maakt onderdeel uit van de reeks Samengevat
in de } praktijk Engels
J.G. Zonnenberg
1
Colofon Auteur J.G. Zonnenberg Illustraties Tochtstrips.NL Vormgeving en opmaak Maura van Wermeskerken, Apeldoorn
ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie en Hoger Onderwijs Meer informatie over ThiemeMeulenhoff en een overzicht van onze leermiddelen: www.thiememeulenhoff.nl of via onze klantenservice (088) 800 20 15 ISBN 978 90 06 07397 3 Eerste druk, eerste oplage, 2011 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2011 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 Auteurswet j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl., dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.
Deze uitgave is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw voor het gebruikte papier op een verantwoorde manier heeft plaatsgevonden.
2
© ThiemeMeulenhoff
Engels in de praktijk
Voorwoord Engels in de praktijk is een handzaam naslagwerk. Je kunt er bijvoorbeeld een overzicht van de belangrijkste Engelse grammatica in vinden of voorbeelden van hoe je een goede brief in het Engels schrijft. Ook kun je er allerhande voorbeeldzinnen in opzoeken. Wat Engels in de praktijk anders maakt dan andere taalgidsen, is dat de theorie van het Engels geworteld is in de praktijk. Door dit boekje leer je niet alleen hoe je iets in het Engels kunt verwoorden, maar ook wanneer en op welke wijze je dat het beste kunt doen. Het geeft je inzicht in de Engelse taal van het leven van alledag: hoe spreek je met elkaar op de werkvloer, hoe maak je een praatje bij een eerste ontmoeting, waar moet je vooral niet naar vragen als je bij iemand op bezoek gaat, hoe maak je bij de dokter kenbaar wat je mankeert? Engels in de praktijk voert je mee langs twaalf alledaagse thema’s - zoals werk, winkelen, vervoer - waarbij je hulp geboden wordt om je in verschillende situaties te kunnen redden. Engels in de praktijk is geen volledige taalmethode, maar een praktische handreiking voor wie voor korte of langere tijd in Engeland wil wonen, werken of stage lopen. De makers van Engels in de praktijk wensen je veel leer- en leesplezier!
Amersfoort, juli 2011
Š ThiemeMeulenhoff
Judith ten Brummelhuis uitgever examentraining
3
3
Engels in de praktijk
Inhoud A 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
alledaagse dingen
7
communicatie eten en drinken geld gezondheid godsdienst onderwijs sport veiligheid vervoer het weer werk winkelen
7 9 12 13 14 14 15 16 17 20 21 22
B
brieven schrijven en bellen
24
1 2 3 4 5 6
basismodel van een Engelse brief e-mail handige zinnen informele en formele brief formele brieven met een speciaal onderwerp bellen sms-taal
24 26 26 27 29 30
C
compacte grammatica
31
1 2 3 4 5 6 7
woordvolgorde vraag en ontkenning tijden lijdende vorm hulpwerkwoorden woordsoorten leestekens en hoofdletters
31 31 32 33 34 35 38
D
data
39
1 2 3 4 5
maten en gewichten tijd bijzondere dagen afkortingen soorten Engels
39 40 40 41 44
Š ThiemeMeulenhoff
5
5
Engels in de praktijk
A
alledaagse dingen
1
communicatie
Words are a wonderful form of communication, but they will never replace kisses and punches (Ashleigh Brilliant)
Als je met iemand aan de praat raakt, beperkt de communicatie zich meestal tot woorden. De kussen, schouderklopjes en/of de klappen komen eventueel later. Hoe kun je ervoor zorgen dat als je met Britten praat, je woorden niet alleen goed klinken, maar ook goed overkomen? I’m having a wonderful time here in England, ehhmm Great Britain, ehhmm the UK … Heb je eenmaal de oversteek gemaakt en begin je een gesprek met iemand aan de andere kant van het Kanaal, zorg dan dat je twee dingen zeker weet: waar precies ben ik op dit grote eiland en uit welk land komt de Brit tegenover me? Great Britain is wat wij gemakshalve dikwijls ‘Engeland’ noemen. Het bestaat uit de landen England, Scotland en Wales. The United Kingdom is Great Britain plus Northern Ireland. Daarom heet het voluit: The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Houd dus voor ogen dat Great Britain uit verschillende landen bestaat. In Schotland of Wales tegen een inwoner daar zeggen dat je het geweldig naar je zin hebt in ‘England’ is net zoiets als tegen een aanhanger van Liverpool zeggen dat je Everton zo’n fijne club vindt. Engeland, Schotland en Wales hebben zo veel oorlogen met elkaar uitgevochten dat ze nu wel met enige moeite bij elkaar willen zijn, maar beslist niet met elkaar verward willen worden. Houd dus de nationaliteit van je gesprekspartner in de gaten, anders is het contact misschien afgelopen voordat het echt begonnen is. Ben je het toch even kwijt: ‘Britain’ en ‘British’ als algemene term kan geen kwaad. Shake hands and kiss? Bij een eerste ontmoeting schud je elkaar de hand of je knikt naar elkaar. Als je jezelf voorstelt, zeg je bij een formele ontmoeting:
© ThiemeMeulenhoff
‘Hello. May I introduce myself? I’m [naam].’ Bij een informele kennismaking zeg je: ‘Hi / Hello, I’m [naam], how are you?’ Als jijzelf aan iemand anders wordt voorgesteld, zeg je: ‘How do you do?’ en de ander zegt dat terug. Maar je geeft geen van beiden antwoord op deze beleefdheidsvraag. Je kunt ook reageren met: ‘Nice to meet you’ of ‘Pleased to meet you’. Zeg bij kennismaking niet: ‘How are you?’, want daarmee vraag je echt hoe het met iemand is. Dat komt eventueel later. Bij een volgende ontmoeting worden er meestal geen handen meer geschud. Je knikt gewoon naar elkaar en zegt: ‘Hi / Hello’. Kussen bij begroeting doet men alleen als heel goede vrienden of familie, en dan is het ‘a peck on the cheek’. Het aantal kussen kan variëren, dus dat is altijd even afwachten. Oorsponkelijk was één kus royaal voldoende, inmiddels worden er - onder Franse invloed ook weleens twee gegeven, maar het zijn er nooit drie. (NB Noem de twee kussen geen ‘French kisses’, want dat zijn tongzoenen.) Small talk, making it big Wil je van een gesprek een succes maken, dan zul je ook op bepaalde dingen moeten letten die Nederlanders vaak minder belangrijk vinden. Kijk elkaar bijvoorbeeld wel aan, maar houd de ander niet gevangen in je blik: ‘It’s rude to stare.’ Als een Brit het idee heeft dat je hem lang en strak aankijkt, voelt hij zich ongemakkelijk. Kijk dus af en toe even weg tijdens een gesprek. Laat de ander uitspreken. Britten praten graag in hele zinnen en tamelijk onderkoeld over iets. Wanneer je hen onderbreekt, kunnen ze hun zin niet afmaken en komt de ‘understatement’ ook niet uit de verf. Je zult trouwens merken dat ze zelf ook geduldig wachten tot jij je hele zin hebt opgebouwd - zelfs als je naar woorden zoekt. Soms kun je dan beter het woord omschrijven waar je naar zoekt en erom vragen. Stel open vragen zodat een ander er een eigen kant mee op kan. Begin niet met je eigen mening te verkondigen om dan te vragen of de ander het daarmee eens is. Dat benauwt Britten. 7
7
Engels in de praktijk
Kies onderwerpen die veilig zijn en waar je kabbelend over kunt praten: ‘small talk’. Vermijd onderwerpen die men lastig vindt en dat kan op Nederlanders best overkomen als een lange lijst. To ask or not to ask, that is the question Wat zijn welkome onderwerpen en hoe kun je daarover beginnen? Op nummer één voor een veilig begin van een gesprek staat: het weer. Benadruk, als dat kan, het goede ervan. Zoals over veel onderwerpen wordt ook over het weer gepraat met een ‘stiff upper lip’. Als het bijvoorbeeld stortregent in september, wordt dat ‘seasonable weather’ genoemd: het juiste weer voor de tijd van het jaar. Britten zijn van mening: ‘There’s no such thing as bad weather, there are only the wrong clothes.’ In Ierland heeft men dezelfde aanpak. Daar is het gebruikelijk buitenlanders te vragen: ‘How do you know it’s summer in Ireland? That’s when the rain is warmer.’ Schelden op het weer is dus ‘not done’. Een lijst van welkome onderwerpen met mogelijke openingen voor een gesprek: • reizen: ‘Did you have a good journey?’ • gezin / familie: ‘How is your family?’ • het weer: ‘It’s a lovely day today, isn’t it?’ • vakantie / vrije dagen: ‘Are you going anywhere this weekend? / Are you going anywhere on holiday this year?’ • natuur: ‘The garden looks lovely, doesn’t it?’ • huisdieren: ‘What a lovely dog. What is his name?’ • films / tv / muziek / boeken: ‘Have you seen the film [title]? / Did you see [name of programme] last night? / What sort of music do you like? / Have you read any good books recently?’ • sport: ‘Have you been watching Wimbledon?’ • hobby’s: ‘What do you enjoy doing in your spare time?’ • eten: ‘I had a lovely Chinese meal last night - do you like Chinese food?’
8
• studie: ‘What are you studying?’ • werk: ‘What sort of work do you do?’ • wonen: ‘Have you lived in this area long?’ Er zijn ook onderwerpen die voor jou misschien acceptabel zijn, maar die men snel confronterend vindt door het persoonlijke of rechtstreekse karakter. De volgende onderwerpen met bijbehorende vragen kun je beter overslaan: • leeftijd en uiterlijk: ‘How old are you? / You seem to have put on some weight.’ • vragen over iemands persoonlijke opvattingen en omstandigheden: ‘How come you haven’t got any children? / How much do you earn? / Do you believe in God?’ • grappen met een seksistisch of racistisch randje - zelfs al vind je ze zelf onschuldig: ‘Heard what happened to the [nationality] man that tried to blow up a bus? Well, he burned his lips on the exhaust pipe.’ • roddel over bekenden: ‘Have you heard the latest about [name]? Well, let me tell you, …’ • politiek: ‘Who did you vote for in the last elections?’ • ras en immigratie: ‘Are there many [name] in your neighbourhood?’ • het koningshuis (the Monarchy and the Royal Family): ‘Actually, I’d prefer William to Charles as King, wouldn’t you?’ • de EU (the European Union / Brussels) en de euro: ‘It’s about time Britain introduced the euro, isn’t it?’ • kritiek of klachten (criticism or complaints): ‘Why is British food so bad?’ Etiquette that sticks Het woord ‘etiquette’ en het Engelse ‘stick’ komen van hetzelfde woord: ‘estiquier’, en dat betekent ‘plakken’. Elke bevolkingsgroep of beroepsgroep had vroeger zijn eigen gedragscode. Door hun gedrag kon je mensen plaatsen en als het ware een etiket opplakken. Je wist zo waar ze vandaan kwamen en wat ze deden. Uit die verschillende omgangsregels is inmiddels een
© ThiemeMeulenhoff
Engels in de praktijk
algemeen beschaafde etiquette tevoorschijn gekomen. Het verwarrende is alleen dat die regels per land kunnen verschillen. Zodra je ervan afwijkt, ben je een buitenstaander of buitenlander, of nog erger een barbaar. Dus is het goed om vertrouwd te zijn met wat wel genoemd wordt: ’s lands wijs, ’s lands eer. Hieronder vind je een aantal afwijkende gedragsregels: • Britten zeggen veel vaker dan wij ‘please’ en ‘thank you’. Als je het niet zegt, ben je niet beleefd. Bovendien hoor je dat er veel meer ‘sorry’ wordt gezegd. Als iemand tegen jou aanbotst, hoor je twee keer ‘sorry’: van degene die tegen jou oploopt en van jouzelf. Dat is misschien even wennen: je roept niet ‘Hé, kun je niet uitkijken!’, maar je zegt bescheiden en toch goed verstaanbaar ‘sorry’, ook al is het duidelijk niet jouw schuld. • Als je vraagt om iets wat je wilt, zeg je niet ‘I want’, maar ‘I’d like ...’ en je voegt er ook nog ‘please’ aan toe: ‘I’d like two tickets for tonight’s show, please.’ Alleen verwende, stampvoetende kinderen zeggen ‘I want’: ‘I want it, I want it, I want it NOW!’ • Wachten in een keurige rij (queuing) is voor de Britse bevolking een teken van beschaving. Als laatste sluit je dus achter aan de rij aan. Weet je niet zeker waar de rij eindigt? Dan vraag je beleefd: ‘Excuse me, is this the end of the line?’ en iedereen zal het waarderen. Je begrijpt, voordringen (queue jumping / pushing in) is een grote zonde.
© ThiemeMeulenhoff
• Op roltrappen sta je altijd aan de rechterkant, zodat mensen die willen doorlopen dat aan de linkerkant kunnen doen. • Wil je erlangs en staat iemand je in de weg? Je zegt dan ‘Excuse me, please.’ en de ander gaat, waarschijnlijk met een ‘sorry’, voor je opzij. In dat geval zeg jij ‘Thank you.’ • Bij afspraken moet je je stipt aan de afgesproken tijd houden. Word je bijvoorbeeld bij iemand thuis uitgenodigd om te komen eten om ‘8 pm for 8.30 pm’, dan zorg je dat je er tussen acht uur en half negen bent. • Ga je bij mensen dineren en lust je iets niet? Geef het een paar dagen van tevoren aan hen door. Bij het diner zelf vraag je nooit om meer. Je wacht tot gevraagd wordt: ‘Would you like some more?’ of ‘Would you like seconds?’ Je kunt reageren met ‘Yes, please.’ of ‘Just a little bit, please.’ Wil je niet meer eten? Zeg dan: ‘That was lovely, but I’m full, thank you.’ • Als je bij iemand thuis naar het toilet wilt en je weet niet waar het is, vraag je: ‘Excuse me. Could you tell me where the toilet is, please?’ Nog twee regels om te laten zien hoe welopgevoed je bent: • Erwten eet je door er met de achterkant - de bolle kant dus - van je vork tegenaan te duwen. Wij noemen dat ook wel prakken. Britse erwten worden zo zacht gekookt dat ze vanzelf tussen de tanden van je vork blijven zitten. Dat is dan makkelijk weghappen. • De dag nadat je op bezoek bent geweest, bel of mail je je gastheer of gastvrouw om te zeggen: ‘I really enjoyed it. Thank you again.’ Ook dat hoort bij de algemeen beschaafde Britse etiquette.
2
eten en drinken
A smiling face is half the meal Dat kan wel zo zijn, maar het mooiste is een lachend gezicht omdat de hele maaltijd zo lekker is. Helaas denken veel mensen dat het Britse eten niet echt lekker is om het maar vriendelijk te zeggen. Bijzonder buigzame frieten, doodgekookte worteltjes, gebakken 9
9
Engels in de praktijk
vis besprenkeld met azijn - de voorbeelden liggen voor het oprapen. Gelukkig behoort veel daarvan tot het verleden en heeft de Britse keuken zelfs zonder chefkoks als Jamie Oliver een goede naam gekregen. Maar de liefhebbers van traditie komen ook nog aan hun trekken: bij de ‘takeaway’ kun je je ‘fish and chips’ blijven begieten met azijn. En als je een frietje pakt, hangt die nog steeds onmiddellijk dubbelgebogen over je vinger. What’s for afters? Britten hebben dezelfde maaltijden als wij: ‘breakfast, lunch and dinner’. Net als wij ontbijten ze weleens alleen met koffie. Of ze eten ’s avonds tamelijk laat, rond acht uur of nog later, bijvoorbeeld na een theaterbezoek. In dat geval heet de avondmaaltijd niet ‘dinner’, maar ‘supper’. ‘Dinner’ kan trouwens een verwarrend woord zijn, want een - meestal warme - lunch wordt ook wel zo genoemd. Het traditionele ontbijt, ‘cooked breakfast / fry-up’, wordt vooral in hotels geserveerd of door Britten in de weekends of op de camping klaargemaakt. Meestal bestaat het ontbijt uit ‘toast with butter or margarine and jam’. Let erop dat ‘marmalade’ ook gebruikt wordt als wij ‘jam’ bedoelen. Er is dus niets mis met het woord ‘strawberry marmalade’. Ook eten Britten vaak ‘a bowl of cereal’: ‘cornflakes or muesli with milk’ of ‘porridge’ (havermoutpap). Bij het ontbijt wordt voornamelijk ‘orange juice’ en ‘a cup of breakfast tea’ gedronken. Alleen bij een ‘continental breakfast’ drink je ‘a cup of coffee’ en eet je ‘a bread roll or croissant with cheese or ham’. Voor de lunch neemt vrijwel niemand een lunchpakketje mee naar zijn werk. Meestal loop je even naar buiten en koop je ergens een paar sandwiches. ‘Dinner’ is de hoofdmaaltijd van de dag. Een typische avondmaaltijd bestaat uit ‘meat and two veg’, waarbij ‘veg’ (spreek uit: [vedzj]) een afkorting is van ‘vegetables’. Als je een bord met vlees, aardappels en één soort groente krijgt, ga dan niet naar de tweede groente zoeken: aardappels tellen namelijk ook als groente. Het toetje heet officieel ‘dessert’, maar wordt ook wel ‘pudding’ genoemd. Wordt je ‘pudding’ aangeboden en je houdt niet van 10
pudding, dan kun je beter toch even vragen waaruit het toetje bestaat. Misschien mis je anders iets lekkers. Ook het woord ‘afters’ wordt wel voor ‘toetje’ gebruikt, maar dan vooral in de vraag: ‘What’s for afters?’ What would the world do without tea?! Zo sprak een Engels staatsman al in de zestiende eeuw. En met ‘the world’ bedoelde hij natuurlijk de beschaafde wereld. Thee is voor de Britten niet zomaar iets waar je een kopje van inschenkt. Nee, het is een instituut. Je merkt het al aan allerlei uitdrukkingen waarin het woord thee voorkomt. ‘Not for all the tea in China’ wordt gezegd als men iets voor geen prijs wil. En ‘It’s not my cup of tea’ betekent dat je er helemaal geen zin in hebt. Thee zit dus diep in het gevoel van de Brit. Thee wordt gedronken met melk, meestal veel melk, wat ‘white’ genoemd wordt. Als je geen melk wilt, noemt men de thee, ongeacht de kleur, ‘black’. Veel mensen nemen ‘s ochtends een ‘tea-break’ rond elf uur. Die pauze heet ook wel ‘elevenses’. Maar het hoogtepunt van de dag is ‘tea-time’, meestal tussen half vier en vijf uur ‘s middags. Eerder is eigenlijk onbeschaafd. Mick Jagger zei ooit: ‘I got nasty habits. I take tea at three.’ Dat is een opmerking waarvan je het schokkende alleen maar begrijpt als je de theetraditie kent. ‘Tea’ is eigenlijk een lichte maaltijd in de tweede helft van de middag en wordt ook wel ‘afternoon tea’ of ‘cream tea’ genoemd. De thee wordt opgediend met allerlei heerlijke, meest zoete hapjes: biscuits, cakes, sandwiches met schijfjes komkommer en vispasta, en de ook bij toeristen zeer bekende ‘scones with jam and cream’. Natuurlijk moet je dan ook weten hoe je een scone eet. Eerst snijd je de scone als een broodje doormidden. Dan smeer je de jam op beide helften en daarbovenop doe je de room. Vervolgens eet je de twee helften na elkaar op, met je handen, niet met vork en mes. ‘High tea’ is overigens iets anders dan ‘afternoon / cream tea’. Het is een lichte, maar warme maaltijd rond 6 uur. In de loop van de avond kun je dan nog ‘supper’ verwachten. Nu je weet hoe belangrijk ‘tea’ is in het Britse leven, kun je je misschien wel voorstellen dat iemand zich in een relatieprogramma versprak - als het al een verspreking was - en zijn nieuwe geliefde romantisch toefluisterde: ‘It takes tea to tango.’
© ThiemeMeulenhoff
Bundels voor al je vakken bestel je op
www.examenbundel.nl
examenbundels vmbo gt vmbo gt vmbo gt vmbo gt vmbo gt vmbo gt vmbo gt
vmbo gt
vmbo (k)gt vmbo gt vmbo (k)gt vmbo gt
havo havo havo havo havo
vwo vwo vwo vwo vwo
havo havo
vwo vwo
havo havo havo havo havo havo
vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo
havo
vwo
samengevat vmbo kgt vmbo kgt vmbo gt
vmbo kgt
vmbo kgt vmbo kgt
Duits Engels Frans Nederlands biologie nask 1 nask 2 natuurkunde scheikunde wiskunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijleer 2 maatschappijwetenschappen
Meer kans van slagen met de Examenbundel!
Meer kans van slagen met Samengevat!
havo havo
vwo vwo
havo havo havo havo havo
vwo vwo vwo vwo vwo vwo
biologie nask 1 nask 2 natuurkunde scheikunde wiskunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie m&o
havo havo havo
vwo vwo vwo
Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk
havo
vwo
examensurvivalgids
Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.
De Examenbundel bevat oefenexamens met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen. De bundels zijn speciaal samengesteld voor het schooljaar waarin het examen plaats vindt, dus je oefent altijd de juiste stof. Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundels.nl
Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof. Met Samengevat kun je grote hoeveelheden stof snel herhalen en overzien. Kijk op www.examenbundels.nl De Examensurvivalgids geeft je een handleiding om het examenjaar te overleven! Het geeft je structuur in het leven en plannen in je examenjaar.