Skip to main content

1_9788418656392

Page 1

Una aproximación sociológica Coordinadoras María José Alarcón García Mercedes Alcañiz Moscardó María Rosa Cerdá Hernández Amparo Mañés Barbé María José Rodríguez Jaume

Pacte d’ Estat contra la violència de gènere

estudios de economía y sociología

tirant

humanidades

estudios de economía y sociología

Las mujeres en la Comunitat Valenciana

humanidades

Una aproximación sociológica

tirant

Las mujeres en la Comunitat Valenciana

Coordinadoras María José Alarcón García Mercedes Alcañiz Moscardó María Rosa Cerdá Hernández Amparo Mañés Barbé María José Rodríguez Jaume

El texto Las mujeres en la Comunitat Valenciana. Una aproximación sociológica (2020) coordinado por las unidades de igualdad de las cinco universidades públicas valencianas, presenta una continuidad respecto de los informes precedentes sobre esta materia realizados en los años 1986, 1999 y 2007. El estudio tiene como objetivo principal describir y analizar, desde la perspectiva del género, la realidad social de las mujeres en un amplio abanico de ámbitos temáticos. Los resultados obtenidos son de gran utilidad para la Administración Pública en lo que se relaciona con la implementación y gestión de políticas públicas, así como para investigadoras e investigadores que centren sus trabajos en los estudios sobre las mujeres, al presentar datos actuales de gran relevancia que sirven para mejorar el conocimiento sobre está temática y constatar si se avanza en alcanzar la igualdad entre mujeres y hombres.

tirant

humanidades estudios de economía y sociología


LAS MUJERES EN LA COMUNITAT VALENCIANA UNA APROXIMACIÓN SOCIOLÓGICA


COMITÉ CIENTÍFICO DE LA EDITORIAL TIRANT HUMANIDADES

Manuel Asensi Pérez

Catedrático de Teoría de la Literatura y de la Literatura Comparada Universitat de València

Ramón Cotarelo

Catedrático de Ciencia Política y de la Administración de la Facultad de Ciencias Políticas y Sociología de la Universidad Nacional de Educación a Distancia

Mª Teresa Echenique Elizondo Catedrática de Lengua Española Universitat de València

Juan Manuel Fernández Soria

Catedrático de Teoría e Historia de la Educación Universitat de València

Pablo Oñate Rubalcaba

Catedrático de Ciencia Política y de la Administración Universitat de València

Joan Romero

Catedrático de Geografía Humana Universitat de València

Juan José Tamayo

Director de la Cátedra de Teología y Ciencias de las Religiones Universidad Carlos III de Madrid

Procedimiento de selección de originales, ver página web: www.tirant.net/index.php/editorial/procedimiento-de-seleccion-de-originales


LAS MUJERES EN LA COMUNITAT VALENCIANA UNA APROXIMACIÓN SOCIOLÓGICA

MARÍA JOSÉ ALARCÓN GARCÍA MERCEDES ALCAÑIZ MOSCARDÓ MARÍA ROSA CERDÁ HERNÁNDEZ AMPARO MAÑÉS BARBÉ MARÍA JOSÉ RODRÍGUEZ JAUME Coordinadoras

Pacte d’ Estat contra la violència de gènere

tirant humanidades Valencia, 2021


Copyright ® 2021 Todos los derechos reservados. Ni la totalidad ni parte de este libro puede reproducirse o transmitirse por ningún procedimiento electrónico o mecánico, incluyendo fotocopia, grabación magnética, o cualquier almacenamiento de información y sistema de recuperación sin permiso escrito de los autores y del editor. En caso de erratas y actualizaciones, la Editorial Tirant Humanidades publicará la pertinente corrección en la página web www.tirant.com.

© VV.AA.

© TIRANT HUMANIDADES EDITA: TIRANT HUMANIDADES C/ Artes Gráficas, 14 - 46010 - Valencia TELFS.: 96/361 00 48 - 50 FAX: 96/369 41 51 Email:tlb@tirant.com www.tirant.com Librería virtual: www.tirant.es ISBN: 978-84-18656-39-2 MAQUETA: Tink Factoría de Color Si tiene alguna queja o sugerencia, envíenos un mail a: atencioncliente@tirant.com. En caso de no ser atendida su sugerencia, por favor, lea en www.tirant.net/index.php/empresa/politicas-de-empresa nuestro procedimiento de quejas. Responsabilidad Social Corporativa: http://www.tirant.net/Docs/RSCTirant.pdf


AUTORÍA M. José Alarcón García Mercedes Alcañiz Moscardó Antonio Ariño Villarroya Juana Aznar Márquez Irene Belmonte-Martín Pablo Caballero Pérez Mª Rosa Cerdá Hernández Eva Cifre Gallego Pilar Domínguez-Castillo Alejandro Espí Hernández Iluminada Fuertes Fuertes Santiago García Campá Diana Gil González Purificación Heras González Diana Jareño Ruiz Amparo Mañés Barbé Ana Mª Martí de Olives Ainara Nardi Rodríguez Mª Jesús Navarro Ríos Ramón Llopis Goig Elena Llorca Asensi Laritza Margaret Machín Rincón José Luis Monzón Campos Sandra Obiol Francés Mª José Rodríguez Jaume Raúl Ruiz Callado Ángel Soler Guillen Luisa Tolosa Robledo Natalia Torner Ávalos Alicia Villar Aguilés


Índice PRÓLOGO.......................................................................................................... 19 INTRODUCCIÓN.............................................................................................. 21

BLOQUE I POBLACIÓN 1. DEMOGRAFÍA............................................................................................. 27 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 27 1.1. POBLACIÓN......................................................................................... 27 1.1.1. Pirámides de población geográfica............................................... 28 1.1.2. Saldos de población..................................................................... 33 1.2. MOVIMIENTO NATURAL DE LA POBLACIÓN................................ 34 1.2.1. Natalidad.................................................................................... 34 1.2.1.1. Tasa Bruta de Natalidad............................................... 34 1.2.1.2. Razón de sexo al nacimiento........................................ 36 1.2.2. Fecundidad.................................................................................. 36 1.2.2.1. Tasa Global de Fecundidad........................................... 37 1.2.2.2. Tasa de Fecundidad por edades.................................... 37 1.2.2.3. Indicador Coyuntural de Fecundidad (ICF).................. 39 1.2.2.4. Edad Media a la Maternidad (EMM)........................... 41 1.2.2.5. Interrupciones Voluntarias del Embarazo..................... 42 1.2.3. Tasa Bruta de Mortalidad............................................................ 46 1.2.3.1. Tasa de Mortalidad Infantil.......................................... 46 1.3. ENVEJECIMIENTO DEMOGRÁFICO Y CONDICIÓN SOCIAL DE LA POBLACIÓN MAYOR..................................................................... 48 1.3.1. Esperanza de vida........................................................................ 48 1.3.2. Edad media de la población........................................................ 49 1.3.3. Índice de envejecimiento.............................................................. 50 1.3.4. Índice de Longevidad.................................................................. 52 1.3.5. Tasa de dependencia.................................................................... 53 1.3.6. Feminización del envejecimiento................................................. 55 1.3.7. Reconocimiento social hacia las personas mayores...................... 55 RESUMEN..................................................................................................... 58 REFERENCIAS.............................................................................................. 59 2. FAMILIA(S)................................................................................................... 61 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 61 2.1. HOGARES............................................................................................. 61 2.1.1. Número de hogares unipersonales............................................... 63


10

Índice

2.1.2. Número de hogares monoparentales........................................... 64 2.1.3. Número de hogares configurados por una pareja........................ 64 2.2. PROCESOS DE ENTRADA, PERMANENCIA Y SALIDA EN LA CONVIVENCIA FAMILIAR.................................................................. 65 2.2.1. Estado civil.................................................................................. 65 2.2.2. Estructuras familiares.................................................................. 67 2.2.3. Nupcialidad................................................................................ 69 2.2.3.1. Edad Media de Nupcialidad......................................... 70 2.2.4. Rupturas..................................................................................... 72 2.2.4.1. Tipos de rupturas......................................................... 72 2.2.4.2. Divorcialidad................................................................ 74 2.3. FILIACIÓN: PRESENCIA DE HIJAS E HIJOS EN EL HOGAR............ 75 2.4. OTRAS FORMAS DE CONSTRUIR FAMILIAS: ALTERNATIVAS A LA FILIACIÓN BIOLÓGICA................................................................. 79 2.4.1. Adopciones................................................................................. 79 2.4.2. Actitudes, percepciones y comportamientos ante las nuevas formas familiares según filiación en cifras........................................ 80 RESUMEN..................................................................................................... 82 REFERENCIAS.............................................................................................. 83 3. DIVERSIDAD ÉTNICA, FUNCIONAL Y SEXUAL....................................... 87 3.1. DIVERSIDAD ÉTNICA: EL PUEBLO GITANO.................................... 87 3.1.1. Protección normativa en la Comunitat Valenciana...................... 87 3.1.2. Entidades Asociativas sobre la población gitana.......................... 88 3.1.3. El pueblo gitano en cifras. Análisis sociodemográfico.................. 89 3.1.3.1. Distribución de la población por provincias................. 90 3.1.3.2. Perfil formativo............................................................ 91 3.1.3.3. Actividad económica y laboral..................................... 93 3.1.3.4. Ingresos y pobreza........................................................ 95 3.1.3.5. Vivienda....................................................................... 96 CONCLUSIONES Y PROPUESTAS DE ACTUACIÓN............... 97 3.2. DIVERSIDAD FUNCIONAL: DISCAPACIDAD Y ENFOQUE DE GÉNERO.................................................................................................... 99 3.2.1. Introducción................................................................................ 99 3.2.2. Identificación y distribución de las personas con discapacidad.... 100 3.2.2.1. Nivel de estudios.......................................................... 106 3.2.2.2. Situación en el mercado laboral.................................... 108 3.2.2.3. Asociacionismo............................................................ 110 CONCLUSIONES Y PROPUESTAS DE ACTUACIÓN............... 113 3.3. DIVERSIDAD SEXUAL E IDENTITARIA............................................. 115 3.3.1. Introducción................................................................................ 115 3.3.2. Discriminación y motivación de la normativa LGTB................... 117 3.3.3. Planes de diversidad en Administraciones Públicas y ámbito privado............................................................................................ 118 3.3.4. Asociaciones y movimientos sociales........................................... 124 3.3.5. Protocolos de actuación y otras medidas de protección y denuncia social..................................................................................... 125


11

Índice

3.3.6. Acceso al sistema sanitario público de las personas LGTB.......... 127 REFERENCIAS.............................................................................................. 129 4. MIGRACIONES............................................................................................ 133 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 133 4.1. ANTECEDENTES.................................................................................. 136 4.1.1 Bases de datos............................................................................. 138 4.2. ANÁLISIS DEMOGRÁFICO................................................................. 139 4.2.1. Estructura demográfica de la población extranjera...................... 139 4.2.2 Dinámica migratoria................................................................... 147 4.3. FORMACIÓN Y EMPLEO.................................................................... 150 4.3.1. Nivel educativo y formación....................................................... 154 4.3.2. Empleo........................................................................................ 157 4.4. VIVIENDA Y EMANCIPACIÓN RESIDENCIAL.................................. 158 4.4.1. Emancipación residencial............................................................ 159 4.4.2 Composición y situación de los hogares...................................... 160 4.5. CONDICIONES DE VIDA..................................................................... 162 RESUMEN..................................................................................................... 164 REFERENCIAS.............................................................................................. 166

BLOQUE II FORMACIÓN, INFORMACIÓN Y CULTURA 1. EDUCACIÓ I FORMACIÓ............................................................................ 171 INTRODUCCIÓ............................................................................................ 171 1.1. EXPLORACIÓ DE LA INFORMACIÓ DISPONIBLE........................... 172 1.1.1. Les dones en l’Educació Infantil.................................................. 172 1.1.2. Les dones en l’Educació Primària................................................ 176 1.1.3. Les dones en l’Educació Secundària Obligatòria.......................... 179 1.1.4. Les dones en el Batxillerat........................................................... 181 1.1.5. Les dones en la Formació Professional........................................ 184 1.1.6. Les dones en els ensenyaments de música, dansa, arts plàstiques i disseny i art dramàtic.................................................................. 190 1.1.7. Les dones en les Escoles Oficials d’Idiomes.................................. 196 1.1.8. Les dones en la Universitat.......................................................... 197 1.1.9. Les dones en l’aprenentatge al llarg de la vida............................. 210 CONCLUSIONS: L’EDUCACIÓ I LES DONES, ENTRE L’ÈXIT ACADÈMIC I LES DISCRIMINACIONS OCULTES.......................................... 211 PROPOSTES I RECOMANACIONS............................................................. 212 REFERÈNCIES.............................................................................................. 215 2. IGUALDAD ENTRE MUJERES Y HOMBRES EN LA CULTURA.............. 217 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 217 2.1. LOS VALORES EN LA CV DESDE LA PERSPECTIVA DE GÉNERO.. 218


12

Índice

2.1.1. 2.1.2. 2.1.3. 2.1.4.

Valores preferidos en el proceso educativo.................................. 218 La naturaleza de la ciudadanía.................................................... 219 Pertenencia asociativa................................................................. 220 Valoración de la situación actual................................................. 221 2.1.4.1. Experiencias vitales:..................................................... 222 2.1.5. Formas de convivencia y relaciones de género............................. 223 2.1.5.1. Opiniones sobre la igualdad de género......................... 223 2.1.5.2. Permisividad, libertad y diversidad sexual:................... 224 2.1.6. Posiciones postmaterialistas........................................................ 225 2.1.7. La moral económica.................................................................... 227 2.1.8. El debate “entre público y privado” en la provisión de servicios.. 228 2.1.8.1. Actitudes ante distintos tipos de igualdad..................... 228 2.1.8.2. El éxito en los estudios................................................. 229 2.1.8.3. Las opiniones sobre la provisión de servicios................ 230 2.1.9. El valor de la vida....................................................................... 232 2.1.10. El sentido de pertenencia............................................................. 234 2.1.11. La confianza interpersonal.......................................................... 236 2.1.12. El interés por la política.............................................................. 236 2.2. LA PARTICIPACIÓN CULTURAL........................................................ 238 2.2.1. El concepto de cultura................................................................. 238 2.2.2. Actividades en el tiempo libre...................................................... 240 2.2.3. Los equipamientos poseídos........................................................ 242 2.2.4. Formación recibida a lo largo de la vida...................................... 243 2.2.5. El repertorio de actividades y de géneros dentro de cada campo cultural........................................................................................ 244 2.2.6. La frecuencia de práctica............................................................. 249 2.2.7. Rasgos de identidad.................................................................... 250 2.2.8. Motivos que dificultan la participación cultural.......................... 254 2.2.9. Propuestas políticas para fomentar la asistencia.......................... 256 2.3. LA FORMACIÓN EN PROFESIONES ARTÍSTICAS............................ 257 2.3.1. Datos generales........................................................................... 258 2.3.2. Titulación Superior de Arte Dramático........................................ 259 2.3.3. Titulación superior de Artes Plásticas (Cerámica)........................ 260 2.3.4. Escuela Superior de Danza.......................................................... 260 2.3.5. Titulación Superior de Diseño..................................................... 261 2.3.6. Titulación superior de música...................................................... 262 CONCLUSIONES.......................................................................................... 264 REFERENCIAS.............................................................................................. 266 3. ACTIVIDAD FÍSICA Y DEPORTIVA............................................................ 267 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 267 3.1. LA PRÁCTICA DEPORTIVA................................................................. 269 3.1.1. Interés por el deporte.................................................................. 269 3.1.2. Práctica deportiva....................................................................... 271 3.1.3. Frecuencia de la práctica deportiva............................................. 272 3.2. CARACTERÍSTICAS DE LA PRÁCTICA DEPORTIVA......................... 273 3.2.1. Modalidades deportivas practicadas............................................ 274


13

Índice

3.2.2. Escenarios de la práctica deportiva.............................................. 277 3.2.3. Motivos de la práctica deportiva................................................. 278 3.2.4. Motivos por los que no se practica deporte................................. 279 3.3. PERTENENCIA A FEDERACIONES, ASOCIACIONISMO Y VOLUNTARIADO DEPORTIVO....................................................................... 280 3.3.1. Posesión de licencia federativa..................................................... 280 3.3.2. Participación en asociaciones, clubes, gimnasios y similares........ 283 3.3.3. Acciones de apoyo al deporte: voluntariado y donaciones........... 284 3.4. ASISTENCIA A ESPECTÁCULOS Y CONSUMO DEPORTIVO........... 285 3.4.1. Información acerca de temas deportivos...................................... 285 3.4.2. Asistencia a espectáculos deportivos............................................ 286 3.4.3. Consumo de espectáculos deportivos.......................................... 287 CONCLUSIONES.......................................................................................... 289 BIBLIOGRAFÍA............................................................................................. 291 4. SOCIEDAD DE LA INFORMACIÓN............................................................ 293 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 293 4.1. MEDIOS DE COMUNICACIÓN........................................................... 297 4.2. LA COMUNITAT VALENCIANA Y LAS TIC EN DATOS.................... 304 4.2.1. Tecnologías de la Información: empresas..................................... 309 4.2.2. Tecnologías de la Información: Hogares...................................... 311 4.2.2.1. Acceso a Internet.......................................................... 313 4.2.2.2. Usos de Internet............................................................ 314 4.2.2.3. Administración electrónica........................................... 316 4.2.2.4. Cloud Computing......................................................... 317 4.2.2.5. Comercio electrónico.................................................... 318 4.2.2.6. Menores....................................................................... 318 4.2.2.7. Diversidad funcional.................................................... 320 4.3. LA E-IGUALDAD EN LA COMUNITAT VALENCIANA...................... 321 CONCLUSIONES.......................................................................................... 325 REFERENCIAS.............................................................................................. 326

BLOQUE III ECONOMÍA, EMPLEO Y CONCILIACIÓN 1. MERCADO LABORAL................................................................................. 331 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 331 1.1. ACTIVIDAD.......................................................................................... 333 1.2. EMPLEO................................................................................................ 340 1.2.1. Evolución del empleo y diferencias por provincias...................... 340 1.2.2. Diferencias en función de la edad y la cualificación..................... 343 1.3. EMPLEOS EN LOS QUE SE OCUPAN LAS MUJERES........................ 347 1.4. CALIDAD DEL EMPLEO: TIEMPO PARCIAL Y TEMPORALIDAD... 353 1.4.1. Empleo según tipo de jornada..................................................... 353 1.4.2. Temporalidad.............................................................................. 356


14

Índice

1.5. DESEMPLEO......................................................................................... 357 1.6. ESTRUCTURA SALARIAL.................................................................... 364 RESUMEN..................................................................................................... 368 REFERENCIAS.............................................................................................. 371 2. CONCILIACIÓN DE LA VIDA LABORAL, FAMILIAR Y PERSONAL, CORRESPONSABILIDAD USOS DEL TIEMPO................................................ 373 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 373 2.1. RELACIONES DE GÉNERO Y CORRESPONSABILIDAD................... 375 2.1.1. Género y usos del tiempo en la Comunidad Valenciana............... 375 2.1.2. Distribución del trabajo doméstico y de cuidado......................... 380 2.1.3. Efectos de la maternidad/paternidad en la vida profesional de mujeres y hombres...................................................................... 385 2.2. ACCIONES, MEDIDAS Y SERVICIOS OFERTADOS POR LA ADMINISTRACIÓN PÚBLICA....................................................................... 387 2.2.1. Normativas relacionadas con la conciliación de la vida laboral, personal y familiar...................................................................... 387 2.2.1.1. Los permisos de maternidad......................................... 388 2.2.1.2. Permisos de paternidad................................................. 388 2.2.1.3. Excedencias por cuidado de hijos e hijas...................... 390 2.2.1.4. Excedencias por cuidado de familiares......................... 391 2.2.1.5. Solicitud de reducción de jornada por motivos de conciliación........................................................................ 393 2.2.2. Servicios...................................................................................... 395 2.2.2.1. Centros de Educación Infantil de primero y segundo ciclo.............................................................................. 395 2.2.2.2. Alumnado matriculado en centros infantiles................. 395 2.2.2.3. Tasas netas de escolaridad............................................ 397 2.2.2.4. Residencias para personas mayores y dependientes....... 398 2.3. EMPRESAS Y CONCILIACIÓN DE LA VIDA LABORAL Y FAMILIAR...................................................................................................... 401 2.3.1. Flexibilidad horaria..................................................................... 401 2.3.2. Flexibilidad de la jornada laboral................................................ 403 RESUMEN..................................................................................................... 405 REFERENCIAS.............................................................................................. 407 3. COOPERACIÓN Y ECONOMÍA SOCIAL................................................... 409 PRESENTACIÓN........................................................................................... 409 3.1. PRINCIPALES RESULTADOS............................................................... 412 3.2. ACTIVIDAD Y OCUPACIÓN DE LAS MUJERES EN LA ECONOMÍA SOCIAL DE LA COMUNITAT VALENCIANA..................................... 415 3.2.1. La participación de las mujeres valencianas en la población total, la población activa, la población ocupada y la población parada. 415 3.2.2. Mujeres ocupadas en cooperativas y sociedades laborales........... 420 3.2.3. La ocupación de las mujeres en las ramas de actividad de las cooperativas................................................................................ 424


15

Índice

3.2.4. 3.2.5. 3.2.6. 3.2.7.

Mujeres ocupadas y nivel de estudios terminados........................ 426 Mujeres ocupadas y tipos de jornada laboral.............................. 428 Mujeres ocupadas y grupos de ocupación................................... 430 Acceso de las mujeres de nacionalidad extranjera a la población ocupada en cooperativas y sociedades laborales.......................... 434 3.3. LA BRECHA SALARIAL DE LAS MUJERES VALENCIANAS............. 435 3.3.1. Concepto de brecha salarial........................................................ 435 3.3.2. Brecha salarial media de las mujeres, y brecha salarial por grupos de edad........................................................................................ 436 3.3.3. Brecha salarial de las mujeres por sector de actividad.................. 437 3.3.4. Brecha salarial de las mujeres por tipo de jornada y duración del contrato...................................................................................... 438 3.3.5. Brecha salarial de las mujeres por antigüedad en la empresa....... 439 3.3.6. Brecha salarial de las mujeres por nivel educativo....................... 440 3.3.7. Brecha salarial de las mujeres por nacionalidad........................... 441 3.3.8. Ingresos de las mujeres y los hombres a lo largo de su ciclo vital. 442 3.4. PARTICIPACIÓN DE LAS MUJERES EN EL TRABAJO DE LAS ONG DE ACCIÓN SOCIAL............................................................................ 445 3.4.1. Delimitación del tercer sector de acción social, TSAS.................. 445 3.4.2. Participación de las mujeres en el empleo del TSAS..................... 446 3.4.3. Participación de las mujeres en el voluntariado del TSAS............ 450 3.4.4. Las mujeres en el personal directivo del TSAS............................. 452 3.5. EL TRABAJO DE LAS MUJERES EN LAS ONG DE LA COOPERACIÓN AL DESARROLLO...................................................................... 454 3.5.1. Delimitación del sector de ONGD............................................... 454 3.5.2. Empleo de las mujeres en las ONGD........................................... 456 3.5.3. Presencia de las mujeres en la dirección de las ONGD................ 460 OTRAS RECOMENDACIONES.................................................................... 461 ANEXO METODOLÓGICO......................................................................... 461 REFERENCIAS.............................................................................................. 464 4. MEDIO RURAL............................................................................................ 467 4.1. EL MEDIO RURAL DE LA COMUNIDAD VALENCIANA................. 467 4.2. ¿HAY DESPOBLAMIENTO EN LAS COMARCAS RURALES DE LA COMUNIDAD VALENCIANA?............................................................ 472 4.3. ENVEJECIMIENTO DE LA POBLACIÓN RURAL DE LA COMUNIDAD VALENCIANA.............................................................................. 478 4.4. LOS SECTORES PRODUCTIVOS......................................................... 481 4.4.1. Sector primario........................................................................... 482 4.4.2. Sector secundario........................................................................ 486 4.4.3. Sector servicios............................................................................ 489 4.4.4. Construcción............................................................................... 492 4.5. EL MERCADO DE TRABAJO............................................................... 492 4.5.1. Tasas de actividad....................................................................... 494 4.5.2. Tasas de Ocupación..................................................................... 496 4.5.3. Tasas de desempleo..................................................................... 498 4.5.4. Demandantes no Parados/as........................................................ 505


16

Índice

4.6. INFRAESTRUCTURAS DE SERVICIOS................................................ 506 4.6.1. Educación................................................................................... 507 4.6.1.1. Educación infantil, primaria y secundaria..................... 508 4.6.1.2. Enseñanzas especializadas............................................ 509 4.6.2. Infraestructuras Sanitarias........................................................... 510 4.6.3. Bienestar Social........................................................................... 511 CONCLUSIONES.......................................................................................... 512 REFERENCIAS.............................................................................................. 513

BLOQUE IV SALUD, VIOLENCIAS DE GÉNERO Y CONTRA LAS MUJERES 1. SALUD........................................................................................................... 517 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 517 1.1. EL GÉNERO COMO EJE DE DESIGUALDAD..................................... 517 1.2. LA SALUD DE LAS MUJERES EN EL CONTEXTO GLOBAL............ 518 1.3. LA ATENCIÓN SANITARIA ANTE LAS DESIGUALDADES DE GÉNERO EN SALUD................................................................................. 519 1.4. METODOLOGÍA.................................................................................. 520 1.4.1. Fuentes de información y análisis de los datos............................. 520 1.4.2. Variables de estudio.................................................................... 521 1.5. RESULTADOS........................................................................................ 523 CONCLUSIONES.......................................................................................... 534 PROPUESTAS Y RECOMENDACIONES DE ACTUACIÓN A NIVEL POLÍTICO.................................................................................................. 536 REFERENCIAS.............................................................................................. 537 2. LA RESPUESTA INSTITUCIONAL A LA VIOLENCIA DE GÉNERO......... 539 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 539 2.1. METODOLOGÍA.................................................................................. 541 2.2. RESULTADOS........................................................................................ 543 2.2.1. Datos de interés........................................................................... 543 2.2.2. Número de denuncias efectuadas por mujeres. Número de mujeres y menores asesinadas/os y huérfanas/os................................. 546 2.2.3. Respuesta institucional en término de medidas de apoyo, protección y ayudas socio-económicas ofrecidas................................... 548 2.2.3.1. Sistema de seguimiento integral en casos de violencia de género-VIOGEN.......................................................... 548 2.2.3.2. Oficinas de Asistencia a las Víctimas del Delito (OAVD).............................................................................. 549 2.2.3.3. Centro Mujer 24 horas................................................. 550 2.2.3.4. ATENPRO................................................................... 557 2.2.3.5. Llamadas al 016........................................................... 558 2.2.3.6. Dispositivos electrónicos de seguimiento...................... 559


17

Índice

2.2.3.7. Ayudas económicas directas e indirectas a mujeres víctimas VdG.................................................................... 560 2.2.3.8. Residencia y permiso de trabajo a mujeres extranjeras. 562 2.2.4. La respuesta institucional a la problemática desde el ámbito judicial.............................................................................................. 563 2.2.4.1. Mujeres inscritas en el Registro Central para la protección de las víctimas de violencia doméstica y de género........................................................................... 563 2.2.4.2. Denuncias recibidas en los Juzgados de Violencia de Género......................................................................... 563 2.2.4.3. Órdenes de protección.................................................. 565 2.2.4.4. Adultos condenados y absueltos por Violencia de Género................................................................................. 567 2.2.4.5. Menores enjuiciados y con sentencias........................... 568 2.2.5. Respuesta institucional a la Violencia de Género desde el ámbito sanitario...................................................................................... 569 2.2.6. Respuesta institucional a la problemática desde el ámbito educativo.............................................................................................. 574 CONCLUSIONES.......................................................................................... 575 RECOMENDACIONES................................................................................. 580 REFERENCIAS.............................................................................................. 583 3. PROSTITUCION Y TRATA DE MUJERES Y NIÑAS CON FINES DE EXPLOTACIÓN SEXUAL.................................................................................. 585 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 585 3.1. PROCESO METODOLÓGICO............................................................. 602 3.2. EL DIAGNÓSTICO DE LA SITUACIÓN DE LA PROSTITUCIÓN Y LA TRATA EN LA COMUNITAT VALENCIANA................................ 603 3.2.1. Prevención................................................................................... 603 3.2.2. Protección................................................................................... 616 3.2.3. Persecución del delito.................................................................. 622 CONCLUSIONES.......................................................................................... 626 PROPUESTAS Y RECOMENDACIONES DE ACTUACIÓN......................... 627 REFERENCIAS.............................................................................................. 630

BLOQUE V PODER Y POLÍTICA 1. PARTICIPACIÓN POLÍTICA........................................................................ 635 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 635 1.1. ELECCIONES AUTONÓMICAS........................................................... 636 1.1.1. Candidaturas electorales............................................................. 636 1.1.2. Suplencias................................................................................... 638 1.1.3. Primer puesto de candidaturas electorales................................... 640 1.1.4. Electas......................................................................................... 642


18

Índice

1.2. LES CORTS VALENCIANES................................................................. 645 1.3. ÓRGANOS ESTATUTARIOS................................................................ 649 1.4. EL CONSELL......................................................................................... 652 1.4.1. Presidencia y Vicepresidencias..................................................... 652 1.4.2. Consejerías y Secretarías autonómicas......................................... 653 1.5. DIPUTACIONES.................................................................................... 655 1.5.1. Presidencia.................................................................................. 655 1.5.2. Vicepresidencias.......................................................................... 656 1.5.3. Pleno........................................................................................... 658 1.6. AYUNTAMIENTOS............................................................................... 660 1.6.1. Alcaldía....................................................................................... 660 1.6.2. Vicealcaldía................................................................................. 662 1.6.3. Pleno........................................................................................... 664 CONCLUSIONES.......................................................................................... 666 REFERENCIAS.............................................................................................. 668 2. LIDERAZGO DE MUJERES EN EL SECTOR PRIVADO DE LA COMUNIDAD VALENCIANA...................................................................................... 671 INTRODUCCIÓN......................................................................................... 671 2.1. EXPLOTACIÓN DE LA INFORMACIÓN DISPONIBLE..................... 672 2.1.1. Identificación del objeto del análisis............................................ 673 2.1.2. Delimitación del objeto del estudio y del análisis......................... 673 2.1.3. Método de análisis...................................................................... 674 2.2. MUJERES AUTÓNOMAS CON PERSONAS ASALARIADAS.............. 675 2.3. MUJERES TRABAJADORAS POR CUENTA PROPIA - EMPLEADORAS........................................................................................................ 680 2.4. MUJERES DIRECTORAS Y GERENTES.............................................. 682 2.5. MUJERES EMPRESARIAS O MIEMBROS DE COOPERATIVAS......... 685 2.6. MUJERES EN CARGOS DE LIDERAZGO EN COOPERATIVAS........ 692 CONCLUSIONES.......................................................................................... 696 PROPUESTAS Y RECOMENDACIONES DE LAS ACTUACIONES A NIVEL POLÍTICO..................................................................................... 700 REFERENCIAS.............................................................................................. 707 CONCLUSIONES GENERALES......................................................................... 709 AUTORAS Y AUTORES..................................................................................... 717


PRÓLOGO Me complace como directora general del Instituto Valenciano de las mujeres, presentar esta publicación realizada por las cinco Universidades Valencianas, con el objeto de profundizar en los conocimientos sobre la situación de las mujeres en la Comunitat Valenciana. Los estudios de género, nos sitúan en el momento y lugar, y nos ayudan a la obtención de información necesaria para abordar políticas públicas en materia de igualdad. La apuesta feminista nos ayuda a entender la cultura contemporánea a través de una mirada trasversal de género. La lucha por la igualdad jurídica, social, política y de otros ámbitos de la sociedad, es fundamental para seguir adelante en una sociedad que pretende alcanzar sus mayores cuotas de democracia. A través de mecanismos de colaboración entre administraciones, se intenta potenciar estudios e investigaciones de rigor científico con el que demostrar esta brecha de desigualdad existente aún en nuestros días. Fruto de ese esfuerzo de colaboración, es la edición de esta publicación con 5 estudios y diagnósticos sobre perspectiva de género de forma transversal, subvencionando dichas investigaciones a través de los convenios que se han suscrito con la Consellería de Igualdad y Políticas Inclusivas, y contando a su vez con el apoyo económico del Ministerio de Igualdad. Sus investigadoras han elaborado una propuesta de estudio sobre el diagnóstico objeto del convenio, en el que se ha tenido en cuenta el impacto de género y que ha quedado estructurado en cinco líneas principales: 1. La Universitat de València se ha encargado de realizar el estudio y diagnóstico sobre la situación de las mujeres de la Comunitat Valenciana en dos ámbitos: la educación y la formación y de otra en el ámbito de la cultura y los deportes. 2. El estudio elaborado por la Universitat Politècnica de València ha versado sobre la situación en medios de Comunicación y TIC, así como en el sector de la Cooperación y la Economía Social. 3. Universitat d’Alacant: Diagnóstico de la situación demográfica, de la salud y estructuras familiares de las mujeres en la Comunitat Valenciana. 4. Universitat Miguel Hernández: Diagnóstico de la situación de la atención a la diversidad (con inclusión de minorías étnicas), trata (incluida prostitución), violencia de género y ámbito rural.


20

Maria Such i Palomares

5. Universitat Jaume I: Diagnóstico de la situación del mercado laboral, conciliación de la vida laboral y familiar (incluidos los usos del tiempo) y de la participación y toma de decisiones. En esta publicación se han aunado los esfuerzos de las investigadoras y personal de las Unidades de Igualdad de las universidades, y por otra parte de la D.G. del Instituto Valenciano de las Mujeres, apostando por dar continuidad en el avance científico y estudios de calidad, que permitan dar difusión a este tipo de información, especialmente a mujeres y su acceso en igualdad de oportunidades a los puestos de liderazgo. Solo con constancia y determinación conseguiremos acabar con el actual sustrato de desigualdades de género que subsisten. Desde el Instituto Valenciano de las Mujeres agradecemos el esfuerzo y la colaboración de todas las personas que han hecho posible estos trabajos de investigación de gran interés social, con un fin común, dotar a la sociedad de herramientas de conocimiento para que el camino hacia la igualdad sea una realidad por fin conseguida.

Maria Such i Palomares Directora General de l’Institut Valencià de les Dones


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
1_9788418656392 by Editorial Tirant Lo Blanch - Issuu