WWW.OPNIVEAU-ONLINE.NL
bovenbouw | vmbo k
Minke van Dam Geertje Plug Jante Rittersma Saskia Tromp-Lantman Stephan Verhoeff
Op niveau onderbouw/bovenbouw 2e editie: dé lesmethode voor Nederlands in het voortgezet onderwijs de methode is zowel lineair (per blok) als modulair (per vaardigheid) te doorlopen; alle toetsen en opgaven zijn gelabeld volgens de principes van OBIT en RTTI; de leesspecialist: Op niveau besteedt veel aandacht aan lezen, o.a. door de
Vern exam ieuwd e entr a i n (exa ing men
bovenbouw | vmbo k Leerwerkboek
Eindredactie Geertje Plug Ezra van Wilgenburg
leerwerkboek
eisen
samenwerking met de Jonge Jury; bij elke paragraaf een overzicht van leerdoelen met Meijerink-niveau; uitgebreid digitaal lesmateriaal op www.opniveau-online.nl.
4
NEDERLANDS toetsen
WT Omslag ONO2 4k.indd 1
2021
)
4 18/02/19 09:10
4 Opdrachten Examentraining Lezen 4.1 Waar sta je nu? 4.2 Oefenen per onderdeel 4.3 Proefexamen
153 153 168 168
Examentraining Schrijven 4.4 Waar sta je nu? 4.5 Oefenen per onderdeel 4.6 Proefexamen
169 169 172 173
Examentraining Lezen
4
2F
Jouw leerdoelen • Examen leesvaardigheid maken om te zien hoe je ervoor staat. • Extra oefenen waar dat nodig is. • Proefexamen leesvaardigheid maken.
4.1 Waar sta je nu? In opdracht 1 tot en met 5 maak je alle opdrachten voor leesvaardigheid uit een compleet examen. Omdat deze opdrachten uit één examen komen, zijn de vragen doorgenummerd van 1 tot en met 35. In opdracht 6 kijk je je werk na en bepaal je voor welke onderdelen je nog extra moet oefenen. Opdracht 1 T1
Zoekend lezen 1 Noteer de nummers van de uitspraken die juist zijn. Zoek de antwoorden op in tekst 1. Je hoeft deze tekst dus niet eerst helemaal door te lezen. Let op; deze tekst bestaat uit vier bladzijden. 1 Met een tube van 200 ml kan een gemiddelde volwassene zich een keer of acht van top tot teen insmeren. 2 Er zijn vier zonnebrandcrèmes waarvoor je meer dan tien euro per 100 ml moet betalen. 3 Clarins zonnebrandcrème scoort onvoldoende (lager dan een 5,5) op ‘bescherming’ en er is parfum aan toegevoegd. 4 Het testonderdeel ‘bescherming’ telt voor 75% mee in het testoordeel. 5 Beschermingsfactor 15 biedt een bescherming van 98% tegen uv B-straling. 6 Het woord ‘waterproof’ mag op het etiket staan als de zonnebrandcrème na 10 minuten in het water nog de helft van de oorspronkelijke bescherming biedt. Lees 7 eerst Er zijn de drieopdracht zonnebrandcrèmes met een onvoldoende (lager dan een 5,5) alsde testoordeel. in het boekje Examen VMBO-KB. Zoek daarna antwoorden 8 uv B-straling dringt dieper in de huid door. op in tekst 1. Je hoeft de tekst dus niet eerst helemaal door te lezen. 9 De Hemauit heeft hoger testoordeel voor ‘bescherming’ dan de Letzonnebrandcrème op: deze tekst van bestaat viereen bladzijden! beste koop.
4p
Tekst Tekst 1 1
Test zonnebrandmiddelen Minder beschermd dan gedacht
Het is riskant om onbeschermd de zon in de gaan, zeker in de zomer maanden. Een goede zonnebrandcrème lijkt dan onmisbaar. Maar je kunt je verkijken op hoe goed je beschermd bent, want er zijn middelen die een andere factor hebben dan op de verpakking staat. Lees verder op de volgende pagina.
producten geldt: Clinique en Clarins. Ook de zonnebrandcrème van het budgetmerk Europrofit voldeed niet. Leverancier Kruidvat kwam in actie en heeft al deze producten uit de
155
werpbeschermd ‘straling’ staatdan meergedacht informatie ook aan: Hema, Garnier en La Roche Minder Examentraining Lezen over de verschillende soorten van Posay bieden meer bescherming dan straling. test hebben we dit in de gaan, ze claimen. de zomer verpakking zou Het is riskantVoor om de onbeschermd de zon zeker Op in de jaar 15Een zonnebrandcrèmes met, eigenlijk ‘factor 50+’ moeten staan. maanden. goede zonnebrandcrème lijkt dan onmisbaar. Maar je kunt je Al volgens verpakking, factor 30 bent, want beschermen ze de huid verkijken opde hoe goed je beschermd er zijn middelen dieextra een goed, uitgeprobeerd. De belangrijkste conje hebt toch liever dat de verpakking andere factor hebben dan op de verpakking staat. clusie: drie middelen beschermen de werkelijke factor vermeldt. Ze niet zo goed als je op grond van de krijgengeldt: er dusClinique geen bonuspunten producten en Clarins. vermelde factor mag verwachten. Ook voor. de zonnebrandcrème van het Er hoort eigenlijk een lagere budgetmerk Europrofit voldeed niet. het kwam panelfactor opactie gelet? beschermingsfactor op te staan. * Waar SPF =heeft sun protection Leverancier Kruidvat Waar heeft het panel in op gelet? Geur bij het kopen van een Opvallend is dat dit voor twee dure (beschermingsfactor) en heeft al is deze producten uit de Geur is bij het kopen van een zonnebrandmiddel schappen gehaald. Heefteen eenbelangrijk product zonnebrandmiddel een belangrijk aspect, maar blijft natuurlijk een lagere beschermingsfactor dan aspect, maarOns blijftpanel natuurlijk de het boekje Examen VMBO-KB. Zoek daarna de persoonlijk. erop staat, dan ben je mindervindt lang persoonlijk. Ons panel vindtYves de Je hoeft de tekst dus niet eerst helemaal door te producten Nivea, beschermd dan van je denkt. EnCien, daarproducten Nivea, Yves bestaat uit vier bladzijden! Rocher en van Garnier hetCien, lekkerst door kun je ongemerkt verbranden, het boekje Examen VMBO-KB. Zoek daarna de Rocher en Garnier het lekkerst ruiken: ze scoren hiervoor een Beschermingsfactor? met alle vervelende gevolgen van Je hoeft de tekst dus niet eerst helemaal door te ruiken:8!ze scoren hiervoor een dikke Het panel is minder De SPF* op zonnebrandcrèmes geeft dien. De drie middelen die flink 2 / 12 lees verder ►►► bestaat uit vier bladzijden! dikke 8! Het panel is minder gecharmeerd van Lavera, aan hoeveel bescherming ze bieden afwijken krijgen daarom een lageClinique, gecharmeerd vanen Lavera, Clinique, La Roche Posay Europrofit. tegen uv B-straling. Bij het onderscore. Het omgekeerde troffen we La Roche Posay en Europrofit. werp ‘straling’ staat meer informatie ook aan: Hema, Garnier en La Roche over de verschillende soorten van Posay bieden meer bescherming dan Plakkerig? straling. Voor de test hebben we dit ze claimen. Op de verpakking zou gedacht Plakkerig? Het ‘factor gebruiksgemak werd beoordeeld jaar 15 zonnebrandcrèmes met, eigenlijk 50+’ moeten staan. Al Het gebruiksgemak werd beoordeeld door een panel van 30 consumenten. volgens de verpakking, factor 30 beschermen ze de huid extra goed, md de zon in de gaan, zeker in de zomer door een panelde van 30 consumenten. Onder smeerbaarheid, uitgeprobeerd. De belangrijkste conje hebt toch andere liever dat de verpakking de gedacht brandcrème lijkt dan onmisbaar. Maar je kunt je Onder andere en de de smeerbaarheid, plakkerigheid geur bleken de clusie: drie middelen beschermen de werkelijke factor vermeldt. Ze schermd bent, want er zijn middelen die een plakkerigheid en de geur bleken nogal te verschillen. Ons panel vindt zo goed als je krijgen er dus geen bonuspunten rmd zon in niet de staat. gaan, zeker in op degrond zomervan - de p de de verpakking nogal te verschillen. Ons panel vindt vermelde factor mag Maar verwachten. voor.Lavera het minst makkelijk te brandcrème lijkt dan onmisbaar. je kunt je Lavera het deze minst natuurcosmetica makkelijk te gebruiken: Erwant hoortereigenlijk een lagere een schermd bent, zijn middelen producten geldt: Cliniquedie en Clarins. gebruiken: deze natuurcosmetica smeert wat lastiger en is plakkeriger beschermingsfactor op te staan. * SPF = sun protection factor p de verpakking staat. Ook de zonnebrandcrème van het smeert wat lastiger en Lavera is plakkeriger dan andere middelen. geeft Opvallend is dat dit voor twee dure (beschermingsfactor) budgetmerk Europrofit voldeed niet. dan middelen. Lavera aan andere dat dit komt door het soortgeeft producten geldt: Clinique en Clarins. Leverancier Kruidvat kwam in actie aan dat dit dat komt door het soort zonnefilter gebruikt wordt. Ook de zonnebrandcrème van het en heeft al deze producten uit de Overigens blijft de huid wordt. bij alle zonnefilter dat gebruikt budgetmerk Europrofit voldeed niet. schappen gehaald. Heeft een product crèmes watblijft plakkerig. Overigens de huid bij alle Leverancier Kruidvat kwam in actie een lagere beschermingsfactor dan crèmes wat plakkerig. en heeft al deze producten uit de erop staat, dan ben je minder lang Gevoelige huid schappen gehaald. Heeft een product beschermd dan je denkt. En daarVoor wie een gevoelige huid of een Gevoelige huid een lagere beschermingsfactor dan verder ►►► door kun je ongemerkt verbranden, 2 / 12 parfumallergie heeft, lees is geur Voor wie een gevoelige huid een of een erop staat, dan ben je minder lang met alle vervelende gevolgen van punt. Dan wordtheeft, het zoeken naar een parfumallergie is geur een beschermd dan je denkt. En daares geeft dien. De drie middelen die flink middelDan zonder geurstoffen, want die punt. wordt het zoeken naar een door kun je ongemerkt verbranden, kunnen voor allergische reacties bieden afwijken krijgen daarom een lage middel zonder geurstoffen, want die met alle vervelende gevolgen van zorgen. In onze test bevatten La derscore. Het omgekeerde troffen we kunnen voor allergische reacties es geeft dien. De drie middelen die flink Roche Posay en Clinique geen rmatie ook aan: Hema, Garnier en La Roche zorgen. In onze test bevatten La bieden afwijken krijgen daarom een lage parfum.Posay Er zijnen overigens (veelal van Posay bieden meer bescherming dan Roche Clinique wel geen derscore. Het omgekeerde troffen we kleinere Er en zijn dooroverigens ons niet geteste) we dit ze claimen. Op de verpakking zou parfum. wel (veelal rmatie ook aan: Hema, Garnier en La Roche aanbieders van producten zonder et, eigenlijk ‘factor 50+’ moeten staan. Al kleinere en door ons niet geteste) van Posay bieden meer bescherming dan parfum, of speciaal voor dezonder gevoelige 30 dit beschermen ze de de verpakking huid extra goed, aanbieders van producten we ze claimen. Op zou huid. te conje hebt toch liever datmoeten de verpakking parfum, of speciaal voor de gevoelige et, eigenlijk ‘factor 50+’ staan. Al men de werkelijke factor vermeldt. Ze huid. 30 beschermen ze de huid extra goed, uv A- of uv B-straling? an de krijgen er dus geen bonuspunten te conje hebt toch liever dat de verpakking De ultraviolette straling (uv-straling) ten. voor. uv Aof uv B-straling? men de werkelijke factor vermeldt. Ze in zonlicht is onder te verdelen in De ultraviolette straling (uv-straling) an de krijgen er dus geen bonuspunten uv Aen uv Ben uv C-straling. an. *voor. SPF = sun protection factor in zonlicht is onder te verdelen inOver ten. die laatste weC-straling. ons geen Over dure (beschermingsfactor) uv Aen uvhoeven B- en uv Waar heeft het panel op gelet? zorgen te maken; ultraviolette straan. = sun protection factor 156 * SPFGeur is bij het kopen van een ling C bereikt de aarde niet, maar 3 / 12 dure (beschermingsfactor) zonnebrandmiddel een belangrijk uv A- en uv B-straling wel. De
andmiddelen
andmiddelen
4
die laatst die laatst zorgen te zorgen te ling C be ling C be uv A- en uv A- en v grootste grootste is uv B-stv is uv B-stE kleuren. kleuren. E is ook sch is ook sch schadelijk schadelijk direct; uv direct; uv door, dra door, dra en veroor en op veroor zonne op zonneb hoeveel hoeveel tegen uvb tegen uv de factor de factor huid in de huid in Ve de wordt. wordt. Ve ming na t ming na t met facto met facto oftewel 3 oftewel 3 voldoend voldoend verpakkin verpakkin het produ het produ uv A-stra helaas st uv A-stra bescherm helaas st bescherm
Te veel s Smeer Te veelflis kan eenflig Smeer een keerg kan een insmeren een keer grootte va insmeren bovenen grootte va rug, hals bovenen
rug, hals
4
gelet? gelet? en en angrijk kangrijk k de dt dt de , Yves ,erst Yves erst een een er er Clinique, Clinique, ofit. ofit.
eoordeeld eoordeeld sumenten. sumenten. arheid, de arheid, eken de ekenvindt anel anel te vindt te metica metica akkeriger akkeriger ra geeft ra geeft oort oort dt. dt. alle alle
d of een dr een of een een een nr naar nwant naar die een want die acties acties en La en eenLa een el (veelal el (veelal eteste) eteste) zonder zonder gevoelige gevoelige
-straling) -straling) elen in elen ling.inOver ling. Over 3 / 12 3 / 12
die laatste hoeven we ons geen die laatste hoevenultraviolette we ons geen zorgen te maken; strazorgen te maken; ultraviolette straling C bereikt de aarde niet, maar lingA-C en bereikt de aardewel. niet,De maar uv uv B-straling uv A- en veroorzaker uv B-stralingvan wel.zonnebrand De grootste grootste veroorzaker vande zonnebrand is uv B-straling. Die laat huid rood is uv B-straling. Die laat de rood kleuren. Een hoge dosis uv huid A-straling kleuren. Een hoge dosis A-straling is ook schadelijk voor de uv huid. Het is ook schadelijk huid. schadelijke effectvoor van de uv A zie Het je niet schadelijke uv in A zie je niet direct; uv A effect dringt van dieper de huid direct; uv A dringt dieper in de huid door, draagt bij aan huidveroudering door, draagt bij huidkanker. aan huidveroudering en veroorzaakt De SPF en zonnebrandcrèmes veroorzaakt huidkanker. op geeftDe aanSPF op zonnebrandcrèmes geeft aan hoeveel bescherming ze bieden hoeveel bescherming ze bieden tegen uv B-straling. De hoogte van tegen uv B-straling. De hoogte van je de factor geeft aan hoeveel langer de factor aan voordat hoeveelhij langer huid in degeeft zon kan rood je huid in Verbrand de zon kan hij rood wordt. je voordat zonder bescherwordt.na Verbrand je zonder ming tien minuten? Danbescherduurt het ming na tien minuten? Dan duurt het met factor 30 dus 300 minuten, met factor dus minuten, oftewel 30 30 keer zo300 lang. Mits je oftewel 30 keer zo lang. Mits je voldoende smeert. Op alle voldoende smeert. Optest allestaat dat verpakkingen in onze met een witte waas optest z’n staat huid wil verpakkingen in beschermt onze dat het product ook tegen lopen luidt het devies: goed inwrijven, het product ook beschermt tegen uv A-straling. Dat is mooi, maar zelfs destaat dikste klodders zijnmaar zo uv A-straling. Dat is mooi, helaas nergens hoeveel helaas staat nergens hoeveel uiteindelijk niet te zien. bescherming zemeer bieden. bescherming ze bieden. Verpakking Behalve de informatie over de beschermingsfactor moeten er op de verpakking instructies staan voor het gebruik. We controleerden of die in het Nederlands vermeld zijn. Ook bekeken we de aanwezigheid van een contactadres, leesbaarheid van de ingrediëntenlijst en welke claims erop staan. Te veel smeren kan niet Nooit 100% bescherming Te veel smeren kan niet van 200 Smeer flink! Met een tube Geen enkel zonnebrandmiddel biedtml Smeer flink! Met een tube van 200 ml kan een gemiddelde volwassene zich 100% bescherming en SPF 30 biedt kan een gemiddelde volwassene zich een de keer of zes bescherming van top tot teen niet dubbele van een keer of zes van top tot teen insmeren. Breng klodders aan ter30 SPF 15. Het verschil tussen SPF insmeren. Breng klodders aan ter grootte van een kleine aardbei op je en SPF 50 is ook veel kleiner dan grootte van een kleine aardbei op bovenen onderbenen, armen, buik, mogelijk zou verwachten. SPF 15 bovenen onderbenen, armen, buik, rug, hals gezicht. Voor niet biedt een en bescherming vanwie 93% rug, hals en gezicht. Voor wie niet met een witte waas op z’n huid tegen uv-B en SPF 50 van 98%.wil lopen luidt het devies: goed inwrijven, zelfs de dikste klodders zijn lees zo verder ►►► lees verder ►►► uiteindelijk niet meer te zien.
Verpakking Behalve de informatie over de
Examentraining Lezen met een witte waas op z’n huid wil Wie op ee lopen luidt het devies: goed inwrijven, dag factor zelfs de dikste klodders zijn zo regelmatig uiteindelijk niet meer te zien. half uur vo daarna elk Verpakking gezwomm Behalve de informatie over de beschermingsfactor moeten er op de verpakking instructies staan voor het gebruik. We controleerden of die in het Nederlands vermeld zijn. Ook bekeken we de aanwezigheid van een contactadres, leesbaarheid van de ingrediëntenlijst en welke claims erop staan.
Nooit 100% bescherming Geen enkel zonnebrandmiddel biedt 100% bescherming en SPF 30 biedt niet de dubbele bescherming van SPF 15. Het verschil tussen SPF 30 en SPF 50 is ook veel kleiner dan je mogelijk zou verwachten. SPF 15 biedt een bescherming van 93% tegen uv-B en SPF 50 van 98%. Wie op een zomerse zonovergoten dag factor 50 kiest, moet toch regelmatig smeren. Bij voorkeur een half uur voordat je de zon in gaat, daarna elke twee uur en zeker als je gezwommen hebt.
Bestand tegen water De term waterproof mag op een zonnebrandmiddel staan als het na 20 minuten in het water nog de helft van de oorspronkelijke bescherming biedt. Ook in het water ben je dus beschermd, maar de bescherming neemt een duik welzonovergoten af. Meer over4 / 12 Wie opna een zomerse veilig zonnen is te lezen dag factor 50 kiest, moetop toch consumentenbond.nl/zorgeloosregelmatig smeren. Bij voorkeur een zonnen. half uur voordat je de zon in gaat,
daarna elke twee uur en zeker als je 157 gezwommen hebt.
Bestand t De term w zonnebran 20 minuten van de oor biedt. Ook beschermd neemt na veilig zonn consumen zonnen.
Examentraining Lezen
4
200
7,50
Nivea
7,3
7,2
7,6
7,2
✓
17,50
400
4,40
3
La Roche Posay
7,3
7,4
6,5
8,0
19,50
250
7,80
4
Eucerin
7,3
7,2
7,8
8,1
✓
16,65
150
11,10
5
Vichy
7,2
7,2
7,4
7,1
✓
20,90
300
6,95
6
Biotherm
7,2
7,3
7,1
6,8
✓
31,00
400
7,75
7
Yves Rocher
7,0
6,8
7,9
7,3
✓
11,90
150
7,95
8
Kruidvat
6,9
6,9
7,1
7,3
✓
8,00
400
2,00
9
Cien
6,8
6,5
7,5
7,9
✓
1,00
50
2,00
10
Nivea Bronze
6,8
7,3
8,4
7,4
✓
15,50
200
7,75
11
Hema
6,6
7,3
7,5
7,4
✓
6,00
200
3,00
12
Lavera
6,4
7,0
5,0
5,3
✓
8,80
75
11,70
13
Clarins
3,1
2,2
7,8
5,1
✓
25,50
125
20,40
◆ 14
Europrofit
2,8
1,8
6,4
7,0
✓
3,75
300
1,25
◆ 15
Clinique
2,0
1,0
6,7
6,0
24,50
125
19,60
etiket
(in euro’ s)
15,00
10%
prijs per 100 ml
✓
20%
(in ml)
7,5
70%
(in euro’ s)
prijs verpakking
7,4
juiste factor op
7,4
gebruiksgemak
7,4
weging voor
bescherming
Garnier
merk
testoordeel
parfum
inhoud verpakking
Overzicht van testoordeel
testoordeel
■
1
2
■ beste uit de test
beste koop ◆ afrader
Prijzen zijn van half mei, bij verschillende inhouden hebben we de goedkoopste verpakking genomen. naar een artikel van Lauri ten Grotenhuis, Consumentengids, juli/augustus 2017
158 5 / 12
lees verder ►►►
4
Examentraining Lezen
Opdracht 2 1p 1p 1p 1p
1p
Maak de vragen bij tekst 2. 2 Wat is het onderwerp van deze tekst? A slaaproutine bij tieners B andere schooltijden voor tieners C programma voor slaapproblemen bij tieners D tieners en jetlags 3 Wat is de belangrijkste vraag die in deze tekst wordt gesteld? A Hoeveel slaapt een tiener gemiddeld per week? B Waarom moeten scholen de schooltijden van hun leerlingen aanpassen? C Wat is het effect van het veranderende slaappatroon van tieners? 4 Welk kopje past het best boven alinea 6? A Hoe krijgen kinderen wel genoeg slaap? B Hoe maak je huiswerk op een goede manier? C Hoeveel moet je gemiddeld als kind slapen? 5 Wat is de beste samenvatting van deze tekst? A Er is onderzoek gedaan naar de slaapcyclus van tieners. Uit het onderzoek blijkt dat tieners last hebben van een jetlag. Het zou goed zijn als scholen hier rekening mee houden door schooltijden aan te passen. B In Zweden zijn er scholen die hun lessen afstemmen op het slaapgedrag van tieners. Zo beginnen veel scholen later, omdat tieners nu eenmaal een andere slaaproutine hebben. Door later te starten zijn tieners minder gestrest en presteren ze beter. C Serena Beaducco heeft een programma voor tieners ontwikkeld. Dat programma legt de nadruk op het creëren van routine. Ook adviseert het programma om de mobiel niet te gebruiken in de avond. Verder krijgt de tiener tips om op tijd al het huiswerk te maken. D Veel tieners hebben in het weekeinde een ander slaapritme. Een slaaproutine kan Tekst slaap 2 helpen om ervoor te zorgen dat tieners voldoende krijgen. Het hebben van slaaproutine is namelijk belangrijk voor het beter functioneren op school. 6 Wat is het belangrijkste advies volgens de informatie uit deze tekst? A Begin de schooldag om 10 uur. B Maak voor het slapen het (huis)werk af. C Slaap minimaal acht uur per dag. D Zorg voor regelmaat. groep kan he
Waarom tieners elke maa op school verschijnen
Tekst 2 Tekst 2
Waarom tieners elke maandag moe op school verschijnen
35
40
35
(1) Op maandagochtend vrolijk fluitend en vol energie naar school? Voor tieners geldt dit sowieso niet, blijkt uit Zweeds onderzoek. En dat is
40
groep wel drie tot viervrolijk dagen (1)kan Op het maandagochtend duren voordat aannaar hun school? fluitend en ze volweer energie dagelijkse routinegeldt gewend zijn. Enniet, Voor tieners dit sowieso dan blijkt is deuit week bijna onderzoek. om en begint Zweeds En dat is het van voor af aan. Twintig 5 weer niet zonder reden: tieners beginnen 45 procent de kinderen diemet meehun van maandag namelijk een deden aanconcluderen het onderzoek niet jetlag, de kreeg onderzoekers. genoeg gedurende de week. Mét slaap de nodige gevolgen... Gevolgen (2) Het onderzoek, dat werd (5) dát heeft nog gevolgen, 10 En gehouden aan demeer Örebro Universiteit 50 kwam uit de studie naarongeveer voren. Te in Zweden, volgde 2700 weinig slaap verdrievoudigt middelbare scholieren inde dekans leeftijd 159 dat een tiener überhaupt niet komt van 13 tot en met 16 jaar. opdagen op school. Daarnaast Chagrijnig en moe
duren voorda dagelijkse rou dan is de wee het weer van procent van d deden aan he genoeg slaap Gevolgen (5) En dát hee kwam uit de s weinig slaap v dat een tiener opdagen op s zorgen de sla kinderen gest zorgen maken (6) Aan de ha bedachten Ba onderzoekers waardoor kind met genoeg s Het programm andere uit: ge
deden aanüberhaupt het onderzoek kreeg niet dat een tiener niet komt genoeg slaap gedurende opdagen op school. Daarnaastde week. Gevolgen 5 niet zonder reden: tieners beginnen 45 zorgen de slaapproblemen ervoor dat 40 (5) En dát heeft meermeer gevolgen, hun maandag namelijk met een kinderen gestrest zijnnog en zich (1)concluderen Op maandagochtend vrolijk kwam uit de studie naar voren. Te jetlag, de onderzoekers. zorgen maken over school. fluitend engevolgen... vol energie naar school? weinig slaapvan verdrievoudigt de kans Mét de nodige (6) Aan de hand de resultaten Voor tieners geldt sowieso niet, dat eenBauducco tiener überhaupt komt (2) Het onderzoek, dat dit werd bedachten en haar niet medeblijkt uit Zweeds onderzoek. En dat is50 onderzoekers opdagen op Daarnaast 10 gehouden aan de Örebro Universiteit eenschool. programma 5 niet zonder reden: tieners beginnen 45 zorgen de slaapproblemen ervoor dat in Zweden, volgde ongeveer 2700 waardoor kinderen wél een routine hun maandag namelijk een kinderenslaap gestrest zijn creëren. en zich meer middelbare scholieren in de met leeftijd met genoeg konden jetlag, concluderen de onderzoekers. Het programma zorgen maken over school. van 13 tot en met 16 jaar. bestond onder Mét de en nodige (6) uit: Aangeen de hand vanmeenemen de resultaten Chagrijnig moe gevolgen... andere mobiel (2) Het onderzoek, dat jetlag? werd Uit Bauducco enmeer haar medezit dat dan met die 15 (3) Hoe 55 naar bedachten bed en geen berichtjes gehouden aantieners de Örebro Universiteit versturen 50 onderzoekers een de10studie blijkt dat in het na tien uur 's programma avonds. Maar in Zweden, waardoor wél eenvan routine weekend langer volgde slapen ongeveer (dat wisten2700 het draaide ookkinderen om het belang middelbare de leeftijd met genoeg slaap kondenruimte creëren. wij ook al). Maarscholieren doordat zeinlater plannen: hoe maak je genoeg tot en weer met 16 jaar. programma bestond onder naar van bed 13 gaan later wakker voor Het je huiswerk, maar óók voor vrije Chagrijnig enop moe andere komen ze maandag met 20 worden, 60 tijd én slaap?uit: geen mobiel meenemen 15 gewijzigde (3) Hoe zit slaapcyclus dat dan met -die 55 naar bed enmeer geenslaap berichtjes meer een eenjetlag? Uit Minder stress, studie dat"En tieners in het versturen na tien uur 's die avonds. Maar jetlagde dus - op blijkt school. dat zorgt (7) En wat bleek? Kinderen weekend langer slapen (dataan wisten hettedraaide om het belang van ervoor dat ze chagrijnig en moe eerder weinig ook sliepen, verbeterden wij ook al). Maar vertelt doordathoofdze later plannen: hoe maak je progenoeg ruimte hun week beginnen", hun slaaproutines met het naar bedSerena gaan en weer later wakker 65 gramma. voor "Ze je huiswerk, maar gestrest óók voor vrije 25 onderzoeker Bauducco. waren minder 20 worden, tijd én beter", slaap? vertelt Bauducco. Niet genoeg komen slaap ze op maandag met en60sliepen een gewijzigde - een stress, meer slaap (4) Sommige tienersslaapcyclus hebben totaal LaterMinder naar school? dusde - op school. Enalwat bleek?inKinderen die geenjetlag last van jetlag, legt"En dat zorgt (8) Er(7) zijn scholen Zweden die ervooruit. datMaar ze chagrijnig en moe aan hun leerlingen eerder te weinig sliepen, verbeterden Bauducco voor andere later laten beginnen, hun week beginnen", vertelt hun te slaaproutines met het 30 kinderen geldt dit niet. Voor deze hoofd- 70 om mee gaan in het ritme vanpro25 onderzoeker 65 gramma. "Ze waren minder gestrest groep kan het wel Serena drie tot Bauducco. vier dagen genoeg slaapaan hun en sliepen beter", vertelt Bauducco. durenNiet voordat ze weer 6 / 12 (4) Sommige Later naar school? lees verder ►►► dagelijkse routine tieners gewendhebben zijn. Entotaal geen last van deom jetlag, legt (8) Er zijn al scholen in Zweden die dan is de week bijna en begint Bauducco uit. af Maar andere hun leerlingen later laten beginnen, 35 het weer van voor aan.voor Twintig 30 kinderen dit niet. 70 om mee te gaan in het ritme van procent van degeldt kinderen dieVoor mee-deze tieners. Sommige onderzoekers 75 positief tegenov deden aan het onderzoek kreeg niet denken dat dat ervoor zorgt dat de moeite waard genoeg slaap gedurende de week. 6 / 12 lees verder ►►► proberen." kinderen betere resultaten halen op Gevolgen school. Ook Bauducco staat daar 40 (5) En dát heeft nog meer gevolgen, Sommige 75 positief tegenover. "Ik denk dat het kwamtieners. uit de studie naaronderzoekers voren. Te denken dat ervoor zorgt dat de moeite waard is om uit te naar een artikel van de website weinig slaap dat verdrievoudigt de kans kinderen resultaten halen op proberen." dat een tiener betere überhaupt niet komt school. Ook Bauducco staat daar opdagen op school. Daarnaast naar een artikel van de website van ScienceDaily 45 zorgen de slaapproblemen ervoor dat kinderen gestrest zijn en zich meernaar een artikel van de website van ScienceDaily zorgen maken over school. (6) Aan3 de hand van de resultaten Opdracht bedachten Bauducco en haar medeMaak de vragen bij tekst 3. 50 onderzoekers een programma 7 Welk woordkinderen past hetwél best bijroutine deze advertentie? waardoor een Volgens deze slaap advertentie kennis over de nieuwe verkeersborden vooral met genoeg kondeniscreëren. programma bestond onder AHet bruikbaar. andere uit: geen mobiel meenemen B noodzakelijk. 55 naar bed en geen berichtjes meer Cversturen overbodig. na tien uur 's avonds. Maar 8 Voor welke doelgroep deze advertentie vooral bestemd? het draaide ook om hetis belang van voor alle mensen die plannen: hoe maak je genoeg ruimte je huiswerk, óók voor vrije Avoor al een tijdje hunmaar rijbewijs hebben 60 tijd én slaap? B opnieuw rijexamen moeten doen Minder stress, meer slaap C van plan zijn om hun rijbewijs te gaan halen (7) En wat bleek? Kinderen die Deerder veiligteover straat willenverbeterden weinig sliepen, 9 Inhun de advertentie staan verschillende vragen over hoe lang het geleden is dat mensen slaaproutines met het pro65hun gramma. "Ze waren minder gestrest rijbewijs hebben gehaald. en sliepen beter", vertelt Wat willen de makers van Bauducco. de advertentie hiermee bereiken? Later naar school? Ze willen mensen die al langer hun rijbewijs hebben, (8) Er zijn al scholen in Zweden die Ahun informeren over de nieuwe verkeersborden die binnenkort langs de weg te vinden zijn. leerlingen later laten beginnen, 70Bom laten nadenken het feit mee te gaan in over het ritme vandat hun kennis van verkeer niet meer actueel is. Voor tieners geldt dit sowieso niet,
4
blijkt uit Zweeds onderzoek. En dat is Examentraining Lezen
om tieners elke maandag moe hool verschijnen
agochtend vrolijk energie naar school? eldt dit sowieso niet, ds onderzoek. En dat is den: tieners beginnen namelijk met een deren de onderzoekers. gevolgen... zoek, dat werd n de Örebro Universiteit 1p lgde ongeveer 2700 holieren in de leeftijd met 16 jaar. n moe dan met die jetlag? Uit t dat tieners in het 1p er slapen (dat wisten aar doordat ze later n en weer later wakker n ze op maandag met e slaapcyclus - een p school. "En dat zorgt chagrijnig en moe aan 1p innen", vertelt hoofdSerena Bauducco. slaap ieners hebben totaal de jetlag, legt Maar voor andere dit niet. Voor deze
160
6 / 12
lees verder ►►►
4
Examentraining Lezen
C oproepen om hun rijbewijs niet te laten verlopen, maar tijdig te verlengen. D overhalen om nietpast te lang wachten het volgen van een opfriscursus. 1p 10 Welke afbeelding hettebest bij demet inhoud van deze advertentie? 1p 10 Welke afbeelding past het best bij de inhoud van deze advertentie?
A
B
C
D
Tekst 3
Tekst 4 Liften nieuwe stijl
Wat verkeersborden De titeldeze is ‘Liftennieuwe nieuwe stijl’. Wat wordt er met die nieuwe stijl bedoeld? Nieuwe stijl betekent dat automobilisten A die lifters meenemen vaak twintigers zijn. B lifters meenemen voor grote afstanden. C lifters vinden via internet. D zelf de prijs van de autorit bepalen.
betekenen?
1p
11
1p
12
Wat doet de schrijver in alinea 1? A Hij benoemt een kritisch standpunt. B Hij beschrijft een opvallende ontwikkeling. C Hij geeft de opbouw van de tekst aan. D Hij geeft een samenvatting van de rest van de tekst.
1p
13
Wat is volgens Veron Wormeester verschil tussen het liften haalde? Twintighet jaar?grootste Dertig? Langer? is het nuttig uw kennis op te frissen, van vroeger en het liftenDan van nu? want verkeersregels veranderen continu. Volgens Veron Wormeester was vroeger Komend jaarliften alleen al is het Ministerie van Infrastructuur en Milieu voornemens A echt veel veiliger, want vroeger was er minder criminaliteit. om veertien nieuwe borden te B heel onzeker, maar nu kun je van tevoren een lift reserveren. introduceren. C meer vervuilend voor het milieu, want nu zijn auto’s schoner. D veel goedkoper, want auto’s zijn een stuk duurder geworden. Wilt u weten hoe u scoort op de andere
Hoe lang is het geleden dat u uw rijbewijs
verkeersregels? Test uw verkeerskennis op vvn.nl.opfriscursus.
naar een advertentie van Veilig Verkeer Nederland, Metro, 24 december 2015 5 / 12
lees verder ►►►
161
Examentraining Lezen
4
Opdracht 4 Maak de vragen bij tekst 4. 1p 11 De titel is ‘Liften nieuwe stijl’. Wat wordt er met die nieuwe stijl bedoeld? Nieuwe stijl betekent dat automobilisten A die lifters meenemen vaak twintigers zijn. B lifters meenemen voor grote afstanden. C lifters vinden via internet. D zelf de prijs van de autorit bepalen. 1p 12 Wat doet de schrijver in alinea 1? A Hij benoemt een kritisch standpunt. B Hij beschrijft een opvallende ontwikkeling. C Hij geeft de opbouw van de tekst aan. D Hij geeft een samenvatting van de rest van de tekst. 1p 13 Wat is volgens Veron Wormeester het grootste verschil tussen het liften van vroeger en het liften van nu? Volgens Veron Wormeester was liften vroeger A echt veel veiliger, want vroeger was er minder criminaliteit. B heel onzeker, maar nu kun je van tevoren een lift reserveren. C meer vervuilend voor het milieu, want nu zijn auto’s schoner. D veel goedkoper, want auto’s zijn een stuk duurder geworden. 1p 14 Wat zijn de belangrijkste redenen van lifters om gebruik te maken van BlaBlaCar? Kruis de vier belangrijkste redenen voor lifters aan. – Je belast het milieu minder. – Je bent minder reistijd kwijt. – Je deelt de kosten. – Je bent bij BlaBlaCar 100% zeker van een lift. – Je hebt onderweg wat aanspraak. – Je kunt om beurten rijden. – Je rijdt een mooiere route. 1p 15 Wat is voor zowel de automobilist als de lifter de belangrijkste reden om gebruik te maken van BlaBlaCar? Zowel de automobilist als de lifter A belasten het milieu minder. B delen de kosten. C hebben onderweg wat aanspraak. D kunnen om beurten rijden. E zijn minder reistijd kwijt. 1p 16 In alinea 4 staat het woord ‘deeleconomie’ (regel 64). Welke situatie past ook bij de deeleconomie? A Klaas doet vrijwilligerswerk in een bejaardencentrum. B Sara geeft geld aan muzikanten die op straat muziek maken. C Sophie past op het huis van de buren die een maand op vakantie zijn. D Willem leent zijn boormachine uit aan zijn buurman die er geen heeft. 1p 17 Wat is volgens Shana Smeets de kracht van BlaBlaCar in Nederland? BlaBlaCar is een bedrijf A dat nog niet bestookt is met rechtszaken. B dat open is over de winst die het bedrijf maakt. C waarbij automobilist en passagier de kosten delen. D waarbij je alleen ver van tevoren een autorit kunt bestellen.
162
4
1p 18 1p 19 1p 20 1p 21
Examentraining Lezen
Wie bepaalt de kosten van een rit met BlaBlaCar? A BlaBlaCar B de automobilist C de lifter In de laatste alinea staat de zin “Daar windt ze geen doekjes om.” (regels 128-129) Welke zin kan hiervoor in de plaats staan? A Ze is daar wat vaag over. B Ze maakt het mooier dan het is. C Ze zegt het met enige twijfel. D Ze zegt het precies zoals het is. Welke zin past het best bij de laatste alinea? De laatste geeft een 20 alinea Welke zin past het best bij de laatste alinea? De laatste alinea geeft een A advies aan BlaBlaCar dat automobilisten zich meer op het maken van winst moeten A advies aan BlaBlaCar dat automobilisten zich meer op het maken van winst moeten gaan richten. gaan richten. B nieuw gegeven over het feit dat BlaBlaCar uniek is doordat automobilisten maken. B nieuw gegeven over geen het winst feit dat BlaBlaCar uniek is doordat automobilisten geen C oproep om lezers ook uit te nodigen om van BlaBlaCar gebruik te winst maken. gaan maken. D waarschuwing dat BlaBlaCar in de toekomst een rechtszaak kan C oproep om lezers ook uit te nodigen om van BlaBlaCar gebruik te gaan maken. verwachten. D waarschuwing dat BlaBlaCar in de toekomst een rechtszaak kan verwachten. 21 Op de website van het bedrijf BlaBlaCar staat de volgende tekst: Op de website van het bedrijf BlaBlaCar staat de volgende tekst: 1p
1p
Meerijden via BlaBlaCar als passagier – Jan vertelt… Meerijden kan gemakkelijk via het carpool platform BlaBlaCar. Jan vertelt over zijn ervaring als passagier en zijn ritten richting Frankrijk.
Jan reist als passagier regelmatig naar Frankrijk met BlaBlaCar. Hij vertelt: “In het begin was ik wel wat huiverig om lifters mee te nemen, maar ik ben blij dat ik me bij BlaBlaCar heb ingeschreven. Bij elke rit is de eerste vraag – En wat doe je in het dagelijks leven? Dat is vaak het vertrekpunt van het gesprek en leidt vaak tot interessante nieuwe informatie. Opleidingen en voeding zijn gespreksonderwerpen die bij mij vaak terugkomen. In de afgelopen ritten heb ik veel bijgeleerd en leuke ontmoetingen gehad. Ik heb zelfs een vriendschap aan meerijden via BlaBlaCar overgehouden.”
1p 22 1p 23
Wat wil de maker van devanwebsite ditvoorbeeld voorbeeld bereiken? Wat wil de maker de websitemet met dit bereiken? A lezers bewijs leveren dat BlaBlaCar succesvol is A lezers bewijs leveren dat BlaBlaCar succesvol is B lezers informeren over leerzame BlaBlaCar-ritten C lezers vertrouwen geven in BlaBlaCar B lezers informeren over leerzame BlaBlaCar-ritten D lezers via BlaBlaCar aan sociale contacten helpen C lezers vertrouwen geven in BlaBlaCar D lezers via BlaBlaCar aan sociale contacten helpen Welke vraag staat in deze tekst centraal? A Wat is het verschil met het liften van vroeger en nu? B Waarom is BlaBlaCar in Nederland nog niet zo populair? C Wat zijn de redenen van mensen om gebruik te maken van BlaBlaCar? 7 / 12 D Hoeveel kun je als automobilist gemiddeld verdienen met BlaBlaCar? E Wat is de marktwaarde van het bedrijf BlaBlaCar? Welke drie zinnen horen in een samenvatting van deze tekst? Kruis de drie antwoorden aan. – De automobilist bepaalt de prijs en als passagier kun je zelf bepalen met wie je meerijdt. – De kracht van BlaBlaCar is dat rijders geen winst mogen maken. – De marktwaarde van BlaBlaCar wordt geschat op 1 miljard euro. – Het wordt steeds populairder om via internet een lift te regelen. – Taxidienst Uber komt regelmatig in het nieuws vanwege rechtszaken. – Voor lange ritten is het lonend om gebruik te maken van de diensten van BlaBlaCar. lees verder ►►►
163
Examentraining Lezen
4
4 TekstTekst 4
Liften nieuwe stijl 35
40
5
10
15
20
25
30
(1) Liften via internet wordt populair. De Franse carpooldienst BlaBlaCar rukt ook in ons land op en heeft al duizenden gebruikers. Het principe is niet nieuw. Je rijdt met iemand mee en je betaalt een kleine vergoeding. BlaBlaCar brengt passagier en automobilist via een onlineplatform samen. Vooral voor verre ritten is BlaBlaCar geliefd. “Voor korte ritjes neem je niet de moeite om iemand op te pikken, maar wel als je naar Parijs rijdt en iemand voor drie tientjes mee kan nemen”, zegt Shana Smeets, directeur Benelux bij BlaBlaCar. (2) Het milieu, geld en de gezelligheid. Dat zijn de voornaamste motieven voor autobezitters om hun lege autoplekken aan te bieden. Zo dragen automobilisten op deze manier een steentje bij aan het beschermen van het milieu, door luchtvervuiling en verkeersopstopping te verminderen. “De gemiddelde rit via ons is 330 kilometer. Dat is best lang als je alleen in de auto zit”, zegt Wouter Smits uit Rotterdam. Hij rijdt iedere maand in zijn Ford Fiësta naar zijn schoonfamilie in het Duitse Kiel. “Heen en weer kost me dat zo’n
45
50
55
60
65
70
130 euro. Zowel heen als terug neem ik mensen mee. Meestal op de Duitse stukken. In Duitsland is BlaBlaCar veel groter en bekender dan hier. Veel vrienden uit Duitsland maken er gebruik van.” (3) Wie een rit aanbiedt, bepaalt zelf de prijs en de tijd. Zowel passagiers als rijders hebben hun profiel weergegeven op de site, zodat je niet bij een roker in de auto hoeft te stappen. Ook het autotype staat erbij, zodat duidelijk is of de koffer mee kan. En – niet onbelangrijk op lange ritten – er is vermeld hoeveel iemand babbelt. Dat gaat van: ‘je zal me niet vaak horen’ naar ‘ik praat als ik zin heb’ tot ‘ik ben een echte kletskous’. (4) Veron Wormeester uit Utrecht stapt een paar keer per maand bij een BlaBlaCar-rijder in de auto. “Naar Dortmund, waar mijn vriendin woont. Het is vooral veel sneller dan de trein én goedkoper natuurlijk. In twee uur ben ik er, voor 10 tot 15 euro. Een enkele keer kan de lift niet doorgaan, bijvoorbeeld als de chauffeur ziek is. Dan baal ik wel, want dan moet ik nog snel op zoek naar een andere lift.” Wormeester is 28 jaar, de meeste gebruikers zijn twintigers. “Twintigers omarmen de deeleconomie en daar is BlaBlaCar een prima voorbeeld van. Mijn vader en moeder vinden het maar niks dat ik bij wildvreemden in de auto stap. Het is liften zoals vroeger, alleen dan met meer zekerheid.” (5) Het autodelen is voor zowel de chauffeur als de passagier vooral financieel het meest interessant. U
Lees verder op de volgende pagina.
164
9 / 12
lees verder ►►►
4
75
80
85
90
95
100
kunt morgenochtend op de Thalys naar Parijs springen, maar die treinreis kost u zo’n 120 euro. U kunt ook via BlaBlaCar met bijvoorbeeld Veronique uit Den Haag meerijden. Zij vraagt 26 euro voor een zitplaats in haar Audi A1. De 52-jarige vrouw rookt niet, de wagen stinkt niet naar hond, ze praat niet continu maar draait liever een plaatje, valt te zien aan haar profiel. Er rijden zaterdag nog acht automobilisten naar Parijs. (6) Directeur Shana Smeets van BlaBlaCar Benelux is zelf fervent gebruiker en aanbieder. “Ik werk in Parijs en mijn ouders wonen in Antwerpen.” De blonde Vlaamse is niet bang bij een engerd in de auto te stappen. “E-mail, telefoonnummer en bankgegevens zijn bij ons geverifieerd. En wat heel belangrijk is, dat zijn de recensies. Als je kunt kiezen tussen iemand zonder profielfoto of iemand mét foto en lovende recensies dan kies je die natuurlijk.” Cijfers over het gebruik in Nederland wil ze niet geven. Wereldwijd zijn er al 20 miljoen BlaBlaCar-gebruikers in 19 landen. De marktwaarde van het
105
110
115
120
125
130
Examentraining Lezen
bedrijf wordt al geschat op 1 miljard euro. (7) Vooral in Frankrijk waar het bedrijf is ontstaan, is het groot. Daar vraagt BlaBlaCar al 15 procent commissie. In Nederland is de bemiddeling veelal gratis. Het bedrijf verdient hier nog niets aan de ritten. Rotterdammer Smits schat dat hij afgelopen jaar zo’n 1000 euro heeft bespaard door passagiers mee te nemen. “Daar moet je het niet alleen voor doen. Je moet het ook leuk vinden om mensen te ontmoeten. Vorige week hadden we een Australische die via BlaBlaCar in Europa rondreist. Hartstikke leuk om haar verhalen te horen.” (8) BlaBlaCar wordt niet zoals taxidienst Uber bestookt met rechtszaken. Het grote verschil is dat je een rit via BlaBlaCar niet kunt bestellen. Iemand rijdt en je kunt meerijden tegen een vergoeding. “Onze rijders mogen geen winst maken. Het is echt delen van de kosten”, zegt Shana Smeets. Daar windt ze geen doekjes om. Misschien is dat ook wel de kracht van ‘Blabla?’
naar een artikel van Ton Voermans (afbeelding van Fanny Versteegh), de Gelderlander, 19 juni 2015
Opdracht 5 Maak de vragen bij tekst 5. 1p 24 Wat gebeurt er in alinea 1 en 2? A De schrijver beschrijft een voorbeeld. B De schrijver geeft een samenvatting. C De schrijver noemt een conclusie. D De schrijver stelt een onderzoeksvraag. 1p 25 In de eerste zin van alinea 2 staat: “(…) dus komt ze er dit keer makkelijk vanaf.” (regels 14-15) Wat betekent deze zin? A Juliët heeft een nieuwe baan gekregen waarbij ze geen stress ervaart. 10 / 12
165
lees verder ►►►
Examentraining Lezen
1p 26
4
B Juliët heeft geluk gehad dat ze niet hoefde te bellen voor een nieuwe baan. C Juliët heeft zonder moeite te doen een nieuwe baan gekregen. D Juliët solliciteerde via e-mail en kon van tevoren bedenken wat ze wilde zeggen. Wat is het verband tussen alinea 3 en 4? A Alinea 4 bevestigt de uitspraak dat Juliët niet de enige met telefoonangst is. B Alinea 4 geeft de oplossing voor het probleem van veel jongeren met telefoonangst. C Alinea 4 laat zien dat het onjuist is dat het merendeel van de jongeren juist liever veel contact heeft via de smartphone. D Alinea 4 noemt de eindresultaten van het onderzoek dat onlangs bij scholieren is gedaan. 1p 27 Onno Hansen zegt dat veel jongeren het eng vinden om offline, dus persoonlijk, te communiceren. Hoe komt dat volgens hem? Tijdens een persoonlijk gesprek A heb je geen tijd om uitgebreid over je antwoord na te denken. B is er geen mogelijkheid om te laten zien dat je handig met nieuwe media omgaat. C kun je niet snel reageren op andere berichten die via de telefoon binnenkomen. D moet je voortdurend je aandacht bij het gesprek houden. 1p 28 Wat is de kernzin van alinea 6? A Hij is directeur van een bureau dat de arbeidsmarkt onderzoekt. B Door een goed telefoongesprek voorafgaand aan een sollicitatie heeft een kandidaat een voorsprong in de procedure. C Voor jongeren zou dit echt een onderscheidend voordeel zijn. D Zo’n persoon heeft zich dan toch al even gepresenteerd. 1p 29 Welk kopje past het best boven alinea 8? A Appen B Generatiekloof C Toekomst D Werkgevers 1p 30 Alinea 9 begint met: “Zolang de beslissers afgaan op aanbevelingen, open sollicitaties, uitzendbureaus en netwerkcontacten, adviseert Waasdorp die kanalen ook te gebruiken.” (regels 108-112) Wie worden bedoeld met beslissers? A jongeren B netwerkcontacten C uitzendbureaus D werkgevers E werknemers 1p 31 Wat is het doel van de telefoontraining voor Juliët? De training is vooral bedoeld om A haar beter met haar moeder te laten communiceren. B haar het werk in het callcentrum goed te laten doen. C haar te helpen een baan te krijgen bij het callcentrum. D haar te helpen in de toekomst een baan te krijgen. E haar van haar telefoonangst af te helpen. 1p 32 Op welke vraag geeft Waasdorp antwoord in alinea 8? A Hoe komt het dat jongeren het lastig vinden om te telefoneren? B Hoe beïnvloedt de generatiekloof telefoonangst? C Wat is de reden dat werkgevers invloed hebben op de toekomst van jongeren? D Wat betekent het voor jongeren om in een digitale wereld te leven?
166
4
Examentraining Lezen
Tekst 5
1p 33 Een studente heeft een leuke vacature gelezen en wil solliciteren. Ze heeft deze tekst gelezen en stuurt Geert-Jan Waasdorp een Whatsapp waarin ze vraagt om een tip. Welk Whatsapp-bericht zal Waasdorp terugsturen volgens de informatie uit deze tekst? A Maak gebruik van een combinatie van online en offline middelen als je solliciteert. B Wees beleefd als je belt en maak geen spelfouten in jeiksollicitatiebrief. (1) “Kijk, zo ben aan mijn nieuwe (4) “Ik ben de C Zorg dat je goed gekleed bent alsbaan je vooraf bij je toekomstige werkgever langsgaat. uitwerken, m gekomen”, zegt Juliët Boogaard D Zorg voor een origineel cv, want dan je er meteen als (18)spring uit Amstelveen. Opbeste haarkandidaat iPhone uit. tijdens de wo 1p 34 De tekst eindigt met een citaat van Juliët (regels 142-146). Hoe is dat citaat bedoeld? laat ze een serie Whatsapp-berichten ze het stress Dit citaat is vooral bedoeld als een 5 zien. De eerste tekst is van een 45 communicere A conclusie. vriendin die Juliët aanbeveelt bij haar hun reactie b B oproep tot nadenken. baas. Hij schrijft terug dat ze haar telefoon of fa C samenvatting van de tekst. gegevens naar hem mag mailen. direct reagere D toekomstverwachting. “Mijn vriendin heeft een screenshot En hoe minde E voorbeeld bij het tekstonderwerp. 10 van die berichten naar mij gestuurd. 50 ze een telefo 1p 35 Wat is het thema van deze tekst? Daarna heb ik via de app een beren te ontlo A bel-les op school voor jongeren afspraak voor mijn sollicitatiegesprek (5) Hansen v B invloed van nieuwe media op jongeren gemaakt.” Amerikaans o C jongeren met een bijbaan (2) Juliët krijgt stress van bellen, dus waaruit blijkt D telefoonangst bij jongeren 15 komt ze er dit keer makkelijk vanaf. 55 Amerikaanse Zonder ook maar één telefoontje te dagelijks geb Tekst 5 plegen, heeft ze haar baan bij een kanalen en 2 TekstTekst 5 5 congrescentrum bemachtigd. Toen online is. Hij ze nog op de middelbare school zat, de jongeren d 20 deed ze al zo veel mogelijk via de 60 schermpje tu mail of Whatsapp. “Ik kan daar veel serieus gesp beter bedenken hoe ik wil reageren. een piepje, o (1) “Kijk, zo ben ik aan mijn nieuwe (4) “Ik ben de resultaten nog aan het Zelfs toen ik achter de kassa van dehet binnenkomt. (1) “Kijk, zo ben ik aan mijn nieuwe (4) “Ik ben de resultaten nog aan baan gekomen”, zegt Juliët Boogaard uitwerken, maar de jongeren lieten supermarkt zat, stuurde ik een FaceOnno Hansen baan gekomen”, zegt Juliët Boogaard uitwerken, maar de jongeren lieten (18) uit Amstelveen. Op haar iPhone tijdens de workshops vaak blijken dat bookbericht naar mijn chef als ik ver25 65 on- en offline (18) uit een Amstelveen. Op haar iPhone tijdens de workshops vaak dat laat ze serie Whatsapp-berichten ze het stressvol vinden om blijken offline te keerd was ingeroosterd. Van een profileren. laat ze een serie Whatsapp-berichten ze het stressvol vinden om offline te 5 zien. De eerste tekst is van een 45 communiceren. Online kunnen ze (6) “Niet gebe telefoontje met mijn dokter word ik 5 zien. De eerste tekst is van een 45 communiceren. Online kunnen zealde vriendin die Juliët aanbeveelt bij haar hun reactie bijschaven, maar aan nerveus. Ik schrijf uitgebreid op aan een de Dat is een go vriendin die Juliët aanbeveelt bij haar hun reactie bijschaven, maar baas. Hij schrijft terug dat ze haar telefoon of face to face moeten ze briefje wat of ik face wil zeggen en ga alleen Jan Waasdor baas. Hij schrijft terug dat ze haar telefoon to face moeten ze gegevens naar hem mag mailen. direct reageren. Dat vinden ze eng. zitten bellen, zodat ik niet word 30 70 een bureau d gegevens naarheeft hemeen magscreenshot mailen. direct Dat vinden hoe ze eng. “Mijn vriendin En hoereageren. minder ze oefenen, vaker afgeleid.” onderzoekt. “ “Mijn vriendin heeft een screenshot En hoe minder ze oefenen, hoe vaker 10 van die berichten naar mij gestuurd. 50 ze een telefoontje uitstellen of pro(3)zeJuliët is zeker nietuitstellen de enigeof progesprek voor 10 van die berichten naar mij gestuurd. 50 een telefoontje Daarna heb ik via de app een beren te ontlopen.” jongere met telefoonangst. Tijdens tatie heeft ee Daarna heb ik via de app een beren te ontlopen.” afspraak voor mijn sollicitatiegesprek (5) Hansen verwijst naar een een ruim tweeverwijst jaar durend project sprong in de afspraak voor mijn sollicitatiegesprek (5) Hansen naar een gemaakt.” Amerikaans onderzoek uit april 2015, met vierhonderd middelbare scho35 75 ren zou dit ec gemaakt.” Amerikaans uit april (2) Juliët waaruit blijktonderzoek dat 92 procent van2015, de Tekst 5 krijgt stress van bellen, dus lieren in Nederland, en Grievoordeel zijn (2) Juliët krijgt stress van bellen, dus waaruit blijkt dat 92Polen procent van de 15 komt ze er dit keer makkelijk vanaf. 55 Amerikaanse scholieren tot 18 jaar kenland merkte scholieren communicatietrainer iemand aang 15 komt ze er dit keer makkelijk vanaf. 55 Amerikaanse tot 18 jaar Zonder ook maar één telefoontje te dagelijks gebruikmaakt van digitale Onno Hansen van IDentifEYE dat het deur stond m Zonder ook maar één telefoontje te dagelijks gebruikmaakt van digitale plegen, heeft ze haar baan bij een kanalen en 24 procent zelfs constant merendeel veel liever contact heeft heeft zich da plegen, heeft ze haar baan bijToen een kanalen procent constant congrescentrum bemachtigd. online is.en Hij24 kent ze in zelfs Europa ook: de computer. 40 via 80 gepresenteer congrescentrum bemachtigd. Toen online is. Hij die kentvoortdurend ze in Europa ze nog op de middelbare school zat, de jongeren opook: hun ze nog op de middelbare school zat, de jongeren die voortdurend op hun (1) “Kijk, zo ben ik aan mijn nieuwe (4) “Ik ben de resultaten nog aan het 20 deed ze al zo veel mogelijk via de 60 schermpje turen, of midden in een deed ze al zo veel mogelijk via de 20 60 schermpje turen, of midden in eendoor uitwerken, maar deworden jongeren lieten baan gekomen”, zegt Juliët Boogaard mail of Whatsapp. “Ik kan daar veel serieus gesprek afgeleid mail of Whatsapp. “Ik kan daar veel serieus gesprek worden afgeleid door tijdens de workshops vaak blijken (18) uit Amstelveen. Op haar iPhone beter bedenken hoe ik wil reageren. een piepje, omdat er een ‘appje’ dat beter bedenken hoede ik wil reageren. een omdat een ‘appje’ laat ze een serie Whatsapp-berichten zebinnenkomt. het piepje, stressvol om offline te Zelfs toen ik achter kassa van de Invinden de er workshops leert 11 / 12 Zelfs toen ik achter de kassa van de binnenkomt. In de workshops leert 5 zien. De eerste tekst is van een 45 communiceren. Online kunnen ze supermarkt zat, stuurde ik een FaceOnno Hansen jongeren hoe ze zich supermarkt zat, stuurde ik een FaceOnno Hansen jongeren hoeaan ze zich vriendin die Juliët aanbeveelt bij haar hun reactie bijschaven, maar de 25 bookbericht naar mijn chef als ik ver65 on- en offline zelfbewuster kunnen 167 25 bookbericht naar mijn chef als ik ver65 onen offline zelfbewuster kunnen baas. Hij schrijft terug dat ze haar telefoon of face to face moeten ze keerd was ingeroosterd. Van een profileren.
Niet gebeld is niet gesolli
Niet Niet gebeld gebeld is is niet niet gesolliciteerd gesolliciteerd
Niet gebeld is niet gesolliciteerd
Lezen 4 s nietExamentraining gesolliciteerd
(4) “Ik ben de resultaten nog aan het uitwerken, maar de jongeren lieten tijdens de workshops vaak blijken dat ze het stressvol vinden om offline te 45 communiceren. Online kunnen ze hun reactie bijschaven, maar aan de telefoon of face to face moeten ze direct reageren. Dat vinden ze eng. En hoe minder ze oefenen, hoe vaker 50 ze een telefoontje uitstellen of proberen te ontlopen.” esprek (5) Hansen verwijst naar een Amerikaans onderzoek uit april 2015, waaruit blijkt dat 92 procent van de en, dus anaf. 55 Amerikaanse scholieren tot 18 jaar tje te dagelijks gebruikmaakt van digitale kanalen en 24 procent zelfs constant een online is. Hij kent ze in Europa ook: Toen de jongeren die voortdurend op hun ol zat, a de 60 schermpje turen, of midden in een r veel serieus gesprek worden afgeleid door een piepje, omdat er een ‘appje’ geren. binnenkomt. In de workshops leert van de Onno Hansen jongeren hoe ze zich Faceik ver65 on- en offline zelfbewuster kunnen een profileren. Binnenlopen bij een bedrijf is wel (6) (7) “Niet gebeld, is niet gesolliciteerd. rd ik al wat andersregel”, dan thuis Dateven is een gouden zegtspeuren Geertp een vacaturesites, bedrijfspagina’s Jannaar Waasdorp. Hij is directeur van alleen LinkedIn-groepen waar de bureau dat de arbeidsmarkt d 70 eenen 85 gedroomde baan voorbij komen. onderzoekt. “Door een goedkan telefoonAnderhalf jaar geleden heeftsollicihet gesprek voorafgaand aan een e van kandidaat Waasdorp een onderzocht tatiebureau heeft een voordens hoe in mensen werk proberen te sprong de procedure. Voor jongeject zoeken stond bij alle zou dit Online echt een onderscheidend cho75 renvinden. 90 leeftijdsgroepen Een op Grievoordeel zijn. Ik hebbovenaan. ook weleens de zes baanzoekers rainer iemand aangenomen dieonder voor de 25 jaar maakt gebruik van deur stondzelfs met uitsluitend zijn cv. Zo’n persoon dat het digitale kanalen. heeft zich dan toch al even heeft (8) Dat komt niet alleen voort uit 80 gepresenteerd.” 95 ‘angst voor rechtstreeks contact’. (7) Binnenlopen bij een bedrijf is wel Jongeren hebben niet meer geleerd 115 even wat anders dan thuis speuren hoe ze moeten bellen, denkt naar vacaturesites, bedrijfspagina’s Waasdorp. “De digitale wereld is een en LinkedIn-groepen waar de 11 / 12 lees verder ►►► tweede natuur voor ze geworden. 85 gedroomde baan voorbij kan komen. 100 Voor jongeren heeft heeft een app Anderhalf jaar geleden het net zo veel waarde als een belletje. Alleen 120 bureau van Waasdorp onderzocht zien wij een generatiekloof met de hoe mensen werk proberen te werkgevers die mensen op de vinden. Online zoeken stondnog bij alle traditionele manier aannemen. 90 leeftijdsgroepen bovenaan. Een opDan 105 kun baanzoekers je zeggen: zeonder nemen de zes deme 25 maar jaar zoals ik ben. Maar die werkgevers maakt zelfs uitsluitend gebruik van 125 beslissen wel over jouw toekomst.” digitale Lees verder opkanalen. de volgende pagina. de alleen beslissers op DatZolang komt niet voortafgaan uit 168 (8) (9) aanbevelingen, open sollicitaties, 95 ‘angst voor rechtstreeks contact’.
euwe ogaard Phone erichten n bij haar aar en. nshot tuurd.
en LinkedIn-groepen waar de komen met gedroomde baan voorbij kan komen. het? Verras Anderhalf jaar geleden heeft het werkt.” bureau van Waasdorp onderzocht 120 (10) Waasd hoe mensen werk proberen te als hij hoort vinden. Online zoeken stond bij alle scholen bel 90 leeftijdsgroepen bovenaan. Een op docenten. M de zes baanzoekers onder de 25 jaar elkaar leren maakt zelfs uitsluitend gebruik van 125 verhaal niet digitale kanalen. moeten afst moeten blijv (8) Dat komt niet alleen voort uit 95 ‘angst voor rechtstreeks contact’. hun vragenl Jongeren hebben niet meer geleerd maar moete 130 vertelt. “Bril hoe ze moeten bellen, denkt oefenen hoe Waasdorp. “De digitale wereld is een moeten voe tweede natuur voor ze geworden. 100 Voor jongeren heeft een app net zo dan een voo veel waarde als een belletje. Alleen arbeidsmark zien wij een generatiekloof met de 135 (11) Juliët B werkgevers die mensen nog op de geloven: ha traditionele manier aannemen. Dan ze af en toe 105 kun je zeggen: ze nemen me maar werken. “Ge zoals ik ben. Maar die werkgevers telefoontrain 140 beltegoed n beslissen wel over jouw toekomst.” denkt ze ha (9) Zolang de beslissers afgaan op nog aan haa aanbevelingen, open sollicitaties, 110 uitzendbureaus en netwerkcontacten, schijnlijk be adviseert Waasdorp die kanalen ook mijn moede te gebruiken. “Natuurlijk moet je 145 niet snel ge online middelen blijven inzetten. app.” Bijvoorbeeld door een Facebooknaar een artik 115 bericht te sturen naar het bedrijf waar de Volkskrant je solliciteert: ik wil graag even langskomen met mijn cv. Wanneer schikt het? Verras de werkgever maar, dat De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn be werkt.” voorreageert het examen. Dit is gebeurd met respec 120 (10) maken Waasdorp enthousiast van de auteur(s). Wie kennis als hij hoort dat er op sommige wil nemen van de oors raadplege vermelde bronnen. scholen bel-lesde wordt gegeven door Het College Toetsen en Examens is verantwoo docenten. Met devoor stoelruggen naar inhoud dit examen. elkaar lerenvan de leerlingen dat ze hun 125 verhaal niet meteen bij de telefoniste moeten afsteken, consequent ‘u’ moeten blijven zeggen en niet braaf hun vragenlijstje moeten afwerken, Bijvoorbeeld door een Facebookmaar moeten ingaan op wat ander bericht te sturen naar het bedrijfde waar vertelt. “Briljant! Laat leerlingen maar 130 12 / 12 je solliciteert: ik wil graag even langsoefenen hoe ze telefoongesprek komen met mijn cv. een Wanneer schikt Ik weetmaar, zekerdat dat ze het?moeten Verrasvoeren. de werkgever dan een voorsprong hebben op de werkt.” arbeidsmarkt.” (10) Waasdorp reageert enthousiast 135 Juliëtdat Boogaard moet er ook aan als (11) hij hoort er op sommige geloven: haar baasgegeven heeft gevraagd of scholen bel-les wordt door ze af en toe in het callcentrum wil docenten. Met de stoelruggen naar werken. krijgdat ik eerst een elkaar leren “Gelukkig de leerlingen ze hun telefoontraining.” Juliët maakt haar verhaal niet meteen bij de telefoniste 140 beltegoed nu alconsequent niet op. Hoe moeten afsteken, ‘u’vaak denktblijven ze haar mobiel jaar moeten zeggen enover niet vijf braaf nog aan haar oor te hebben? “Waarhun vragenlijstje moeten afwerken, 85
105 kun voeren. je zeggen: ze nemen werken. “Gelukkig krijg ik eerst een moeten Ik weet zeker me dat maar ze ik ben. Maar die werkgevers telefoontraining.” Juliët maakt haar Lezen Examentraining dan zoals een voorsprong hebben op de beslissen wel over jouw toekomst.” 140 beltegoed nu al niet op. Hoe vaak arbeidsmarkt.” Zolang de beslissers denkt ze haar mobiel over vijf jaar 135 (11)(9) Juliët Boogaard moet er afgaan ook aanop aanbevelingen, open gevraagd sollicitaties, nog aan haar oor te hebben? “Waargeloven: haar baas heeft of 110 af uitzendbureaus en netwerkcontacten, schijnlijk bel ik dan alleen nog met ze en toe in het callcentrum wil adviseert Waasdorp kanalen mijn moeder. Of zij belt mij, omdat ik werken. “Gelukkig krijg ikdie eerst een ook te gebruiken. Juliët “Natuurlijk 145 niet snel genoeg reageer op haar telefoontraining.” maaktmoet haarje online nu middelen blijven app.” 140 beltegoed al niet op. Hoeinzetten. vaak denkt ze haar mobiel over vijf jaar naar een artikel van Jolan Douwes, nog aan haar oor te hebben? “Waarde Volkskrant, 9 september 2015 schijnlijk bel ik dan alleen nog met mijn moeder. Of zij belt mij, omdat ik 145 niet snel genoeg reageer op haar app.” De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van devan auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), naar een artikel Jolan Douwes, Opdracht [35] raadplege de vermelde de Volkskrant, 9 6 september 2015 bronnen. voor Kijk Toetsen en terug Examens is vragen verantwoordelijk voor vorm en T1 1 Het WerkCollege in tweetallen. nog eens naar de die je hebt gemaakt in opdracht 1 inhoud van tot en met 5. dit Geefexamen. bij elk onderdeel hieronder aan welke vraag of vragen over dat dit examen gebruikt zijn, zijnonderdeel bewerkt gingen. om ze geschikt te men. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen a zoekend lezen e kennis wil nemen van de oorspronkelijke b het schrijfdoeltekst(en), van de auteur aangeven de bronnen. c onderscheid maken tussen de mening van de auteur en de mening van deskundigen tsen en Examens vorm enin te leiden en af te sluiten is verantwoordelijk d manierenvoor om een tekst en. 12 / 12 van alinea’s aangeven lees verdereinde ►►► e verbanden tussen tekstdelen of functies ◼ f onderwerp (hele tekst) en deelonderwerpen (bijvoorbeeld met tussenkopjes) aangeven g hoofdgedachte van een tekst aangeven h laten zien dat je de tekst begrijpt met een begripsvraag i samenvatten 2 Kijk of je de vragen goed hebt ingedeeld door jullie indeling te vergelijken met het formulier Examenanalyse 2021-1. 12 / 12 lees verder einde ►►► ◼ 3 Kijk opdracht 1 tot en met 5 na met behulp van het antwoordmodel. 4 Ga na hoe goed je het examen hebt gemaakt per onderdeel. Gebruik het formulier Examenanalyse 2021-1. Vul in de grijze vakjes de punten in die je hebt gehaald per vraag. (Je vult nu nog geen punten in voor een schrijfopdracht, deze maak je in de paragraaf Schrijven.) 5 Vul in de laatste kolom je totale score per onderdeel in. Ga na bij welke drie onderdelen je de meeste punten hebt gemist. Soms is dit lastig te beoordelen, omdat over sommige onderdelen maar één vraag wordt gesteld. Overleg met je docent als je twijfelt over de keuze van jouw ‘zwakke’ onderdelen. 6 Vul het onderste gedeelte van het formulier in, onder ‘Vraagsoorten’. Vul opnieuw in de grijze vakjes de punten in voor de vragen die je goed had. Tel per vraagsoort de punten op en vul het totaal in aan de rechterkant van het formulier. Ga na bij welke vraagsoort je de meeste punten hebt gemist. Let wel op het volgende: er zijn veel meer meerkeuzevragen dan andere soorten vragen. Kijk dus vooral naar hoeveel procent je goed had per vraagsoort. Overleg zo nodig met je docent over de keuze van jouw ‘zwakke’ vraagsoort. Heb je moeite met een bepaalde vraagsoort, bestudeer dan nog eens goed de theorie hierover. Wil je nog meer inzicht in waar je staat? Maak dan nog een examen, kijk het zelf na en maak de analyse. Gebruik het formulier Examenanalyse leeg. Hierin moet je zelf de punten per vraag invullen en het totaal aantal punten. Ook moet je zelf de vragen indelen door de vakjes lichtgrijs te maken.
eworden. app net zo etje. Alleen of met de nog op de emen. Dan me maar erkgevers oekomst.” afgaan op icitaties, rkcontacten, kanalen ook moet je zetten.
4
169
Examentraining Lezen
4
4.2 Oefenen per onderdeel Opdracht 7 T1
1 Kies een van de volgende onderdelen om verder mee te oefenen. Je docent legt uit hoe de opdracht georganiseerd wordt. A zoekend lezen / snel begrijpen wat je leest B schrijfdoel van de auteur / onderscheid tussen mening auteur en mening deskundige / publiek van een tekst C manieren om in te leiden en af te sluiten / verbanden tussen tekstdelen / functies van alinea’s / deelonderwerpen D de inhoud van een tekst begrijpen E onderwerp van een tekst / hoofdgedachte van een tekst / een tekst samenvatten 2 Maak de opdrachten bij het door jou gekozen onderdeel. Je krijgt deze opdrachten van je docent.
4.3 Proefexamen Opdracht 8
170
Maak als proefexamen alle opdrachten leesvaardigheid uit een examen naar keuze. Werk hier maximaal anderhalf uur aan. Je kunt dit proefexamen combineren met opdracht 6 uit de examentraining Schrijven. Neem dan niet meer dan twee uur voor het maken van het complete examen. Je kunt een examen vinden op www.opniveau-online.nl of op www.examenblad.nl. Je docent kan je tips geven waar je digitaal examens kunt oefenen.
Examentraining Schrijven
4
2F
Jouw leerdoelen • Examen schrijfvaardigheid maken om te zien hoe je ervoor staat. • Extra oefenen waar dat nodig is. • Proefexamen schrijfvaardigheid maken.
4.4 Waar sta je nu? Bij opdracht 1 en 2 ga je de schrijfopdrachten maken uit twee officiële examens. Bij opdracht 3 en 4 kijk je je werk na. Net als je bij Lezen gedaan hebt, vul je het formulier Examenanalyse in om te kijken hoe je ervoor staat. Je kunt dan precies zien aan welke onderdelen je meer aandacht moet besteden en waarmee je extra moet oefenen. Opdracht 1 T2
T
Bij deze opdracht ga je een zakelijke brief schrijven. De informatie die je nodig hebt, staat in de schrijfopdracht en in tekst 5 DomTom op pagina 85-86. Lees eerst de tekst DomTom en daarna de schrijfopdracht. Maak dan de opdracht. Gebruik je woordenboek als dat nodig is. Dat mag op het examen ook.
Schrijfopdracht Verplaats je in de volgende situatie en bedenk daarbij dat je telkens je eigen naam en/of adres en/of postcode en/of woonplaats moet invullen als er in een opdracht ‘je’, ‘jij’ of ‘jou(w)’ staat. Op jouw school is het gebruikelijk om in april een projectweek te houden. Er worden dan activiteiten rond één thema uitgevoerd voor de leerlingen van de derde en de vierde klassen. Die week wordt georganiseerd door een projectteam, bestaande uit drie docenten, drie ouders en drie leerlingen. Dit schooljaar ben jij een van de drie leerlingen in het projectteam. Het algemene thema is dit jaar: ‘Weet jij de weg in de computerwereld?’ Jij stelt als onderwerp voor: het gebruik van navigatiesystemen zoals TomTom. Jij hebt gehoord dat je tegenwoordig bij het rijexamen voor het autorijbewijs met een navigatiesysteem moet kunnen rijden. Jij vraagt je het volgende af. Kunnen automobilisten niet meer zonder? Hoe worden navigatiesystemen eigenlijk gemaakt? Hoe worden de digitale kaarten actueel gehouden? Zijn er ook zoeksystemen voor fietsers, bromfietsers, wandelaars? Dit idee wordt enthousiast ontvangen. Het team vraagt jou om ‘Zoektocht’, een bedrijf in jouw woonplaats dat navigatiesystemen maakt en verkoopt, te vragen om op jouw school een gastles in de projectweek te komen geven. De projectweek wordt gehouden in de kantine van de school, van 25 tot 29 april.
171
Examentraining Schrijven
4
Opdracht: een zakelijke brief Schrijf een zakelijke brief aan de firma ‘Zoektocht’, ter attentie van de medewerker Voorlichting, de heer Victor Brent. Bedenk zelf een volledig adres. Dateer je brief op 14 maart 20.. . Nodig de heer Brent uit om een gastles in de projectweek te komen geven. Besteed verder aandacht aan de volgende punten: – jezelf voorstellen met naam, klas en school; – een korte omschrijving van de projectweek op drie punten: inhoud, plaats en tijdstip; – drie vragen over navigatiesystemen die de heer Brent zou kunnen beantwoorden in zijn les; je mag de vragen uit het bovenstaande halen, maar je mag ze ook zelf bedenken; – meedelen dat gastdocenten op school kunnen lunchen; – wijzen op de vergoeding: een boekenbon; – een verzoek om snel te antwoorden; – meedelen dat jij de contactpersoon voor de school bent. Bron: Examen Nederlands KB, 2011-II. Opdracht 2 T2
T
Bij deze opdracht ga je een artikel schrijven. De informatie die je nodig hebt, staat in de schrijfopdracht en in tekst 5 Niet gebeld is niet gesolliciteerd op pagina 167-169. Lees eerst de tekst en daarna de schrijfopdracht. Maak vervolgens de opdracht. Gebruik je woordenboek als dat nodig is.
Schrijfopdracht Bij Nederlands hebben jullie de tekst Niet gebeld is niet gesolliciteerd behandeld. Jullie praten door over het onderwerp van de tekst. Iedereen uit jouw klas weet wel een voorbeeld van een goed of heel slecht telefoongesprek te bedenken. Maar over wat nu een goed telefoongesprek is, wordt verschillend gedacht. Sommige leerlingen geven aan dat het vooral belangrijk is om goed te luisteren tijdens het gesprek. Maar er zijn ook leerlingen die aangeven dat het vooral gaat om het bereiken van je doel. Voor sommige leerlingen is ‘als de boodschap maar overkomt, het maakt niet uit hoe’ het meest belangrijk. Er zijn nogal wat verschillen! Jullie docent koppelt hier een schrijfopdracht aan. Hij stelt voor om een artikel te schrijven over wat volgens jullie een goed telefoongesprek is. Je begint het artikel met een korte introductie van jezelf. Vervolgens vermeld je de aanleiding voor het schrijven van dit artikel. Daarna beschrijf je jouw ervaringen met bellen, bijvoorbeeld hoe vaak je belt of in welke situatie je liever een app stuurt in plaats van belt. Vervolgens geef je twee eisen waaraan volgens jou een goed telefoongesprek moet voldoen. Ook geef je een korte beschrijving van een telefoongesprek dat jij hebt gevoerd en waar je heel tevreden over bent. Je legt uit waarom jij zo tevreden bent over dit gesprek. Daarna geef je aan of bel-les op scholen ingevoerd moet worden, of juist niet. Je licht jouw keuze toe. Je rondt het artikel af met jouw idee over het gebruik van de telefoon in de toekomst.
172
4
Examentraining Schrijven
Opdracht: een artikel Schrijf het artikel voor de schoolkrant. Gebruik hierbij de gegevens van de tekst op de vorige pagina en de tekst Niet gebeld is niet gesolliciteerd op pagina 167-169. Gegevens die niet in de opdracht vermeld staan, moet je zelf bedenken. Besteed in jouw artikel aandacht aan de volgende punten: – introductie van jezelf; – aanleiding om het artikel te schrijven; – beschrijving van jouw ervaring met bellen; – twee eisen waaraan een goed telefoongesprek moet voldoen; – beschrijving van telefoongesprek waar je heel tevreden over bent; – uitleg waarom je zo tevreden bent over dat gesprek; – jouw mening over het wel of niet invoeren van bel-les op school; – toelichting bij mening; – jouw idee over het gebruik van de telefoon in de toekomst. Maak er een samenhangend geheel van en zet er een passende titel boven. Zet je voor- en achternaam onder het artikel.
Opdracht 3 T1
I
Je schrijfopdracht wordt op het examen op drie onderdelen beoordeeld: – Inhoud – Taalgebruik – Presentatie/conventies (regels voor de vorm van de tekst) 1 a Deze opdracht maak je alleen. Kijk naar de zakelijke brief (opdracht 1). Denk na over hoe de inhoud beoordeeld zal worden. Schrijf zo veel mogelijk punten op waarop gelet wordt. b Denk na over hoe het taalgebruik beoordeeld zal worden. Schrijf zo veel mogelijk punten op. c Denk na over hoe de presentatie/conventies beoordeeld zullen worden. Schrijf zo veel mogelijk punten op. 2 Doe hetzelfde bij het artikel (opdracht 2). 3 Vergelijk je antwoorden bij vraag 1 en 2 met die van een klasgenoot. Vul je punten als dat nodig is aan. 4 Bekijk samen met je klasgenoot het beoordelingsmodel. Schrijf de verschillen op tussen het antwoordmodel en de punten die jullie hebben opgeschreven. 5 Bespreek met elkaar voor welk onderdeel je het makkelijkst punten kunt scoren en voor welk onderdeel dat het moeilijkst is. 6 Kijk opdracht 1 en 2 na met behulp van het beoordelingsmodel. Doe dit op de volgende manier: – Beoordeel of je alle onderdelen bij Inhoud in je tekst hebt verwerkt. Nummer de punten in de opdracht. Schrijf het nummer met groen in de kantlijn van de tekst als het punt in de tekst staat. Heb je een punt gemist of niet goed genoeg in de tekst gezet, schrijf dat nummer dan met rood in de kantlijn. Tel de rode nummers. Dat aantal gaat af van de zes punten die je hier kunt halen. Het minimumaantal punten is: 0. Schrijf je score op.
173
Examentraining Schrijven
4
– Beoordeel de formulering van je zinnen. Controleer of je zinnen kloppen. Onderstreep de formuleringsfouten in een andere kleur. Vraag je klasgenoot of docent om hulp als je twijfelt. Schrijf het aantal formuleringsfouten op. – Controleer met behulp van een woordenboek de spelling van de woorden waaraan je twijfelt. Onderstreep de foutgespelde woorden in een andere kleur. Schrijf het aantal spelfouten op. – Beoordeel de interpunctie (leestekens): controleer of je achter elke zin een punt of vraagteken hebt gezet en of er op de goede plaatsen een komma staat. Zet de ontbrekende punten en komma’s in je tekst en omcirkel deze. Schrijf het aantal interpunctiefouten op. – Tel de fouten bij de vorige drie punten (formuleren, spelling, interpunctie) bij elkaar op. Trek per twee fouten een punt af van de maximumscore: 4. Je kunt niet minder dan 0 punten halen. – Beoordeel de presentatie/conventies (alinea-indeling, logische volgorde, verzorgde indruk enzovoort). Kijk in de voorbeelduitwerking als je twijfelt. Zet een kruisje in de kantlijn voor elke fout die je ziet. Kijk in het beoordelingsmodel hoeveel punten je moet aftrekken. Schrijf je score op. Opdracht 4
T1
I
174
Niet alleen jouw eigen docent kijkt je examen na. Een docent van een andere school (de tweede corrector) controleert of je docent dit goed heeft gedaan. In deze opdracht ben jij de tweede corrector van het examen van een klasgenoot. 1 Controleer of je klasgenoot de brief en het artikel goed heeft nagekeken. Gebruik hierbij het beoordelingsmodel. Doe het op dezelfde manier als opdracht 3 vraag 6. Schrijf je verbeteringen en opmerkingen in potlood. Als je niet zeker weet of iets goed of fout is, zet je een vraagteken. Vraag je docent om hulp als dat nodig is. 2 Vergelijk samen de nagekeken opdrachten. Bespreek de verschillen. 3 Vul het formulier Examenanalyse in voor de opdracht waarbij je de hoogste score hebt gehaald. Schrijf in de grijze vakjes de punten op die je hebt gehaald. 4 Ga voor zowel de brief als het artikel na bij welk onderdeel (Inhoud, Taalgebruik, Presentatie/conventies) je de meeste punten bent verloren.
4
Examentraining Schrijven
4.5 Oefenen per onderdeel Opdracht 5 T1
I
T
1 Schrijf op met welke tekstvorm je verder wilt oefenen: de zakelijke brief of het artikel. 2 Op welk onderdeel of welke onderdelen wil je je score verbeteren? Kies uit: A Inhoud B Taalgebruik: formuleringsfouten C Taalgebruik: spelling en interpunctie D Presentatie/conventies 3 Maak de opdracht bij de door jou gekozen tekstvorm. Je docent legt uit hoe de opdracht georganiseerd wordt.
4.6 Proefexamen Opdracht 6 I
Maak als proefexamen alle schrijfopdrachten uit een examen naar keuze. Werk hier maximaal een halfuur aan. Je kunt dit proefexamen combineren met opdracht 8 uit de examentraining Lezen. Neem dan niet meer dan twee uur voor het maken van het complete examen. Je kunt een examen vinden op www.opniveau-online.nl of op www.examenblad.nl. Je docent kan je tips geven waar je digitaal examens kunt oefenen.
175