Issuu

OOK HET HELE BOEK BEKIJKEN? thiememeulenhoff.nl/ proefmateriaalopniveau

Met Op niveau ontdek je het plezier, de kracht en de duizend-en-een mogelijkheden van taal. Je kunt vanaf schooljaar 2022-2023 van start, maar we nemen je graag nu alvast mee in de ontwikkeling van deze nieuwe methode. Daarom presenteren we je dit proefkatern, met enkele hoofdstukken uit leerjaar 1. Begin 2022 kun je het hele boek inzien. Meld je aan via thiememeulenhoff.nl/proefmateriaalopniveau en je krijgt het kosteloos toegestuurd. Vragen of opmerkingen? Neem contact met ons op via vo@thiememeulenhoff.nl of 033 – 488 3600.

1 vmbo-bk Leerwerkboek PROEFKATERN

Wij zijn taal

NEDERLANDS Leerwerkboek 1 vmbo-bk Naam:

ONO1_BK_proefkatern_omslag.indd 3

21/10/2021 13:59

Op Niveau 1 vmbo-BK

Leerwerkboek A

Anneke Luijendijk Geertje Plug Erica Renckens Jante Rittersma Rosa Scheffer Stephan Verhoeff

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 1

21/10/2021 12:52

ROOD 1 2 3 4

vmbo-BK vmbo-BK vmbo-B vmbo-B

ORANJE

GEEL

BLAUW

PAARS

vmbo-K vmbo-K

vmbo-GT/havo vmbo-GT vmbo-GT vmbo-GT

havo/vwo havo havo

vwo vwo vwo

Bureauredactie MR Taal

Omslagfotografie Studio Kluif

Vormgeving Studio Michelangela

Opmaak Crius Group

Over ThiemeMeulenhoff ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt. Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl ISBN © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2021 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën,

opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden. Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 2

21/10/2021 12:52

Zo werk je met Op Niveau Structuur hoofdstuk

inhoud

thema

Aan de hand van een thema ga je aan de slag met het geven, beoordelen en interpreteren van informatie, het formuleren van een mening of het geven van uitleg of instructie. Je leest, beluistert en schrijft teksten en je oefent met het voeren van gesprekken en met presenteren. Net als in het echte leven. Daarnaast vergroot je je woordenschat met schooltaalwoorden en woorden uit de teksten.

fictie

In deze hoofdstukken gaat het over de kracht van het verhaal. Je maakt kennis met verschillende verhalen, je leest en vertelt verhalen en je luistert ernaar. Je leert praten, schrijven en presenteren over de verhalen die je leest en je leert hoe je zelf verhalen kunt schrijven.

taalverzorging

grammatica

Je leert met welke woordsoorten en zinsdelen zinnen kunnen worden opgebouwd, zodat je dit in teksten op de juiste manier kunt toepassen.

spelling

Je oefent de regels van spelling en leestekens, zodat je deze in teksten op de juiste manier toepast.

formuleren

Je leert zinnen logisch en goed op te bouwen, zodat je in teksten of gesprekken correcte zinnen kunt formuleren.

taalbeschouwing

Je leert meer over taalgebruik, taalvarianten en woordvorming, zodat je meer inzicht krijgt in het verschijnsel taal.

De thematische hoofdstukken en fictiehoofdstukken werken toe naar een eindopdracht waarin je alles uit het hoofdstuk toepast. Deze hoofdstukken sluiten af met een Terugblik waarin je terugkijkt op het hoofdstuk, jezelf beoordeelt en bepaalt wat je beter wilt doen. Wil je verder oefenen op jouw niveau? Online vind je extra oefeningen op jouw niveau bij de thematische hoofdstukken en de hoofdstukken taalverzorging. Ook vind je online nog meer fictie-opdrachten. Licentie Alle opdrachten en theorie staan ook in de online leeromgeving. Daar kun je ook extra oefenmateriaal vinden, bijvoorbeeld van andere niveaus/leerjaren. Ook vind je hier ingesproken leesteksten, leestips en dictees.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 3

21/10/2021 12:52

Leerstofoverzicht 1 vmbo-BK H1 Verhalen over mensen

H2 Taalverzorging

1 Start: Introductie fictie

2 Duik in een verhaal Caja Cazemier, FAB!

H3 Nieuws

H4 Taalverzorging

1 Start: Over nieuws Woordenschat 1 Grammatica Woordsoorten: - Zelfstandig naamwoord - Lidwoord - Verschillende talen

2 Nieuws voor jou Nieuwsbericht herkennen en schrijven - 5W+1H-vragen

H5 Sociale media 1 Start: Over sociale media Woordenschat

1 Grammatica Woordsoorten: - Werkwoord - Persoonsvorm - Hele werkwoord - Voltooid deelwoord

2 Een wereld vol media Instructie uitvoeren en vergelijken - Onderdelen van een tekst

Zinsdelen: - Werkwoordelijk gezegde 3 Over verhalen 2 Spelling Mijke Pelgrim, Dex, over - Leestekens vrienden en andere bagage - Hoofdletters - Fictie & non-fictie - Hoofdpersoon en bijfiguren - Eigenschappen van personen

4 Verhalen vertellen - Verhaal voorlezen - Feedback geven en feedback krijgen - Verhaal vertellen

3 Nieuws en 2 Spelling nieuwsberichten Spellingsregels: Nieuwsbericht - Klankgroepen beoordelen en schrijven Werkwoordspelling: Werkwoordspelling: - Hele werkwoord - Herhaling - Persoonsvorm - Ik-vorm tegenwoordige tijd

3 Jezelf laten zien op sociale Media Instructie beoordelen en schrijven

3 Formuleren - Leestekens - Hoofdletters

3 Formuleren - Leestekens - Hoofdletters - Hele zinnen - Publiek aanspreken - Afkortingen

4 Elkaar begrijpen op sociale Media Gesprek voeren

4 Taalbeschouwing - Vaktaal - Jongerentaal - Sociale media

5 Respect op sociale media E-mail schrijven en beoordelen

4 Wanneer is iets nieuws? Nieuws beoordelen - Schrijfdoelen en tekstsoorten - Onderwerp - Titel, tussenkopjes, bronvermelding - Nepnieuws en verzonnen nieuws

4 Taalbeschouwing 5 Beoordelen of - Trappen van nieuws waar is vergelijking Informatie beoordelen en presenteren

Eindopdracht 1 Boek lezen en profielpagina maken 2 Voorleespodcast maken

- Schrijfdoelen en tekstsoorten

- Alinea’s - Luisteren in een gesprek-

- Nepnieuws

- Publiek - Regels voor het schrijven van een e-mail - Tekst in alinea’s verdelen

Eindopdracht Nieuwsshow presenteren

Eindopdracht Mijn ‘selfie’ in de krant

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 4

21/10/2021 12:52

H6 Spannende verhalen

H7 Taalverzorging

1 Start: Introductie fictie 2 Duik in een verhaal Mirjam Mous, H@ck (het instituut)

H8 Reclame

H9 Taalverzorging

1 Start: Over reclame Woordenschat 1 Grammatica Woordsoorten: - Lijdend voorwerp

2 Reclame: waar en waarom? Reclamespot presenteren

Zinsdelen: - Zinsdelen herkennen - Schrijfdoelen en - Bouwplan van een tekstsoorten zin - Inleiding, middenstuk, slot - Een presentatie geven

1 Grammatica Woordsoorten: - Voorzetsel - Persoonlijk voornaamwoord - Bezittelijk voornaamwoord Zinsdelen: - Meewerkend voorwerp - Bijwoordelijke bepaling

H10 Vrije tijd

H11 Spelen met taal

1 Start: Over vrije tijd Woordenschat

1 Start: Introductie fictie

2 Verspillen of gebruiken Instructietekst schrijven

2 Duik in een verhaal Barry Jonsberg, Een lied dat alleen - Belangrijkste zin ik kan horen - Zoekend lezen - Tekst en beeld - Tekst opmaken

3 Over verhalen 2 Spelling Rob Ruggenberg, Werkwoordspelling: Piratenzoon - Stam - Persoonsvorm - Spanning - Voltooid deelwoord - Leeservaring - Bijvoeglijk - Tijd in een naamwoord verhaal

3 Alles kan in 2 Spelling reclame. Of niet? - Leestekens Reclameboodschap herkennen Werkwoordspelling: - Persoonsvorm - Feit en mening - Voltooid deelwoord - Aantekeningen maken Spellingsregels: - Afkortingen - Bezitsvorm - Samenstellingen

3 Bewegen of stilzitten Informatieposter maken

4 Verzinnen en vertellen - Verhaalsoorten

4 Reclametrucs: heb jij ze door? Reclametaal herkennen en advertentie maken

3 Formuleren - Signaalwoorden - Stijlfiguren

4 Samen of alleen Alinea schrijven

4 Taalbeschouwing - Woordvorming - Samenstellingen - Afleidingen

5 Voor jezelf of voor een ander Tekst schrijven

3 Formuleren - Verwijzingen - Signaalwoorden - Letterlijk en figuurlijk taalgebruik - Beeldspraak

- Herhaling

4 Taalbeschouwing 5 Reclame maken: - Beeldtaal doe het zelf Product presenteren - Lichaamstaal

- Informatie zoeken

3 Over verhalen Annet Schaap, Lampje - Letterlijk en figuurlijk taalgebruik

4 Gedichten - Bijzonder taalgebruik - Gedichten - Belangrijkste zin - Rijm - Schrijven voorbereiden

- Schrijfplan maken

Eindopdracht 1 Fotoverhaal maken 2 Spannend verhaal vertellen

Eindopdracht Reclamefilm maken

Eindopdracht Eindopdracht Tijdschriftpagina 1 Gedicht maken voordragen 2 Gedicht schrijven 5

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 5

21/10/2021 12:52

Symbolen In de leerwerkboeken kom je de volgende symbolen tegen. Ga naar de Op Niveau-website of zoek iets op internet. Je werkt aan de vaardigheid Lezen. Je werkt aan de vaardigheid Kijken. Je werkt aan de vaardigheid Luisteren. Je werkt aan de vaardigheid Schrijven. Je werkt aan de vaardigheid Spreken of Gesprekken. Werk aan je persoonlijke ontwikkeling én aan Nederlands. Werk samen met een of meer klasgenoten.

Het boek geeft het niveau van het leesfragment aan. Bij deze opdracht gebruik je strategieën van Woordenschat. Moeilijk woord

stap 1 Lees een stukje terug of verder. • • • •

Zie je een synoniem (dezelfde betekenis)? Zie je een antoniem (tegenstelling)? Zie je een omschrijving? Zie je een voorbeeld?

stap 2 Kijk naar de delen van het woord. stap 3 Kijk naar de afbeelding(en). stap 4 Vragen of opzoeken in een woordenboek.

Betekenis 6

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 6

21/10/2021 12:52

Inhoud 1 Verhalen over mensen

3 Nieuws

5 Sociale media

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 7

21/10/2021 12:52

1 Verhalen over mensen

proefkatern

Verhalen over mensen 1

Inleiding Vertel jij wel eens een echt gebeurd verhaal, bijvoorbeeld over wat je beleefd hebt? Of geniet je van een verzonnen verhaal in een game, film, serie of boek? Van welke verhalen houd jij?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 8

21/10/2021 12:52

proefkatern

1.1 Start

Je leert: 1 2 3 4 5 6 7

herkennen wat een ander voelt. verschillende soorten verhalen herkennen. verhalen kiezen die je leuk vindt. personen en hun rol in verhalen beschrijven. uitleggen wat je door een verhaal voelt. een verhaal voorlezen. een verhaal vertellen.

Wat ga ik leren?

Bekijk de leerdoelen van dit hoofdstuk. Wat vind jij belangrijk om te kunnen?

1.1 Start LEERDOELEN

•

Je kijkt vooruit naar de dingen die je in dit hoofdstuk gaat leren.

Verzin een smoes!

Stel je voor: na school ga je met een vriend of vriendin mee naar huis. Je hebt dit niet aan je ouders laten weten. Je bent veel te lang weggebleven. Als je thuiskomt, is je moeder of vader boos. a

Wat is er onderweg naar huis gebeurd? Verzin een fantastisch verhaal.

Vertel jouw verhaal aan een klasgenoot. Wie van jullie heeft het beste verhaal verzonnen?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 9

21/10/2021 12:52

1 Verhalen over mensen

proefkatern

Van welke verhalen houd jij?

3 a

Verhalen kom je overal tegen. Wanneer geniet jij het meest van verhalen?

Sociale media

Games

Film en series

Boeken

Songteksten en gedichten

◯

Ik bekijk of maak stories.

Ik speel een game met een verhaal.

Ik kijk naar films en series.

Ik lees een boek.

Ik let bij muziek op de tekst of ik lees gedichten.

Sommige mensen houden veel van lezen, andere minder. Wat voor lezer ben jij?

Leesverslaafde

Plezierlezer

Af-en-toe-lezer

Niet-lezer

◯

Ik ben dol op lezen!

Ik vind lezen best leuk.

Ik lees soms.

Ik lees alleen als het moet.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 10

21/10/2021 12:52

proefkatern

1.2 Duik in een verhaal

1.2 Duik in een verhaal LEERDOELEN Je leert: • herkennen wat een ander voelt. • uitleggen wat je door een verhaal voelt.

Lekker lezen Verhaal lezen

4 a

Zou jij beroemd willen zijn? Schrijf twee voordelen en twee nadelen op van beroemd zijn. Voordelen:

Nadelen:

Lees het verhaal Fab. b

Welke voordelen en welke nadelen van beroemd zijn staan in het verhaal? Onderstreep de voordelen met groen. Onderstreep de nadelen met rood.

Wie begrijp jij het beste? ◯ Kim, die beroemd wil worden als vlogger ◯ Senna, die heel goed wil worden als sporter ◯ Wende, die beroemd zijn niet altijd fijn vindt

Wat bedoelt de schrijver met deze zinnen? 1 Ik vind het fijn om alles wat hier thuis gebeurt, hier thuis te laten. (regel 17)

2 Ik wil de journalisten geen aanknopingspunten geven. (regel 25)

3 op eigen kracht ergens komen (regel 83)

Kim mag niet filmen en geen foto's maken. Hoe zou jij je voelen als je Kim was? Leg uit waarom je je zo zou voelen.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 11

21/10/2021 12:52

1 Verhalen over mensen

proefkatern

Lees het gedicht Echte vrienden. Vergelijk dit met het verhaal Fab. Zijn Kim en Wende echte vrienden? Leg uit waarom wel of waarom niet.

FAB

Kim, Senna en Wende zijn vriendinnen. Kim wil heel graag beroemd worden. Daarom maakt ze een vlog over haar leven in de brugklas. Als ze ontdekt dat haar vriendin Wende de dochter is van de beroemde actrice Flora Hofman, is ze heel blij. Dat ze nu een BN'er kent, zal haar vast veel volgers opleveren! Maar als Kim voor het eerst bij Wende thuis is, loopt het anders dan ze hoopt… Flora draait naar Kim. 'En jij, Kim? Heb jij een doel in je leven?' Er komt eventjes een kleur op Kims gezicht, ziet Senna. Dan zegt Kim: 'Ik ben met een vlog bezig. Ik wil beroemd worden.' Ook daarvan wil Flora alles weten, en Kim vertelt. Tot slot vraagt Kim: 'Zou ik jou niet eens mogen interviewen? Als moeder van een brugklasser? Dat zou mij denk ik een hoop views opleveren.' Flora glimlacht en kijkt Kim aan. 'Dat doe ik niet, Kim. Het spijt me, vooral omdat ik je een aardig meisje vind, maar ik laat mijn naam liever niet gebruiken.' 'Mag ik dan wat foto's maken?' Kim geeft niet zomaar op. De kleur op haar gezicht wordt dieper rood. 'Zoals we hier zitten, of misschien met jou erbij... Misschien kan ik er iets mee in mijn vlog.' Flora blijft vriendelijk glimlachen, maar opnieuw schudt ze haar hoofd. 'Ik vind het fijn om alles wat hier thuis gebeurt, hier thuis te laten. Dat vraag ik ook van mijn kinderen.' Kim ziet dat Wende een gezicht trekt terwijl ze zegt: 'Ik zei het al. Geen persoonlijke dingen op social media. Mijn moeder niet, ons huis niet, het dorp niet.' 'Maar mijn vlog...' 'Valt er ook onder', zegt Flora. 'Sorry, ik wil het niet.' 'Mijn moeder wil graag de controle houden over wat er naar buiten gaat', zegt Wende met een scheve grijns. 'Precies! Ik wil de journalisten geen aanknopingspunten geven.' 'Alsof die mijn Instagram checken!' zegt Wende. 'Of die van Kim.' 'Je weet maar nooit.' Flora lacht, en achter haar rug om steekt Wende eventjes haar tong uit. Senna ziet het en heeft de neiging om te denken: die durft, maar Flora is natuurlijk gewoon haar moeder. 'Wil jij echt beroemd worden?' vraagt Senna aan Kim. 'Ja! Jij niet?' 'Och,' antwoordt Senna. 'Als het gebeurt, prima. Maar ik zwem niet om beroemd te worden.' Kim veert op. 'Dat is toch het hoogst bereikbare?! En liever niet later, maar nú. Ik zou zó graag willen dat mijn vlog ontdekt wordt en dat ik bij de bekende YouTubers ga horen! Minstens honderdduizend abonnees! Dat wil ik!'

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 12

21/10/2021 12:52

proefkatern

1.2

Duik in een verhaal

'Ik weet niet...' Senna denkt na. 'Het lijkt mij lastig. Je wordt altijd gevolgd, je wordt overal herkend.' Kim snuift. 'Je krijgt meer volgers, je kunt meer geld verdie40 nen.' 'Je krijgt een heleboel haat over je heen en je kunt worden gestalkt...', vult Wende aan. Allebei kijken ze naar Flora, de ervaringsdeskundige, maar Wende bevestigt: 'Het is echt zo, hoor!' 45 Flora knikt. 'Ja', zegt ze. 'Het gebeurt wel dat ik door het dorp loop en dan ineens een mobiele telefoon op me gericht zie. Sommige mensen vragen het niet eens! Of mijn manager heeft een foto in de bladen gezien die ongemerkt is genomen. Iedereen kan elk moment een foto van mij of van mijn kinde50 ren nemen. Daarom wil ik de kans daarop zo klein mogelijk maken.' Bij dit laatste kijkt ze even naar Kim. 'En weet je nog, mam', herinnert Wende haar moeder, 'de buurvrouw die zowat elke dag aan de deur kwam om iets te lenen? Wij dachten altijd dat ze expres dingen vergat als ze 55 boodschappen deed om bij ons aan de deur te kunnen komen.' 'Ja, haha, en wat waren wij blij toen ze ging verhuizen. Maar overal waar ik kom, word je zo ontzettend bekeken. Wat heeft ze aan? Wat voor boodschappen heeft ze in haar karretje? Wie heeft ze bij zich? Doet ze niet iets geks? Het geeft een onveilig en onvrij gevoel, Kim, als mensen zo op je letten.' 'Maar er zijn vast ook fijne dingen aan beroemd zijn', houdt Kim vol. ']awel... Het doet iets met je zelfvertrouwen...' 'En de premièrefeestjes, mam?' vult Wende aan. 'Zeker, die zijn fantastisch!' bevestigt Flora. ']e kent natuurlijk superveel beroemde mensen. Komen die weleens hier?' 'Dat zijn gewoon mijn collega's.' Flora lacht weer. 'Sommige van hen zijn vriendinnen geworden, en ja, die komen weleens hier.' 'Waanzinnig!' zegt Kim. 'Wie?' Wende is haar moeder voor. 'Tess van Beek en Zoë Timmermans. Ik ken ze eigenlijk meer als vriendinnen van mijn moeder dan als actrices.' 'Waanzinnig!', zegt Kim weer. Flora legt heel even haar hand op Kims arm. 'Wij zijn ook maar gewoon mensen, hoor.' Kim is het daar niet mee eens. En Senna snapt dat wel. Er kleeft toch iets bijzonders aan Wendes moeder, hoe gewoon ze hier ook rond de keukentafel zitten. De thee en de appeltaart zijn op. 'Wat gaan we doen?' vraagt Wende. 'Naar mijn kamer? Filmpje op musical.ly zetten? Just dance op de Wii?' Ze kiezen voor het laatste en staan op om naar de woonkamer te gaan. Senna ziet Kim aarzelen. Voordat Senna de keuken uit loopt, hoort ze Kim vragen: 'Wil je me echt niet helpen om meer abonnees voor mijn kanaal te krijgen? Zou je ergens reclame voor mijn vlog willen maken? Dat zou enorm helpen!' Op de drempel van de keuken naar de kamer blijft Senna staan om het antwoord van Flora te kunnen horen. 'Het is te gemakkelijk, Kim. Het geeft meer voldoening om op eigen kracht ergens te komen!' Uit: Caja Cazemier, FAB

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 13

21/10/2021 12:52

1 Verhalen over mensen

proefkatern

ECHT E VRIE ND E N Vrienden ben je niet gewoon een beetje. Vrienden ben je niet zo af en toe. Of je echte vrienden bent dat weet je, al kun je niet precies vertellen hoe. Echte vrienden ben je niet voor even. Echte vrienden ben je niet meteen. Echte vrienden ben je voor het leven. Echte vrienden ben je nooit alleen. Bette Westera

Ervaringen uitwisselen 5

Verhaal en gedicht bespreken Bespreek met je klasgenoten het verhaal Fab en het gedicht Echte vrienden. Je kunt deze vragen gebruiken: 1 Hoe denk jij over beroemd worden? a Dat zou ik graag willen (net als Kim). b Dat vind ik niet belangrijk (net als Senna). c Dat zou ik niet fijn vinden (net als Wende). 2 Stel je voor dat jij beroemde ouders had. Zou jij dan iets over thuis op sociale media zetten? Leg uit waarom wel of niet. 3 Denk samen na over beroemd zijn. • Wat is volgens jou het grootste voordeel van beroemd zijn? • Wat is volgens jou het grootste nadeel van beroemd zijn? • Maak samen een top drie van voordelen en een top drie van nadelen. 4 Wat denk jij: kan iedereen beroemd worden? 5 Zijn Wende en Kim wel of geen echte vrienden? Waarom denk je dat? 6 Wendes moeder zegt: 'Het geeft meer voldoening om op eigen kracht ergens te komen.' Ben je het wel of niet met haar eens? Leg uit waarom je dat vindt.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 14

21/10/2021 12:52

proefkatern

1.2 Duik in een verhaal

Leestips Wil je andere verhalen lezen over vriendschap op school? Bekijk de tips. Welk boek spreekt jou het meest aan?

Hans Mijnders, Link! De twee vrienden Winston en Tim zijn gek op challenges. Filmpjes posten op social media waarin je jezelf of een ander uitdaagt tot iets extreems. De challenges van Winston worden steeds gevaarlijker. Zijn vriend Tim probeert hem tegen te houden, maar Winston wil niet luisteren. Caja Cazemier, Wie durft? Lara wil alles zo goed mogelijk doen. Maar dat is lastig als je door ziekte veel lessen hebt gemist. Het maakt haar onzeker. Dan gebeurt er ook nog iets ergs, waardoor ze haar hoofd niet goed bij het schoolwerk kan houden: haar oma wordt ernstig ziek. Intussen zorgt een nieuwe jongen voor onrust in de klas. Francine Oomen, Hoe overleef ik de brugklas? Als je naar de middelbare school gaat, verandert er plotseling heel veel in je leven. Daarover kan Rosa van Dijk meepraten. Ze mailt met haar vriendje Jonas, die nog in groep acht zit, en geeft hem alvast survivaltips. Carry Slee, Verdacht Een vriendenclub filmt bij toeval een overval op een juwelier. Het zwaargewonde slachtoffer blijkt de vader van een medescholier. De daders lopen nog op vrije voeten. Als Tess de opnames bekijkt, doet ze een belangrijke ontdekking. Op het moment dat zij de politie bijpraat, verandert haar leven ...

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 15

21/10/2021 12:52

1 Verhalen over mensen

proefkatern

1.3 Over verhalen LEERDOELEN Je leert: • herkennen wat een ander voelt. • verhalen kiezen die je leuk vindt. • personen en hun rol in verhalen beschrijven.

Verhalen kiezen THEORIE

Boeken kiezen Titel lezen

Het is belangrijk om te ontdekken welke boeken jij graag leest. Zo ontdek je jouw eigen leessmaak of leesvoorkeur. Op het internet vind je informatie over boeken, bijvoorbeeld op de bibliotheek.nl of jongejury.nl.

Omslag bekijken

Flaptekst lezen

Eerste bladzijden lezen

Dit boek wil ik lezen

Tips van anderen of internet

Beginnen met het fictiedossier In de fictiehoofdstukken maak je een map waarin je je opdrachten bewaart. Die map heet het fictiedossier. Online vind je een uitgebreide versie van de opdracht Speeddate met boeken. Overleg met je docent of je de opdracht in het boek maakt of dat je digitaal het formulier invult. Het ingevulde formulier kun je bewaren in je fictiedossier.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 16

21/10/2021 12:52

proefkatern

1.3 Over verhalen

Speeddate met boeken

Lees de theorie Boeken kiezen. a

Lees de titels van zoveel mogelijk boeken. Welke titel maakt jou nieuwsgierig?

Bekijk het omslag van in ieder geval tien boeken. Welk omslag vind je het mooist? Leg ook uit waarom.

Lees de flaptekst van in ieder geval vijf boeken. Welke flaptekst maakt je zo nieuwsgierig dat je het boek zou willen lezen? Leg uit waarom.

Welk boek spreekt je niet aan en zou je niet willen lezen? Leg uit hoe dat komt.

Kies een boek dat je zou willen lezen. Lees daaruit de eerste twee bladzijden. Noteer de volgende punten: • De auteur en titel van het boek • De hoofdpersoon van het boek • Een kenmerk van het boek (bijv. humor, spanning, vriendschap)

Vertel kort aan een klasgenoot waar het boek over gaat.

Een goed boek kiezen

7 a

Gebruik de theorie Boeken kiezen. Hoe kies je een boek dat bij jou past? • Bekijk de afbeelding. Je ziet vijf tips. Schrijf bij elke tip wat het voordeel van de tip is. • Bespreek jouw voordelen met een klasgenoot. • Kies samen het beste voordeel bij iedere tip.

• • • • •

Titel lezen:

Omslag bekijken: Flaptekst lezen:

Eerste bladzijden lezen:

Tips van anderen of internet:

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 17

21/10/2021 12:52

1 Verhalen over mensen

proefkatern

Als je een boek kiest dat je leuk vindt, lees je met meer plezier. Er zijn nog meer voordelen van lezen. Lees de lijst hieronder. Welke drie vind jij belangrijk? □ Van lezen word je rustig. □ Als je leest, kun je even je problemen vergeten. □ Je leert nieuwe woorden. □ Je ontdekt hoe andere mensen denken en voelen. □ Je beleeft avonturen. □ Je leert over andere plaatsen, landen en culturen. □ Je kunt naar het verleden of de toekomst gaan. □ Je merkt dat jij niet de enige bent met problemen. □ Je gebruikt je fantasie.

Echt verzonnen Verzonnen of niet?

8 a

Kijk en luister naar het verhaal De olifant en de slak. Hoe weet je dat dit verhaal verzonnen is?

Lees de theorie Fictie en non-fictie. Is het verhaal De olifant en de slak fictie of non-fictie? ◯ fictie ◯ non-fictie THEORIE

Fictie en non-fictie Een verzonnen verhaal noemen we fictie. Teksten over echt gebeurde dingen zijn non-fictie. Fictie lees en bekijk je vooral voor je plezier. Non-fictie lees en bekijk je om iets te leren.

Dit verhaal gaat over dieren. Waarom kun je deze dieren toch 'personen' noemen? □ Ze hebben een naam. □ Ze praten en denken als mensen. □ Ze zien eruit als mensen.

Wie is de domste 'persoon' in het verhaal, de slak of de olifant? Leg uit waarom.

Stel je voor dat de slak een heel slim 'persoon' op bezoek zou krijgen. Aan welk dier denk jij dan?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 18

21/10/2021 12:52

proefkatern

1.3 Over verhalen

Personen in verhalen De rol van een persoon herkennen

Werk samen in een groepje van vier leerlingen. Lees de theorie Hoofdpersoon en bijfiguren. Gebruik het verhaal Dex. THEORIE

Hoofdpersoon en bijfiguren De belangrijkste persoon in een verhaal noem je de hoofdpersoon. Je leert de hoofdpersoon goed kennen. Minder belangrijke personen in het verhaal noem je bijfiguren. Je leert hen minder goed kennen dan de hoofdpersoon. Als je een verhaal leest, probeer dan of je je kunt inleven in de hoofdpersoon. Je stelt je dan voor hoe het is als jij hem of haar was en hetzelfde beleefde.

Het verhaal is in vier delen verdeeld. Lees om beurten een deel van het verhaal voor. Bij elke pijl leest volgende leerling voor.

Teken een placemat met vijf vakken. Maak het middenvak niet te klein. Iedereen krijgt één vak om in te schrijven. Schrijf nog niet in het middenvak. Wie is volgens jou de belangrijkste persoon in dit verhaal? • Schrijf de naam op in jouw deel van de placemat. • Hoe weet je dat deze persoon de belangrijkste is? Schrijf dat ook op.

Vertel elkaar je antwoorden. Schrijf in het middenvak wie volgens jullie de belangrijkste persoon is in dit verhaal en hoe je die persoon kunt herkennen. Hoe noem je de belangrijkste persoon in een verhaal ook wel? Schrijf dat begrip bij de naam.

Welk probleem heeft de belangrijkste persoon in het verhaal Deal? Schrijf het in je eigen woorden in jouw vak.

Vertel elkaar je antwoord. Schrijf in het middenvak wat volgens jullie het probleem is.

Welke andere zes personen komen er in het verhaal voor? Schrijf ze in je eigen vak.

Vertel elkaar je antwoorden. Schrijf in het middenvak de namen van de andere zes personen.

Hoe noem je minder belangrijke personen ook wel? Schrijf dit begrip onder de namen in het middenvak.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 19

21/10/2021 12:52

1 Verhalen over mensen

proefkatern

DE X

Ik ben Dex. Ik ben 13 jaar en ik woon met mijn vader, moeder en hond Ringo in Amsterdam. Mijn hobby's zijn Ajax, lekker eten en gamen met Brian. Brian is mijn beste vriend, al vanaf de basisschool. Nu zitten we bij elkaar in de brugklas van het Apollo college. We mogen niet meer naast elkaar, omdat het dan te gezellig wordt. En ook omdat ik alleen maar onvoldoendes haalde. Ik vind school een sadistische uitvinding. Ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik word langzaam gek van zo'n hele dag stilzitten en dat je naar saaie verhalen van saaie docenten moet luisteren. Ik doe veel liever dingen. Tosti's maken bijvoorbeeld, of mijn oom Dries helpen op de markt, of mijn pa als hij een klus heeft. Dan kan ik heen en weer lopen en bewegen. En vooral: dan heb ik het gevoel dat ik iets nuttigs aan het doen ben. Ik vind heel veel dingen op school totaal niet nuttig. Maar Dex, wat doe je dan op die school, hoor ik je denken. Goeie vraag. Een tijd lang wist ik dat zelf ook niet. Maar bij je vrienden wil je in de buurt zijn. Daarom heb ik besloten dat ik toch maar mijn best ga doen om over te gaan naar de tweede. Meneer Hendriks zegt dat ik hartstikke slim ben en dat ik het nog makkelijk kan halen. Als hij mijn mentor niet was, was ik allang van school getrapt, dat weet ik zeker. We hadden afgesproken dat we samen een plan zouden maken om te zorgen dat het goed zou komen met mij. En nu was het zover. Het was maandagmiddag. Buiten sneeuwde het. De school was halfleeg en Brian was al naar huis. Ik voel me altijd een beetje vreemd als ik alleen met een leraar in een lokaal zit. Een lokaal hoort gewoon een lekkere herriebak te zijn, waarin van alles gebeurt en iedereen door elkaar heen aan het gillen is. 'Goed, Dex', zei meneer Hendriks. 'Dan gaan we nu beginnen met het gesprek.' Hij nam een slok van zijn koffie en zette zijn meest serieuze gezicht op. 'Op 1 april krijgen jullie je tweede rapport. Het is van het allergrootste belang dat je daarop een stijgende lijn laat zien. Er staan je twee dingen te doen. Ten eerste is vanaf nu je schoolwerk pico bello in orde. Daarmee bedoel ik: boeken bij je, huiswerk af en keihard leren als je een toets hebt.' Ik voelde hoe ik helemaal licht werd in mijn hoofd. Ik begon te zuchten en liet me zo'n beetje onderuitzakken op mijn stoel. Maar dat pikte meneer Hendriks niet. 'Als je er nu al bij gaat zitten als een zak aardappelen, dan gaat het hem natuurlijk nooit worden, Dex. Hoppetee! Overeind met dat lijf.' Ik hees mezelf omhoog en meneer Hendriks knikte tevreden. 'Heel goed', zei hij. 'Komen we bij puntje twee. Het gedrag.' Ik wilde alweer onder de tafel verdwijnen, maar kon mezelf nog net inhouden. 'Vanaf nu', zei meneer Hendriks, 'let je op in de les. Je bent vriendelijk en beleefd tegen al je docenten. Vragen als "waarom moeten we dit leren" of "wat is het nut van dit vak" stel je alleen in je hoofd. Ik wil honderd procent inzet van je. Is dat een deal?' 'Deal', zei ik. 'Honderd procent?' 'Zeker', zei ik. 'Honderd procent.' lk hield het nog bijna een hele dag vol, maar toen ik donderdag het zevende het lokaal van Hendriks binnen kwam strompelen, kon ik niet meer. 'Ha, Dex!' zei meneer Hendriks. 'Ik heb al van drie collega's gehoord dat je je weer uitstekend hebt gedragen vandaag!' 20

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 20

21/10/2021 12:52

proefkatern

1.3

Over verhalen

lk knikte zo'n beetje, maar ik voelde me verre van uitstekend. Mijn hand deed zeer van het schrijven, mijn rug deed zeer van het rechtop zitten en ik had een kermishoofd van de hele dag stil zijn en luisteren. lk hoopte dat we bij Nederlands iets van een spel zouden gaan doen. Werkwoordenbingo of zo. Iets waarbij ik kon roepen en bewegen en een klein beetje mijn normale zelf kon zijn. Maar nee hoor, we gingen lezen. In een boek. Het ging over een paar jongens in een gevangeniskamp en meneer Hendriks had gezegd dat het heel spannend was, maar ik kon mijn aandacht er niet meer bij houden. De letters dansten voor mijn ogen, de zinnen buitelden over elkaar heen en ik kreeg een melige lachaanval van elk derde woord dat ik tegenkwam.

Pfff... Dit ging dus niet werken. Ik zakte onderuit en liet mijn armen naast me bungelen. Misschien was het beter om wat te tukken of zo. Ik deed mijn ogen dicht en probeerde weg te 65 dommelen. Maar naast me zat Luuk te lezen alsof zijn leven ervan afhing. Zijn hele hoofd zat verstopt in dat boek. Er kwam alleen een roodgloeiend oor en wat blond piekhaar bovenuit. En hij sloeg de hele tijd keihard zijn bladzijden om. 'Ssst...!' siste ik, toen mijn derde poging in slaap te vallen mislukte door Luuks geritsel. Meneer Hendriks keek op van zijn boek. 'Wat is er?' vroeg hij. Ik hees me een beetje overeind. 'Luuk slaat bladzijden om', zei ik. Meneer Hendriks krabde op zijn achterhoofd. 'Dat lijkt me een vrij noodzakelijk onderdeel van het lezen van een boek. Ik zou zeggen: probeer het ook eens.' 'Ja, maar hij maakt herrie. En zo kan ik me niet concentreren.' Luuk deed alsof hij me een klap voor mijn kop wilde geven. 'Kom op, Dex', zei meneer Hendriks. 'Nog twintig minuutjes. Hou vol.' Ik deed het boek open. Ergens in het midden. Maar al die letters deden pijn aan mijn ogen. Ik had er gewoon te veel gezien vandaag. Uit: Mijke Pelgrim, Dex, over vrienden en andere bagage

Eigenschappen herkennen Werk in een groepje van vier klasgenoten. Gebruik de theorie Eigenschappen van personen. Gebruik de verhalen Fab, De olifant en de slak en Dex. THEORIE

Eigenschappen van personen Echte mensen hebben verschillende eigenschappen. Dat is ook zo bij personen in verhalen. Iemand is bijvoorbeeld druk, moedig, slim, snel boos of oneerlijk.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 21

21/10/2021 12:53

1 Verhalen over mensen

proefkatern

Kies eigenschappen bij personen. 1 Schrijf deze personen uit de verhalen op: de olifant – de slak – Kim – Senna – Wende – Flora – Dex – meneer Hendriks. 2 Maak 20 kaartjes met eigenschappen (zie QR-code). Leg ze op een stapeltje. Je mag de woorden niet zien. 3 Pak om beurten een kaartje. Lees de eigenschap. Leg het kaartje bij de persoon waar jij de eigenschap bij vindt passen. Bij elke persoon mogen twee kaartjes liggen. 4 Kun je een kaartje niet meer kwijt? Overleg dan hoe je met de kaartjes kunt schuiven. Aan het einde houd je vier kaartjes over. Jullie moeten het eens zijn over welke vier kaartjes overblijven.

1.4 Verhalen vertellen LEERDOELEN Je leert: • herkennen wat een ander voelt. • een verhaal voorlezen. • een verhaal vertellen.

De kunst van het voorlezen Luisteren naar een verhaal

11 a

Luister nog een keer naar het verhaal De olifant en de slak. Wat vind je goed aan hoe dit verhaal wordt verteld? Schrijf twee dingen op. 1 2

Je wilt een verhaal goed voorlezen. Noem twee punten waar je op moet letten. • Lees de theorie Voorlezen. • Vergelijk jouw punten met de theorie. • Op welk punt wil jij vooral letten als je gaat voorlezen? Dat mag een van je eigen punten zijn. Het mag ook een punt uit de theorie zijn. 1 2

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 22

21/10/2021 12:53

proefkatern

1.4 Verhalen vertellen

THEORIE

Voorlezen Als je een verhaal voorleest, let dan op deze dingen:

• • • • • • •

Lees het verhaal eerst voor jezelf. Lees niet te snel voor, houd het rustig. Spannende stukjes kun je iets sneller voorlezen. Laat een pauze horen bij komma's, punten en witregels. Laat vraagtekens en uitroeptekens duidelijk horen. Leef je in de gebeurtenissen van het verhaal in. Wissel je stem af: hoger of lager, zachter of harder (maar niet schreeuwen). Zet geen stemmetjes op bij verschillende personen. Gebruik je gewone stem. Kijk af en toe naar de luisteraars.

Verhaal voorlezen

Werk in een groepje van vier klasgenoten. a

Lees opnieuw om beurten een deel van het verhaal Dex voor. Denk bij het voorlezen aan de regels voor Voorlezen.

Lees de theorie Feedback geven en feedback krijgen. Hoe hebben jullie voorgelezen? Geef elkaar om beurten feedback. THEORIE

Feedback geven en feedback krijgen Zeggen wat je vindt van het werk van een klasgenoot heet feedback geven.

• • •

Geef complimenten. Wat je vond goed en waarom? Wees eerlijk over wat je niet goed vond. Geef tips voor verbetering.

Feedback krijgen kan je helpen om beter te worden.

• • • c

Ga niet meteen jezelf verdedigen. Luister goed naar wat de ander zegt. Denk na over wat je met de opmerkingen kunt doen.

Luister naar de feedback die jij krijgt van je groepsgenoten. Waar wil je de volgende keer op letten? Noteer een of twee punten.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 23

21/10/2021 12:53

1 Verhalen over mensen

proefkatern

Verzin het maar Verhaal bedenken

Gebruik het verhaal Dex. a

Lees het verhaal nog een keer door. Noteer twee eigenschappen die passen bij Dex. Je kunt ze overnemen uit opdracht 10. Je mag ook andere eigenschappen noteren.

Hoe gaat het de volgende dag verder met Dex? Bedenk: 1 welk vak hij het eerste uur heeft; 2 hoe hij heel erg zijn best doet; 3 wat er gebeurt, waardoor het toch weer misgaat.

Gebruik de eigenschappen en de gebeurtenissen die je bedacht hebt. Bedenk een kort verhaal over Dex. Schrijf het verhaal voor jezelf op een spiekbriefje. Schrijf geen hele zinnen op, maar korte punten.

Verhaal vertellen Werk samen in een groepje van twee of vier. Gebruik de theorie Verhaal vertellen. Vertel jouw verhaal over Dex en luister naar het verhaal van een of meer klasgenoten. Bij het vertellen: • Gebruik je alleen je spiekbriefje. • Let je op de punten uit de theorie. • Noteer je de feedback die je krijgt. Bij het luisteren: Geef je je klasgenoot feedback. Denk je aan de regels voor het geven van feedback.

• •

THEORIE

Verhaal vertellen Als je een verhaal vertelt, let dan op deze dingen:

• • • • • •

Vertel uit je hoofd. Gebruik alleen een spiekbriefje met korte punten. Oefen het vertellen een paar keer, zodat de volgorde goed in je hoofd zit. Vertel rustig, met pauzes en een beetje afwisseling. Gebruik je gewone stem. Kijk vaak naar de luisteraars. Zorg dat je gezichtsuitdrukking en gebaren bij het verhaal passen, maar overdrijf niet.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 24

21/10/2021 12:53

proefkatern

1.5 Eindopdracht

1.5 Eindopdracht LEERDOELEN

•

Je past toe wat je in dit hoofdstuk hebt geleerd.

Fictiedossier In dit hoofdstuk heb je kennisgemaakt met allerlei verhalen. Je sluit het hoofdstuk af met een eindopdracht. Alle eindopdrachten van de fictiehoofdstukken verzamel je in je fictiedossier. Je docent vertelt je hoe het fictiedossier er precies uitziet.

EINDOPDRACHT ONLINE Je kunt kiezen uit twee eindopdrachten. Een opdracht staat hieronder, de andere (Voorleespodcast maken) vind je op Op Niveau online. Overleg met je docent welke opdracht je gaat maken.

Boek lezen en profielpagina maken Inleiding Je leest een boek en maakt een profielpagina over de hoofdpersoon.

Boek kiezen Kies een boek dat je graag wilt lezen. Lees het hele boek. Let tijdens het lezen op de hoofdpersoon en vier belangrijke bijfiguren. Let vooral op hun eigenschappen.

Profielpagina maken Maak de profielpagina. Werk netjes en let op spelling, hoofdletters en leestekens. 1 Schrijf de naam van de hoofdpersoon in het midden van een groot vel papier. 2 Zoek een foto van iemand die lijkt op de hoofdpersoon. Je kunt ook zelf een foto maken. Vraag wel om toestemming! Plak de foto bij de naam. 3 Schrijf drie eigenschappen van de hoofdpersoon bij de foto. 4 Schrijf er ook bij welk probleem hij of zij heeft. 5 Schrijf de namen van vier bijfiguren om de hoofdpersoon heen. Plak ook bij hen een passende foto. 6 Schrijf bij elke bijfiguur een of twee eigenschappen. 7 Trek lijnen tussen de hoofdpersoon en de bijfiguren. Schrijf bij elke lijn wat deze persoon met de hoofdpersoon te maken heeft, bijvoorbeeld: moeder, vriend, lerares, opa. 8 Schrijf bovenaan het vel de titel en de auteur van het boek. Plak er een afbeelding bij van de voorkant van het boek. 9 Schrijf onderaan het vel hoe goed jij je kunt inleven in de hoofdpersoon en waardoor dat komt. 25

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 25

21/10/2021 12:53

1 Verhalen over mensen

proefkatern

Profielpagina verbeteren Bekijk het beoordelingsmodel bij deze opdracht. Heb je alles gedaan wat in de opdracht staat? Verbeter je profielpagina als dat nodig is.

Profielpagina beoordelen Gebruik het beoordelingsmodel. Laat je profielpagina beoordelen door een klasgenoot of je docent. Bewaar de profielpagina en de beoordeling in je fictiedossier.

Beoordelingsmodel • • • • • • • • •

De naam en een foto van de hoofdpersoon staan in het midden. Bij de hoofdpersoon staan drie eigenschappen. Bij de hoofdpersoon staat zijn of haar probleem of opdracht. Om de hoofdpersoon heen staan namen en foto's van vier bijfiguren. Bij de bijfiguren staan een of twee eigenschappen en wat ze met de hoofdpersoon te maken hebben. Bovenaan het vel staan de titel, de auteur en de voorkant van het boek. Onderaan het vel staat hoe goed je je kunt inleven in de hoofdpersoon en waardoor dat komt. De hoofdletters, de leestekens en de spelling kloppen. De pagina ziet er netjes uit.

Eindopdracht evalueren a

Hoe ging de eindopdracht?

• • • • • b

Ik kan ontdekken wie de hoofdpersoon is en wie de bijfiguren zijn. Ik kan eigenschappen van de personen goed beschrijven. Ik kan vertellen wat het probleem van de hoofdpersoon is. Ik kan me goed inleven in de hoofdpersoon. Mijn profielpagina is goed gelukt.

◯

Je hebt een boek gelezen en een profielpagina gemaakt over de hoofdpersoon. Heb je door deze opdracht meer, net zo veel of minder plezier in lezen? Leg je antwoord in één zin uit.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 26

21/10/2021 12:53

proefkatern

1.6

Terugblik

1.6 Terugblik LEERDOELEN

•

Je kijkt terug op je werk.

Wat neem ik mee? a

In dit hoofdstuk heb je geleerd wat fictie is en hoe je verhalen kiest die bij jou passen. Je hebt nagedacht over de personen in verhalen en hun eigenschappen. Je hebt ook zelf een verhaal voorgelezen en verteld. Kijk nu terug op het hoofdstuk en beantwoord de vragen. Heb je de leerdoelen van dit hoofdstuk bereikt?

• • • • • • •

Ik kan herkennen wat een ander voelt. Ik kan verschillende soorten verhalen herkennen. Ik kan verhalen kiezen die ik leuk vind. Ik kan personen en hun rol in verhalen beschrijven. Ik kan uitleggen wat ik door een verhaal voel. Ik kan een verhaal voorlezen. Ik kan een verhaal vertellen.

◯

◯ ◯

Wat vond je in dit hoofdstuk het interessantst om te leren?

Wat zou je nog willen verbeteren?

MEER MET FICTIE Wil je nog meer opdrachten maken? Ga dan naar Op Niveau online voor het schrijven van een gedicht.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 27

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

Nieuws

Inleiding Als er iets belangrijks gebeurt, dan komt het in het nieuws. Het nieuws vind je op tv, in de krant, op websites of in een app op je mobiel. Je kunt natuurlijk niet al het nieuws volgen. Iedereen maakt zijn eigen keuzes. Wat vind jij interessant?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 28

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.1 Start

Je leert:

1 2 3 4 5 6 7 8

je mening geven over een nieuwsbericht. informatie zoeken om een nieuwsbericht te schrijven. de inhoud van een nieuwsbericht begrijpen. het onderwerp van een nieuwsbericht bepalen. het schrijfdoel van een nieuwsbericht noemen. een nieuwsbericht beoordelen. een nieuwsbericht schrijven. een nieuwsbericht presenteren.

Wat ga ik leren?

1 a

Bekijk de leerdoelen van dit hoofdstuk. Welk leerdoel lijkt je leuk om mee aan de slag te gaan? Leg uit waarom.

Welk leerdoel lijkt je het makkelijkst? Leg uit waarom.

3.1 Start LEERDOELEN

•

Je kijkt vooruit naar de dingen die je in dit hoofdstuk gaat leren.

Nieuws! Het journaal

Als er iets belangrijks gebeurt, komt het in het nieuws. a

Lees of kijk je weleens naar het nieuws? ◯ ja ◯ nee

Kijk en luister naar het ochtendjournaal van het Jeugdjournaal. Welk onderwerp vond je het meest interessant?

Welk onderwerp is volgens jou het belangrijkst? Leg uit waarom je dat denkt.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 29

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

De krant

3 a

Bekijk een krant en een nieuwssite. Over welk onderwerp zou je meer willen lezen?

Waar lees of hoor jij meestal het nieuws? □ (jeugd)journaal □ website □ krant □ app

Nieuws lezen Hier wil ik meer van weten!

Bekijk de titels en afbeeldingen van de nieuwsberichten.

1 13 jaar en miljonair door gezond snoep

2 De scholen zijn weer begonnen

3 Bozeník krijgt eerste basisplaats door nieuwe blessure Jørgensen

4 150 Drentse brugklassers vandaag een beetje beroemd

5 Duitse politie betrapt snelheidsduif

6 Aardbeving op Lombok verwoest veel huizen

Kies een bericht dat je zou willen lezen. Leg uit waarom je voor dit bericht hebt gekozen. Ik wil bericht lezen, omdat

Kies een bericht dat je niet zou willen lezen. Leg uit waarom niet. Ik wil bericht niet lezen, omdat

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 30

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.2 Nieuws voor jou

Dit maakt mij nieuwsgierig

Wanneer wil jij een nieuwsbericht lezen? Je mag meer antwoorden aankruisen. □ Als er een grappige titel boven staat. □ Als er een leuke afbeelding bij staat. □ Als het niet te lang is. □ Als het over iets interessants gaat. □ Als het over iets belangrijks gaat. □ Als ik het zelf interessant of belangrijk vind.

WOORDENSCHAT Als je veel woorden kent, kun je beter zeggen wat je bedoelt, en kun je teksten beter begrijpen. In het hoofdstuk Woordenschat leer je de betekenis van woorden. Ook leer je wat je kunt doen als je een woord niet kent. Ga naar Op Niveau online en oefen je woordenschat.

3.2 Nieuws voor jou LEERDOELEN Je leert: • informatie zoeken om een nieuwsbericht te schrijven. • de inhoud van een nieuwsbericht begrijpen. • je mening geven over een nieuwsbericht. • een nieuwsbericht schrijven.

Nieuws ontdekken TIP Zie je een woord dat je niet kent? Denk dan aan het Stappenplan moeilijke woorden.

Iedereen beroemd

Bekijk de video Iedereen beroemd. a

Over wie gaat de video vooral? ◯ brugklassers ◯ medewerkers van de film

Wat is er gebeurd? ◯ een klassenuitje van een brugklas ◯ de première van de film Brugklas ◯ er is een film gemaakt door brugklassers

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 31

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

Waar speelt het zich af? ◯ in Brabant ◯ in Drenthe ◯ in Zeeland

Vind je dit nieuws interessant? Leg je antwoord uit.

Bekijk de afbeelding nog een keer goed.

Wat is een rode loper?

De jongen, die als eerste geïnterviewd wordt, is enthousiast. Waaruit blijkt dat hij enthousiast is?

Je mening over het bericht

7 a

Bij opdracht 4 stonden de titel en een afbeelding van de video Iedereen beroemd. Je hebt daar aangegeven of je er meer over wilde weten. Je hebt nu het hele bericht gezien. Ben je van mening veranderd? Leg uit waarom.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 32

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.2 Nieuws voor jou

Wat heb je aan een bericht over een nieuwe film?

Ontdekken wat er is er gebeurd

Lees de tekst Duitse politie betrapt snelheidsduif. www.nos.nl

DUITSE POLITIE BETRAPT SNELHEIDSDUIF Politie-agenten in Duitsland keken raar op toen ze de foto's van een flitspaal bekeken. Behalve te hard rijdende auto's bleek ook een duif te zijn geflitst. Het dier vloog 45 kilometer per uur op een plaats waar je maar 30 kilometer per uur mag.

naar getuigen om de duif op te sporen, meldt de politie droogjes.

De Duitse politie heeft een bewijsfoto op Facebook gezet. Daarbij hebben ze geschreven dat de duif na correctie maar 12 kilometer te snel was gevlogen. Normaal moet je dan een boete van 25 euro betalen. De politie gaat niet op zoek

Over wie gaat de tekst? ◯ Een automobilist die te hard rijdt. ◯ Een duif die te snel vliegt. ◯ Een politieagent die een boete geeft.

Wat is er gebeurd? ◯ De politie heeft een boete uitgedeeld. ◯ Er zijn veel auto's geflitst. ◯ Er is een duif geflitst.

Waar is het gebeurd? Noem twee dingen. 1 2

Bron: nos.nl

Waarom is het gebeurd?

In de tekst ontbreekt het antwoord op de vragen wanneer en hoe het is gebeurd. Heb je die informatie nodig?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 33

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

Je mening geven

9 a

Wat vond je van dit bericht? Ik vond het … □ niet leuk □ grappig

□ interessant

□ belangrijk

□ saai

Vind je dat dit bericht de moeite waard is voor een nieuwswebsite? Leg je antwoord uit.

Nieuwsbericht bedenken 10

5W+1H-vragen gebruiken Lees de theorie 5W+1H-vragen. Bekijk de afbeelding. Jullie gaan er samen een nieuwsbericht over schrijven. Gebruik daarbij de 5W+1H-vragen én je fantasie.

THEORIE

5W+1H-vragen Een nieuwsbericht geeft antwoord op deze vragen:

• • • • • •

Wie? Wat? Waar? Wanneer? Waarom of waardoor? Hoe?

Dit noem je de 5W+1H-vragen.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 34

21/10/2021 12:53

proefkatern

Wie is er aangereden?

Wie praat er met de agent?

Wat is er gebeurd?

Waar is het ongeluk gebeurd?

Wanneer is het ongeluk gebeurd?

Waardoor is het ongeluk gebeurd?

Hoe is het ongeluk gebeurd?

3.2

Nieuws voor jou

Nieuwsbericht schrijven

Schrijf een kort nieuwsbericht over het ongeluk. Gebruik jullie antwoorden op de 5W+1H-vragen. a

Bedenk een titel voor jullie nieuwsbericht.

Schrijf het nieuwsbericht. • Voeg de antwoorden op de 5W+1H-vragen bij elkaar. • Zet de zinnen op volgorde. • Pas je zinnen aan als dat nodig is. • Zorg dat iemand anders het verhaal kan begrijpen.

Controleer de tekst. Beginnen alle zinnen met een hoofdletter? Eindigen alle zinnen met een punt of vraagteken? Staan er geen spelfouten in?

• • • d

Hoe ging het schrijven?

• • •

Het is duidelijk waar mijn tekst over gaat. Mijn zinnen beginnen met een hoofdletter en eindigen met een punt of vraagteken. Ik heb de woorden goed gespeld.

◯

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 35

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

3.3 Nieuws en nieuwsberichten LEERDOELEN Je leert: • je mening geven over een nieuwsbericht. • de inhoud van een nieuwsbericht begrijpen. • een nieuwsbericht beoordelen. • een nieuwsbericht schrijven.

Nieuwsgierig zijn Nieuwsbericht bekijken

Bekijk de tekst iPad 48 jaar vergrendeld.

iPad 48 jaar vergrendeld 'Probeer het opnieuw over 25.536.442 minuten'. Evan Osnos schrok zich vorige week een hoedje toen hij op zijn iPad keek. Zijn zoontje had zo vaak het verkeerde wacht woord ingevuld dat het apparaat was geblokkeerd … 48 jaar lang! 'Uhm, dit ziet er nep uit. Maar zo ziet onze iPad er helaas uit, nadat onze driejarige zoon ermee heeft gespeeld en de foute code heeft inge toetst', schreef de Amerikaanse Osnos bij een foto op Twitter. Osnos hoopte dat iemand een oplossing zou hebben voor de blokkade. 48 jaar wachten zag hij namelijk niet zitten!

Doorgaans hoef je nooit zo lang te wachten als je de code fout intoetst. Maar hoe vaker je het verkeerd doet, hoe langer de tijd dat je moet wachten. Dit is bedacht om ervoor te zorgen dat vreemden niet zomaar in je iPad kunnen inbreken. Eigenlijk heel handig dus, maar niet als je het te vaak doet. Osnos' zoontje mag in ieder geval de komende tijd niet meer op de iPad spelen!

(ON)GELUK Osnos had geluk. Dankzij een reset* via iTunes kon hij de iPad weer ontgrendelen. Helaas gingen hierdoor wel al zijn gegevens verloren. *reset - resetten = opnieuw instellen

Maakt de titel je nieuwsgierig? ◯ ja ◯ nee

Wat zou je willen weten?

Bron: Kidsweek.nl

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 36

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.3 Nieuws en nieuwsberichten

Nieuwsbericht begrijpen

Lees de tekst iPad 48 jaar vergrendeld nu helemaal. a

Let op de vetgedrukte woorden. Wat betekent blokkade? ◯ het oplossen van iets ◯ het repareren van iets ◯ het tegenhouden van iets

Wat betekent doorgaans? ◯ altijd ◯ meestal ◯ soms

De tekst gaat over een jongetje dat de iPad van zijn vader heeft vergrendeld. Schrijf kort op wat er is gebeurd. Gebruik hiervoor de vragen: Wie?

Wat?

Waardoor? Hoe? d

Je kunt ook de vragen Wanneer? en Waar? beantwoorden. Zijn die vragen belangrijk bij deze tekst? Leg uit waarom wel of niet.

Waarmee had Evan Osnos geluk en waarmee had hij pech?

Hoe kon je het antwoord op de vorige vraag snel vinden?

Nieuwsbericht beoordelen

Gebruik de tekst iPad 48 jaar vergrendeld. a

Wat vind je van dit bericht? ◯ Ik vind het grappig. ◯ Ik vind het interessant. ◯ Ik vind het niet leuk. ◯ Ik vind het niet belangrijk. ◯ Ik vind het saai.

Leg je antwoord op de vorige vraag uit.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 37

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

Als je zelf een iPad hebt of zou hebben, wat heb je dan aan dit bericht? Noem twee dingen. 1 2

Jouw reactie op het nieuws Bepalen wat je interessant vindt

In dit hoofdstuk heb je berichten bekeken of gelezen. Vul het schema voor jezelf in. Zou je de tekst willen lezen? Leg uit waarom. 13 jaar en miljonair

Snelheidsduif

iPad 48 jaar vergrendeld

Ik wil dit bericht wel/niet lezen,

omdat

Brugklas beroemd

Basisplaats voor Bozeník

Aardbeving op Lombok

Ik wil dit bericht wel/niet lezen,

omdat

Bespreken wat je interessant vindt

16 a

Vorm een groep van vier klasgenoten. Vergelijk jullie antwoorden met elkaar. Welk bericht zouden jullie het liefst willen lezen? Waarom?

Welk bericht vinden jullie het minst interessant? Leg uit waarom.

Voor wie zou dit bericht wel interessant kunnen zijn?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 38

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.3 Nieuws en nieuwsberichten

Nieuwsbericht schrijven Bericht voorbereiden

Maak een groep van vier. Jullie gaan een kort bericht schrijven bij een van de titels. a

Kies de titel die jullie willen gebruiken. ◯ Brugklas beroemd ◯ De scholen zijn weer begonnen ◯ Basisplaats voor Bozenik ◯ Aardbeving op Lombok ◯ 13 jaar en miljonair ◯ iPad 48 jaar vergrendeld

Bekijk de theorie 5W+1H-vragen. Verdeel de vragen in de groep. Zorg dat iedereen een vraag heeft. Jullie hoeven ze niet allemaal te gebruiken.

Bericht schrijven

18 a

Beantwoord jouw vraag. Schrijf het antwoord in twee of drie zinnen op.

Schrijf het nieuwsbericht. • Voeg de antwoorden van de groep bij elkaar. • Zet de zinnen op volgorde. • Pas ze aan als dat nodig is. • Zorg dat iemand anders het nieuwsbericht kan begrijpen.

Controleer de tekst. • Beginnen alle zinnen met een hoofdletter? • Eindigen alle zinnen met een punt of vraagteken? • Staan er geen spelfouten in?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 39

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

3.4 Wanneer is iets nieuws? LEERDOELEN Je leert: • een nieuwsbericht beoordelen. • het onderwerp van een nieuwsbericht bepalen. • het schrijfdoel van een nieuwsbericht noemen.

Zo wordt nieuws gemaakt Nieuws zoeken

Het nieuws kun je vinden in de krant, op websites, in een app of op tv. De NOS zorgt voor nieuws op tv. Dit heet het journaal. Kijk en luister naar de video Hoe wordt nieuws gemaakt?. a

Wat wordt er in het fragment uitgelegd? ◯ Hoe de NOS app werkt. ◯ Wat een journalist is. ◯ Hoe nieuws wordt gemaakt.

De journalisten van de NOS gaan op zoek naar nieuws. Op welke manieren doen ze dat? □ Ze wachten of iemand iets naar ze opstuurt. □ Ze gaan er zelf naar op zoek. □ Ze gebruiken hun eigen contacten (netwerk). □ Ze twitteren of iemand iets belangrijks gezien heeft. □ Ze houden sociale netwerken in de gaten (Twitter, Facebook). □ Ze lezen de berichten van persbureaus, bedrijven en organisaties.

Nieuws controleren Gebruik de video Hoe wordt nieuws gemaakt?.

Hoe checkt de NOS of nieuws waar is?

Waarom denk je dat de NOS altijd checkt of het nieuws waar is?

Welke vragen stelt de NOS om te bepalen of het nieuws belangrijk is? □ Zijn er grote gevolgen van het nieuws? □ Is het leuk om te lezen? □ Is het nieuws bijzonder? □ Is het nieuw? □ Is het akelig? □ Gaat het nieuws over belangrijke personen? □ Zijn er veel slachtoffers?

Van het nieuws wordt eerst een basisbericht gemaakt. Wat staat er in dit basisbericht?

- - - - 40

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 40

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.4 Wanneer is iets nieuws?

Informatie in een nieuwsbericht Tekst bekijken

Bekijk de tekst Bijzondere operatie.

Bijzondere operatie 3D-printers kunnen bijna alles maken. Zelfs

den. Deze techniek kan ook heel goed gebruikt

een implantaat voor de schedel van een hond.

worden voor een heup, kaak of poot.

Het geprinte plaatje van titanium redde het leven van Iza.

En Iza? Haar operatie was al een paar maanden geleden, maar werd pas deze week bekendge-

Iza, een Siberische husky, had een grote tu-

maakt. Het gaat heel goed met haar. Ze is ge

mor op haar schedel. Bij de operatie moest een

lukkig weer helemaal de oude.

groot stuk van het bot worden weggehaald. Dat zorgde ervoor dat de hersenen van de hond niet meer goed beschermd waren. Dierenarts Björn Meij legt uit dat dat heel gevaarlijk kan zijn. Over een oplossing hoefde hij niet lang na te denken. Samen met de Universiteit Utrecht deed hij al onderzoek naar 3D-printen. Zo kwam hij al snel op het idee om een schedelimplantaat te printen. Het was voor het eerst dat zo’n operatie in Europa is

Artsen van de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht plaat-

gedaan. Een echte primeur dus.

sen de 3D-geprinte schedel bij hond Iza. © Universiteit Utrecht

Meneer Meij verwacht met behulp van de 3D-printer meer hondenlevens te kunnen red

Zet een streep onder de titel.

Maakt de titel jou nieuwsgierig? Zet een kruisje op de lijn.

Bron: 7Days

niet nieuwsgierig c

heel nieuwsgierig

Lees de titel, bekijk de afbeelding en lees de vetgedrukte zinnen. Waar denk je dat de tekst over gaat?

Staat de basisinformatie in de vetgedrukte zinnen? ◯ ja ◯ nee

Lees de theorie Schrijfdoelen en tekstsoorten. Wat is het doel van de tekst?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 41

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

THEORIE

Schrijfdoelen en tekstsoorten Een schrijver heeft een bedoeling met zijn tekst. Dit noem je het schrijfdoel. Bij ieder schrijfdoel hoort een tekstsoort. De tekstsoort herken je vaak aan de opmaak van de tekst. schrijfdoel tekstsoort informeren

uitleg

informerende tekst informatie geven

kenmerken

voorbeeld

tussenkopjes nieuwsbericht, tekst uit een schoolboek, informatieboek

Lees de theorie Onderwerp. Waar gaat de tekst over?

THEORIE

Onderwerp Elke tekst gaat ergens over. Dat noem je het onderwerp. Je kunt vaak in een paar woorden zeggen waar een tekst over gaat. Je vindt het onderwerp door de titel en de tussenkopjes te lezen en de afbeeldingen te bekijken. Soms moet je ook het begin van de tekst lezen.

Tekst begrijpen

Lees de hele tekst Bijzondere operatie. a

Wat is een 3D-printer?

Wat is een primeur? Lees de zin die er voor staat. ◯ Iets wat al heel vaak is gebeurd. ◯ Iets wat nog nooit eerder is gebeurd. ◯ Iets wat waarschijnlijk nooit zal gebeuren.

De hond Iza heeft voor haar schedel een implantaat gekregen. Wat is een implantaat? Lees de zin die erna staat.

Zet pijltjes bij de lichaamsdelen waarvoor de 3D-techniek ook gebruikt kan worden.

Vergelijk je antwoord bij de vorige vraag met dat van een klasgenoot. Hebben jullie hetzelfde antwoord gegeven? Verbeter je antwoord als dat nodig is.

Vind je de informatie in de tekst belangrijk genoeg voor een nieuwsbericht? Leg je antwoord uit.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 42

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.4 Wanneer is iets nieuws?

Bepalen of nieuws interessant is Berichten verzamelen

23 a

Bekijk het nieuws op internet, bijvoorbeeld ad.nl of nu.nl of de website van het Jeugdjournaal of de NOS. Zoek drie nieuwsberichten die jij zou willen lezen. Schrijf de titels op een vel papier.

Lees de theorie Onderwerp. Zet onder elke titel waar het bericht over gaat.

Berichten beoordelen

24 a

Vorm een groepje van drie klasgenoten. Neem jullie nieuwsberichten uit de vorige opdracht. Bekijk de Punten van de NOS. Schrijf bij elke titel welke punten van de NOS daarbij passen.

Schrijf bij elke titel waarom jij het een interessant bericht vindt. Kies uit: □ grappige titel □ gaat over iets belangrijks □ leuke afbeelding □ gaat over een interessant persoon □ niet te lang □ is belangrijk voor mijn leven □ gaat over iets interessants □ anders ...

Wissel jullie vellen papier. Bekijk de titels van de klasgenoten uit je groepje. • Zet bij elke titel welke Punten van de NOS daarbij passen. • Zet bij elke titel waarom jij het een interessant bericht vindt.

Punten van de NOS De NOS controleert of het nieuws de moeite waard is voor het journaal. Daarvoor gebruiken ze deze punten. Dit nieuws ... □ heeft grote gevolgen □ is bijzonder □ is pas gebeurd □ gaat over belangrijke personen □ gaat over slachtoffers d

Bekijk jullie vellen papier. Bij welk nieuwsbericht zijn de meeste punten van de NOS genoemd? Vinden jullie dat nieuwsbericht ook het belangrijkst? Leg uit.

Bij opdracht 5 heb je opgeschreven wanneer jij een nieuwsbericht interessant vindt. Is je mening veranderd? Leg je antwoord uit.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 43

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

3.5 Beoordelen of nieuws waar is LEERDOELEN Je leert: • een nieuwsbericht beoordelen. • een nieuwsbericht schrijven. • je eigen nieuwsbericht verbeteren. • een nieuwsbericht presenteren.

Kritisch naar nieuws kijken Nepnieuws herkennen

25 a

Heb je weleens een bericht gelezen dat niet waar is? Zo ja, geef een voorbeeld.

Bekijk de video Nepnieuws. Nieuws moet betrouwbaar zijn. Dat is helaas niet altijd niet zo, bijvoorbeeld bij nepnieuws. Nepnieuws is niet waar. Lees de theorie Nepnieuws. Vul de uitspraken aan. Schrijf je antwoord bij de theorie Nepnieuws. THEORIE

Nepnieuws Nieuws moet betrouwbaar zijn. Dat is helaas niet altijd niet zo, bijvoorbeeld bij nepnieuws. Nepnieuws is niet waar. Je komt veel nepnieuws tegen op

en op

Nepnieuws wordt verspreid om

en om .

Hoe kan iemand met nepnieuws geld verdienen? Geef een voorbeeld.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 44

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.5 Beoordelen of nieuws waar is

Tips om nepnieuws te herkennen

Gebruik de video Nepnieuws. a

Hoe kun je bepalen of nieuws waar is of niet waar? Noem twee tips die in de video genoemd worden. 1 2

In de video worden twee tips genoemd om nepnieuws te herkennen. Bedenk samen met een klasgenoot nog meer tips om nepnieuws te herkennen. Noem er twee. 1 2

Nieuws beoordelen

27 a

Lees de titels van de nieuwsberichten. Nog te weinig katten op zwemles Zwemmende kat Nathan is hit op Instagram Denk je dat de berichten waar zijn? Leg je keuze uit. Nog te weinig katten op zwemles: niet waar / waar, omdat

Zwemmende kat Nathan is hit op Instagram: niet waar / waar, omdat b

Lees de tekst Nog te weinig katten op zwemles. Wat is het onderwerp van de tekst?

Wat is de belangrijkste informatie in de tekst?

Waar in de tekst kun je deze informatie vinden?

Wat betekenen de volgende woorden: 1 zwemvaardig 2 essentieel 3 vooruitgang

Lees de zinnen voor en na de woorden. Dan kom je achter de betekenis. f

Waarom is deze tekst geschreven? ◯ De tekst geeft informatie over zwemles voor katten. ◯ Het is een bijzonder onderwerp. ◯ De tekst gaat over een bijzondere kat. ◯ De tekst is bedoeld als grap.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 45

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

Bekijk de video Zwemmende kat Nathan is hit op Instagram. Kijk terug naar je antwoord op vraag a. Ben je van mening veranderd? Leg uit waarom.

www.nieuwspaal.nl

NOG TE WEINIG KATTEN OP ZWEMLES De meeste katten in ons land hebben nooit leren zwemmen. Dat blijkt uit een onderzoek naar de zwemvaardigheid onder Nederlandse katten. Maar 3 pro cent van de katteneigenaren geeft hun huisdier zwemles.

flauw idee. Als je ze in het water gooit, raken ze totaal in paniek.' Toch ziet de onderzoeker wel vooruitgang: 'Van alle onderzochte katten kwam 4 procent levend op het droge. Vijf jaar geleden was dat maar de helft.'

Uit het onderzoek blijkt dat het grootste deel van de katten niet of onvoldoende kan zwem men. Ruim 18 procent van de oppervlakte van ons land bestaat uit water. Daarom is zwemles voor katten essentieel. De kans is groot dat een kat ooit een keer in het water raakt. 'Als je in water terecht komt, is het belangrijk dat je rustig blijft en zwemt', zegt een onder zoeker. 'Honden en paarden kunnen van nature al aardig zwemmen, maar katten hebben geen

Lianne Vismolen

Bron: nieuwspaal.nl

Nepnieuwsbericht schrijven Nepnieuwsbericht voorbereiden

Werk in een groep van vier. a

Jullie gaan een nepnieuwsbericht schrijven en presenteren voor het schooljournaal. Het is de bedoeling dat jullie de leerlingen flink laten schrikken! Kies een van de situaties hieronder. ◯ Leerlingen die meer dan twee onvoldoendes hebben gehaald, moeten de hele herfstvakantie op school blijven. ◯ Docenten mogen voortaan aan het eind van een leuke les vragen om een fooi. ◯ Elke klas krijgt zijn eigen dier en is daar verantwoordelijk voor.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 46

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.5

Beoordelen of nieuws waar is

Beantwoord de vragen bij de situatie die jullie hebben gekozen. Wie? Wat? Waar? Wanneer? Waardoor? / Waarom? Hoe?

Nepnieuwsbericht schrijven

29 a

Schrijf het bericht. Verwerk hierin jullie antwoorden op de 5W+1H-vragen.

Zet een leuke titel boven jullie bericht.

Controleer jullie bericht. Verbeter de fouten. • Let op hoofdletters, punten, vraagtekens en uitroeptekens. • Controleer of alles goed is geschreven.

Bekijk jullie bericht. Wat ging goed en wat moet je nog oefenen?

• • • •

Ik kan informatie zoeken om een nieuwsbericht te schrijven. Ik kan antwoorden op de 5W+1H-vragen gebruiken in een tekst. Mijn tekst is duidelijk. Ik maak goede zinnen.

◯

◯ ◯

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 47

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

Nieuwsbericht presenteren 30

Spreekbeurt Jullie gaan straks je nepnieuwsbericht presenteren. Eerst kijken jullie naar twee sprekers. Let op hun houding en stem. Kijk eerst naar de video Spreekbeurt over de vis.

Welke indruk maakt de spreekster door haar houding en het gebruik van haar stem? ◯ Ontspannen ◯ Zenuwachtig

Wat wil de spreekster bereiken met haar verhaal? ◯ Iets vertellen over haar goudvis. ◯ Een spreekbeurt houden over een goudvis. ◯ Een grap maken over het houden van een spreekbeurt. ◯ Een grap maken over het houden van een goudvis.

Weerbericht

31 a

Kijk nu naar het RTL weerbericht van vandaag. Wat valt je op aan de spreker? 1 houding: • De spreker staat stevig op twee benen | te wiebelen. • De spreker kijkt naar de grond | het publiek. 2 stem: • De spreker praat wel | niet te hard. • De spreker praat wel | niet te zacht. • De spreker praat langzaam | rustig | snel. • De toonhoogte is hoog | laag.

Welke indruk maakt de spreker? ◯ Ontspannen ◯ Zenuwachtig Voor wie is het weerbericht bedoeld?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 48

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.5

Beoordelen of nieuws waar is

Indruk maken

Jullie gaan je nepnieuwsbericht presenteren. a

Lees de theorie Stem en houding. Welke dingen kun je al en waar moet je op oefenen?

• •

Ik ben goed te verstaan als ik presenteer. Ik let op mijn stem en houding als ik presenteer.

◯

THEORIE

Stem en houding Stem Gebruik je stem goed tijdens een presentatie. Wat je vertelt, komt dan beter over.

• • •

Kies het goede volume: niet te hard en niet te zacht. Denk om je tempo: spreek rustig en neem een pauze voor elk volgend onderdeel. Let op de toonhoogte: een lagere stem is fijner om naar te luisteren dan een hoge stem. Maar wissel een beetje af.

Houding Let ook op je houding. Een ontspannen houding is beter voor je stem en fijner voor je publiek. Zo kun je ontspannen:

• • • •

Sta of zit met beide voeten stevig, maar nog wel ontspannen, op de grond. Ontspan je schouders. Houd je hoofd rechtop. Adem naar je buik.

Werk in hetzelfde groepje als bij opdracht 29. Presenteer jullie nieuwsbericht om de beurt aan de groep. Ieder presenteert het bericht op een andere manier. Verdeel de manieren van presenteren in je groepje Kies uit: zenuwachtig, ontspannen, ongeïnteresseerd en enthousiast.

Bepaal hoe je stem en houding moeten zijn. Houd je presentatie voor je groep. Overdrijven mag!

Bespreek samen welke indruk iedereen heeft gemaakt.

Welke manier van presenteren vinden jullie het beste bij het bericht passen? Leg uit waarom.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 49

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

3.6 Eindopdracht LEERDOELEN

•

Je past toe wat je in dit hoofdstuk hebt geleerd.

Nieuwsshow presenteren Inleiding Je hebt in dit hoofdstuk verschillende nieuwsberichten gelezen en bekeken. Je weet wanneer iets nieuws is en je hebt een nieuwsbericht gepresenteerd. In deze eindopdracht maak je samen met klasgenoten een nieuwsshow. Iedereen presenteert daarin een eigen nieuwsbericht.

Nieuwsshow voorbereiden a

Lees de opdracht eerst helemaal door, zodat je weet wat je gaat doen. Vorm een groep met vier klasgenoten. Bekijk het beoordelingsmodel bij deze opdracht. Verdeel de rollen. Kies uit: • Hoofdpresentator Kondigt de show aan. Presenteert een belangrijk bericht uit het nieuws van vandaag (binnenlands of buitenlands nieuws). • Presentator 1 Presenteert een sportbericht, bijvoorbeeld over een belangrijke wedstrijd. • Presentator 2 Presenteert een showbericht, bijvoorbeeld over een beroemde ster. • Presentator 3 Presenteert een nieuwtje uit de stad of uit de buurt, bijvoorbeeld een inbraak.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 50

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.6 Eindopdracht

Beoordelingsmodel Let bij de beoordeling van de show op deze punten: Tekst van je bericht

• • • • •

Gebruik de 5W+1H-vragen. Zoek informatie die bruikbaar is voor je tekst. Maak het onderwerp van de tekst duidelijk. Schrijfregel 1: Gebruik hoofdletters en leestekens. Schrijfregel 3: Schrijf begrijpelijke zinnen.

Presentatie

• • •

Spreek duidelijk, zodat je goed te verstaan bent. Gebruik je stem goed. Let op je houding.

Zoek bij jouw rol een interessant bericht in een krant of op een nieuwssite. Je mag ook het bericht uit opdracht 18.

Beantwoord de 5W+1H-vragen voor jouw bericht. Wie?

Wat?

Waar?

Wanneer? Waarom? Hoe? d e

Zoek een afbeelding die past bij je bericht. De afbeelding laat je tijdens de nieuwsshow zien. Vertel elkaar welk nieuwsbericht je hebt gekozen. Bespreek je antwoorden op de 5W+1H-vragen. Vraag of je het nog duidelijker kunt maken.

• •

Nieuwsbericht schrijven a

Schrijf het nieuwsbericht helemaal uit. Maak er een goedlopend verhaal van. • Vertel eerst wat het onderwerp is. • Geef daarna de antwoorden op de 5W+1H-vragen. • Herhaal het belangrijkste uit je nieuwsbericht aan het eind.

Controleer je tekst goed. Gebruik het beoordelingsmodel.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 51

21/10/2021 12:53

3 Nieuws

proefkatern

Nieuwsshow oefenen a

Oefen het presenteren van je nieuwsbericht eerst voor jezelf. • Lees het hardop voor. • Bedenk waar je adem wilt halen. • Houd na een punt steeds een seconde pauze.

Bedenk samen hoe jullie je nieuwsshow gaan presenteren. • Spreek af of jullie gaan staan of zitten. • Bepaal de plek van de hoofdpresentator. • Zorg voor genoeg ruimte of tafels en stoelen. • Bepaal hoe jullie je afbeeldingen laten zien (op de beamer, of omhoog houden).

Oefen de nieuwsshow samen. De hoofdpresentator: • kondigt de nieuwsshow aan; • presenteert het eerste nieuwsbericht; • geeft het woord aan de eerste presentator. De presentatoren: presenteren een voor een hun nieuwsbericht.

•

De hoofdpresentator: • sluit de show af; • bedankt de andere presentatoren; • wenst het publiek een prettige dag.

Nieuwsshow presenteren Presenteer de nieuwsshow. Doe dit voor de klas. Let op de punten in het beoordelingsmodel.

Eindopdracht evalueren Heb je je doelen bereikt? Geef aan welke dingen goed gingen en wat je nog moet oefenen.

• • • • • •

Ik kan antwoorden op de 5W+1H-vragen gebruiken in een tekst. Ik kan informatie zoeken om een nieuwsbericht te schrijven. Het is duidelijk waar mijn tekst over gaat. Ik kan de schrijfregels gebruiken. Ik ben goed te verstaan bij het presenteren. Ik let op mijn stem en houding bij het presenteren.

◯

◯ ◯

◯

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 52

21/10/2021 12:53

proefkatern

3.7

Terugblik

3.7 Terugblik LEERDOELEN

•

Je kijkt terug op je werk.

Wat neem ik mee? In dit hoofdstuk heb je geleerd wat nieuws is. Je hebt nieuwsberichten beoordeeld en je eigen nieuwsbericht geschreven en gepresenteerd. Kijk nu terug op het hoofdstuk. Oefen daarna verder op je eigen niveau. a

Heb je de leerdoelen van dit hoofdstuk bereikt?

• • • • • • • •

Ik kan mijn mening geven over een nieuwsbericht. Ik kan informatie zoeken om een nieuwsbericht te schrijven. Ik kan de inhoud van een nieuwsbericht begrijpen. Ik kan het onderwerp van een nieuwsbericht bepalen. Ik kan het schrijfdoel van een nieuwsbericht noemen. Ik kan een nieuwsbericht beoordelen. Ik kan een nieuwsbericht schrijven. Ik kan een nieuwsbericht presenteren.

Welke opdracht vond je het leukst om te doen?

Wat zou je nog willen verbeteren?

◯

◯ ◯ ◯

VERDER OEFENEN? Via Op Niveau online kun je verder oefenen op jouw niveau. Kijk naar de smileys die je hebt gekozen en bepaal wat bij jou past: Heb je vooral en gekozen? Doe dan de basisopdrachten. Heb je vooral en gekozen? Doe dan de plusopdrachten.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 53

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Sociale media

Inleiding Sociale media zijn belangrijk in jouw leven. In dit hoofdstuk ontdek je welke invloed media hebben op je leven en hoe je ermee kunt omgaan. Je praat over respect en hoe je dat kunt laten zien. Je kijkt ook naar jezelf: naar jouw eigen taal op sociale media en naar hoe jij gebruik kunt maken van sociale media. Ontdek hoe jouw leven eruit ziet op sociale media.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 54

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.1 Start

Je leert: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

nadenken over de invloed van de digitale wereld in jouw leven. je mening geven over gedrag op sociale media. belangrijke informatie uit een tekst of video halen. titel en tussenkopjes herkennen en gebruiken. aangeven waar een alinea over gaat. informatie die je leest vergelijken met je eigen ervaring. een instructie uitvoeren. een instructie beoordelen. een instructie schrijven. een bericht en een e-mail schrijven. de manier waarop je schrijft aanpassen aan je publiek. je mening geven in een gesprek. goed luisteren in een gesprek.

Inleiding Wat ga ik leren?

Bekijk de leerdoelen van dit hoofdstuk. Noem twee leerdoelen die je belangrijk vindt en twee die je minder belangrijk vindt. Belangrijk:

Minder belangrijk:

5.1 Start LEERDOELEN

•

Je kijkt vooruit naar de dingen die je in dit hoofdstuk gaat leren.

Sociale media

2 a

Veel mensen maken gebruik van sociale media. Wat zijn sociale media? Geef twee voorbeelden. 1

Bespreek met een klasgenoot je antwoorden op de vorige vraag. Bedenk samen nog twee andere voorbeelden. 1

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 55

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Wat zijn sociale media volgens jou? Maak de zin af. Sociale media zijn apps waarmee je

Mijn sociale media

Bekijk de reclamevideo. a

Wat hoor je in de video? Vul de zin aan. Je kunt de hele dag Voel je

zijn, maar

Hoe druk is jouw online leven? Zet een kruisje op de lijn.

ik ben af en toe online c

ik ben de hele dag online

Welke drie sociale media-apps gebruik jij het meest? 1 2 3

5.2 Een wereld vol media LEERDOELEN Je leert: • nadenken over de invloed van de digitale wereld in jouw leven. • titel en tussenkopjes herkennen en gebruiken. • belangrijke informatie uit een tekst en video halen. • een instructie uitvoeren. • een instructie beoordelen.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 56

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.2 Een wereld vol media

Digitale wereld TIP Zie je een woord dat je niet kent? Denk dan aan het Stappenplan moeilijke woorden.

Leven in een digitale wereld

In jouw wereld gebeuren veel dingen op internet. Je gaat een video bekijken waarin je ziet wat er allemaal gebeurt in die digitale wereld. a

Lees eerst de vragen goed door. Bekijk de video Jouw wereld vol media.

Welke onderwerpen in de video spreken jou het meest aan? Kies twee antwoorden. □ digitaal winkelen □ films kijken en muziek luisteren □ alles vinden wat je wilt □ online contact met vrienden □ wijs omgaan met media en zelf controle houden

Wat doen we volgens deze video langer per dag? ◯ contact hebben met media ◯ slapen

Wat wordt er in de video gezegd? Vul de zinnen aan. 1 De digitale wereld heeft voordelen. In jouw wereld kun je straks vinden wat je wilt, als je maar begrijpt

2 De digitale wereld heeft ook nadelen. Je kunt er ook hopeloos

worden. e

Iemand in de video zegt: In de digitale wereld kun je buitenspelen als je binnen bent. Geef een voorbeeld van een app of programma waarmee je dat kunt doen.

Wat vind jij goed aan een wereld vol media? Schrijf twee dingen op.

Mijn digitale wereld

Bekijk de video Jouw wereld vol media. a

Wat is het advies aan het einde van de video? Het advies is: Weet dat jouw wereld

kan zijn, zolang je er maar

mee omgaat.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 57

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Hoe wijs ga jij om met de digitale wereld? Zet een kruisje op de lijn.

niet zo wijs c

heel wijs

Schrijf een voorbeeld op dat past bij de plaats van jouw kruisje op de lijn.

Sociale media 6

Wat kun je met sociale media? Lees de theorie Onderdelen van een tekst. THEORIE

Onderdelen van een tekst Als je een tekst bekijkt, zie je meteen een paar belangrijke dingen:

Titel: waar de tekst over gaat Tussenkopje: waar de alinea over gaat Alinea: • klein deel van de tekst • begint altijd op een nieuwe regel

Afbeelding: plaatje of foto

Bron: waar een tekst vandaan komt, bijv. de krant

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 58

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.2 Een wereld vol media

www.infovoorjou.nl

POSITIEVE KANTEN VAN SOCIALE MEDIA Sociale media geven kansen om vrienden te maken, dingen te leren en om je gevoelens te uiten.

Tips 1 Laat vooral je karakter naar voren komen en niet alleen je uiterlijk. 2 Negeer mensen die negatief reageren, zij zijn vaak onzeker over zichzelf. Geef hen gewoon geen antwoord. 3 Kies wat je van jezelf wilt laten zien en aan wie. Dit is jouw eigen keuze. Je hoeft niet alles te delen. Doe alleen waar jij je prettig bij voelt. 4 Geniet! Ook gesprekken over van alles en niks kunnen leuk zijn. Soms weet je niet meer hoe je op het onderwerp kwam. Dat geeft niet.

Vrienden maken Met Twitter, Instagram of andere sociale media kun je makkelijk contact maken met mensen over de hele wereld. Je kunt mensen vinden met dezelfde interesses en hobby's en hier van alles over uitwisselen. Zo kunnen mooie online vriendschappen ontstaan.

Online leren Je bent snel op de hoogte van het laatste nieuws. Je leert veel over andere meningen en culturen. Je ontdekt nieuwe talen en oefent met talen die je al kent.

Gevoelens uiten Je kunt jezelf uiten door je mening te posten of iets te delen waar je blij of verdrietig om bent. Als je een probleem deelt met online vrienden, kun je daar veel aan hebben. Zij kijken vaak met een andere blik dan de mensen die je 'in het echt' kent.

Bron: infovoorjou.nl.

Bekijk de tekst Positieve kanten van sociale media. a

Omcirkel de titel. Onderstreep de tussenkopjes.

Waar denk je dat de tekst over gaat? ◯ goede dingen van sociale media ◯ slechte dingen van sociale media

Een woord uit de titel geeft het antwoord op de vorige vraag. Welk woord is dat? Geef ook aan wat het woord betekent.

Hoeveel positieve kanten van sociale media staan er in de tekst? ◯ twee ◯ drie ◯ vier ◯ vijf

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 59

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Je kunt snel zien om hoeveel positieve kanten van sociale media het gaat in de tekst. Dit kun je zien aan … ◯ de woorden in de titel. ◯ de tussenkopjes. ◯ het aantal alinea's. ◯ de bolletjes in de laatste alinea.

Sociale media: goed voor mij

Lees de tekst Positieve kanten van sociale media helemaal. a

Welke positieve dingen over sociale media staan er in de tekst? Schrijf bij elk nummer een hele zin in je eigen woorden. 1 2 3

Je schreef bij opdracht 4 op wat je goed vindt aan een wereld vol media. Vergelijk je antwoord met de informatie uit de tekst. Welke positieve dingen uit de tekst had jij ook bedacht? Ik bedacht zelf al

Onder het tussenkopje Online leren staat: Je bent snel op de hoogte van het laatste nieuws. Wat betekent deze zin?

Omgaan met sociale media

Gebruik de tekst Positieve kanten van sociale media. a

Lees de tweede tip. Wat doe je als je iemand negeert? Lees een stukje verder om de betekenis te vinden.

Welk woord is het tegenovergestelde van positief? Onderstreep dit woord in de tweede tip.

Schrijf de betekenis van het woord uit de vorige vraag op.

Lees de laatste tip in de tekst. Waar geniet jij van op sociale media?

Bedenk zelf nog een goede tip voor het gebruik van sociale media. Schrijf jouw tip op.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 60

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.2 Een wereld vol media

Online leren ontdekken Samen praten over online leren

Werk samen met een groepje van vier leerlingen. Teken samen een placemat met vijf vakken. a

Kies alle vier een kant van de placemat. Schrijf daar je eigen antwoorden op de volgende vragen op. 1 Wat kun je allemaal online leren? 2 Wat heb jij weleens online geleerd? 3 Hoe vond je dat? Leg ook uit waarom.

Vertel elkaar daarna wat je hebt opgeschreven.

Bepreek wat jullie ervaringen zijn met online leren. Schrijf die in het midden van de placemat.

Instructies bekijken

Een positieve kant van sociale media is online leren. Je kunt gemakkelijk een filmpje opzoeken over iets wat je wilt weten. Je kunt zelfs hele instructies volgen. Hoe dat gaat, ontdek je in deze opdrachten. a

b c

Je ziet hier twee instructies: de ene instructie is een video, de andere instructie is op papier. Met deze instructies kun je iets vouwen. Kies ieder een instructie. Bekijk jouw instructie. Beantwoord daarna de vragen. Wat maak je als je de instructie volgt? Wat is waar over jouw instructie? Je mag meer antwoorden aankruisen. □ De uitleg wordt gegeven in woorden. □ De uitleg wordt gegeven in beelden. □ De uitleg gebeurt in stappen. □ De uitleg heeft een vaste volgorde. □ De uitleg heeft geen vaste volgorde.

Instructie 1: fragment vouwen

Instructie 2: afbeelding vouwen

Instructie uitvoeren en vergelijken

Gebruik Instructie 1 of Instructie 2. a

Vraag je docent om materiaal. Voer jouw instructie uit.

Hoe ging het uitvoeren van de instructie? Het uitvoeren van de instructie ging gemakkelijk / gewoon / moeilijk. Dat kwam doordat

Werk weer samen met je klasgenoot. Laat zien wat je gemaakt hebt. Vertel elkaar hoe het ging. Waarom was het gemakkelijk, gewoon of moeilijk om de instructie te volgen?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 61

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Je mening over online leren

12 a

Wat vind je fijn aan online leren? Leg uit waarom. Fijn aan online leren vind ik

want b

Wat vind je niet fijn aan online leren? Leg uit waarom. Niet fijn aan online leren vind ik

want

5.3 Jezelf laten zien op sociale media LEERDOELEN Je leert: • nadenken over de invloed van de digitale wereld in jouw leven. • belangrijke informatie uit een interview en instructie halen. • informatie die je leest vergelijken met je eigen ervaring. • een instructietekst herkennen. • een instructie schrijven.

Informatie over selfies begrijpen 13

Jij en je telefoon De tekst Ik en mijn Zelfje is een interview met Jeremy. Hij is vijftien jaar. Hij vertelt wat hij op zijn telefoon doet.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 62

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.3 Jezelf laten zien op sociale media

Ik en mijn Zelfje Wat zou je nooit online zetten?

Tieners kunnen urenlang bezig zijn met hun

telefoon. Hier vertellen ze wat ze al die tijd

'Ik post nooit foto's waar ik weinig kleren aan

aan het doen zijn.

heb. Dat vind ik niet netjes. Ik zal ook nooit voor een beroemd gebouw gaan showen. Je

Naam

hebt van die mensen die alleen maar kijken

Jeremy (15).

of ze zelf goed op de foto staan en niet eens zien waar ze zijn. Ik maak liever mooie foto's

Hoelang zit je per dag op je telefoon?

van het gebouw, liefst zonder mensen. Maar

'Oh, dat valt best mee. Ik zit per dag maar twee

junks ervoor…'

ja, dat is bijna onmogelijk met al die selfie-

uurtjes op mijn telefoon. Op school moet de te lefoon in zo'n vakjesding aan de muur. Soms gebruik je hem wel in de les, voor een quiz of zo. Thuis mag er ik tijdens het eten ook niet op. Als ik huiswerk maak, probeer ik er ook niet op te gaan. Dus ja, dan blijft er niet zoveel tijd over. Wat ik het meest doe, is series kijken op Netflix. Ik volg een paar vloggers op YouTube en ik app met mijn vrienden, natuurlijk.'

Hoe vaak post je iets op sociale media? 'Ik hou niet zo van foto's maken en al hele-

Wat zou je het meest missen als je telefoon stuk zou gaan?

maal niet van selfies. Ik post bijna nooit iets. Ik maak alleen een foto als ik iets zie wat echt bijzonder of nieuw is, meestal tijdens vakan-

'Ik denk wel het contact met mijn vrienden.

ties. Die foto's zet ik dan op Instagram. In juni

Zonder telefoon weet je niet waar iedereen is

heb ik voor het eerst van mijn leven in zee ge-

en kun je niet zo makkelijk even afspreken.'

zwommen. Op de strandfoto's heb ik grappige reacties gekregen. Negatieve reacties heb ik nog

Ben je tussen de 10 en 16 jaar en wil je ook

met je Zelfje in de krant? Mail naar de krant!

bijna nooit gehad.'

Lees de tekst helemaal. Vergelijk jezelf met Jeremy. Doe je hetzelfde of doe je het anders? 1 2 3 4 5 6 7 8

Jeremy zit twee uur per dag op zijn telefoon. Jeremy kijkt series op Netflix op zijn telefoon. Jeremy volgt vloggers op YouTube. Jeremy appt met zijn vrienden. Jeremy maakt weinig selfies. Jeremy post bijna nooit iets. Jeremy zet foto's van bijzondere dingen op Instagram. Jeremy maakt geen foto's van zichzelf met weinig kleren aan. 9 Jeremy maakt geen foto's van zichzelf voor een gebouw.

Dit doe ik ook.

Dit doe ik anders.

◯ ◯ ◯ ◯ ◯ ◯ ◯

◯

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 63

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Jeremy maakt bijna geen selfies. Waarom doet hij dat niet, denk je? Jeremy maakt weinig selfies, omdat

Jeremy zegt: Je hebt van die mensen die alleen maar kijken of ze zelf goed op de foto staan en niet eens zien waar ze zijn. Hij noemt die mensen: selfiejunks. Vertel in twee of drie zinnen wat jij vindt van selfiejunks. Ik vind

Instructie herkennen en begrijpen

Jeremy maakt weinig selfies. Misschien wel omdat hij het niet goed kan. Met een goede instructie kun je beter worden in dingen, bijvoorbeeld in selfies maken. Ontdek hoe een instructie eruitziet. a

Bekijk dit hoofdstuk. Zoek in opdrachten drie zinnen die beginnen met een werkwoord. Schrijf ze over. 1 2 3

Lees de theorie Schrijfdoelen en tekstsoorten. Zijn de volgende zinnen instructies? Leg je antwoord uit. 1 Noteer de antwoorden in je schrift. 2 Selecteer de juiste antwoorden. 3 Controleer je antwoorden. Ja / Nee, want THEORIE

Tekstsoort

Uitleg

informeren

informerende tekst informatie geven

instructie geven

instructietekst

Kenmerken

Voorbeeld

tussenkopjes

krantenbericht, tekst uit een schoolboek, informatieboek

uitleg geven hoe lijst met je iets moet maken benodigdheden of doen stappen en afbeeldingen

recept, proefje, handleiding

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 64

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.3 Jezelf laten zien op sociale media

Markeer de werkwoorden in deze zinnen. 1 Noteer de antwoorden in je schrift. 2 Selecteer de juiste antwoorden. 3 Controleer je antwoorden.

Schrijf de betekenis van de werkwoorden op. 1 2 3

Waar staat het werkwoord in een instructiezin?

Zet het werkwoord vooraan in de zin. 1 Krippelen: 2 Broken: 3 Vermatsen: f

Wat is een instructie? ◯ een opdracht of uitleg ◯ een vraag of antwoord ◯ een zin

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 65

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Een instructietekst voor een selfie schrijven Hoe maak je de perfecte selfie?

Echt mooie selfies maken is niet gemakkelijk. Volg de instructie en leer je perfecte selfie maken. Bekijk de tekst Selfies maken. www.webwijzer.nl

SELFIES MAKEN Selfies maken is geen kunst als je weet waar je op moet letten. Met deze praktische tips voor houding, belichting en positie van je camera kom je gegarandeerd goed op de foto.

Een selfie is een foto die je van jezelf maakt en waar alleen jij op staat. Voordeel is dat jij bepaalt hoe je erop staat. Maar hoe krijg je jezelf op je voordeligst in beeld? De tips in dit artikel kunnen je helpen om de perfecte selfie te maken.

Allereerst: je houding Je houding is misschien wel het belangrijkste onderdeel van je selfie. Houd je hoofd altijd een beetje naar rechts of naar links gedraaid. Maak de foto recht niet recht van voren: dit maakt je gezicht plat. Houd je kin een paar centimeter omlaag. Dit geeft je een zelfverzekerde uitstra ling en voorkomt vol zicht op je neusgaten.

Houd de camera niet te dichtbij. Dit vervormt je gezicht en geeft je een grotere neus dan je in werkelijkheid hebt. Neem ook geen foto van onderaf. Houd je camera in plaats daarvan een klein stukje boven je hoofd voor het mooiste effect.

Belichting 5

Zorg voor natuurlijk licht. Ga bijvoorbeeld bij het raam staan. Pas wel op met zonlicht: dit kan zorgen voor schaduwen in je gezicht en je loopt het risico dat je met je ogen gaat knijpen. Benut het uur na zonsopgang en voor zonsondergang voor het mooiste licht. Vermijd het gebruik van de flits: veel te fel, daar is nog nooit iemand mooier van geworden. Naar: webwijzer.nl

Lees de inleiding. Wat betekent gegarandeerd? gegarandeerd betekent

Positie van de camera

Lees de tekst helemaal. Waaraan kun je zien dat in deze tekst instructies staan? Noem twee dingen. 1 2

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 66

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.3 Jezelf laten zien op sociale media

Lees de volgende zinnen uit de tekst. Het zijn instructies. Zet de woorden op de juiste plaats. Kies uit: boven — effect — flits — hoofd — links — Vermijd Houd je

altijd een beetje naar rechts of naar

Houd je camera in plaats daarvan een klein stukje het mooiste

gedraaid. je hoofd voor

het gebruik van de mooier van geworden.

: veel te fel, daar is nog nooit iemand

Selfie-instructie voor ouders

De selfies die je ouders maken, kunnen vast en zeker beter. Je schrijft een instructietekst, waarmee zij een perfecte selfie kunnen maken. a

Denk na over de selfies van je ouders. Schrijf drie dingen op die ze nog moeten leren. 1 2 3

Kijk naar de tekst Selfies maken. Wat zijn goede tips voor jouw ouders? Schrijf drie dingen uit de tekst op. 1 2 3

Een instructietekst begint met een inleiding, waarin staat wat je leert. Schrijf een inleiding van twee of drie zinnen voor de instructietekst voor je ouders. Schrijf op wat ze gaan leren en waarom dat handig is.

Schrijf in drie stappen op wat je ouders moeten doen. Gebruik de tips uit vraag b. 1 2 3

Een instructietekst is duidelijker als er een afbeelding bij staat. Kies één stap van je instructie. Maak bij die stap een duidelijke tekening op een apart blaadje.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 67

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Maak je instructietekst voor een goede selfie compleet. 1 Begin met je inleiding. 2 Zet daaronder je drie stappen. 3 Zet je afbeelding bij de goede stap. 4 Bedenk een titel voor je instructietekst. Zet die erboven.

Mijn selfie-instructie beoordelen

Hoe goed is je instructietekst voor een goede selfie geworden? Beoordeel je eigen tekst en die van je klasgenoot. a

Bekijk elkaars instructietekst. Is de tekst duidelijk? Geef je klasgenoot een top en een tip. Welke top en tip kreeg je van je klasgenoot?

Je kreeg een tip van je klasgenoot. Pas je instructietekst zo nodig aan.

Kijk nog eens naar je instructietekst. Hoe heb je de opdracht uitgevoerd?

• • •

Ik heb een duidelijke instructietekst geschreven. Mijn tekst heeft een goede titel. Ik maak goede zinnen.

◯

◯ ◯

5.4 Elkaar begrijpen op sociale media LEERDOELEN Je leert: • je mening geven over gedrag op sociale media. • aangeven waar een alinea over gaat. • een bericht schrijven. • je mening geven in een gesprek. • goed luisteren in een gesprek.

De taal van sociale media begrijpen 18

Praten met emoji Je gaat samen een tekst lezen over emoji. Gebruik de tekst De taal van emoji.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 68

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.4

Elkaar begrijpen op sociale media

De taal van emoji Wat is jouw favoriete emoji? Zou jij op sociale media zonder emoji kunnen? Vast niet! Er zijn ook emoji die er verschillend uitzien op verschillende telefoons. Het plaatje van een pistool ziet er nu meestal uit als een waterpistool, maar soms als een echt pistool. Dan kan het heel verkeerd overkomen als iemand zegt:

Emoji zijn kleine plaatjes. Je kunt ze gebruiken om een gevoel te laten zien. Je kunt ze ook gebruiken in plaats van een woord. Het woord 'emoji' is een Japans woord, want in dat land zijn deze plaatjes bedacht.

. Emoji kunnen helpen om een bericht duidelijker te maken. Als je een bericht typt, kan de ander niet horen en zien op welke toon je praat en met welk gevoel. Met een emoji kun je dat laten zien. Je kiest een gezichtje om te vertellen of je blij, geschrokken, verdrietig of boos bent. Ook kun je laten zien dat je een grapje maakt of iets niet zo serieus bedoelt.

Zie je een waterpistool, dan is er niets aan de hand. Maar zie je een echt pistool, dan bel je de politie!

Elk jaar komen er nieuwe emoji bij. Zo zijn er nu poppetjes met verschillende huidskleuren en allerlei soorten haar. En er is iemand in een rolstoel, met een gehoorapparaat of met een blindengeleidehond. Emoji laten zien dat iedereen erbij hoort.

Voordat er plaatjes-emoji waren, werden er tekens op het toetsenbord gebruikt om een soort plaatjes te maken. Een dubbele punt, een streepje en een haakje werden samen een lachend gezichtje: :-) Als je dit nu op je toetsenbord typt, verandert de computer het vanzelf in een plaatje: . Zet je het haakje andersom, dan wordt het gezichtje boos: :-( wordt .

Bekijk de theorie Alinea's. Lees om beurten een alinea van de tekst hardop voor. Let op waar elke alinea over gaat. Zet bij elke alinea het tussenkopje dat vertelt waar de tekst over gaat. Kies uit: Eerst tekens, nu plaatjes – Emoji voor iedereen – Gevoelens laten zien – Verschillende plaatjes – Wat zijn emoji? THEORIE

Alinea's Langere teksten bestaan uit kleinere stukjes: alinea's. Elke alinea gaat over een klein deel van waar de hele tekst over gaat. Al die stukjes of deelonderwerpen vertellen samen over het onderwerp van de hele tekst. 69

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 69

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Welke emoji past bij elke alinea? Maak goede verbindingen.

•

Eerst tekens, nu plaatjes

•

Emoji voor iedereen

•

Gevoelens laten zien

•

Verschillende plaatjes

•

Wat zijn emoji?

Elk jaar komen er nieuwe emoji bij. Welke emoji mis jij? Teken de emoji die jij nog mist.

De taal van sociale media gebruiken Emoji en afkortingen

In berichten staan vaak emoji en afkortingen. Met emoji kun je laten zien wat je gevoel of mening is. Een afkorting is handig, dan hoef je niet zoveel te typen. Je bekijkt eerst verschillende emoji en afkortingen en schrijft dan zelf een bericht. a

Iedereen snapt wat je bedoelt met een lachend gezichtje: je bent blij. Maar niet alle emoji zijn even duidelijk. Wat betekenen deze emoji volgens jou? 1

3 4 b

Teken de emoji die jij het vaakst gebruikt.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 70

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.4 Elkaar begrijpen op sociale media

Ook afkortingen zijn niet altijd voor iedereen te begrijpen. Wat betekenen deze afkortingen volgens jou? 1 ff = 2 thx = 3 w8 = 4 bzt =

Schrijf de afkorting op die jij het vaakst gebruikt.

Berichten schrijven Bekijk de emoji en afkorting van een klasgenoot.

Schrijf elkaar een bericht. Gebruik hierin de emoji en afkorting van je klasgenoot.

Lees het bericht van je klasgenoot. 'Vertaal' het in gewoon Nederlands. Schrijf het voluit, omschrijf ook de emoji in tekst. Let op Schrijfregel 1: Gebruik hoofdletters en leestekens en Schrijfregel 3: Schrijf begrijpelijke zinnen.

Bespreek elkaars zin(nen) bij de vorige vraag. 1 Gebruiken jullie de emoji op dezelfde manier? 2 Gebruiken jullie de afkorting op dezelfde manier? 3 Hebben jullie je aan de schrijfregels gehouden?

Schrijf een bericht aan een vriend of vriendin over iets wat vandaag gebeurd is. Gebruik in ieder geval twee emoji en twee afkortingen die je ouders niet zullen begrijpen. afkortingen: emoji:

Hoe zullen je ouders je bericht waarschijnlijk lezen? Schrijf voluit wat jouw bericht volgens je ouders betekent. Let op Schrijfregel 1: Gebruik hoofdletters en leestekens en Schrijfregel 3: Schrijf begrijpelijke zinnen.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 71

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Jouw taalgebruik op sociale media Je mening geven

Op sociale media lees en schrijf je veel berichten. Je vertelt iets of geeft je mening. Je leest wat anderen ergens van vinden. Het is positief dat je jezelf kunt uiten. Toch is dit niet altijd positief. a

Wanneer is je mening geven op sociale media niet positief? Geef een voorbeeld.

Bekijk het fragment Blokkeertips. Dit fragment bevat twee instructies. Welke instructies krijg je in het fragment? □ Je leert hoe je personen kunt blokkeren. □ Je leert hoe je woorden kunt vinden. □ Je leert hoe je commentaar op iemand kunt geven. □ Je leert hoe je woorden kunt blokkeren.

Sommige mensen gebruiken vervelende woorden in hun reactie op YouTube. Je kunt die woorden blokkeren, zodat mensen die niet meer kunnen gebruiken. Hoe kun je woorden blokkeren? Nummer de zinnen in de juiste volgorde.

▢

Typ de woorden in die jij niet wil lezen.

▢

Ga naar de zwarte lijst.

▢

Ga naar Community-instellingen.

▢

Ga naar je account in Youtube.

Wat wel en wat niet op sociale media?

Je gaat straks praten over wat je wel en niet kunt zeggen op sociale media. Daarbij let je op hoe je luistert in een gesprek. Eerst bedenk je wat jij al kunt en wat je nog moet oefenen. Na het gesprek kijk je terug op hoe het ging. a

Lees de theorie Luisteren in een gesprek. Wat doe jij al in een gesprek?

THEORIE

Luisteren in een gesprek In een goed gesprek luister je naar elkaar. Dat doe je zo:

• • •

Laat zien dat je luistert door de ander af en toe aan te kijken. Laat de ander uitpraten. Praat dus niet door iemand heen. Laat interesse zien: knik of 'hum' af ten toe, stel een vraag of reageer op wat de ander zegt.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 72

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.5

Respect op sociale media

Maak een groep van vier klasgenoten. Bekijk de situaties die je bedacht in opdracht 21a. Bespreek samen de volgende vragen. Let op de punten in de theorie Luisteren in een gesprek. 1 Waarover geef jij weleens je mening? 2 Geven anderen weleens hun mening over iets dat jij post? 3 Maakt het uit hoe iemand die mening geeft? 4 Wat vind je vervelend aan zo'n mening? 5 Wat doe je als iemand een vervelende mening over jouw post geeft? 6 Wat vind je van de blokkeertips in het fragment?

Hoe ging het gesprek? Vraag een groepsgenoot om je een beoordeling en een tip te geven.

• • d

Ik neem de beurt in een gesprek. Ik kan in een gesprek reageren op wat de ander zegt.

◯

Bekijk de beoordeling die je hebt gekregen. 1 Ben je het er wel of niet mee eens? Leg uit.

2 Wat kun je doen om nog beter te worden?

Welke tip geef je jezelf voor een volgende spreekopdracht?

5.5 Respect op sociale media LEERDOELEN Je leert: • je mening geven over gedrag op sociale media. • informatie die je leest vergelijken met je eigen ervaring. • een e-mail schrijven. • de manier waarop je schrijft aanpassen aan je publiek.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 73

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Respect op sociale media begrijpen 23

Voor jezelf of voor iedereen? Lees de tekst Fab (deel 2). Het is het vervolg op het verhaal Fab uit hoofdstuk 1 Verhalen over mensen.

FAB (DE E L 2)

Wende, Kim en Senna zitten samen in de brugklas en zijn vriendinnen. Gisteren zijn ze voor het eerst samen bij Wende thuis geweest. De moeder van Wende, Flora Hofman, is een bekende presentatrice. Ze wil niet dat journalisten ontdekken waar ze woont. Daarom mag Wende niks over thuis op sociale media zetten. En Flora wil ook niet dat Wendes vriendinnen dat doen. Zodra Wende de volgende ochtend op school komt, loopt Do op haar af: 'Wende! Jullie zijn bij jou thuis geweest! Ik had ook wel mee gewild ...' 'Hoe weet je dat?' vraagt Wende. 'Kim heeft bij jou thuis gefilmd! In haar vlog zijn jullie bij jou thuis aan het dansen! En ze zegt erbij dat het bij de dochter van Flora Hofman thuis is. Het filmpje is al heel vaak bekeken. Heb je het niet gezien?' 'Wát?! Echt?!' Nee, ze heeft de vlog niet gezien. 'Ja, echt!' zegt Do. 'Shiiit, wat stom!' roept Wende uit. 'Dat doe je toch niet!' Wat ongelooflijk stiekem van Kim, terwijl ze zo had gevraagd het niet te doen. Oei, als haar moeder hierachter komt ... 'Superachterbaks', vindt ook Do. 'Dat je het niet hebt gezien, Insta ontplofte zowat.' 'Af en toe heb ik een avond zonder dat ik de hele tijd mijn telefoon check', zegt Wende. 'Best lekker, hoor, moet je ook eens proberen.' Samen lopen ze naar het lokaal, waar Kim al op haar plek zit. Wende loopt met stampende passen naar de rij tafels bij het raam. 'Kim!' Ze gaat op haar plaats achter haar zitten en duwt tegen haar schouder. 'Waarom heb je dat gedaan!' Kim draait zich om. 'We leven in een vrij land, ik mag filmen wat ik wil.' 'Ik heb je gevraagd om het niet te doen.' 'En ik heb ervoor gekozen om het wel te doen.' 'Mijn moeder wilde het echt niet, ze zal laaiend zijn.' 'Flora Hofman heeft niets over mij te zeggen.' Uit: Caja Cazemier, FAB.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 74

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.5 Respect op sociale media

Stel je voor dat Kim in jouw klas zit. Jij ziet op Instagram wat Kim gedaan heeft. Schrijf jouw reactie onder het bericht.

Wende stuurt in de pauze een bericht naar haar moeder. Ze vertelt wat Kim heeft gedaan. Wat zou Wende volgens jou kunnen appen?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 75

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

Met wie ben jij het eens: met Wende of met Kim of met geen van beide? Schrijf jouw mening in de lege ballon. Wende 'Je had mij niet mogen filmen!'

Kim 'We leven in een vrij land, ik mag filmen wat ik wil!'

Regels voor respect

Ook op sociale media zijn regels nodig om goed met elkaar om te gaan. a

Heeft iemand weleens iets over jou gepost waar jij niet blij mee was? Schrijf in een paar zinnen op wat er gebeurde.

Wat is volgens jou de belangrijkste regel voor respect op sociale media?

Bespreek de antwoorden op de vorige vraag met je klasgenoten. Kies samen de vier belangrijkste regels voor respect op sociale media en schrijf ze op. 1 2 3 4

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 76

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.5 Respect op sociale media

Respect op sociale media tonen Een e-mail met mediawijsheid

25 a

Je gaat een e-mail schrijven aan Kim. Stel je voor dat Kim in jouw klas zit. Lees de e-mail van Kim. Wat zou jij Kim aanraden? Maak de zin af. Als ik jou was, zou ik

E-MAIL VAN KIM

Van: kim@gmail.com Aan: CC: Onderwerp: Wat moet ik doen? Beste , Ik schrijf jou omdat jij mij misschien kunt helpen. Jij was vandaag de enige in de klas die mij af en toe nog aankeek. Verder negeert iedereen mij, ook online! Iedereen weet dus wat ik gedaan heb, en iedereen kiest voor Wende. Wende wil niet meer met me praten en ze heeft me overal ontvriend. Heb ik het dan echt helemaal verkeerd gedaan? Ik weet niet meer wat ik moet doen. Hoe kom ik weer in contact met Wende? Help me alsjeblieft, want ik zit er heel erg mee! Groetjes, Kim

Kijk in de theorie Publiek. Wat voor taal gebruik je als je Kim e-mailt?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 77

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

THEORIE

Publiek Als je een tekst schrijft, denk dan aan de mensen die jouw tekst gaan lezen. Doe dat ook, als je vertelt of presenteert. De lezers of luisteraars noem je het publiek. De manier waarop je schrijft of spreekt, moet passen bij het publiek:

kinderen

jongeren

volwassenen die je volwassenen die je niet kent kent

• •

je of jullie gemakkelijke taal

je of jullie gewone taal

meestal u, soms je nette taal

• •

u formele taal: speciale nette en beleefde taal

Gebruik de theorie Regels voor het schrijven van een e-mail. Schrijf de e-mail aan Kim op een kladblaadje. • Vertel wat jij Kim aanraadt. • Vertel haar ook wat jouw belangrijkste regel voor respect is. THEORIE

Regels voor het schrijven van e-mail • • • • • • • d

Schrijf in de onderwerpregel kort en duidelijk waar de e-mail over gaat. Begin de e-mail met een aanhef: Lieve Jona, Beste meneer De Groot, Beste mevrouw Van Belzen, Geachte mevrouw/heer. Je begint de aanhef altijd met een hoofdletter. Achter de aanhef zet je een komma. Daarna druk je twee keer op enter. Schrijf in de eerste zinnen wat het onderwerp is en waarom je de e-mail schrijft. Dit is de eerste alinea. Schrijf daarna wat je wilt zeggen. Dit is de tweede alinea. Gebruik korte, duidelijke zinnen. Begin een zin met een hoofdletter, sluit af met een punt of vraagteken of uitroepteken. Sluit af met de slotgroet en een komma: Groetjes, Hartelijke groet, Met vriendelijke groet, Schrijf onderaan je naam.

Bekijk de theorie Een tekst in alinea's verdelen. Verdeel je e-mail in twee of drie alinea's. Zet een streep in de tekst waar een nieuwe alinea begint. THEORIE

Een tekst in alinea's verdelen • • • •

De zinnen in een alinea gaan over één onderwerp en horen bij elkaar. Ga je verder met een nieuw onderwerp? Begin dan een nieuwe alinea. Begin een nieuwe alinea door op enter te drukken. Gebruik enter niet na elke zin, maar pas als de alinea af is.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 78

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.5

Respect op sociale media

Kijk je e-mail na. Wat vind je niet zo goed in je e-mail? Zet daar met een opvallende kleur een streepje onder. • Let op: begrijpelijke zinnen, hoofdletters en leestekens, alinea's en het taalgebruik. • Controleer ook of je de regels voor de e-mail goed hebt gevolgd.

Verbeter je e-mail en schrijf hem in het net.

Je e-mail beoordelen

26 a

Ruil jouw e-mail met een klasgenoot. Bekijk de e-mail van je klasgenoot. • Zet in de e-mail een streepje bij dingen die beter kunnen. Let daarbij op de punten voor het schrijven van een e-mail. • Geef je klasgenoot een tip en een top voor het schrijven van een e-mail.

Bekijk de beoordeling die je hebt gekregen. Waar ben je het mee eens? Leg uit.

Bekijk de beoordeling die je hebt gekregen. Waar ben je het niet mee eens? Leg uit.

Wat kun je doen om nog beter te worden in het schrijven van e-mails?

Bekijk je e-mail en de beoordeling die je van je klasgenoot hebt gekregen. Geef aan welke dingen goed gingen en waar je nog op moet oefenen.

• • • •

In mijn e-mail staan een onderwerp, aanhef en slotgroet. Ik maak goede zinnen. Ik gebruik taal die past bij het publiek. Ik verdeel mijn tekst in alinea's.

◯

◯ ◯ ◯

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 79

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

5.6 Eindopdracht LEERDOELEN

•

Je past toe wat je in dit hoofdstuk hebt geleerd.

Mijn 'selfie' in de krant Inleiding Je hebt het 'zelfje' van Jeremy gelezen. Dat lijkt jou ook leuk, zo'n 'zelfje' over jou in de krant. Samen met een klasgenoot ga je ermee aan de slag. Jullie schrijven een 'zelfje' over elkaar en jullie sturen een e-mail naar de krant.

De opdracht voorbereiden a

Lees de opdracht eerst helemaal door, zodat je weet wat je gaat doen. Eerst ga je je klasgenoot vragen stellen. De antwoorden op die vragen gebruik je voor het 'zelfje'. Kies vijf vragen die je aan je klasgenoot wilt stellen. □ Hoe lang zit je elke dag op je telefoon? □ Hoe vaak post je iets op sociale media? □ Wat is je favoriete app en waarom? □ Wat doe je als eerste op je telefoon als je wakker wordt? □ Welke regels zijn er thuis? □ Wat zou je nooit online zetten? □ Wie zou iedereen moeten volgen? □ Wat zou je het meest missen als je telefoon stuk was?

Stel je vijf vragen aan je klasgenoot. • Luister goed. Krijg je een kort antwoord, vraag dan: 'Kun je daar iets meer over vertellen?' • Schrijf de antwoorden op.

Een 'zelfje' schrijven Bekijk het beoordelingsmodel voor de opdracht. Schrijf een 'zelfje' over je klasgenoot. Volg de stappen. • Kijk goed naar het voorbeeld in de tekst Ik en mijn Zelfje. • Maak jouw tekst net zo. • Gebruik de antwoorden op de vragen om het 'zelfje' over je klasgenoot te schrijven. • Lees de tekst voor aan je klasgenoot. • Klopt de tekst met wat je klasgenoot verteld heeft? Is dat niet zo? Verbeter dan wat er niet klopt of vul aan wat er nog ontbreekt.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 80

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.6 Eindopdracht

Beoordelingsmodel Let bij de beoordeling van je 'zelfje' op deze punten:

• • • • •

Maak de tekst duidelijk op. Gebruik alinea's. Zet een titel boven de tekst. Gebruik hoofdletters en leestekens. (Schrijfregel 1 ) Maak hele zinnen. (Schrijfregel 3)

Let bij de beoordeling van je e-mail op de regels voor het schrijven van een e-mail.

Elkaars tekst nakijken Ruil je tekst met je klasgenoot. Lees de tekst die je klasgenoot over jou geschreven heeft helemaal door. Kijk of de volgende dingen in de tekst kloppen. • De tekst heeft een goede titel. • Jouw naam en leeftijd staan onder de titel. • De vragen staan vetgedrukt boven de antwoorden, met aan het eind een vraagteken. • De zinnen bij de antwoorden zijn hele zinnen. • De zinnen zijn goed te begrijpen. • De zinnen beginnen met een hoofdletter en eindigen met een punt. Markeer in de tekst wat niet goed is.

Je tekst aanpassen Bekijk wat je klasgenoot heeft gemarkeerd in jouw tekst en pas de tekst aan.

Een e-mail schrijven Onder het interview met Jeremy staat: Ben je tussen de 10 en 16 jaar en wil je ook met je 'zelfje' in de krant? Mail naar de krant! Jij vindt het 'zelfje' over jou zo goed gelukt dat je graag in de krant wilt. Schrijf een korte e-mail naar de krant. 1 Bekijk de verbeterpunten die je hebt opgeschreven bij opdracht 26. 2 Schrijf de e-mail. • Vul je eigen e-mailadres en het onderwerp in. • Begin de e-mail met een aanhef. • Vertel in de e-mail hoe je heet, hoe oud je bent, waar je woont en op welke school je zit. • Vertel waarom je graag met een 'zelfje' in de krant wilt. • Sluit je e-mail af met een goede zin.

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 81

21/10/2021 12:53

5 Sociale media

proefkatern

De e-mail verbeteren en beoordelen Verbeter je e-mail. • Lees je e-mail nog een keer goed door. • Let op de punten bij de vorige vraag. • Let ook op de regels voor de e-mail.

Eindopdracht evalueren a

Hoe ging de eindopdracht?

• • • • • • b

Ik kan mijn mening geven over gedrag op sociale media. Ik begrijp wat de ander zegt in een gesprek. Ik maak goede zinnen. Ik kan een e-mail schrijven en verbeteren. Ik gebruik taal die past bij het publiek. In mijn e-mail staan een onderwerp, aanhef en slotgroet.

◯

◯ ◯ ◯

◯

Wat zou je nog willen verbeteren?

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 82

21/10/2021 12:53

proefkatern

5.7

Terugblik

5.7 Terugblik LEERDOELEN

•

Je kijkt terug op je werk.

Wat neem ik mee? a

In dit hoofdstuk heb je geleerd hoeveel invloed sociale media hebben in jouw leven. Je hebt gelezen en met elkaar gesproken over de positieve en negatieve kanten van sociale media. Kijk nu terug op het hoofdstuk. Oefen daarna verder op je eigen niveau. Heb je de leerdoelen van dit hoofdstuk bereikt?

• • • • • • • • • • •

Ik kan nadenken over de invloed van media in mijn leven. Ik kan mijn mening geven over gedrag op sociale media. Ik kan titel en tussenkopjes herkennen en gebruiken. Ik kan belangrijke informatie uit een tekst of video halen. Ik kan informatie die ik lees vergelijken met mijn eigen ervaring. Ik kan een instructie uitvoeren. Ik kan een instructie beoordelen. Ik kan een instructie schrijven. Ik kan een bericht en een e-mail schrijven. Ik kan mijn mening geven in een gesprek. Ik kan goed luisteren in een gesprek.

Wat vond je het interessantst in dit hoofdstuk?

Met welk leerdoel wil je nog verder oefenen?

◯

◯ ◯ ◯ ◯ ◯ ◯

ONO1_BK_proefkatern2021.indb 83

21/10/2021 12:53

OOK HET HELE BOEK BEKIJKEN? thiememeulenhoff.nl/ proefmateriaalopniveau

1 vmbo-bk Leerwerkboek PROEFKATERN

Wij zijn taal

NEDERLANDS Leerwerkboek 1 vmbo-bk Naam:

ONO1_BK_proefkatern_omslag.indd 3

21/10/2021 13:59