SECRET
MAGAZINE IMPRESSUM
BOTUES:RAFTIMAGJIK
Revistabotohetngastafii redaksisë:
Kryeredaktor: EkremAKryeziu
DizajnGrafik: Amalthea
DizajnWebGrafik: EraBosi
Marketing: ValinetaBosi
E-mail: secretmagazine@gmailcom wwwthepowergatecom
MentalitetiiFitores:
Sitëbëheshnjeriuqënukdorëzohetkurrë
Nëjetë,nukzgjedhimngavijmë,porzgjedhim siecimpërpara.Seciliprejneshkanjëhistori, njëbetejëtëtijën,dheajoqënadiferenconnuk ështësesatëvështirajanësfidattona,porsi zgjedhimt’ipërballojmë.
Nukështëfatiaiqëvendosnësedotëjemi tësuksesshëmapojo.Ështëvendosmëriajonë. Njeriuqëfitonnukështëaiqëkurrënukkarënë, poraiqësaherëkarënë,kagjeturnjëarsyepër t’ungritur.
Akemenduarndonjëherëpëratëmoment kurjendiersikurgjithçkaishtekundërteje?
Ajopikëkushumicadorëzohenështëenjëjta pikëkuataqëarrijnësuksesinzgjedhintë vazhdojnë.Dallimimeshumbjesdhefitores ështëkëmbëngulja
Njëmentalitetfituesnukpretmundësi–aii krijonatoNjerëzitqëarrijnëmajatnukpresinqë dikusht’uazgjidhëjetën,pordalindhendërtojnë rrugënetyre.Atanukjetojnëmejustifikime,por mezgjidhje.
Nësesotndiheshilodhur,ipasigurtapoke dyshimepërvetentënde,kujtonjëgjë:asgjënuk përfundonderisatëdorëzohesh.Dhetinukje këtupërt’udorëzuarTijekëtupërtëfituar
KohapërtëvepruarështëtaniJinjeriuqë nukendalonasgjë
PowerGate
KlismanMeti
SEMINAR NËBELGJIKË
Ieperstraat46,8700Tielt
Salla:MulledeTerschueren
22.02.2025-Ora:14:00
RuedeKoninck89,1080Bruksel
23.02.2025,Ora:14:00
EkremA.Kryeziu (MentorpërZhvillimPersonal)
LumnijeKrasniqi (AsistentepërMotivimSocial)
ÇFARËËSHTËAUTIZMI?
Paaftësiapërtëbashkëvepruarmebotëne
DENISASHOSHI
Autizmi,iquajturedhe(ASD)çrregullimiispektrit tëautizmitështënjëgjendjekompleksezhvillimore qëndikonnëmënyrënsesinjerëzitndërveprojnë, komunikojnë,mësojnëdhesillenNjerëzitmeASD kanëndryshimenëfunksioninetyretëtruritqëmund tëndikojnënësjelljenetyredhendërveprimetsociale.
SIMPTOMATEAUTIZMIT
Simptomateautizmitzakonishtshfaqenparase fëmijatëmbushë3vjeç.Disanjerëzshfaqinshenja qënëlindje.Megjithatë,ështëedobishmetëdihet shumëmëherëtnësenjëfoshnjëkaprobleme,sepse njëprogramzhvillimimundtëfillojëqënëmoshën 4muajshedhedotëjetëmëefektivsamëherëttë fillojë
SHENJATEAUTIZMIT
Mungesaekontaktitmesy
Hipotonia,qëdotëthotëdobësimmuskulor dheveçanërishtproblememembajtjenekokësdhe qafësnërreth6muajsh
Vonesatetjerazhvillimoresivonesate nervavemotorikë–tëngadalshëmnëkapjene gjërave,përshembull,osekapjaedobëtedorës.
jashtëme.
Bërjaediçkajepapushim,sip.sh.përsëritja efjalëveosefrazave,lëkundjetpërparadhembrapa, osengacmimimeobjekte(siçështëp.shçelësiidritës)
Ndjeshmërielartëndajtingujve,prekjeve, aromaveosepamjeveqëudukentëzakonshme njerëzvetëtjerë.
Dukemosparëapodëgjuarnjerëzitetjerë, tendencënpërtuizoluarnëvetvete
Problememetëkuptuaritosepërdorimine tëfolurit,gjestet,shprehjetefytyrësosetoninezërit
Shpesh,fëmijëtdhetërrituritqëvuajnënga autizmi,manifestimeteagresionit,ankthit,nervozizmit, çrregullimiigjumitdhetretjes,mbindjeshmëriae shqisavepamore,prekësedhedëgjimoreiatribuohen shpeshdiagnozësASD.
Studiuesitkanëgjeturgjithashtumosfunksionim tëSistemitNervorAutonomnëshumëpacientë meASD.Nëmënyrëtëveçantë,njëaktivitettë ngriturtëSistemitsimpatikkrahasuarmeSistemin parasimpatik.DominimiiSistemitSimpatikmund tëshpjegojëshfaqjenelartëtëASDtekmeshkujt nënjënivelmëtëlartënëkrahasimmefemrat.Siç mundtëshihetnëtëdhënatstatistikore,kjogjendje dominancegjithashtumundtëjetëpërgjegjësepër mbindjeshmërinëvizuale,dëgjimoredheprekësedhe
gjithashtumundtëjetënjëfaktorqëkontribuonnë shenjatemosfunksionimitmitokondrialnëshumë fëmijëdhetërriturmeASD.Gjetjetedukshme përfshijnërritjenenivelevetëlaktatit,piruvatitdhe alaninësnëgjak.
StudimingaYasudadheTsutsul,(2013)në GazetënNdërkombëtaretëKërkimitMjedisordhe ShëndetitPublikraportoirezultatetestudimevetë HTMAnga1,967fëmijëautikëtëmoshës0-15vjeç. Ngastudimetekryerauzbuluanse"mungesae zinkutdhemagnezitqënëfoshnjëridhengarkesat metaliketoksikemundtëjenëndërshkaqetkryesore dhenxitësitendryshimeepigjenetikenëgjenet dhemekanizmaterregullimitgjenetiktëzhvillimit neurologjiktefëmijëtautikë".
METALETTOKSIKE
TëgjithëfëmijëtmeAutizëm,papërjashtim,kanë njësasitëtepërttëmetalevetoksiketëgrumbulluara nëtru.Gjatetestevejanëvërejturniveletëlartatë këtyremetaleve:
Toksicitetikadmiumitoseimërkurit
Toksicitetimanganitosealuminit
Toksicitetibakrit
Tëgjithëfëmijëtautikëduketsekanëvështirësi nëeliminiminemetalevetoksikengatrupiiciliështë njëprocesshumëirëndësishëmqënukduhet neglizhuar.
Nëntëdhjetëenëntëpërqindefëmijëveautikë nënjëstudimtëfunditkanërezultuarmemetabolizëm jo-funksionaltëmetalotioneinësqëështënjëproteinë ecilalidhetmemineralettoksikesimërkuri,bakri dhetëtjeradheilejontrupitt'ieliminojëatoNësekjo proteinëlidhësenukfunksiononmirë,osenësenuk
ështëemjaftueshmenëtrupattanë,njeriuështëmë paknëgjendjetëtransportojëdheeliminojëshumë metaletoksikesiatoqëpërmendemmëlartë.
METALOTHIONEIN
Metalothioneins(MTs)janëproteinatëvogla tëpasuramecisteinëqëluajnëroltërëndësishëm nëhomeostazënemetalevedhembrojtjenkundër toksicitetittëmetalevetërënda,dëmtimittëADN-së dhestresitoksidativ.
TESTIQEZBULONMESAKTËSIAUTIZMIN
Çfarëmundtëtregojnëflokëtpërshëndetin tonëtëpërgjithshëm?
Njëanalizëeflokëvemundtëzbulojëinformacion tëvlefshëmpërekuilibrinmineraltëtrupittuaj.Mund tëpërcaktojënësekenimangësiosemineraletë tepërta,osenësekatoksicitetosenjëproblemme thithjenemineraleve.Mundtëzbulojëgjithashtu:
Shkallajuajmetabolike
Shëndetiimunitar
Shëndetimendor
Pabarazitëesistemitnervor
Stresiimëlçisëdheveshkave
Diabetidherezistencandajinsulinës
Niveleteenergjisëdhelodhja
Shëndetikardiovaskular
Funksioniiveshkavedhetiroides
Analizamineraleeindevetëflokëve(HTMA)mundtëshërbejësinjëmjetkontrollipërvlerësimin dhetrajtiminekushtevetëmundshmeneurozhvillimoretekfëmijëttanë.Ekzaminimiibërëmeanëtë këtijtestiflokudotënajapënjëpasqyrëtëqartëtëgjendjesaktualetëmetalevenëtrupintonëduke zbuluarnëthellesimangësitëemetaleve,tepricatetyreosemetalettoksiketëpranishmeqëjanë shkaktarëtkryesortëAutizmit.
Lexuesitpyesin, SECRETMAGAZINE
përgjigjet...
Kamhumburvendinepunës, jamnëdepresion..sita tejaklojkëtësituatë?
Ariola32,Tiranë
Mëvjenshumëkeqqë pokalonkëtësituatëtë vështirëHumbjaepunës mundtëjetënjëgoditjee madhe,siemocionalisht ashtuedhefinanciarisht,dhe ështënormaletëndiheshe trishtuar,estresuarapoedhe nëdepresionMegjithatë,ka mënyrapërtakaluarkëtë periudhëdhepërtagjetur forcënpërtëecurpërpara
Humbjaenjëpunemundtë duketsinjëfund,pormund tëjetëedhenjëmundësipër njëfillimtëri.
Humbjaenjëpunenuk përcaktonvlerëntëndeTi jemëshumësenjëpozicion pune,dhemesiguridotë gjeshdiçkaedhemëtëmirë Mbajemend:kjoështëvetëm njëperiudhëkalimtare,jo fundiirrugësMosudorëzo, mëtëmiratmundtëjenë endepërpara!
Zotinukembyllnjëderë,pa ehapurnjëosedisatëtjera. Aipobënmëtëmirënpërty.
Jamdashuruarnëkolegen time,pornukkamguxim t’iathem Sit’iathem?
Mentori30,Durrës
Tëdashuroheshmenjë kolegeështëemocionuese, poredhepaksfiduese, sidomoskurnukjei sigurtsesitëshprehësh ndjenjat.Mosushqetëso!
Jadisahapaqëmundtëtë ndihmojnëtashprehësh ndjenjatnëmënyrënmëtë mirëtëmundshme:
Kohëtefunditmëpëlqenvetmia,ç’pondodhmemua?
Arbeni29,Shkodër
Ështëkrejtësishtnormaletëpreferoshvetminëherëpas here,dhekjonukështëdomosdoshmërishtdiçkanegative. Megjithatë,nësendiensekjodëshirëpërtëqenëvetëmpo tëizolonosepondikonnëlumturinëtënde,mundtëjetë njëshenjëqëdiçkapondodhmetynënivelemocionalose mendorJadisaarsyepsemundtëndiheshkështu:
1.PoKërkonPaqedheReflektim
Ndoshtakekaluarkohëtëvështiradhetruriytkanevojë përqetësipërtëpërpunuarmendimetdheemocionet.Kjo ështënjëmënyrëpërtëkuptuarmëmirëveten.
2.Pondryshonprioritetetejetës
Ndoshtapokalonnjëfazëkupomendonmëshumëpër tëardhmen,përqëllimetetuadhepëratëqëdëshironnga jeta.Vetmiamundtëjetënjëmënyrëpërtëreflektuardhe përtëmarrëvendimemëtëqarta.
1.VëzhgodheVlerëso Situatën Parasetëveprosh,përpiqu tëkuptoshnëseajoka ndonjëinteresndajteje.
-Akalonkohëmetymë shumësemetëtjerët?
-Atëshikonmeinteresdhe tëbuzëqeshshpesh?
-Atëfletpërjetënesaj personaleapotregon interespërtënden?
Këtojanëshenjaqëmundtë tregojnënëseajokandjenja tëngjashme
2.FillomeBisedame Personale
Nësederitanikenifolur kryesishtpërpunë,provotë hapëshbisedambigjëramë personale,sihobi,interesa apoplanetpërfundjavë.Kjo dotëndihmojëtëkrijosh njëlidhjemëtëafërt.
Nëseajotregoninterespër tëkaluarkohëmety,është njëshenjëemirë!
ZGJIDHEMIQËSINËEDUHUR!
EKREMAKRYEZIU
MentorpërZhvillimPersonal
NJERËZMEEMOCIONETËPAQËNDRUESHME
Personameemocionetëpaqëndrueshme mundtëjenëedhetëpaparashikueshëmSepse paqëndrueshmëriaetyreemocionaleshkakton situatatëpaqëndrueshmedhetëpapritura.Njëditë mundtëjenënëhumordhetëkaloshmomentetë bukurameta,ndërsanëditëntjetërkalojnëprannesh sikurpranëvarrezaveNënjëfarëforme,varësisht prejemocionevetëpaqëndrueshmetëtyre,nemund tëjemiheronjtëtyredhe,poashtu,tapavërejtshëm osepadukshëmpërballëtyreAtangamomentinë momentkalojnënëpërdisaemocionedhekjomund tënahabisëneqëjemipranëtyreJanëtëbrishtënë emocionedheqëndrime.Ndërrojnëqëndrimesipas emocionevedheefektittëtyre.Mundtëqajnëkur urrëfendiçkatëdhimbshmeporpaspakminutash qeshindheharrojnëqëqanëpakmëparë.Gjatë rrëfimittëndonjëngjarjejetëtyretëdhimbshmeqajnë dheqeshinnjëkohësisht,prarrëfiminetregojnëme emocionetëpërziera,sepsenukedinësaktësecilit emocionitakonrrëfimiNdodhqëkurjutakojnë,një ditëjupërqafojnëdhejuputhin,ndërsanëditëntjetër vetëmjuajapindorënoseedhejupërshëndesinnga distanca.Ebëjnëkëtësepsemeqëikanëemocionet epërziera,ataharrojnësemecilëtpersonaduhet tëkenëemocionendrysheemecilëtndryshePrai ngatërrojnëedhepersonatdhekarakteret.Nëfakt ngatërrojnëgjithçkaNjëgjestynimundt’inevrikosë, pornëditëntjetërinjëjtigjestoseveprimynimundt’i argëtojëdhepërkëtë,nëseipyesim,thjeshtnukkanë ndonjëshpjegimPaqëndrueshmëriaemocionalee tyreuadobësonmundësinëedallimittëpersonave
tërëndësishëm,mëpaktërëndësishëmdhetë parëndësishëmnëjetënetyreShpeshingatërrojnë edhenjerëzitenjohurmetëpanjohur.Utregojnë sekretenjerëzvetëpanjohur,ndërsajanëtëmbyllur ndajtënjohurve,eedhendajfamiljarëve.Mundt’i bështëqeshinmepakgjë,dhetëqajnëmenjërrëfim krejttëpadhimbshëmshumëMundtënevrikosen dhenervozohenmenjëfjalëgojetëdikujtdhe,po ashtu,edhetëjenëtëdhunshëmnëmasëtëcaktuar. Shpërthejnëlehtënganjëzënkëdhezbutenpoaq shpejtelehtënëpotënjëjtënzënkë.Flasinmëshumë megjuhëtrupisesamegjuhëtëmendjes,andaj,sitë tillë,kumendjanukkapushtetshumëmbiemocionet etyre,atamundtëpërjetojnënjësërëemocionesh njëkohësisht.Nërastetëcaktuara,përt’ineutralizuar emocionet,ndezincigare(nësejanëduhanxhinj)ose edhengushëllohenmenjëgotëverëosepijeqëkanë alkool.Përhumbennëkujtimepërminutatëtërë, dhepastajnukeshpjegojnëdotatëpërhumbje,së cilësasvetënukiadinëkuptiminsepsegjatëasaj përhumbjejekanëkapërcyernganjëemocionnë tjetrindhepastajharrojnësemecilinefilluandheme cilinembaruanatësituatëshkëputjejengarealiteti. Shpeshengatërrojnërealenmetrillimin,tëvërtetën meimagjinatën,sëcilësshpeshibesojnëedhevetë Ndodhqëtëjenëpranuesdherefuzuesnjëkohësisht dhepërtënjëjtënsituatëJanëempatikëndajtë tjerëveqëushtirensiviktimëpornukekuptojnë sevetëjanëviktimëeasajshtirjeje.Tëtillëtnukjanë tëdëmshëmporastëdobishëmnërrethintonëtë ngushtëshoqëror.
PERSONAMEVETËBESIMTËULËT
T’ibesoshvetesështëdhuratamëemadheqë mundt’iabëshjetëssate.Njëndërarsyetqënjeriu nukearrinatëqëedëshironnëjetë,osenukirealizon ëndrrateveta,ështëvetëarmikuitijibrendshëm–vetëbesimiiulëtosemungesaevetëbesimit.Shumë njerëzkanëmundësitëbëjnëgjëratëmëdhadhedo t’ijetësojnëatonëpraktikënëse,fillimisht,emposhtin mosbesiminndajvetes.Njerëzitmevetëbesimtë ulëtzakonishtkënaqenosendjehentëpërmbushur meatëpakgjëqëkanë,josepsenukduanenuk dëshirojnëmëshumë,porsepsenukbesojnëse mundenmëshumëPranukubesojnëaftësivetëveta semundtëbëjnëmëshumësesakaq.Kjoipenalizon nëçdohapeiniciativëgjatëjetës,sepsemarrinrrallë iniciativapërndryshimepozitivedhe,edhenërastet kurimarrinapokurdikushishtynqëtamarrinnjë iniciativë,krijojnëqënëfillimosegjatërrugëspengesa tëpaqena,shpeshabsurde,përtabindurvetendhe tëtjerëtsenukmundt’iadalinTëgjithëenergjinë ederdhinnëkazaninemosbesimit.Ështëvështirt’i bindëshseata,sikurseedhetëtjerët,mundt’iadalin dhesenukkanëarsyetëmendojnëndryshe
Personatëtillëzakonishtvuajnënganeofobia ecilanukilëasnjëherëtëdalinngazonaerehatisë (komfortzone).Gjithçkaeredhemëndrysheështë evështirëpërta,ecilaibindqëështëepaarritshme
përtaNëseecinmbinjëurëtëlartëdhetëngushtë, parapëlqejnëqëendepashkuartegjysma,tëkthehen prapa,sepseumungonbesimipërguximsemund t’iadalinmbanë.
Dukeparëqëkëtapersonanukkanëvetëbesim osekanëvetëbesimtëulët,nësebazohemingaligji iUniversitku“enjëjtatërheqtënjëjtën”,mundtë ndodhëqënësetinukmundt’iaarrisht’uandryshosh mendjenpërshkallënevetëbesimit,gjasatjanëqëai tëpërpiqetqëtandryshojëtydhetëtëfutnëqarkun nëtëcilinaitanimëpondjehetrehatPrapersonatme vetëbesimtëulëtgjithnjëjanënëkërkimtëpersonave tëngjashëmmeta,nëmënyrëqëtëmosndjehentë braktisurngarrethishoqëror,pramostëndjehentë vetmuareizoluar,dhe,meqëekanëbindurveten sekyvetëbesimështëimjaftueshëmpërtëqenëi lumturdheisuksesshëm,duanqëedhepersonin tjetërqëshoqërohetmetë,tavendosënëshkallën enjëjtëtëvetëbesimitDhe,unënukdyshojqëtinuk dëshironenukpranontëjeshnjëngata.Andajnëse tijepersonmevetëbesimtëlartëdhenukarrinqë këtëvetëbesimt’iambjellëshedhepersonittjetërme vetëbesimtëulët,kohaështëqëtalargohesh,parase tëfilloshedhetitaulëshvetëbesimin,gjithnjëdukee bindurvetenmepotënjëjtatarsyeqëkishtearriturta bëntepersonimetëcilinposhoqëroheshShmangiu njëshoqërietëtillë!
VENDOSJAEOBJEKTIVAVE
TËMARKETINGUT: THEMELIINJË STRATEGJIETË SUKSESSHME
VALINETABOSI SPECIALISTEMARKETINGU
Nëbotëngjithnjënëzhvillimtë biznesit,marketinguështënjë ngakomponentëtmëkritikë përsuksesin.Megjithatë,pa qëllimetëqartadhetë përcaktuaramirë,edhe fushatatmëkreativetë marketingutmundtë dështojnë.Vendosjae objektivavetëmarketingut nukështëthjeshtnjëdetyrë përt'ukryerështëthemeli mbitëcilinndërtohetegjithë strategjiajuaj.
Nëkëtëartikull,dotëshqyrtojmë rëndësinëeobjektivavetë marketingut,sit'ivendosniatonë mënyrëefektive,dhedotëjapim shembujpërtëfrymëzuarfushatën tuajtëardhshme.
DIALOGUMETËKALUARËN
ERMALSPAHIU
EltaMiloriështënjëngastudentetelëvizjessë dhjetorit,ecilaedhesotekësajdite,mbankujtime tëfreskëtanëorganiziminmëvendimtarqënjohu Shqipërianëvitet’90.Dikurdëshmitaredhesot,sot juriste,ajondanprapaskenatseçfarëndodhimë8 dhjetor.“Kamqenëstudenteevitittëfundittëdegës sëDrejtësisënëFakultetineShkencavePolitike–Juridike,godinajonëishtenëKorpusinQendrortë UniversitetittëTiranës.Fakultetiynëubëvatrae lëvizjesstudentore.Lëvizjastudentoreishtenjë certifikimipjekjessëkushtevedhetërrethanave përndryshiminenjësistemitëcentralizuardhe monopartiak,nënjësistempluralistmeqasje perëndimore.Përt’avënënëlëvizjemekanizmine fillimittëndryshimeveishinstudentëtLeksionet kishinkohëqëishinkthyernëorëdebati,kupyetja qënadrejtohejngapedagogëtishte:“Donileksion apodebat”,rrëfenMilori
TënjëjtënhistorirrëfendheGeronKamberi,po ishstudentiviteve’90“Ekampërjetuardrejtpërdrejt
atëmomentqëishteimbushurmeshumëidealizëm eentuziazëm,poredhemedyshimetepasiguritëe njësistemitëripolitikeekonomikqëekishimlexuar nëpërlibraapokishimparëimazhetëtijnëpërfilma, pornukedinimsesifunksiononte”.
MiloripërmendAzemHajdarin,siudhëheqësin ekëtijmarshimi,tëcilinecilësondhesifigurëlideri Mëtej,ishstudentjapërshkroipjesëmarrjennë demonstratë,sipassëcilës,ishteemocionqënuk përshkruhejdot.“Mbështetjaegrevistëvederinë orëtevonatënatësnëqytetinstudentidotëjenëtë paharruara.”
Përplasjebrezash,portretetërinjshqë dallojnë
NësytëeMilorit,gjëratkanëndryshuar,sidomos mesbrezave.Riniaesotmenukgjentëkrahasuar meatëtëviteve’90pasikushtetbëjnëdiferencën “Kamëshumëlirimendimidheriniaështëmë mendjehapur”.Megjithatë,përishstudentene dhjetorit,brendagjithëkëtyrendryshimeve,kadhe zhgënjimetëmëdha.“Përnjëvendqë50vitekaqenë nëdiktaturë,34vitejanëpakpërndryshimetqëne kërkojmë,poredheshumëpëraqsakemiarritur”, shtonajo.
NjëtjetërkëndvështrimsjellKamberi,icilie quan8dhjetorinevitit’90sipikëkthese,momentin qëndryshoihistorinëeShqipërisëmepërmbysjene diktaturësdheshënoindarjenedyepokave:rëniene regjimitkomunistdhelindjenedemokracisëliberale përmesmiratumittëpluralizmitpolitikë,8dhjetorin eshohsinjëdatësimbolikeqëmishëronpërpjekjen enjëbreziqëupërpoqtëndryshonte,dukeparëatë qëpondodhtenëtëgjithëEuropënLindore”.
Megjithatë,entuziazmieidealizimiiatyretë rinjve,shprehetmëtutjeKamberinukmundtë fajësohetpërtranzicioninevështirëqëpasoinë
Shqipëridheqëishteilidhurmeshumëfaktorë,ku shpeshroliiindivididitnëkëtëtranzicionndërthurej meatëtërrethanavenënivelrajonalemëgjerë
Sakaq,Milorinukvendosshenjabarazimipër “matjenediktaturës”,pasiparaviteve90,mekanizmi shtetërorvihejnëlëvizjenganjëdorëdhekishtenjë strukturëecilaishteesanksionuarnëKushtetutën dheligjetekohës.“Diktaturaishteeligjëruar.Sot ndodhekundërta.Nukkemiatësituatë,sëparipër vetëperiudhatkohoreqëjetojmë.Sëdytijetojmë nënjësistemtjetër,kukapavarësipushteteshdhe fjalaelirëështëpakufizimecensurë.Sigurishtaty kushkeletligjikadhesanksion,kadhedënimpor asnjëherënukmundtëbarazojmëdiktaturënapo kufizimeteparaviteve90mekohëtqëjetojmësot”, shpjegonjuristja.
Kamberielaborondheqasjetqëdiferencojnë dybrezat,dukeiureferuarpërkufizimittëUNICEF, kushkruhetsetërinjkonsiderohenataqëipërkasin moshës14-29vjec.Nëekspertizënetijngastudimet ekryera,rezultonsepërkundrejtkëtijpërcaktimivihet resetashmënëShqipëri,breziirikalindurigjithë pasviteve90dheporritetnënjësistemtërësishttë ndryshëmpolitik,ekonomikesocial.“Përrrjedhojë atakanëndryshuartëgjithëqasjenetyresesie shohinshoqërinë,familjen,politikën,tëardhmen, nëseekrahasojmëmebrezintonëqëurritnënjë kohëtjetërapoundodhnënjëfazëtëvështirëpërtë rindërtuarsisteminetijtëvlerave,pasikishtëkaluar njëpjesëtërinisësëtijnënjësistemtjetër”,sqaron analistiipolitikave
Larg,porjotëharruar.
Ataularguanpërnjëmundësimëtëmirë. MarjanaÇikudheGëzimHilajjanëdyngastudentët tëcilëtrrugëndrejtEuropëseprovuandisavitemë parë.Tëdyzgjodhëndestinacionetëndryshme,të cilatkrahasmundësivetëshumtapërinvestimnë profesion,iuofruandhenjëjetëmëtësigurt.Marjana jetonnëGjermani,atykupërfundoimasterinedytë universitetinmëtëmirëtëGjermanisë(TU),kuqëllimii
sajështëtëpunojënëfushënemarketingutZgjedhja përtularguarngaShqipëriaerdhipërMarjanënpasi nukmunditëgjejëdotvetennëhapësiratetregut, kjosipasojëemospërputhjesarsimore.
“UlargovangaShqipëriasistudente,sepse pavarësishtarsimimitdhepërvojëssimetëpunës nukegjetakurrëveten!Upërpoqatëgjejamundësi premtuesepuneporndjejaqënukmjaftonin.Kjo mëbëritëkërkojaperspektivamëtëmirajashtë vendit”,shprehetÇiku.Mëtejajoshtonsemjedisi nëtëcilinjetonështëfavorizuespërëndrratesaj. “PërshtatjamejetënnëMynih,njësfidëporjoe vështrë,pasiegjetavetenshumëshpejt.Mjedisi akademikkëtuështëshumëipasurdhemundësitë epunësimitjanëmëtëmëdhasenëShqipëri”.Në krahuntjetërqëndronGëzimi,icilizgjodhiAnglinë sidestinacioninpërtëinvestuarpërtëardhmen.Ai përfundoistudimetelartanëUniversitetineTiranës përGazetari,teksambyllistudimetmasternëLondër përGazetarinëDigjitale.Hilajtregonmbiarsyetqë ebënëatëtëlargohejngaShqipëria,dukezgjedhur mostibesojcilësisëarsimoredhenivelittëpërgatitjes përtregunepunësnëvendintonë"Ndërarsyet psekamikurngaShqipëriakaqenëpërshkaktë studimevePraktikishtkaqenësirrjedhimidëshirës simepërtëkryerstudimetnëAngliPërnjëedukim mëtëmirëdhetëardhuramëtëmira"Hilajndalet mëpastekjetaetijstudentore,ajoqëimungoi nëtrojeteveta“Shqipërisëimungonekonomia, njerëziteduhur,intelektualët,tërinjtëdhenjëvend isëdrejtëskutëudhëheqëdemokracia”Mëtej, gazetarimeorigjinëngaqytetiiKukësittregonçfarë gjetinëLondër“Vlentëtheksohetaspektiisistemit universitartëpakorruptuar,logjistikaqëgjendetnë vendetsirajonetperëndimore,MbretërieBashkuar, cilësiaearsimit,shkollapraktikisht.
Çfarëështëortodoncia?
Ortodonciaështënjëdegëe stomatologjisëqëmerretme korrigjiminepozicionittë dhëmbëvedhenofullave,duke synuarnjëkafshimfunksionaldhe njëbuzëqeshjeestetike.Nuk bëhetfjalëvetëmpërnjë përmirësimestetik,poredhepër ruajtjeneshëndetitoraldhe përmirësiminefunksionalitetittë përgjithshëmtëzgavrëssëgojës.
Igjithëprocesifillonme diagnostikimineproblemeve, planifikiminetrajtimitdhe përdoriminemjetevetëduhura përkorrigjiminedhëmbëve.Pas përfundimittëtrajtimit,nevojitet ruajtjaerezultatevepërtë shmangurrikthimine problematikave.
Dr.LeridaBoçova
Stomatologe
Kurkeminevojëpërnjëaparat ortodontik?
Njënumërproblemeshdentare mundtëkërkojnëndërhyrje ortodontike.Disangamëtë zakonshmetjanë:
1.Grumbullimiidhëmbëve
Kurnukkahapësirëtë mjaftueshmenënofullpërtë gjithëdhëmbët,atamundtë mbivendosenosetërrotullohen. Kjojovetëmqëndikonnëpamjen estetiketëbuzëqeshjes,por gjithashtuvështirësonruajtjene higjienësorale,dukerritur rrezikunekariesitdhe sëmundjevetëmishravetë dhëmbëve.
2.Dhëmbëtmediastema (hapësiramidisdhëmbëve)
Këtohapësiramundtëkrijohen përshkaktëmadhësisëjo proporcionalemidisnofullësdhe dhëmbëve,mungesëssë dhëmbëveosehumbjessë dhëmbëvepazëvendësim. Përveçndikimitestetik,atomund tëprishinharmoninëeokluzionit tëdhëmbëve.
3. Malokluzionetose keqkafshimet
Keqkafshimindodhkurdhëmbët esipërmdhetëposhtëmnuk bashkohennëmënyrëkorrekte. Kjomundtëçojënëdhimbje muskulore,shqetësimenë artikulacionintemporomandibular dheproblemeafatgjatametë përtypuritdhetëfolurit.
Llojetkryesoretë keqkafshimevedhe
ndikimiityre
1.Keqkafshimiiklasëssëdytë(kafshimi prognatik)
Ndodhkurdhëmbëtesipërmdhenofullajanëtë spostuarpërparanëraportmedhëmbëte poshtëm.Kjogjendjerritrrezikunetraumave dentaredhemundtëkorrigjohetmetrajtim ortodontik.
2.Keqkafshimiiklasëssëtretë(progenik) Nëkëtërast,nofullaeposhtmeështëmëe spostuarpërparasesanofullaesipërme.Trajtimii hershëmmundtëndihmojënëparandalimine ndërhyrjevekirurgjikalenëmoshënerritur.
3.Kafshimiihapur
Kjondodhkurdhëmbëtesipërmdhetëposhtëm nukprekinnjëri-tjetrin,shpeshpërshkaktë zakonevesimbajtjaegjuhësmidisdhëmbëve (tongue-thrusting).Kjoproblematikëmundtë ndikojënëtëfoluritdhefunksioninepërtypjes.
4.Kafshimiikryqëzuar
Ndodhkurdhëmbëtesipërmdhetëposhtëmnuk janëtërregulluarsiçduhetgjatëkafshimit,çka mundtëçojënëkonsumimtëpabarabartëtë dhëmbëvedhedeformimenënofull.
5.Kafshimiithellë
Kjoproblematikëndodhkurdhëmbëtesipërm mbulojnëplotësishtdhëmbëteposhtëm,duke shkaktuarshqetësimenëartikulaciondhedëmtime nëmishratedhëmbëve.
Rëndësiaetrajtimittëhershëm
Njëortodontimirësynontënisëtrajtiminnëmoshë tëhershmepërtëparandaluarproblememë seriozenëtëardhmen.Nërastetmëtërënda, bashkëpunimiiortodontitmekirurgunmundtë sjellëpërmirësimejovetëmnëdrejtimine dhëmbëve,poredhenëharmoninëestetiketë fytyrës.
Vendosjaeaparateveortodontikenukkatëbëjë vetëmmenjëbuzëqeshjemëtëbukur,poredhe mepërmirësimineshëndetittëgjithëkavitetitoral. Korrigjimiidhëmbëvesiguronnjëfunksionmëtë mirëtëpërtypjes,zvogëlonrrezikunedëmtimeve dentaredhepërmirësoncilësinëejetëssë pacientit
