vmbo-t / h
1
a vo / v wo
vmbo-t / h
deel 1 vm
1
a vo / v wo
bo-t / hav
o / vwo G odsdienst v
oor de on
Marius van Biert Pauline Bu it Gerrit Hag ens JosĂŠ Korsa an
Hans Mee rveld (eind redactie) Dave Planti nga HenriĂŤtte R oodnat-Kie vit Willem van Rumpt Jan David Warta
derbouw
Colofon
Beeldresearch ELF beeldredactie en -research, Geldermalsen
Amsterdam: p. 87 ANP/Cynthia Boll, Rijswijk: p. 93 Fitzwilliam Museum, University of Cambridge, UK/ The Bridgeman Art Library, London: p. 101 Bettmann/Corbis, Amsterdam: p. 107 ds. C.G. Kant, Katwijk: p. 111 The Gallery Collection/Corbis, Amsterdam: p. 115
Ontwerp en opmaak Ontwerpbureau NEO, Velp Proforma, Rotterdam
ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie en Hoger Onderwijs
Redactie Machteld Siegmann, Amstelveen
Meer informatie over ThiemeMeulenhoff en een overzicht van onze leermiddelen: www.thiememeulenhoff.nl of via onze klantenservice (088) 800 20 15
Met bijdragen van Henk Bakhuis, Hoogeveen Illustraties D&DJ communicatie, Montfoort
Tekst- en fotoverantwoording Bijbelcitaten zijn ontleend aan De Nieuwe Bijbelvertaling, © Nederlands Bijbelgenootschap 2004/2007. Lavinia Marin: cover Catchlight Visual Services, Huizen: p. 8 (foto 1 en 3), p. 19, p. 31, p. 117 Dijkstra/Sunshine, Almere: p. 8 (foto 2) Rick Maiman/Sygma/Corbis, Amsterdam: p. 9 (links) Twan Wiermans, Cadier en Keer: p. 9 (rechts), p. 48, p. 61, p. 104, p. 109, p. 121 Richard T. Nowitz/Corbis, Amsterdam: p. 11 Galleria degli Uffizi, Florence, Italy/The Bridgeman Art Library, London: p. 15 Reni van Maren/Sunshine, Almere: p. 24 Tetra Images/Corbis: p. 26 Willem van Rumpt, Wieringerwerf: p. 27 Robert Llewellyn/Corbis, Amsterdam: p. 28 ANP/Robin van Lonckhuijsen, Rijswijk: p. 37 Stedelijk Museum, Amsterdam: p. 38 Jean du Boisberranger/Hemis/Corbis, Amsterdam: p. 40 Jason Todd/Getty Images, Amsterdam: p. 42 Bernard Bisson/Sygma/Corbis, Amsterdam: p. 46 www.visje.nl: p. 54 Taeke Henstra/Hollandse Hoogte, Amsterdam: p. 56 www.kankerverziektjetaal.nl: p. 59 Francoise Demulder/Corbis, Amsterdam: p. 60 Ralph A. Clevenger/Corbis, Amsterdam: p. 72 Musee Conde, Chantilly, France/Giraudon/The Bridgeman Art Library, London: p. 73 Jon Arnold/JAI/Corbis, Amsterdam: p. 77 Bob Thomas/Corbis, Amsterdam: p. 81 Jan Griffioen, Zutphen: p. 83 NBG, Heerenveen: p. 85, p. 124 Nathan Benn/Corbis, Amsterdam: p. 89 Luis Marden/National Geographic/Getty Images, Deze uitgave kwam tot stand in samenwerking met de Gereformeerde Hogeschool Zwolle.
Deze uitgave is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw voor het gebruikte papier op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.
ISBN 978 90 06 48454 0 Eerste druk, derde oplage, 2012 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2010 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 Auteurswet j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl., dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.
Inhoud Intro 1: Wat doe je bij het vak Godsdienst? Intro 2: De Bijbel
1
De komst van Jezus
1.1 1.2 1.3 1.4
De geboorte van Jezus Herders op kraamvisite Wijzen begroeten het kind Jezus Toen Jezus net zo oud was als jij
2
Vrienden en leerlingen van Jezus
2.1 2.2 2.3 2.4
Vriendschap Familie van Jezus De leerlingen van Jezus Kun je zelf leerling van Jezus zijn?
3
Woorden van Jezus
3.1 3.2 3.3 3.4
Woorden hebben kracht De woorden van Jezus op de berg Jezus over de wet en het gebed Jij en de woorden van Jezus
4
Gelijkenissen
4.1 4.2 4.3 4.4
Verhalen met een betekenis Verloren en weer teruggevonden De terugkomst van de verloren zoon De barmhartige Samaritaan: een voorbeeld voor je?
5
Wonderen van Jezus
5.1 5.2 5.3 5.4
De wonderen zijn de wereld niet uit Jezus geneest Jezus bevrijdt Jezus maakt doden weer levend
6
Ontmoetingen met Jezus
6.1 6.2 6.3 6.4
Je leven op zijn kop Jezus ontmoet een vrouw uit Samaria Jezus ontmoet de tollenaar ZacheĂźs Jezus ontmoeten: het gebeurt nog steeds
7
Jezus in Jeruzalem: de lijdensweek
7.1 7.2 7.3 7.4
Jezus’ aankomst in Jeruzalem Jezus wordt onterecht veroordeeld Goede vrijdag Redding door het kruis
8
Jezus is opgestaan!
8.1 8.2 8.3 8.4
De begrafenis van Jezus Getuigen van de opstanding Verschijningen Betekenis van de opstanding
9
Het werk van Jezus gaat door
9.1 9.2
Hemelvaart en Pinksteren Na Pinksteren
4 9
15 19 22 25
31 34 37 42
45 48 51 54
59 63 66 68
71 74 76 78
81 84 88 91
95 99 103 106
109 111 114 117
121 124
3
Intro 1 Wat doe je bij het vak Godsdienst?
1 Godsdienst Daar zit je dan! In een klas die vast heel anders is dan je oude groep 8. Je zit nu in een klas met leerlingen die ongeveer hetzelfde denkniveau hebben als jij. Dat was vast anders op de basisschool. Je leert veel nieuwe kinderen kennen en ook de leraren zullen heel verschillend zijn. Misschien heb jij al gemerkt dat er kinderen van verschillende kerken of religies in jouw klas zitten. Je zit op een christelijke school, maar dat wil niet automatisch zeggen dat iedereen even veel weet over het christelijk geloof. Het maakt ook uit in welk gezin je opgroeit. Hoe wordt er bij jou thuis over geloven, God en de kerk gepraat? Bij dit vak, godsdienst, zul je ook gaan nadenken over verschillen. Iedereen is verschillend, dat weet je. Maar er zijn ook verschillen in de manieren waarop mensen over godsdienst nadenken. Bij het vak godsdienst ga je leren wat het christelijk geloof betekent. Godsdienst gaat over vragen als: Wie is God? Waarom leef ik? Wat gebeurt er als ik sterf? En hoe weet je wat goed is, en wat fout? Het zijn vragen waar je niet snel over uitgepraat bent. In deze godsdienstlessen leer je vooral wat de Bijbel er over zegt.
4
opdracht
1
Voordat we over al die verschillen nadenken, is het goed om te weten wie jij zelf bent. A
Plak een pasfoto in de cirkel.
B
Vul op de schrijflijnen je gegevens in.
Welk beroep wil je later uitoefenen?
Religie: Geboortejaar:
Hobby:
Woonplaats:
Sport:
Naam:
Intro
5
opdracht
2 A
Hoe sta je zelf tegenover godsdienst? Zet een kruisje bij jouw antwoord. ja
nee
weet ik niet
Bij ons thuis vinden ze godsdienst belangrijk. Ik ga vaak naar een godsdienstige bijeenkomst. Ik heb op de basisschool veel over godsdienst geleerd. Godsdienst is belangrijk voor mij.
B
Vergelijk de antwoorden met degene naast wie jij zit.
C
Probeer in één zin tegen elkaar te zeggen waarom godsdienst wel of niet belangrijk voor jou is. Schrijf deze zin op:
D
Omcirkel drie woorden die volgens jou het belangrijkste zijn voor gelovigen. Je mag ook zelf een woord invullen. • God
• kerk
• doel in je leven
• duidelijke regels
• vertrouwen
• het is goed voor je
• Bijbel
• liefde
• vriendelijk zijn
• Koran
• vergeving
• bidden
• Jezus
•
• ergens bij horen
E
Schrijf de drie gekozen woorden op. Schrijf naast het woord de reden waaróm jij denkt dat dit belangrijk is voor gelovigen. Bespreek de verschillen met de klas. Woord
6
Waarom belangrijk?
2 Bijbel als basis Dit boek heet Bijbel als Basis. Uit de naam blijkt al dat er in de lessen veel aandacht aan de Bijbel wordt gegeven. De Bijbel is belangrijk voor christenen. In de Bijbel kun je lezen hoe deze wereld is ontstaan, hoe het is misgegaan en hoe God een nieuwe toekomst belooft. Speciaal voor ieder mens. Je gaat het komende jaar veel leren over Jezus. Jezus wordt in de Bijbel ‘de Zoon van God’ genoemd. Hij was dus mens én God tegelijk. Je zult misschien niet alles direct kunnen begrijpen. Dat is niet zo gek. Want, ook al begrijpen christenen niet alles, zij geloven dat wat er in de Bijbel staat wáár is. Ze nemen de ‘Bijbel als basis’.
Jezus wordt gedoopt
3
opdracht De Here Jezus is heel belangrijk in het christelijk geloof. Wat weet jij over Jezus? Je krijgt drie minuten om zoveel mogelijk over Hem op te schrijven.
Intro
7
foto 1
foto 2
foto 3
opdracht
4
Het christelijk geloof is niet de enige godsdienst in Nederland. A
Op de foto’s zie je drie gebouwen waar gelovigen bijeenkomen. Vul de tabel in. foto 1
foto 2
foto 3
Bij welk geloof hoort dit gebouw? Welke persoon is het belangrijkst in dit geloof? Hoe heet het heilige boek dat in die godsdienst gebruikt wordt? Geef een voorbeeld van een feest dat bij die godsdienst hoort. Hoe heet het gebouw waar deze gelovigen samenkomen?
B
5
Behalve de drie godsdiensten van de foto’s, bestaan er nog meer godsdiensten. Schrijf er nog minstens drie op.
opdracht Deze vraag is een doordenkertje. Er is een boek geschreven met de titel: Ik heb te weinig geloof om een atheïst te zijn. Bespreek met elkaar wat hiermee bedoeld kan zijn.
8