examen bundel examenbundel.nl
examenbundel 2021 2022
examenbundel havo Nederlands havo Engels havo Duits havo Frans havo Economie havo Bedrijfseconomie havo Maatschappijwetenschappen havo Geschiedenis havo Aardrijkskunde havo Wiskunde A havo Wiskunde B havo Scheikunde havo Biologie havo Natuurkunde
samengevat havo Economie havo Bedrijfseconomie havo Maatschappijwetenschappen havo Geschiedenis havo Aardrijkskunde havo Wiskunde A
Meer dan alleen oefenexamens
Tips, tricks en informatie die jou helpen bij het slagen voor je eindexamen vind je op examenbundel.nl! Nog meer kans op slagen? Volg ons ook op social
boek Nu bij je
l.nl e d n u b n me mijn.eoxeafenen, video’s en meer
media. #geenexamenstress
havo Wiskunde B havo Scheikunde havo Biologie
Online
havo Natuurkunde havo/vwo Nederlands 3F/4F
2021 2022
Biologie
examenidioom + examenbundel + samengevat + zeker slagen! = #geenexamenstress
havo
havo/vwo Rekenen 3F
havo
Biologie
examenidioom havo Engels havo Duits havo Frans
zeker slagen ! voor vmbo, havo én vwo
9789006491302_EB_havo_Biologie_170x240.indd 1-3
9 789006 491302
12/05/2021 10:25
9789006491302_EB_hBio.indb 16
14/04/2021 09:48
examenbundel.nl
examen bundel Meer dan alleen oefenexamens
2021 2022
havo
9789006491302_EB_hBio.indb 1
A.S.P. Jansen J.H. Rawee E.J. van der Schoot A.N. Leegwater
Biologie
14/04/2021 09:48
mijn.examenbundel.nl Slagen zonder examenstress doe je met Examenbundel, Samengevat, Examenidioom en Zeker Slagen! Alles voor je schoolexamens en je centrale examens in je boeken, maar ook online.
Quickscan
Antwoorden bij de oriëntatietoets
Oefenexamens
Overzicht van al je examenvakken
Video’s en andere leerbronnen
En nog veel meer op Mijn Examenbundel!
Ga naar mijn.examenbundel.nl en log in op Mijn Examenbundel. Met deze code krijg je toegang tot heel veel (digitale) extra’s die bij je bundel horen:
Deze code is uniek en door één persoon te gebruiken. Geldig tot 15 juli 2022.
#ikgazekerslagen EB_havo_biologie_01.indd 2
11/05/2021 07:45
Voorwoord Met deze Examenbundel bereid je je goed voor op het eindexamen en op de schoolexamens. Je oefent met echte examenopgaven. Als je niet weet hoe je een vraag aan moet pakken, raadpleeg dan de bijbehorende hint. In de uitwerkingen staan de antwoorden met een duidelijke uitleg. Zo weet je precies wat je goed en fout hebt gedaan. Gebruik naast deze Examenbundel ook het boek Samengevat om te leren voor je examen. Hierin vind je een handige samenvatting van alle examenstof.
examen bundel
+
Oefenen met echte examens en duidelijke uitwerkingen
samen gevat }
Overzichtelijke samenvatting van de examenstof
Wil je weten op welke datum het centraal examen is? Ga naar examenbundel.nl/examenrooster voor het actuele examenrooster. Of scan de QR-code:
Namens team Examenbundel heel veel succes! Heb je een vraag of opmerking over deze Examenbundel? Ga dan naar examenbundel.nl/contact.
Opmerking De overheid stelt de regels op voor het examen. Bijvoorbeeld wat de examenonderwerpen zijn, welke hulpmiddelen je mag gebruiken en wanneer het examen is. De auteurs en uitgever hebben deze Examenbundel met grote zorg samengesteld. Soms veranderen de regels van de overheid echter of worden er nieuwe afspraken gemaakt over wat die regels betekenen. Raadpleeg daarom altijd je docent of onze website www.examenbundel.nl voor actuele informatie die voor jouw examen van belang is.
© ThiemeMeulenhoff
9789006491302_EB_hBio.indb 3
3
14/04/2021 09:48
Inhoud 3 Voorwoord 7 Stappenplan: hoe leer je met de Examenbundel? 13 Tips: hoe maak je examenopgaven bij biologie?
Oriëntatietoets
17 Opgaven
Deel 1
Oefenen op onderwerp
9 E cosystemen; dynamiek en *diversiteit 106 Opgaven 113 Hints - uitwerkingen
10 Voeding en vertering 117 Opgaven 122 Hints - uitwerkingen 11 Bloedsomloop 125 Opgaven 130 Hints - uitwerkingen
1 Cellen, organen en orgaanstelsels 27 Opgaven 32 Hints - uitwerkingen
2* Voortplanting en ontwikkeling 35 Opgaven 41 Hints - uitwerkingen
12 Gaswisseling 133 Opgaven 138 Hints - uitwerkingen
3 Erfelijkheid 45 Opgaven 52 Hints - uitwerkingen
13 Lever en nieren; uitscheiding 141 Opgaven 146 Hints - uitwerkingen
4 DNA en *celcyclus 56 Opgaven 61 Hints - uitwerkingen
14* Gedrag en seksualiteit 150 Opgaven 156 Hints - uitwerkingen 15 Oog en andere zintuigen 160 Opgaven 164 Hints - uitwerkingen
5 G enexpressie, RNA en *eiwitsynthese 64 Opgaven 71 Hints - uitwerkingen
16 Zenuwstelsel en spieren 167 Opgaven 172 Hints - uitwerkingen
6 Evolutie: soortvorming en selectie 75 Opgaven 80 Hints - uitwerkingen
17 Hormonale regeling 175 Opgaven 180 Hints - uitwerkingen
7 F otosynthese, dissimilatie en voortgezette assimilatie 83 Opgaven 89 Hints - uitwerkingen
18 Huid en immuniteit 184 Opgaven 190 Hints - uitwerkingen
8 E cosystemen; interactie en regulatie 93 Opgaven 101 Hints - uitwerkingen
4
9789006491302_EB_hBio.indb 4
* Dit onderwerp is alleen bestemd voor het schoolexamen.
© ThiemeMeulenhoff
14/04/2021 09:48
Deel 2a
Examens met uitwerkingen
Deel 2b
Examen zonder uitwerkingen
Examen 2017-II 195 Opgaven 212 Hints - uitwerkingen
Examen 2021-I 349 Opgaven
Examen 2018-I 220 Opgaven 242 Hints - uitwerkingen
Bijlagen
Examen 2018-II 251 Opgaven 272 Hints - uitwerkingen
Cijferbepaling Onderwerpregister Examen(werk)woorden
Examen 2019-I 280 Opgaven 301 Hints - uitwerkingen Examen 2019-II 312 Opgaven 334 Hints - uitwerkingen
Bij veel uitwerkingen wordt verwezen naar BiNaS zesde editie en ScienceData eerste druk. © ThiemeMeulenhoff
9789006491302_EB_hBio.indb 5
5
14/04/2021 09:48
9789006491302_EB_hBio.indb 6
14/04/2021 09:48
Stappenplan: hoe leer je met de Examenbundel? Natuurlijk kun je de Examenbundel van voor naar achter doorwerken of er kriskras wat onderdelen uithalen om mee te oefenen, maar je kunt het ook systematischer aanpakken. Als je oefenen met de Examenbundel combineert met leren uit Samengevat, bereid je je optimaal voor op je examen. Op de volgende pagina’s vind je drie routes die laten zien hoe je kunt leren met de Examenbundel. Kies de route die past bij jouw manier van leren: •
Route 1: Ga je graag meteen aan de slag? Start met oefenen per onderwerp.
•
Route 2: Wil je eerst weten waar je staat? Start met de oriëntatietoets.
•
Route 3: Leer je liever eerst de theorie? Start met leren per onderwerp.
Wil je weten wat je leerstijl is?
ute Kies de rouw die bij jo an manier v t! leren pas
Lees ook de tip s! Voorkom verrassingen tijdens je examen.
#ikgazekerslagen © ThiemeMeulenhoff
9789006491302_EB_hBio.indb 7
7
14/04/2021 09:48
Examenbundel 2021 | 2022
Stappenplan
Route 1 Ga je graag meteen aan de slag? Start met oefenen per onderwerp.
Maak per week opgaven van een hoofdstuk in deel 1 van de Examenbundel. Kijk de opgaven na met de bijbehorende uitwerkingen. Meer dan de helft goed.
De helft of minder goed. Neem het bijbehorende hoofdstuk in Samengevat door.
januari & februari
Oefen met het onderwerpregister achter in de Examenbundel meer opgaven over dit onderwerp uit de verschillende examens. Kijk die opgaven na. Meer dan de helft goed.
De helft of minder goed. Maak de opgaven van dat hoofdstuk uit deel 1 die je nog niet gemaakt had. Gebruik de hints.
Maak de oriëntatietoets. Bereken je score met de uitwerkingen op mijn.examenbundel.nl. Voldoende.
maart
Onvoldoende.
Bestudeer Samengevat over de onderwerpen die minder goed gingen. Oefen opgaven uit deel 1 van de Examenbundel en via het onderwerpregister uit de verschillende examens over het betreffende onderwerp. Gebruik de hints!
8
9789006491302_EB_hBio.indb 8
© ThiemeMeulenhoff
14/04/2021 09:48
Biologie havo
Hoe leer je met de Examenbundel?
Maak een heel examen uit deel 2a van de Examenbundel. Kijk het examen na met de bijbehorende uitwerkingen. Tevreden met het resultaat.
Niet tevreden met het resultaat. Kijk met behulp van het onderwerpregister welke onderdelen nog niet goed gaan en waar voor jouw gevoel wel winst is te behalen. Je hoeft niet alles goed te doen!
april
Bestudeer Samengevat en maak via het onderwerpregister van de Examenbundel een aantal opgaven over dat onderwerp uit deel 1 en 2a tot je tevreden bent met het resultaat. Blijf oefenen met deel 2a zodat je met vertrouwen het examen in gaat.
#geenexamenstress
© ThiemeMeulenhoff
9789006491302_EB_hBio.indb 9
9
14/04/2021 09:48
Examenbundel 2021 | 2022
Stappenplan
Route 2 Wil je eerst weten waar je staat? Start met de oriëntatietoets.
Maak de oriëntatietoets in de Examenbundel. Bereken je score met de uitwerkingen op mijn.examenbundel.nl.
januari
Voldoende.
Onvoldoende. Kijk welke onderwerpen uit deel 1 van de Examenbundel nog niet goed gingen.
februari
Bestudeer elk hoofdstuk in Samengevat. Maak opgaven per onderwerp uit deel 1 van de Examenbundel. Kijk de opgaven na met de bijbehorende uitwerkingen. Meer dan de helft goed.
De helft of minder goed. Oefen met het onderwerpregister achter in de Examenbundel meer opgaven over dit onderwerp uit de verschillende examens.
maart
Kijk die opgaven na. Meer dan de helft goed.
De helft of minder goed.
Maak de opgaven van dat hoofdstuk uit deel 1 die je nog niet gemaakt had. Gebruik de hints.
Maak een heel examen uit deel 2a van de Examenbundel.
april
10
9789006491302_EB_hBio.indb 10
© ThiemeMeulenhoff
14/04/2021 09:48
Biologie havo
Hoe leer je met de Examenbundel?
Kijk het examen na met de bijbehorende uitwerkingen. Tevreden met het resultaat.
Niet tevreden met het resultaat. Kijk met behulp van het onderwerpregister welke onderdelen nog niet goed gaan en waar voor jouw gevoel wel winst is te behalen. Je hoeft niet alles goed te doen!
april
Bestudeer Samengevat en maak via het onderwerpregister van de Examenbundel een aantal opgaven over dat onderwerp uit deel 1 en 2a tot je tevreden bent met het resultaat. Blijf oefenen met deel 2a zodat je met vertrouwen het examen in gaat.
#geenexamenstress
© ThiemeMeulenhoff
9789006491302_EB_hBio.indb 11
11
14/04/2021 09:48
Examenbundel 2021 | 2022
Stappenplan
Route 3 Leer je liever eerst de theorie? Start met leren per onderwerp.
januari & februari
Bestudeer per week een hoofdstuk uit Samengevat. Maak de oriëntatietoets van de Examenbundel. Bereken je score met de uitwerkingen op mijn.examenbundel.nl. Voldoende.
Onvoldoende. Kijk welke onderwerpen uit deel 1 van de Examenbundel nog niet goed gingen.
maart
Maak de opgaven uit deel 1 over die onderwerpen. Kijk die opgaven na. Meer dan de helft goed.
De helft of minder goed.
Oefen met het onderwerpregister achter in de Examenbundel meer opgaven over dit onderwerp uit de verschillende examens. Maak een heel examen uit deel 2a van de Examenbundel. Kijk het examen na met de bijbehorende uitwerkingen. Tevreden met het resultaat.
Niet tevreden met het resultaat. Kijk met behulp van het onderwerpregister welke onderdelen nog niet goed gaan en waar voor jouw gevoel wel winst is te behalen. Je hoeft niet alles goed te doen!
april
Bestudeer Samengevat en maak via het onderwerpregister van de Examenbundel een aantal opgaven over dat onderwerp uit deel 1 en 2a tot je tevreden bent met het resultaat. Blijf oefenen met deel 2a zodat je met vertrouwen het examen in gaat.
#geenexamenstress 12
9789006491302_EB_hBio.indb 12
© ThiemeMeulenhoff
14/04/2021 09:48
Tips: hoe maak je examenopgaven bij biologie? Bij het op de juiste manier oplossen van een probleem doorloop je in het algemeen drie stappen: de voorbereiding, de uitvoering en een controle. Voorbereiding •
Haal even rustig adem en ontspan je spieren.
•
Lees steeds eerst de vraag of opdracht die achter het nummer van de opgave staat en daarna pas de informerende tekst daarboven. Kijk dan goed naar wat echt gevraagd wordt. Je kunt belangrijke zinsdelen alvast markeren op je examenblad.
•
Bij open vragen moet je uitleg begrijpelijk zijn voor een leerling uit het voorgaande leerjaar.
•
Blijf niet te lang bezig met een moeilijke opgave. Loop niet achter op een tijdschema van ± 15 opgaven per uur.
Uitvoering •
Sla na ieder antwoord steeds een regel over, of reserveer voldoende ruimte als het niet (volledig) af is.
•
Gebruik voor het antwoord op een meerkeuzevraag een hoofdletter en geef geen uitleg.
•
Ga na of je het antwoord uit de gegeven tekst moet halen of uit Binas/ScienceData.
•
Het aantal punten dat je voor een vraag kunt krijgen, geeft meestal aan uit hoeveel stappen een antwoord minstens moet bestaan.
•
Indien om uitleg wordt gevraagd, mag die niet ontbreken.
•
Geef niet meer antwoorden of voorbeelden dan gevraagd; als er bv. twee gevraagd worden, worden alleen de eerste twee nagekeken.
•
Als bij een open vraag gerekend moet worden, zet die berekening er dan bij, ook als je die berekening niet geheel af kunt maken. Bepaalde rekenstappen leveren soms punten op.
•
Gebruik geen onduidelijke uitleg, zoals: er is invloed van... (stimulerend of remmend?); het is hoger (wat hoger dan wat?); de temperatuur verandert (wordt die hoger of lager?).
Controle •
Lees de vraag nog eens over. Is het antwoord passend op de vraag?
•
Volgen de zinnen in je antwoord elkaar logisch op?
•
Zijn de juiste eenheden vermeld?
•
Let op het aantal cijfers, voor of na de komma. Komen deze overeen met genoemde waarden in de opgave?
•
Zijn minstens alle meerkeuzevragen beantwoord?
© ThiemeMeulenhoff
9789006491302_EB_hBio.indb 13
13
14/04/2021 09:48
9789006491302_EB_hBio.indb 14
14/04/2021 09:48
Hoe zou je het nu al doen op een examen? De oriëntatietoets geeft je een eerste indruk. De antwoorden vind je op mijn.examenbundel.nl.
XXX
Oriëntatietoets
15
9789006491302_EB_hBio.indb 15
14/04/2021 09:48
examen bundel examenbundel.nl
examenbundel 2021 2022
examenbundel havo Nederlands havo Engels havo Duits havo Frans havo Economie havo Bedrijfseconomie havo Maatschappijwetenschappen havo Geschiedenis havo Aardrijkskunde havo Wiskunde A havo Wiskunde B havo Scheikunde havo Biologie havo Natuurkunde
samengevat havo Economie havo Bedrijfseconomie havo Maatschappijwetenschappen havo Geschiedenis havo Aardrijkskunde havo Wiskunde A
Meer dan alleen oefenexamens
Tips, tricks en informatie die jou helpen bij het slagen voor je eindexamen vind je op examenbundel.nl! Nog meer kans op slagen? Volg ons ook op social
boek Nu bij je
l.nl e d n u b n me mijn.eoxeafenen, video’s en meer
media. #geenexamenstress
havo Wiskunde B havo Scheikunde havo Biologie
Online
havo Natuurkunde havo/vwo Nederlands 3F/4F
2021 2022
Biologie
examenidioom + examenbundel + samengevat + zeker slagen! = #geenexamenstress
havo
havo/vwo Rekenen 3F
havo
Biologie
examenidioom havo Engels havo Duits havo Frans
zeker slagen ! voor vmbo, havo én vwo
9789006491302_EB_havo_Biologie_170x240.indd 1-3
9 789006 491302
12/05/2021 10:25