderwijsspecialisten, onderwijsadviseur ‘leren en ict’ Bob Hofman en André Poot, staffunctionaris ict bij Stichting CVO Alblasserwaard Vijfheerenlanden delen hun ervaringen uit de praktijk.

OGEN OPENEN Er zijn complete lespakketten voor het veilig omgaan met internet, MijnKindOnline heeft er een overzicht van op hun site gezet: onder andere de ‘Digiduck Veilig Internet’ en ‘Instagrap’ laten de kinderen spelenderwijs kennismaken met de digitale wereld. Zie ook het lesidee over Mediawijsheid in deze editie.

Jong geleerd, oud gedaan? André Poot vindt van niet. Hij stelt dat docenten in het voortgezet onderwijs bij de nieuwe generatie vaak mediawijsheid met computervaardigheid verwarren.

‘Het gebruik van de nieuwste apps en de snelheid van handelen is vaak verbluffend, maar een besef van de risico’s blijft achter.’ Net als Peters en Hofman meent hij dat je bewustwording echter niet bereikt door leerlingen de les te lezen. Ook ‘een veiligheidsprotocol van de school dat ergens door een directeur wordt afgevinkt’, in de woorden van Peters, is niet de oplossing. Bewustwording begint bij ervaring. Hofman geeft een voorbeeld van een praktijkopdracht: ‘Laat een groepje een Facebook-pagina maken ter ere van de verjaardag van de directeur van de school en laat ze daarvoor informatie opzoeken over hem of haar. Kijk wat zich dan ontvouwt, waar de leerlingen tegenaan lopen en wat ze ontdekken. Stel daarna kritische vragen over de privacy en de rechten van die persoon, zo ervaren ze aan den lijve waar de grens ligt.’ Confrontatie is volgens de moderne onderwijsadviseur bij uitstek geschikt voor het vaak overmoedige puberbrein. ‘Laat een slachtoffer van identiteitsfraude maar zijn persoonlijke verhaal vertellen aan de klas, dan gaan de ogen echt open.’ De volgende stap is het aanspreken van de eigen verantwoordelijkheid. Peters voegt

16

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

toe: ‘Het ontwikkelen van autonomie is ontzettend belangrijk

kwaliteiten worden eerst opgehemeld door cybercriminelen en

voor jongeren. Daarom pleit ik er altijd voor dat ook

vervolgens worden ze ingepalmd om illegale handelingen uit te

­leerlingenraden dit op de agenda zetten.’

voeren.’ Een goede preventie komt voor deze groep volgens haar neer op constante herhaling. ‘Totdat de boodschap erin

HERHALEN

zit en ze elkaar gaan aanspreken op hun digitale gedrag.’

Eén methode is uiteraard nooit genoeg voor de grote diversiteit in het onderwijs. ‘In het speciaal onderwijs moeten we de

GOEDE VOORBEELD

leerlingen erop wijzen dat ze niet zomaar alles moeten geloven’,

Willen de kinderen in de toekomst op een veilige manier

aldus Peters. ‘Dat ze echt geen prijs hebben gewonnen als

gebruikmaken van de enorme voordelen die de nieuwste

honderdduizendste bezoeker van een site.’ Ze licht ook

media met zich meebrengen, moeten ze beseffen welke

­autistische kinderen eruit, die volgens haar juist in veel

­gevaren de eindeloze cloud, digitaal bankieren en een lek

­gevallen erg vaardig zijn met de computer, maar het vermogen

e-mailaccount met zich meebrengen. Preken helpt niet, zeker

missen de ware bedoelingen van mensen te doorzien. ‘Hun

niet als docenten niet zelf het goede voorbeeld geven. ‘Ze lopen vaak zomaar weg van hun computer’, stelt Poot, om eraan toe te voegen: ‘maar hebben vaak geen begrip als we een automatische vergrendeling instellen.’ Zijn vakgenoot van De Onderwijsspecialisten herkent het probleem maar al te goed. ‘Verstuur dan namens hen maar eens een mail met een belofte van een traktatie. Zo zien ze snel in hoe kwetsbaar je bent. En het is ook nog eens leuk voor het team.’

‘De veiligheidsbril bij scheikunde spreekt voor zich, digitale veiligheid moet net zo vanzelfsprekend worden’ Het blijft een uitdaging het gehele onderwijsteam te doordringen van de urgentie van een goede digitale veiligheid zolang ­docenten hun wachtwoorden in hun agenda opschrijven. Of het wachtwoord voor het schooldomein ook gebruiken voor hun privémail, telefoonabonnement en Netflix-account. Originele en luchtige oplossingen zoals Peters aandraagt, zijn belangrijk voor een positieve moraal en vooruitgang in het veiligheidsproces, maar zolang er nog gaten in de ict-verdedigingsmuur zitten, zullen concrete maatregelen nodig blijven. Poot noemt onder andere het verplicht regelmatig vernieuwen van wachtwoorden, een aparte URL van het schooldomein voor in- en externe gebruikers en het inloggen met tokens.

UIT DEN BOZE Een ict-coördinator houdt de ontwikkelingen bij en adviseert in gebruik, maar loopt tegen beperkingen aan. ‘Ict als vak in het schoolrooster is vaak al jaren verleden tijd’, zegt Hofman.

‘En of een mentor de kinderen nu uitgebreid voorlicht of ictveiligheid slechts in een bijzin aansnijdt, is moeilijk te ­controleren. Het neerzetten van een veilige infrastructuur gaat niet over controle maar heeft vooral te maken met bezieling.

Het is een moeilijke taak, maar wegkijken en negeren is uit den boze, daarvoor staat er te veel op het spel: organiseer ouderavonden, spreek docenten aan, confronteer de gebruikers keer op keer met de gevolgen van onachtzaamheid. De veiligheidsbril bij scheikunde spreekt voor zich; digitale veiligheid moet net zo vanzelfsprekend worden.’ <<

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

17

EVALUATIE

Zoek Het Uit Wetenschap & Techniek krijgt in het basisonderwijs nog veel te weinig ruimte. Het les­ programma zit vaak overvol met vakken als rekenen, taal, lezen, schrijven... Veel scholen en leerkrachten vragen zich daarnaast ook af hoe ze met techniek aan de slag moeten gaan.

Ze willen het vak wel implementeren, maar waar te beginnen? Om toch techniek in de les te kunnen aanbieden, is de Zoek Het Uit-app van Het Klokhuis een echte aanrader.

Besproken door leerkracht en ict- juf Mandy de Bruijn

Vak: Wetenschap & Techniek Doelgroep: groep 6-8/leerkrachten/ouders Prijs: gratis Downloaden: https://play.google.com/store/apps/ details?id=air.nl.ntr.hetklokhuis.zoekhetuit&hl=nl https://itunes.apple.com/nl/app/zoek-het-uit!/id710895870?mt=8 Voor scholen zonder tablets is er een kaartenset te downloaden voor elk experiment. De app of kaarten en de handleidingen zijn te downloaden op de website van Het Klokhuis. www.hetklokhuis.nl/zoekhetuit. Daar is speciaal voor docenten ook een YouTube-filmpje te zien over het gebruik in de klas.

Tegenwoordig is spelen met de iPad vaak een solitaire gebeurtenis. Deze app, geproduceerd in samenwerking met Vereniging Science Centra (VSC) en de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW), begeleidt nu juist de sociale interactie. De Zoek Het Uit-app hoort bij een 10-delige Klokhuis tv-serie over wetenschap. Met deze app kun je met huis-, tuin-

geluid, elektriciteit, kracht, magnetisme en temperatuur. Er zijn

en keukenspullen zelf experimenteren met wetenschappelijke

ook 12 lesbrieven ontwikkeld, zodat de Zoek Het Uit-app ook in

proefjes. De app bevat twaalf verschillende experimenten die

de les gebruikt kan worden. Bij elk experiment is een simpele

aansluiten bij kerndoel 42. De leerlingen leren onderzoek doen

docentenhandleiding beschikbaar.

naar materialen en natuurkundige verschijnselen, zoals licht,

SAPPIG Ieder onderzoek begint met het stellen van een zogeheten ‘Sappige Vraag’, waarop niemand het antwoord nog weet.

Door te experimenteren met de huishoudspullen die je op dat moment ter beschikking hebt, kun je samen het antwoord vinden. De app is er echt op gericht om samen te doen. Als je de app opent, kom je in een vrolijk en duidelijk vormgegeven omgeving. Alle experimenten staan overzichtelijk naast elkaar.

De eerste vier experimenten gaan over statische elektriciteit, smelten & vriezen, rollen en drijven & zinken. Door op een experiment te klikken, start je met het proefje. De app is makkelijk op de tablet te bedienen door te klikken en te ­swipen. Ik kies voor het experiment ‘plakken zonder lijm’. Als je dit experiment opent, zie je dat alle benodigdheden op een

18

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

vragen. Een sappige vraag is bijvoorbeeld: Wat gebeurt er als?

Wat is lichter? Deze video kan bij de volgende experimenten worden overgeslagen, omdat kinderen dan wel weten wat er met sappige vragen bedoeld wordt. Met behulp van alle spulletjes wordt het antwoord gezocht op de vraag. Het antwoord wordt ingetypt en opgeslagen. Er staan ook tips bij het experiment.

Dit zijn illustraties die kunnen helpen bij het experiment.

LOGBOEK Tijdens het doen van het experiment wordt er gevraagd om een foto te maken en onder deze foto moet het antwoord op de sappige vraag worden geschreven. Deze foto’s worden opgeslagen onder het kopje Jouw experimenten en vormen samen een soort logboek van alle onderzoekjes die zijn gedaan. Als leerkracht kun je op deze manier controle houden op wat de kinderen hebben onderzocht en voor de kinderen zelf is het een leuk naslagdocument. De leukste foto’s van experimenten kunnen overigens ook nog worden opgestuurd naar Het Klokhuis. Deze komen dan op de Zoek het Uit-website te staan en maken kans op het winnen van een prijs die te maken heeft met het ­experiment. http://zoekhetuit.hetklokhuis.nl/experimenten/ speelse manier zijn afgebeeld, zoals een beker met popcorn of een ballon aan een touwtje. Deze spullen moet je eerst

CONCLUSIE

verzamelen om het proefje te kunnen doen. Daarvoor is ook

De app is inhoudelijk sterk en goed te gebruiken voor het

een handige functie ingebouwd waarbij je de spullen kunt

ontdekken, doen, beseffen, denken en beleven van weten-

afvinken die je hebt verzameld. Heb je alle benodigdheden klaar

schap en techniek. De video’s zijn zeer leerzaam. Kinderen ­

staan, dan kan je beginnen. De volgende stap in het experiment

zijn betrokken en worden uitgedaagd om nieuwe dingen te

is het kijken naar een filmpje over het stellen van sappige

ontdekken, zonder dat je als leerkracht heel erg moet sturen.

De proefjes kunnen in kleine groepjes worden uitgevoerd, mits je als leerkracht wel zorgt dat alle spullen voor de experimenten aanwezig zijn. De app wekt de nieuwsgierigheid en kinderen willen de app ook graag thuis downloaden om met de ouders een proefje te gaan doen. Door het werken met deze app wordt het samenwerkend en onderzoekend leren gestimuleerd.

Het is wel verstandig om één experiment te doen in de klas.

Als je meerdere experimenten uitvoert, is het moeilijker om de kinderen te kunnen begeleiden wanneer het nodig is en heb je wel heel veel materiaal nodig. Bovendien is het makkelijker en leuker om een voorbespreking te houden over één experiment en met de hele klas de proef na afloop nog eens te evalueren.

Zo leren ze ook van elkaar. <<

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

19

Q&A Jurist Job Vos over privacy in het onderwijs

Job Vos is als jurist bij Kennisnet gespecialiseerd in privacy en vraagstukken rondom uitwisseling van persoonsgegevens in het onderwijs. ‘We moeten zorgen dat we allemaal netjes omgaan met de gegevens van ruim drie miljoen leerlingen.

Hierbij help ik de scholen, de docenten en daardoor indirect ook de leerlingen en hun ouders.’

Door Mandy de Bruijn Waarom heb je gekozen voor

wetgeving niet gemaakt voor internet.

respectvol omgaan met hun kinderen.

het onderwijs?

Hoe is het geregeld in de ‘offline wereld’

In diezelfde lijn ligt ook de zorgvuldige

‘Voordat ik bij Kennisnet ben gaan

en hoe werkt het ‘online’. Eigenlijk

omgang met gegevens van kinderen.

werken, was ik advocaat en partner bij

verschillen die twee werelden niet zo

Kennisnet ondersteunt het onderwijs

Van der Woude De Graaf Advocaten.

veel. Denk aan het schoolplein. Dertig

bij het laten werken van ict en moet

Daar heb ik veel verschillende zaken

jaar geleden waren er ook ruzies op het

juist zorgen voor de benodigde rand­

gedaan, waaronder voor particulieren

schoolplein. Die zijn er nog steeds maar

voorwaarden. Het is daarbij van belang

maar ook zeker voor MKB en instel-

de verschijningsvorm is anders. Vanwege

aandacht te hebben voor informatie­

lingen. In 2010 ben ik bij Kennisnet gaan

de toenemende digitalisering in onze

beveiliging en privacy. Juist omdat er

werken en me sindsdien steeds meer

samenleving, kan je het recht niet meer

steeds meer informatie digitaal wordt

gaan richten op privacy in het onderwijs.

los zien van ict. Door de digitalisering

opgeslagen en overgedragen, nemen

Het is leuk om mensen iets uit te leggen

van de maatschappij, is het thema

de risico’s toe. Het gaat daarbij om de

over het recht en privacy in het bijzonder.

privacy belangrijk geworden. Zeker op

organisatie (wie bewaart wat?), de

Het is daarbij altijd de uitdaging om

school leeft dit meer dan ooit en er

ontsluiting (wie mag welke informatie

juridische tekst en wetten te vertalen

komen steeds meer regels waar scholen

zien en wanneer?) en de afscherming

naar een voor het onderwijs begrijpelijke

zich aan moeten houden. Daarom

(hoe worden gemaakte afspraken

uitleg. Als advocaat was ik bezig met het

heeft Kennisnet dit jaar voor scholen

­afgedwongen of gecontroleerd?)’

helpen van mensen wiens recht in het

de brochure ‘Privacy in 10 stappen’

gedrang kwam. Het geeft veel genoeg-

(kn.nu/privacy) ontwikkeld waarin wordt

Hoe worden de persoonlijke gegevens

doening te zien dat je mensen hebt

uitgelegd hoe scholen snel en eenvoudig

momenteel in het onderwijs beschermd?

kunnen helpen. Nu doe ik misschien wel

privacy op school kunnen regelen.’

‘Zoals blijkt uit de nulmeting van het ministerie van OCW (april 2014), is er

hetzelfde: zorgen dat we allemaal netjes

20

om blijven gaan met de gegevens van

Is die vorm van digitalisering wel zo

gelukkig al een groot besef dat je zorg-

ruim drie miljoen leerlingen. Ik help de

handig op scholen dan?

vuldig om moet gaan met persoons­

scholen (besturen, docenten), maar

‘Er is niets mis met die digitalisering.

gegevens van en over leerlingen. Het

daarmee ook (indirect) de leerlingen en

Scholen kunnen juist geholpen worden

gaat verrassend genoeg vaak goed

hun ouders. En dat, terwijl ik gewoon

door meer en slimmere inzet van ict.

omdat scholen handelen op basis van

bezig mag zijn met ‘het recht’.’

Je moet privacy ook niet zien als belem-

hun gezonde verstand, niet omdat ze

merende factor, maar juist als middel

weten hoe het hoort of hoe de wet in

‘Het recht’ op school, dat klinkt zwaar…

om beter en zorgvuldiger met gegevens

elkaar zit. Maar dat is niet genoeg: met

‘Er gaat een hele juridische wereld schuil

om te gaan. Ouders vertrouwen hun

de toenemende digitale mogelijkheden

achter ict, denk alleen al aan ­intellectueel

kinderen toe aan scholen en hebben

zijn aanvullende maatregelen nodig. Daar

eigendom. Wat is van wie? Ook is veel

het vertrouwen dat deze zorgvuldig en

komt bij dat ze in Europa druk bezig zijn

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

Mag je als leerkracht foto’s delen

Hoe moeten scholen hiermee omgaan?

van je klas via de schoolwebsite of

‘Scholen moeten met de leveranciers

Facebook?

van deze middelen de juiste afspraken

‘Een foto zegt iets over een mens: een

maken. Hoe dat in zijn werk gaat, is

pasfoto zegt zelfs gelijk iets over

uitgebreid uitgelegd in de brochure

iemands afkomst. Dat is daarmee een

“Privacy in 10 stappen” (kn.nu.privacy).

heel bijzonder en gevoelig persoons­

Scholen hoeven niet zelf de pen te

gegeven. Het gebruik van foto’s in de

pakken om contracten op te stellen. De

klas en les is niet noodzakelijk voor dat

sectorraden PO-Raad en VO-raad, onder-

lesgeven. Als je dus een foto op sociale

steund door Kennisnet, hebben juist

media wilt publiceren, moet je toestem-

namens de scholen afspraken gemaakt

ming hebben van ouders. En de school

met leveranciers, en die vastgelegd in

kan dat snel en eenvoudig regelen

het convenant.’

bijvoorbeeld bij de inschrijving van een nieuwe leerling. ’

Veel docenten willen sociale media niet meer inzetten in hun lessen vanwege

Is het noodzakelijk dat een school een

de angst voor privacyschending. Hoe

privacyreglement opneemt?

kunnen zij toch gebruik maken van

‘Noodzakelijk is het niet, het staat niet

sociale media zodat het leuk, leerzaam

in de wet. Maar het is wel een uitgelezen

en vooral veilig is?

kans om uit te leggen hoe je tegen

‘Zorg dat je bewust bent van wat er mag

privacy aankijkt en hoe je als school

(en niet). In de brochure ‘Privacy in 10

met persoonsgegevens om gaat. Dat is

stappen’ leggen we uit dat het misschien

onderdeel van transparantie: de school

wel verstandig is om op school afspraken

heeft de verplichting om ouders goed te

over sociale media te maken wat leer­

informeren. Dus het is wel raadzaam een

lingen maar ook met docenten. Maar ook

privacyreglement te hebben.’

een sociaal veilige omgeving is belangrijk voor kinderen om zich goed te kunnen

Veel scholen slaan privacygevoelige

ontwikkelen en te kunnen leren. Sociale

gegevens op in de cloud. Is dat veilig?

media horen thuis in die omgeving.

‘De cloud is een mooie en goede

De nieuwe publicatie ‘Sociale veiligheid

technische toepassing waardoor

op school en internet’ van Kennisnet

IT-kosten kunnen verminderen en

en Stichting School & Veiligheid helpen

administratieve lasten verlicht kunnen

­scholen sociale veiligheid te regelen

worden. Als je bij het inrichten van zo’n

(www.kennisnet.nl/artikel/sociale-veiligheid-

cloudvoorziening op tijd aandacht geeft

op-school-en-internet-vergroot-je-zo/).’

aan aspecten als eigendom, de uitwissel­ baarheid van gegevens, beveiliging en

Hoe moet een school omgaan met

privacy dan kan zo’n cloud van grote

kritische reacties over de school of

meerwaarde zijn.’

docenten van leerlingen of ouders op sociale media?

met een groot stuk Europese privacy­

Eind 2014 berichtte RTL Nieuws

‘Open en transparant de discussie

wetgeving: de Algemene Verordening

dat scholen privégegevens uit­

aangaan. Verwijder kritische reacties

Gegevensbescherming. Die verordening

wisselden met uitgeverijen. Hoe

van leerlingen of ouders niet meteen

wordt straks directe wetgeving en dat

zit dat nu wettelijk?

(tenzij ze een fatsoengrens overschrijden

vervangt eigenlijk onze huidige Wet

‘Het is goed om vast te stellen dat

natuurlijk). Reageer openbaar en neem

bescherming persoonsgegevens (Wbp).

die data niet misbruikt zijn voor bijvoor-

eventueel contact op voor een persoon-

Dat heeft voordelen omdat de privacy

beeld advertenties. Sterker nog:

lijk gesprek. Organiseer ontmoetingen

dan overal in Europa hetzelfde is

dat verzamelen past volledig in de

met ouders over mediawijsheid. Leg uit

beschermd. Er komt dus nogal wat op

wettelijke kaders. Verder hebben we nu

waarom het belangrijk is dat kinderen

ons af. Als ik heel negatief zou zijn, zou

afspraken gemaakt in het Convenant

daarin worden onderwezen, benadruk

ik zeggen dat we in het onderwijs met

Digitale Onderwijsmiddelen en Privacy

de grote aantrekkingskracht van media

0-1 achterstaan. Met die AVG zou dat

(Leermiddelen en Toetsen), waardoor

op kinderen en daarmee de kansen

snel 0-2 kunnen worden als we niet

het commercieel gebruik van persoons­

voor het onderwijs, en leg uit wat uw

opletten. Het is dus zaak dat we alles

gegevens inmiddels juridisch helemaal

school doet om de privacy van leerlingen

goed op orde krijgen.’

is uitgesloten.’

te waarborgen.’ <<

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

21

In de rubriek ‘How To’ leer je stap voor stap werken met een praktische toepassing die geschikt is voor het onderwijs. Suggesties of verzoekjes voor deze rubriek? Stuur een mail naar cos@edg.nl

How to... Windows Journal Bij het digibord zit vaak speciale software waarmee je op het bord kunt schrijven en tekenen.

Die software hoort vaak bij het merk digibord. Weinig mensen weten dat er vanaf Windows 7 Windowssoftware op pc’s staat waarmee je kunt werken op een digibord. In deze How to… bekijken we de mogelijkheden van Windows Journal. Is het een goed alternatief voor de bekendere digibordprogramma’s?

Door Henk Botter

DE EERSTE STAPPEN

Markeervlaggetjes

Op veel netwerkcomputers in het onder-

aanbrengen. De werk-

wijs wordt Windows 7 gebruikt, daarom

balk Opmaak geeft de

beschrijven we in deze How to… de

mogelijkheid om tekst

situatie zoals die zich op een pc met

vet of cursief te maken

deze Windowsversie voordoet. Het is

en om diverse kleuren

even zoeken op zo’n Windows 7-pc om

te kiezen. De werkbalk

Windows Journal te vinden. Je klikt op

Beeld heeft maar drie

de Startknop, gaat via Alle programma’s

knoppen: Pannen,

naar Bureau-accessoires, klikt op

Inzoomen en Uitzoomen.

Table PC en onder de programma’s Handschriftherkenning aanpassen en

LINIËRING

Invoerpaneel Tablet PC vinden we het

Omdat we de weergave op ons scherm niet vinden passen bij het

programma Windows Journal. Nadat

formaat van ons digibord, gaan we dat aanpassen. Onder Bestand

we erop geklikt hebben, opent zich het

is de optie Pagina-instelling beschikbaar. In het tabblad Papier

programma.

kunnen we het papierformaat aanpassen en eventueel de afdrukstand van Staand aanpassen naar Liggend en dit als standaard instellen. Bij het tabblad Stijl kun je de Lijnstijl Schoolliniëring veranderen in een smallere of bredere liniëring, maar ook kun je een raster kiezen (handig bij Rekenen en Wiskunde) of een blanco

PEN

scherm aanzetten. De schoolse rode margeregel is overal aan- en

We zien een groot ‘vel’ met lijntjes met een ouderwetse rode

uit te zetten. Ook is het mogelijk om de papierkleur te veranderen.

kantlijnstreep aan de linkerkant. Bovenaan is een soort kop­

Je kunt er zo voor kiezen om een zwarte achtergrond te gebruiken

tekstvak aangebracht waarin een tekst kan worden gezet en

waarop je met wit gaat schrijven en tekenen. Ten slotte kun je bij

waarin ook al de datum is geplaatst. Bovenin het scherm zien we

het tabblad Achtergrond en titelgebied een afbeelding als achter-

een bekende opmaak. Er zijn zeven uitklapmenu’s beschikbaar:

grond kiezen en die eventueel transparant in een hoek plaatsen.

Bestand, Bewerken, Beeld, Invoegen, Acties, Extra en Help. Onder

Zo is het ook mogelijk om een eigen afbeelding, bijvoorbeeld een

deze zeven woorden staan 15 icoontjes die zijn verdeeld in twee

logo, op het notitieblad te plaatsen. De laatste optie gaat over het

werkbalken, namelijk Standaard en Pen. Omdat er een grote grijze

Titelgebied: je kunt dit gebied uitzetten of als je het titelgebied wel

ruimte beschikbaar is onder deze twee werkbalken, zetten we via

wilt handhaven, de datum verwijderen.

Beeld werkbalken ook de werkbalken Opmaak en Beeld aan. De Standaardwerkbalk bevat de onderdelen Nieuwe notitie, Opslaan, Zoeken, Knippen, Kopiëren, Plakken en Ongedaan maken of Opnieuw. De werkbalk Pen heeft uiteraard het onderdeel Pen waarmee je de dikte en de kleur van een pennenstreek kunt aanpassen. Er is een Markeerstift, Gum, een Selectiemiddel, een knop om Witruimte in te voegen of te verwijderen en je kunt

22

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

l s op k s en too ic r t , s ip E x tr a t

rsopschool.nl ijs w w w.computeeën erw voor het voortgezet ond

re) leside De leukste (downloadba methodes, handleidingen evaluaties van nieuwe en het ­basisonder wijs, toepassingen, n werken met handige om stap voor stap te lere ibord. sug gesties voor het dig apps voor in de klas en

EEN LESOPZET

HANDSCHRIFT

Tijdens onze lessen Aardrijkskunde willen we aandacht schenken

Ook het schrijven met de muis

aan de maansverduistering van 28 september 2015. Via

van de woorden zon, aarde en

Google vinden we een zeer geschikte afbeelding op de site

maan valt niet mee. Wel kun-

www.welingelichtekringen.nl en kopiëren die. In Windows Journal

nen we die converteren naar

klikken we op ons lege notitievel met de rechtermuisknop en

tekst: we selecteren een woord

kiezen Plakken. De afbeelding wordt geplakt en kan worden ver-

met de lasso en via Acties,

plaatst en verkleind of vergroot met de bekende vierkantjes op de

Handschrift converteren naar

hoekpunten. De afbeelding blijft in verhouding, dat is in sommige

tekst kunnen we de woorden

digibordprogramma’s niet het geval. In de Notitieregel willen we nu

veranderen in getypte tekst die

een tekst aanbrengen. Op het digibord kan dat door de Pen te

wordt geplaatst in een tekstvak.

gebruiken, maar omdat we nu op onze pc werken, kiezen we voor

Eigenlijk is het dus handiger om meteen een tekstvak in te voegen

het invoegen van getypte tekst. Meteen valt dan op dat daarvoor

in plaats van met de muis op een scherm letters te tekenen. Op

een knop ontbreekt in de vier werkbalken en dat is wel een gemis.

een echt digibord is deze optie om je handschrift te converteren

Wel is het mogelijk om via Invoegen een tekstvak toe te voegen.

een goede aanvulling.

We plaatsen dat in de Notitieregel. Door de tekst te selecteren kunnen we de opmaak aanpassen met de knoppen uit de werk­

FILMPJE

balken. Met de rechtermuisknop is ook Tekstopmaak op te roepen.

Op YouTube hebben we een filmpje gevonden waarin versneld de

Dan kun je de lettertypes en andere opmaakkenmerken selecte-

maansverduistering wordt getoond. We kopiëren via Delen de

ren. Toch wonderlijk dat dit geen standaard onderdeel van een

verkorte link en plakken die in Windows Journal. De link wordt in

werkbalk is. Inmiddels wordt het hoog tijd om onze werkzaam­

een tekstvak geplaatst en is zichtbaar als hyperlink, doordat het

heden op te slaan.

blauw en onderstreept wordt weergegeven. Het is niet mogelijk om

We klikken daarvoor

deze internetlink te koppelen aan de afbeelding in onze notitie.

op de Opslaanknop.

De standaardlocatie

CONCLUSIES

is de map Notities

We hebben de, toch wel

onder Mijn docu­

beperkte mogelijkheden,

menten. De notitie

van Windows Journal

krijgt de extensie

bekeken en lopen nog

.jnt, maar kan ook

even enkele bijzonder­

als sjabloon worden

heden langs. Onder Extra

opgeslagen.

vinden we Opties. Met behulp van drie tabbladen

LASSO

(Opmaak van notitie,

We willen onze afbeelding verplaatsen om ruimte te maken voor

Weergave, Overige) is het mogelijk om onder andere het standaard­

teksten, aantekeningen, enz. Omdat de standaardinstelling Pen

lettertype, de handschriftherkenning met de taal en de schuifbalk-

is, moeten we eerst klikken op het icoontje met de lasso, het

weergave aan te passen. Onder Extra vinden we ook nog de optie

selectiehulpmiddel. We trekken zo een snelle lijn om de afbeelding

Journal-notitieschrijver installeren of herstellen. Hiermee kan een

en kunnen die nu verplaatsen en van grootte veranderen. Met de

printerstuurprogramma worden geïnstalleerd om een kopie van

Pen of de Markeerstift maken we nu pijlen naar de zon, aarde en

het document vast te leggen en te kunnen printen. Via Bestand

maan. Op een scherm met de muis ziet dat er niet geweldig uit,

kunnen onze notities als Journal-notitie, als Webpagina of als

maar helaas ontbreken hiervoor standaard pijlen en lijnen. In de

Zwart-witafbeelding naar een e-mailgeadresseerde verstuurd

software bij de digiborden is dat standaard wel aanwezig. Wel is

worden.

het mogelijk om een lijn die je hebt getekend te selecteren met

Windows Journal kan een hulpmiddel zijn voor een digibord als

het Selectiehulpmiddel (de lasso). Je kunt vervolgens via Acties,

specifieke digibordsoftware ontbreekt. Voor het schrijven met een

Vorm wijzigen in de getekende lijn laten omzetten in een rechte

pen op het bord of voor het typen van teksten is het programma

strakke lijn, een vierkant of een cirkel/ellips. Helaas kun je die

geschikt en heeft daarvoor goede achtergronden, maar voor een

vormen niet in de gewenste stand draaien.

meer interactieve opmaak van schermen in een les met leerlingen biedt het programma beperkte mogelijkheden.

ALTERNATIEVEN • Bij de Smart- en Activeborden hoort respectievelijk de Notebook- en de ActiveInspiresoftware.

• Noordhoff Uitgevers brengt Dr. Digi op de markt. Deze software is vooral voor het basisonderwijs gemaakt en bevat veel meer mogelijkheden dan Windows Journal.

• Via www.iumi.nl is Iumi beschikbaar.

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

23

‘Kinderen hebben digitale ondersteuning van digibord hard nodig’ De digibordlessen die je kunt vinden op Digibordonderbouw.nl zijn door leerkrachten al meer dan 100.000 keer gedownload. Het brein achter de lessen is Gertrude van Walstijn, een 50-jarige leerkracht uit Apeldoorn. ‘Met een digibordles heb je meteen de aandacht van de kinderen. Ze vinden het geweldig.’

Door Mariska Bloemberg – Van der Hulst Foto’s Photo4you

Toen Gertrude van Walstijn vier jaar geleden besefte hoe leuk een digibord was, wist ze meteen dat ze er eentje in haar klas wilde. Ze is al 28 jaar leerkracht en staat bij Het Kompas in Apeldoor 26 uur per week voor de kleuters. ‘Ik was meteen enthousiast over de mogelijkheden ervan. En vooral de ­digibordlessen vond ik geweldig.’ Ze kreeg haar gewenste digitale schoolbord en sindsdien is ze volledig verknocht aan het ontwikkelen van digibordlessen voor kleuters. Hoeveel lessen ze inmiddels heeft gemaakt, weet Gertrude niet meer precies. ‘Ik ben de tel kwijt geraakt, maar het zijn er zeker 200 tot 300.’ In eerste instantie deelde ze haar lesmateriaal op www.leermiddel.digischool.nl. Dat bleek een succes. Haar materiaal werd veelvuldig gebruikt door andere leerkrachten.

Het bracht haar op het idee om een eigen website te laten bouwen waarop ze al haar digitale lessen kwijt kon. En zo ontstond www.digibordonderbouw.nl. De gratis site is erg populair, veel van haar lessen zijn al duizenden keren gedownload. En vooral in periodes waarin ze veel twittert, ziet ze het aantal downloads op haar site flink toenemen. Ze vindt het leuk om haar leermiddelen te delen. ‘Waarom zou ik alles voor

BEWEGENDE ANIMATIES

mezelf houden, als anderen er ook profijt van kunnen hebben?’,

Gertrude maakt haar digibordlessen in PowerPoint en kijkt

zegt Gertrude lachend. ‘Kinderen worden enorm enthousiast

momenteel ook naar de mogelijkheden van Photoshop. Ze

van digibordlessen. Bovendien zijn er niet veel leermiddelen

probeert de lessen zoveel mogelijk interactief te maken.

Gertrude van Walstijn

24

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

op dit gebied.’ Op haar website

Kinderen kunnen via het touchscreen van het digitale schoolbord

heeft Gertrude de lessen keurig

hun antwoorden invoeren. Gertrude: ‘Ze staan vaak te springen

gerangschikt. Noem een wille­

om het goede antwoord te geven.’ Voor de onderwijzeres is het

keurig thema en ze heeft er een

ontwikkelen van de leermiddelen een passie geworden. Het

educatieve digibordles over

maken van een les kost haar ongeveer twee tot drie avonden.

gemaakt. Je vindt er materiaal

‘Zelfs als ik bij mijn man in de auto zit, plug ik mijn laptop

over kriebelbeestjes, Valentijnsdag,

in om eraan te werken. Mijn lessen moeten constant iets

seizoenen, boerderijdieren en ga

vernieuwends hebben, dat is voor mij de uitdaging.’ Ze heeft

zo maar door. Ook maakte ze

ook in opdracht van de Kleuteruniversiteit enkele digibordlessen

handenvol lessen over letters,

gemaakt. ‘Boer Boris in de sneeuw’ en ‘Snel naar huis kleine

rijmen, klank, woordenschat,

mus’ zijn daar voorbeelden van. De kracht van digitale lessen

tellen en rekenbegrippen.

is volgens Gertrude dat kinderen spelenderwijs oefenen. ‘Ze

worden aangetrokken door de plaatjes, waardoor je als leer-

dit enthousiasme over.’ Kinderen zijn in ieder geval niet te

kracht meteen de aandacht hebt. Ik kan nog zoveel praten,

stuiten als het gaat om ict. ‘Ze vragen er zelf om, één van de

maar bij sommige kinderen blijft dat niet hangen. Ze missen

kinderen wilde zelfs een digibord voor z’n verjaardag.’ <<

dan de visuele ondersteuning die ze heel hard nodig hebben.’

Gertrude past de lessen op allerlei manieren toe in haar klas: bij de inloop, klassikaal, in een kleine kring, op de computer of

DIGIBORD MOTIVEERT KINDEREN OM TE LEREN

op tablets. ‘Het prettige is dat je als leerkracht een goede

Een digibord trekt de aandacht van leerlingen en maakt de

indruk krijgt van wie welke vaardigheden goed beheerst en wie

leerstof visueel en dynamisch. Dat concluderen leraren in

er nog moeite mee heeft. Je ziet meteen waar een kind op

een onderzoek bij een Twentse scholenstichting naar de

uitvalt. Als het constant dezelfde foute antwoorden aanklikt,

implementatie, het gebruik en de meerwaarde van het

dan weet je waarin het kind extra ondersteuning nodig heeft.’

digibord. De leerkrachten vinden dat een digibord helpt bij het uitleggen en verduidelijken, vooral omdat het snel een

EENVOUDIG TOE TE PASSEN

overzicht geeft en je de hele groep bereikt. Verder vergroot

Het gebruik van digibordlessen maakt de inzet van ict in de

een digitaal schoolbord de concentratie van leerlingen op de

klas laagdrempeliger vindt Gertrude. ‘Deze lessen kun je heel

lesinhoud en blijken leerlingen de lessen beter te begrijpen.

gemakkelijk toepassen. Dat moet ook, want als leerkrachten

Ook neemt de motivatie om te leren toe. Dat blijkt uit het

ict-materiaal niet eenvoudig kunnen inzetten, dan haken ze af.’

onderzoek van het Kohnstamm Instituut, waarin de motivatie

Ze ziet het als haar taak om anderen te motiveren bij het

van leerlingen voor wiskundelessen met en zonder digibord

inzetten van digitale leermiddelen. Ze is daarin één van de

over drie schooljaren is vergeleken. De resultaten geven

kartrekkers op haar school. ‘Ik laat vaak zien hoe een app of

steeds meer bewijs dat lesgeven met digitale schoolborden

digibordles werkt. Collega’s komen er dan achter dat het

de motivatie van leerlingen verhoogt, dit in vergelijking met

helemaal niet ingewikkeld is. En als je uitstraalt dat het vooral

lesgeven in een meer traditionele setting.

erg leuk is om ict toe te passen in de klas, dan nemen anderen

Bron: Leraar 24.nl, april 2015

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

25

LESIDEE VOOR HET BASISONDERWIJS

Slim de winter door Nu de herfst in volle gang is, maakt de natuur zich op voor de winter. Maar hoe bereiden dieren zich op die komende kou en voedselschaarste voor?

Door Suzanne de Boer

Als het kouder wordt, trekken we een trui aan. En buiten een

ALTIJD KOUD

jas met een warme sjaal. Veel dieren doen hetzelfde: zij krijgen

Er zijn ook dieren die voortdurend onder winterse omstandig­

een dichte wintervacht of een dikkere vetlaag waarmee ze

heden leven, zoals in het Noordpoolgebied. Sommige dieren

beter warm blijven.

hier, zoals de Arctische grondeekhoorn, houden in de koudste en voedselarme periode een winterslaap. Andere dieren, zoals

HAMSTEREN!

de poolvos, moeten juist hun best doen om voldoende eten

Er zijn ook dieren met een vooruitziende blik, zoals veld- en

te vinden. Ze jagen op vogels, sneeuwhazen, lemmingen en

bosmuizen en eekhoorns. Zij zoeken gevallen eikels, zaden en

muisjes. Ook lusten ze bessen en planten. Als ze meer dan

(beuken)nootjes en leggen in het najaar een voedselvoorraad

genoeg hebben, verstoppen ze dat voor mindere tijden. Soms

aan waarmee ze de winter doorkomen. Vlaamse gaaien ver-

volgen ze, onzichtbaar door hun witte vacht, een ijsbeer, in de

stoppen eikels in de grond, die ze in de winter weer opzoeken

hoop iets van zijn prooi te kunnen eten. IJsberen hebben het

(www.plantenenbeesten.info/?s=overwinteren&x=3&y=3)

nooit koud, doordat zij de dikste bontjas ter wereld dragen.

Dieren als egels, dassen en vleermuizen eten juist hun buikje

Zelfs op hun voetzolen hebben ze haar: zo glijden ze niet uit op

vol en zoeken dan een beschutte plek om een maandenlange

het ijs. IJsberen zijn dol op het vet van zeehonden en kunnen

winterslaap te houden. Hun lichaamstemperatuur daalt en

eindeloos bij een ademgat wachten tot een zeehond boven

alle inwendige processen (ook de hartslag en ademhaling)

water komt. Ze ruiken ook goed en sporen zo zelfs zeehonden

vertragen (dier-en-natuur.infonu.nl/dieren/11788-winterslaap-

onder een dikke laag sneeuw op. Ook poolvossen zijn dol

en-winterrust.html). Zelfs kikkers duiken in de modder en doen

op robben. Zij gaan voor kleine ringelrobben en wachten af

daar een tijdje hun ogen dicht: www.plantenenbeesten.info/

­wanneer een ouder het hol verlaat om voedsel te zoeken. Dan

kikker-winterslaap-overwinteren

slaat de poolvos zijn slag. Zie ook: www.natuurinformatie.nl/ nnm.dossiers/natuurdatabase.nl/i004694.html

SAMENWERKEN Nu we toch bij de waterdieren zijn: watervogels zoeken elkaar

SPREEKBEURT

op wanneer het gaat vriezen. Zijn ze op mooie dagen graag

In de poolgebieden wonen meer bijzondere dieren, zoals de

onder gelijken, als het eerste ijs ontstaat, werken smienten,

walrus, zeeolifant, veelvraat, keizerspinguïn, sneeuwuil, ­muskusos,

eenden en zwanen samen om een groot wak open te houden.

rendier, lynx en de narwal met zijn enorme tand. Laat leerlingen

Zo vriezen ze minder makkelijk vast én hebben ze te drinken.

in kleine groepjes informatie zoeken over deze pooldieren en

Veel watervogels bouwen voor de winter een laag vet op waar

hun gekozen dier kort aan de klas presenteren. Zie voor erg

ze op teren. Hun winterkost bestaat uit waterplanten en gras

leuke informatie deze PDF van het Wereld Natuur Fonds

(www.plantenenbeesten.info/overwinteren-groeperen-samenwerken).

https://assets.wnf.nl/downloads/spreekbeurt_pooldieren.pdf of

Er zijn ook vogels die al die kou liever achter zich laten en naar

bekijk het filmpje: www.npo.nl/nieuws-uit-de-natuur/08-01-2010/

het zuiden trekken. Deze vliegreis is niet zonder gevaar, maar

TELEA_1054899 vanaf minuut 6. Voor de jongere groepen kun

voor mussen, spreeuwen en lijsters een stuk aanlokkelijker dan

je jullie eigen pooldierentuin maken. Laat alle kinderen hun

in de kou te blijven. Bovendien lonkt aan het einde van de verre

favoriete pooldier natekenen en hang alle tekeningen op het

reis een heerlijke hoeveelheid voedsel: www.natuurkalender.nl/

prikbord.

Achtergrondinformatie/achtergrond_vogeltrek.asp Dit lesidee voor het basisonderwijs kun je ook downloaden op www.computersopschool.nl. Handig want de linkjes zijn dan direct klikbaar.

26

COS JAARGANG 33 NUMMER 03 – 2015

Maak uw groep spelenderwijs slimmer Ambrasoft Rekenen & Taal is de ideale aanvulling op uw lesaanbod.

De adaptieve oefensoftware is methodeonafhankelijk en wordt gebruikt door bijna 5.000 scholen. Uw leerlingen hebben thuis ook gratis toegang.

Probeer Ambrasoft Rekenen & Taal nu de eerste 3 maanden gratis!

Ga naar ambrasoft.nl/school

Nieuw dit schooljaar â&#x20AC;˘ Rekenmodules nu tabletproof â&#x20AC;˘ Rekenen Extra voor groep 7 en 8

Ambrasoft is onderdeel van Noordhoff Uitgevers

Leren wordt spelen

www.schoolsupport.nl

*

NU 3 MAANDEN GRATIS NIEUWS VAN DE WEEK De wekelijkse online nieuwsdienst van Schoolsupport!

!

WAT BIEDT NIEUWS VAN DE WEEK ONLINE?

1

Wekelijks drie aansprekende en actuele nieuwsitems voor groep 5 tot en met 8;

2

Geschreven op 2 opeenvolgende leesniveaus voor differentiatie in de klas;

3

Diverse verwerking mogelijk: woordenschat, spelling, tekstbegrip, leesstrategie, algemene kennis en links naar verdieping, beeld-, kaart- en filmmateriaal;

>

4

Als aanvulling op uw methode te gebruiken of als extra oefening of extra uitdaging;

5

Online beschikbaar voor digibord en zelfstandig werk;

6

Maakt begrijpend lezen nog leuker en is betaalbaar.

ACTIE

Extra verwerking!

*) Kijk voor meer informatie én een gratis proefabonnement van

3 maanden op schoolsupport.nl/nieuwsvandeweek. Bestel artikel COSNIEUWS’.

NW03 en gebruik voor de gratis proefperiode de kortingscode ‘COSNIEUWS’.

Actiecode is geldig t/m 31 december 2015

)