Vitaal Magazine Vlozo

Vitaal Vlozo magazine Nov 2023 l Nr. 1

Whitepaper

Memorandum

Verwachtingen van babyboomers over zorg

De toekomst van de Vlaamse ouderenzorg 1

Voorwoord De ouderenzorg staat overal in Europa onder druk. Hier in Vlaanderen trekken de media, naast de aandacht voor het tekort aan zorgverleners, voortdurend de aandacht naar de zorgpraktijken in de woonzorgcentra, naar hun problemen en naar de antwoorden op die problemen.

Woonzorgcentra maken deel uit van het zorgaanbod in de Eerste Lijn.

En ook daar neemt de spanning voelbaar toe. De oplossingen van vandaag, richten zich echter teveel op het zorgsysteem en onvoldoende op de essentie van dat systeem: de mens achter de zorgvraag. Doorheen de tijd veranderen de kernwaarden, eigenschappen en behoeften van opeenvolgende generaties. Dát is de belangrijkste evolutie in de zorg.

Jarenlang wordt nu al een negatief beeld geschetst over verouderen.

Ouderen worden stereotiep beschreven als inactieve, kwetsbare en onproductieve burgers in de maatschappij. Vandaag merken we dat dit beeld, onder de invloed van de babyboomgeneratie (geboren na de Tweede Wereldoorlog) absoluut moet aangepast worden: in eigen land zetten gepensioneerde onderwijzers en verpleegkundigen zich actief in in hun sector waar de nood aan personeel hoog is en verder weg

kiest Bruce - The Boss - Springsteen om op z’n 75ste op tournee door Europa te trekken. Dit is precies wat deze generatie kenmerkt: doorheen hun leven hebben ze tal van klassieke leefpatronen doorbroken. Zo wijzigden standaard huwelijkspatronen, stegen de echtscheidingscijfers, ontstonden nieuwe vormen van samenwonen, was een huwelijk geen absolute voorwaarde meer voor een kinderwens en ontwikkelden zich diverse familiale samenstellingsvormen. Babyboomers zijn de generatie die het concept ‘verouderen’ herdefiniëren, vanuit autonomie en geloof in eigen mogelijkheden. Ze laten zich niet in een systeem wringen dat niet bij hun identiteit past. Zij dwingen een transformatie van het ouderenbeleid af waarbij perspectief op keuzemogelijkheden en kwaliteit voorop staan.

De babyboomers vertegenwoordigen ook heel veel stemmen. 21% van de Vlamingen zijn vandaag ouder dan 65-jaar. De hoogste tijd dus dat ook onze beleidsmakers de zorg voor onze ouderen mee oppikken in hun verkiezingsplannen. Om klaar te zijn voor de uitdagingen van morgen moeten politici, ministers, ambtenaren en sectorfederaties samen werken aan een ambitieus Masterplan voor Ouderenzorg.

Vlozo wil een kader aanbieden om het woon-, leef- en zorgbeleid voor oudere volwassen optimaal af te stemmen op de identiteit en verwachtingen van de mens in het algemeen en de generatie babyboomers in het bijzonder.

Een kader dat hen mogelijkheden biedt om de verantwoordelijkheid voor hun toekomst op te nemen.

Dit kader kan je te ontdekken in de whitepaper waar we onderzoeken hoe de generatie babyboomers naar zorg kijken en je komt eveneens te weten welke vijf pijlers voor een duurzame en kwaliteitsvolle ouderenzorg er volgens Vlozo niet mogen ontbreken in een duurzaam Masterplan Ouderenzorg.

Johan Staes Gedelegeerd bestuurder Vlozo

Inhoud

Colofon

Whitepaper Generatie

Vitaal is het magazine van Vlozo vzw en verschijnt

Babyboomer Met welke verwach-

tweemaal per jaar.

tingen kijken de babyboomers naar zorg? Pag. 4 Vlozo-verkiezingsmemorandum 2024 De toekomst van de Vlaamse ouderenzorg Pag. 20

Redactie: Emilie Willems en Kristof D’Exelle Vormgeving: www.dotplus.be Fotografie: Met dank voor de ingezonden foto’s.

VU: Johan Staes, Koningsstraat 55, bus 6, 1000 Brussel

3

Whitepaper Generatie Babyboomer

Met welke verwachtingen kijken de babyboomers naar zorg?

4

Deze paper bekijkt vanuit een aantal getuigenissen van persona wat de verwachtingen kunnen zijn van een toekomstige generatie ouderen die we sociologisch omschrijven als de babyboomgeneratie. Vervolgens wordt een antwoord gegeven op de vraag hoe we het Vlaamse ouderenbeleid kunnen richten op de realisatie van een systeem waarin de mens centraal staat in een maatschappij die zorg draagt voor de meest kwetsbare groepen.

Aangenaam. Ik ben Elisa.

Of ik wat meer over mezelf wil vertel-

tijd niet vanzelfsprekend is, maar

len? Ik ben geboren in 1949 en heb

tegelijkertijd weet ik ook dat je al ver

dus al wat jaren op de teller staan.

komt wanneer je aandacht hebt voor

Maar ik voel me nog steeds jong, vol

gezonde voeding, voldoende bewe-

energie. Mijn generatie heeft werkelijk

ging en het onderhouden van sociale

voor z’n vrijheid gestreden. We waren

contacten. Actief blijven, wordt wel

en zijn ervan overtuigd dat we geluk

eens gezegd. Ik doe het niet alleen

en een goed leven zelf in handen heb-

zelf, ik zie het ook bij mijn vrienden

ben, dat we invloed kunnen hebben

om me heen. We vullen het allemaal

op de beleidsmakers en het systeem

op een andere manier in. Maar wat

en dat we niet zomaar alles hoeven

voor ieder van ons zeker geldt, is dat

te aanvaarden. Oh jawel, de studen-

we blijven doen waar we van genie-

tenprotesten van ’68, heerlijk was dat.

ten. Dit houdt in dat we het belangrijk

Mijn kleinzoon lijkt wel wat op mij.

vinden om te beschikken over keuze-

Enkele jaren geleden liepen we samen

mogelijkheden en om zelf te kunnen

nog in de klimaatmarsen.

beslissen.

Gelukkig waren wij met veel, onze

Verhuizen naar een woonzorgcen-

generatie. Die grote hoeveelheid stem-

trum is voor mij geen optie. Ik heb

men maakte een enorme indruk. Dat

schrik dat ik dan niet meer mezelf kan

is een voordeel natuurlijk. Over één

zijn, nooit meer écht kan genieten, de

zaak zijn we het zeker eens: die vrij-

regie over m’n leven verlies en geen

heid die geven we nooit meer op. Die

verbondenheid meer zal ervaren met

is van ons, ook als we ouder worden.

de maatschappij waarin ik nu leef.

Dat ik dan als mens geen waardig

Natuurlijk besef ik heus wel dat een

leven meer heb.

goede gezondheid op oudere leef-

5

Babyboomers: enkele feiten We staan aan de vooravond van

wijze waarop onze bevolking is sa-

België is een van de landen waar-

een vergrijzingstsunami. Dit is een

mengesteld de komende decennia

in de incidentie van dementie en

niet te ontkennen gegeven waar

fundamenteel zal wijzigen. Ter ver-

beroerte daalt. Een hogere

we allen rekening mee dienen te

gelijking, tot 2070 stijgt het aantal

levensverwachting en toename van

houden. In 2023 zijn al 2.310.809

jongeren tussen 0 en 17 jaar met

het aantal oudere volwassenen

Belgen ouder dan 65 op een bevol-

5,3%. Terwijl de ‘werkende’ popula-

de komende jaren zal echter de

king van 11.697.557 burgers, ofwel

tie ouder dan 18 en jonger dan 66

prevalentie van dementie doen toe-

19,75% van de totale bevolking. Het

jaar maar met 3,1% zal toenemen.

nemen. Dementie is de belangrijk-

aandeel ouderen in de totale popu-

ste oorzaak van verhuis naar een

latie zal in de toekomst toe enkel

Ja, de vergrijzing legt druk op het

woonzorgcentrum. In 2023 heeft 1

toenemen.

systeem, zeker als we ook even de

op de 3 bewoners in een woonzorg-

afhankelijkheidsratio van ouderen

centrum een of andere vorm van

De meest recente prognoses van

bekijken. De verhouding tussen

dementie. Dit is echter het tipje van

het Federaal Planbureau gaan

het aantal personen van 67 jaar en

de ijsberg aangezien de overgrote

ervan uit dat de groei van het

ouder en het aantal personen tus-

meerderheid van personen met

aantal Belgen ouder dan 67 jaar

sen 18 en 66 jaar zal klimmen van

dementie vandaag gewoon thuis

de komende 50 jaar met 57,5%

27,5% vandaag naar 42% in 2070.

woont.

zal toenemen. Dit betekent dat de

In vergelijking met vorige genera-

behandeld. Ruim de helft van de

ties ouderen, ligt het gebruik van

bewoners in een woonzorgcentrum

alcohol en andere middelen, zoals

maakte ooit een episode van de-

psychotrope medicatie, hoger bij

pressie door tijdens zijn leven. 20%

babyboomers. Eén op de vier thuis-

onder hen heeft in het eerste jaar

wonende 65-plussers drinkt te veel:

na een verhuis naar een woonzorg-

vrouwen drinken om hun negatieve

centrum opnieuw een episode.

• talrijk • actief • eisend (stellen in vraag,

gevoelens te temperen, mannen om hun positieve emoties op te krikken.

Kenmerken van babyboomers

Een ondersteunende omgeving kan ouderen, ondanks hun fysieke en

Depressie treft 7% van de ouderen

mentale beperkingen, versterken in

en is in de eerstelijnszorg nog vaak

hun zelfredzaamheid en onafhanke-

ondergediagnosticeerd en onder-

lijkheid.

protesteren) • zelfbewust en egocentrisch • individueel • beter opgeleid • krachtig - invloedrijk • politiek bewust en sociaal gericht • welstellend • bevoordeeld • gezond

Tabel 1: kenmerken baby boomers (Jönson & Jönson, 2015) Figuur 1: Toename bevolking naar leeftijd (bron: Sociaalnet/Eurostat 2023)

7

Babyboomers verlangen naar Babyboomers nemen, net zoals

gaat het om. Daarom volg ik ook

ze ondanks haar beperkingen

alle andere burgers, verschillende

alles graag op. Als burger heb je

toch zelf mee kan participeren

rollen op. Naast partner, vader of

het recht om ten allen tijde – en

aan het huishouden, waar haar

moeder, grootouder, zijn ze ook

ook op afstand – inzage te heb-

krachten (h)erkend worden.

zoon of dochter, vriend of vriendin,

ben in je dossier, in je gegevens.

Zulke alternatieve woonomgevingen bestaan, maar dat is 50

buur in de straat of buur in een assistentiewoning, mantelzorger,

• Maria: Ondersteunend wonen

vrijwilliger, zorgvrager, werkgever

kost geld. Dat durf ik wel zeggen.

of werknemer, … en bovenal ge-

Ik ga mezelf niks ontzeggen, dat

woon zichzelf.

niet. Maar ik ben wel prijsbewust en zou m’n uitgaven graag

Op basis van enkele persona pro-

beter kunnen opvolgen. Niet

beren we een beeld te vormen van

gewoon op de factuur op het

hoe babyboomers vandaag kijken

einde van de maand, dan kan je

naar hun toekomst en waar zij zelf

niet meer bijsturen. Wel gewoon

belang aan hechten.

op je tablet of smartphone, zoals

----------------------------------Informatie

----------------------------------• Guy: Ik denk vaak na over mijn toekomst, over het al dan niet verhuizen, over wat als… Ik weet

de rekening van de bank. Als de prijzen stijgen, verwacht ik hiervoor een transparante verantwoording.

ongezien.

----------------------------------Kwaliteitsvolle, waardige en gegarandeerde zorg

----------------------------------• Cecile: Anny en ik kennen elkaar al 50 jaar. We zijn beiden alleen en hebben geen kinderen.

Sinds enkele jaren heeft Anny dementie en ‘logeert’ ze bij mij.

----------------------------------Keuze

-----------------------------------

alleen niet wie me adviezen kan geven om zowel fysiek als men-

• Robert: Het aanbod van zorg is

taal gezond ouder te worden en

te beperkt. Geen enkele dienst

wie me wegwijs kan maken in

kan 24/7 ondersteuning bieden.

de lokale mogelijkheden op het

Het alternatief is samen verhui-

vlak van wonen en zorg.

zen naar een serviceflat, en dan nog… Of verhuizen naar een

Twee keer in de week gaan we op bezoek naar haar huis en werken we samen in haar tuin.

Zo behoudt ze het gevoel dat ze nog zelfstandig is. Ik hoop dat ik dit nog lang kan volhouden. Er zijn afspraken met het dagverzorgingscentrum en het woonzorgcentrum in de buurt dat ik de zorg kan doorgeven als ik er nood aan heb. Sinds er die zeker-

• Claire: Het voelt als een plicht

woonzorgcentrum. Wil je een an-

heid in continuïteit van zorg is,

om als burger te weten wat je

dere oplossing? Dan moet je die

voel ik me meer ontspannen.

rechten zijn. In het aanbod van

zelf bedenken en uitwerken. Is

informatie dien je je weg te zoe-

dat de verantwoordelijkheid van

ken naar wat voor jou van toe-

de burger of van de overheid?!

passing is. De beschikbaarheid van iemand die deze informatie

8

km van hier en de wachtlijst is

• Bob: Een kleine, huiselijke leef-

bundelt op maat, mag gerust

omgeving met continue aanwe-

ook een recht zijn.

zigheid van professionals, dat is

• Edouard: Afhankelijk zijn van anderen is niet evident. De permanente beschikbaarheid van zorgverleners in het woonzorgcentrum stelt me gerust.

wat moeder nodig heeft. En met

• Bob: Mijn moeder is – hoe zal ik

• Robert: Ik wil alleen het beste

huiselijk bedoel ik echt een huis,

het zeggen – een karaktervolle

voor m’n vrouw. Kwaliteit, daar

gewoon zoals in de straat. Waar

dame met complexe emotionele

behoeften. De zorg voor haar is

late diensten. Ik wacht ’s avonds

uitdagend, dat geef ik toe. Net

op hem tot hij rond 23u thuis-

daarom zoek ik naar deskun-

komt. Dan babbelen we nog

dige en hartverwarmende

wat en rond middernacht gaan

zorgverleners: mensen met veel

we samen slapen. (Maria heeft

ervaring en een voortgezette op-

dementie en is gedesorienteerd.

leiding. Je voelt dat ze, hoe lastig

Ze wordt dagelijks na het avond-

het soms ook is, naar oplossin-

eten in bed gelegd omdat de

gen blijven zoeken en deze ook

late shift eindigt om 21u maar

vinden.

dwaalt elke nacht tussen 3 en 4u omdat ze al terug wakker is).

• Tinneke: De keuze die een persoonsgebonden budget kan

• Anna: Ik ben een rustig type en

bieden is fijn, maar wat heb je

graag op mezelf. Het liefst zou

aan keuze als je met het budget niet eens aan je basisbehoeften kan voldoen?

• Robert: Mijn vrouw heeft de ziekte van Alzheimer. We hebben geen kinderen, dus is het aan mij om voor haar te zorgen. Dat weegt. Eén keer is ze, na een val, in kortverblijf geweest in een woonzorgcentrum. Dat wil ik nooit meer. Ik voelde me schuldig als partner. Daarom heb ik nu een netwerk van ondersteunende diensten uitgebouwd die overdag zowel het huishouden als de zorg voor m’n vrouw opnemen en ’s nachts inslapen zodat ik tenminste m’n nachtrust heb.

Het was zoeken en er hangt een stevig prijskaartje aan vast, maar zo heb ik ook m’n sociaal leven opnieuw kunnen opnemen.

----------------------------------Autonomie

----------------------------------• Maria: Mijn man doet gewoonlijk

ik op m’n kamer eten. Omdat ik ondersteuning nodig heb bij de maaltijd, moet ik naar de leefruimte.

• Tinneke: Op dit moment is het alles of niks. Walter is een man die naar buiten wil en voortdurend bezig is. Ik weet het, je kan hem niet alleen laten. Toch

----------------------------------Privacy

----------------------------------• Anna: Ik sta op m’n privacy. Deze kamer is een plek die mezelf toebehoort. Je wandelt toch ook niet zomaar andermans huis binnen?

• Bob: Zo’n slimme lampen die vallen detecteren, vind ik ongelooflijk. Tijdens een gesprek met moeder bracht ik de technologie ter sprake en de mogelijkheden ervan om langer thuis te wonen.

Maar ze vertrouwt het niet. Ze is ervan overtuigd dat het eens soort big brother is.

----------------------------------Inspraak

-----------------------------------

past hij niet op zo’n beschermde afdeling. Hij heeft nood aan een

• Katrien: Ik tracht me maximaal

vorm van kleinschalig wonen,

te engageren voor het opnemen

verbonden met de natuur. Maar

van de zorg voor mijn man. De

die keuze hebben we niet.

verhuis naar het woonzorgcentrum heeft ons in plaats

• Guy: Ik woog 112kg, dat voelde

gescheiden, maar ik blijf zijn

niet goed. Hup naar een diëtiste.

vrouw. Als hij een controle bij

Het eerste wat ik haar vertelde,

de dokter nodig heeft, dan maak

was dat mijn bereidheid om af te

ik de afspraak zelf en rijd ik daar

vallen groot was, maar dat ze van

met hem naar toe. Gewoon zoals

mijn pintjes af moest blijven!

thuis.

• Anna: Veel liever ga ik een terras-

• Anna: Twee keer per jaar word

je doen hier in buurt, naar de bib

ik uitgenodigd voor een gesprek

van het dorp of gewoon naar de

met enkele leden van de raad

winkel om wat kleine boodschap-

van bestuur. Ze luisteren niet al-

pen. Ik wil naar buiten, daar voel

leen naar bezorgdheden omtrent

ik me vrij. Alleen ben ik hiervoor

de zorg voor mijn vrouw, maar

afhankelijk van anderen.

peilen ook naar mijn mening

9

over hun toekomstplannen.

gedacht dat het gemis van haar naast me in bed zo groot zou

• Bob: Wat ik erg waardeer, is de

zijn. Dat gevoel… Ik verlang nog

open communicatie. Toen mijn

steeds om ’s nachts bij haar te

moeder kon verhuizen naar het

zijn.

woonzorgcentrum gaf de medewerker van de sociale dienst aan dat er wel een kamer beschikbaar was, maar mogelijks niet in de meest geschikte leefgroep.

We brachten samen een bezoek aan de afdeling. Na overleg stelde ik de verhuis nog even uit. Dat bleek achteraf een zeer goede keuze te zijn.

----------------------------------Verbondenheid

----------------------------------• Robert: ‘Tot de dood ons

10

• Lutgarde: Het personeel is vriendelijk, echt wel. Maar iemand die écht naar me luistert en gewoon even de tijd neemt om te praten, dáár verlang ik naar.

• Edouard: Sam, de tuinman, werkt hier al jaren. Ik zie hem regelmatig. Met hem heb ik een band.

• Tinneke: Het enige dat we met de familie besproken hebben, is onze wens om samen te blijven, tot de dood ons letterlijk scheidt.

scheidt’, hebben we elkaar be-

Het gaat niet over het verhuizen

loofd. Ik weet het wel, het gaat

naar het woonzorgcentrum, het

over de liefde voor elkaar. Die is

gaat om het fysiek scheiden

er zeker nog. Maar ik had nooit

van elkaar.

• Edouard: Ik voel me vaak eenzaam. Mijn kinderen wonen ver en de meeste van m’n vrienden zijn overleden. Overdag ben ik bezig. Maar ’s avonds is het hier doods en dan begin ik te piekeren. Had ik op zulke momenten maar iemand bij wie ik even tot rust kan komen. Gewoon even niet alleen zijn.

----------------------------------Genieten

----------------------------------• Betty: Als je al meer dan 40 jaar samen bent, dan is en blijft intimiteit een deel van die relatie.

• Lutgarde: Hier heb ik een prachtig zicht over de polders.

Daar geniet ik van. M’n bed staat tegen het venster. Als die open is, voel ik de wind en ruik ik de natuur. Mij verhuis je niet naar een woonzorgcentrum.

• Tinneke: Ik kan me niet inbeel-

• Katzien: Ja, ik word ook ouder.

den dat ik niet gewoon de koel-

Stel dat ik er morgen niet meer

kast kan open trekken en even

ben. Wie gaat er dan voor hem

snuffelen naar iets lekkers. Of ’s

zorgen? Wie zal alles voor hem

avonds om 22u nog een heerlijke

regelen?

pizza bestellen! Die goesting in • César: Om haar gevoelens van

iets!

angst te verminderen, is er een • Shaina: Ik vroeg aan Lucienne

vrijwilliger die regelmatig bij m’n

wat ze heel graag nog eens zou

moeder langsgaat. Ik merk dat

doen. Haar antwoord was zo

haar aanwezigheid haar rust

eenvoudig: ‘Nog eens in de zon

biedt. Sindsdien slaapt ze ook

zitten’.

beter.

----------------------------------Gemoedsrust

----------------------------------• Anna: Ik besef dat ik niet meer zo heel lang te leven heb. Schrik voor de dood heb ik niet. Toch droom ik steeds vaker van m’n dochter. We hebben elkaar de voorbije zes jaar niet meer ge-

• Edouard: De kans dat mijn gezondheid plots verslechtert, is reëel. Dat besef ik. Zo’n gesprek over vroegtijdige zorgplanning is niet gemakkelijk. Ik wimpelde het nadenken over zulke vragen weg. Nu ben ik opgelucht dat het hier in het woonzorgcentrum besproken is. Dit had al veel langer moeten gebeuren, toen ik nog thuis woonde.

zien of gesproken.

11

Voor de babyboomers moet zorg transformeren ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------Naar een omgeving en plaats waar iedere (buurt)bewoner zich thuis voelt en waar iedereen de mogelijkheid heeft een kwaliteitsvol leven te leven.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------• Een vlotte toegang tot be-

• Het monitoren van de scree-

regie over hun leven zo lang

ning van veranderingen in

mogelijk in handen houden.

mobiliteit en bereikbaarheid van

Meer dan ooit is er een overvloed

laren en sport- en cultuur infra-

aan informatie. Hoewel babyboo-

structuur, ondersteunt de oudere

De bovenlokale en lokale overhe-

mers behoefte hebben aan keuze-

bovendien in het behoud van zijn

den zetten in op het screenen van

mogelijkheden, is het geen eviden-

autonomie.

de bevolking naar de aanwezigheid

tie om een overzicht te vinden in

van gezondheidsrisico’s of ziekten.

informatie over gezondheid, zorg,

Hiermee bevorderen ze het gezond

wonen en leven, de betrouwbaar-

ouder worden. Een normaal ver-

heid ervan te beoordelen en deze

ouderingsproces heeft ook zonder

te interpreteren in een steeds wij-

de aanwezigheid van levensbedrei-

zigend regelgevend kader. Vervol-

Tijdens ons leven vinden tal van ge-

gende ziekten impact op het fysiek,

gens dient de informatie vertaald

beurtenissen plaats die aanleiding

mentaal en sociaal welbevinden

te worden naar de specifieke con-

kunnen geven tot een verhuis, zoals

van ouderen. Denk aan het slechter

text van de oudere en zijn naasten.

het samenwonen met een partner

horen of zien, een verminderde

Wanneer dit proces niet op een

of een nieuwe job. Bij het ouder

zelfredzaamheid, het verlies van

adequate wijze gebeurt, kan het

worden verhuizen mensen vaak

sociale contacten, het omgaan

tot een verhoogde kwetsbaarheid

ook vanuit wijzigende behoeften

met verlieservaringen en zoveel

van ouderen in de maatschappij

of prioriteiten zoals de nabijheid

meer. Het vroegtijdig detecteren

leiden.

van de kinderen en kleinkinderen,

grijpelijke informatie op maat voor ouderen zodat ze de

het fysiek, mentaal en sociaal welbevinden bij ouderen.

en verbondenheid met anderen en de natuur ervaart. Een gezonde leefomgeving met aandacht voor zorg- en dienstverleners, hande-

• Het garanderen van een gedifferentieerd woonaanbod voor ouderen in eigen regio.

de nabijheid van handelaars en

van een verhoogde lichamelijke en/

gezelligheid van een stad of een

of psychosociale kwetsbaarheid

• Initiatieven die een gezonde

bij ouderen in de thuissituatie is

leefomgeving bevorderen.

aangenamer klimaat. Toch blijven

informatie op maat van de bur-

Een gezonde leefomgeving stimu-

eigen onmiddellijke omgeving en

ger te verlenen zodat hij tijdig en

leert het welbevinden van oude-

regio omdat ze zich daar thuis voe-

weloverwogen keuzes kan maken.

ren. Dit betekent dat elke oudere,

len. Wanneer meer ondersteuning

De organisatie van de screening is

of hij nu thuis woont of in een resi-

of zorg zich aandient, zijn de lokale

bij voorkeur ingebed in het lokaal

dentiële setting, zich in een omge-

en regionale woonmogelijkheden

sociaal beleid en vlot toegankelijk

ving bevindt waar hij vlot toegang

beperkt tot assistentiewoningen en

voor alle ouderen.

heeft tot maximale participatie

klassieke woonzorgcentra. Andere

een absolute basisvoorwaarde om

12

aan de maatschappelijke wereld

Een goed lokaal sociaal beleid neemt de regie op in:

vele ouderen ook graag in hun

woonvormen bestaan reeds, maar zijn eerder uitzonderlijk of ver weg en hebben wachtlijsten. Een diverser aanbod van ondersteunende woonvormen in eigen omgeving en regio kan de angst voor het verhuizen naar een woonzorgcentrum – en meer algemeen om afhankelijk te zijn van anderen – bij ouderen verminderen.

• Het toezicht op de sensibilisatie over en de implementatie van technologieën die de privacy, autonomie en inspraak van ouderen ondersteunen.

Privacy, autonomie en inspraak zijn de drie hoofdbekommernissen van de babyboomers. Technologische innovaties bieden tal van mogelijkheden om niet alleen efficiëntere zorg, maar ook en vooral meer levenskwaliteit en meer onafhankelijkheid te kunnen garanderen.

Bezorgdheid over de kostprijs, garantie op privacy en afstemming tussen systemen weerhouden burgers en organisaties om voluit voor technologische ondersteuning te kiezen. De eerste lijn heeft een sterk potentieel om uit te groeien tot een omgeving waarin technologie, wonen en leven elkaar kunnen versterken.

13

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------Naar leven in relatie met anderen

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------Autonomie gaat over het ervaren

en het tekort aan zorgverleners

mensen rondom je die er écht toe

van controle, onafhankelijkheid en

zoals zorgkundigen, verpleegkun-

doen, heeft daar veel impact op. De

vrijheid van keuze. Voor ouderen

digen en huisartsen en, aanvullend

persoon wordt bewoner, de familie

is het vaak een uitdaging om hun

voor woonzorgcentra, het tekort

partner in zorg. In werkelijkheid zijn

behoeften en voorkeuren duidelijk

aan kinesisten. Het aanbieden van

en blijven ze leefpartners. Niet het

te uiten. We luisteren onvoldoen-

zorg of hulp dreigt daardoor te ver-

woonzorgcentrum, maar de regels

de naar wat ze écht zeggen of

vallen in het uitvoeren van taken en

scheiden hen van elkaar. Als we

proberen te zeggen. Bij relatio-

voorbij te gaan aan het opbouwen

hen écht als leefpartner beschou-

nele autonomie gaat het over het

van een relatie met ouderen.

wen, dan is het woonzorgcentrum

behouden van autonomie, ondanks

ook hun thuis: een plaats waar

de toenemende afhankelijkheid van

Om te evolueren van een taak-

je samen kan eten, genieten en

anderen (in zorg of in het nemen

gerichte naar een relatiegerich-

slapen.

van beslissingen). Relationele auto-

te ondersteuning van ouderen

nomie erkent de identiteit van de

is het noodzakelijk om het

Ontbind geen verbondenheid.

oudere binnen de sociale context

kader voor de organisatie van

Familie is bij uitstek de partij

en relaties, en houdt rekening

de personeelsinzet in de zorg-,

die de oudere begeleidt bij het

met de verbondenheid tussen de

welzijns- en dienstensector in

leven. Pas als het niet anders

persoon en zijn sociaal netwerk.

de eerste lijn fundamenteel te

meer kan worden zij partner in

Het stimuleren of het verhogen van

wijzigen.

de zorg.

een gevoel van autonomie is hoe dan ook uitdagend. Het vraagt om

Vrijwilligers bieden niet alleen

een basis van vertrouwen tussen

een enorme meerwaarde omwil-

de oudere en gezondheids- en

le van hun ondersteuning bij het

welzijnsverleners en een sensi-

uitvoeren van taken in de zorg en

tiviteit voor hun behoeften door

ondersteuning voor ouderen, ze

voortdurend oprecht aandachtig te

zijn doorgaans sterk in het oprecht

zijn. Zorgverleners vertrouwen te

luisteren en aandacht bieden. De

veel op de voorkeuren van ouderen

relatie met de oudere neemt een

vanuit eigen stereotype gedach-

belangrijke plaats in bij aanbieden

ten of vanuit beschrijvingen in de

van hun ondersteuning.

zorgplannen, of zoals ervaren in

14

eerder contact met hen. Relatione-

Meer waardering voor de inzet

le autonomie vraagt om elke dag

van vrijwilligers biedt ruimte

opnieuw de oudere te betrekken in

om buurtgerichte sociale initia-

zijn voorkeuren.

tieven uit te werken.

Om een basis van vertrouwen op te

Als mens zijn we pas van betekenis

bouwen is er nood aan continuïteit

in relatie met en tot de ander. Een

van vaste zorg- en welzijnsverle-

verhuis naar een woonzorgcentrum

ners. Op heden wordt dit sterk

is soms onvermijdelijk en kan als

ondermijnd door het tekort aan

een enorm verlies ervaren worden.

medewerkers in de dienstensector

Een veranderende relatie met de

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------Naar een herdefiniëring van een kwaliteitsvolle zorg

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------Babyboomers passen zich minder

schaars zijn. De uitdaging bestaat

gemakkelijk dan hun ouders aan

er in om goede medewerkers zo

in een veranderende of nieuwe

lang mogelijk te behouden, hen

omgeving, zoals wanneer zorgver-

maximaal in hun kracht in te zetten,

leners aan huis komen of wanneer

kritisch naar het huidige zorg- en

ze verhuizen naar een woonzorg-

dienstverleningssysteem te kijken

centrum. Ze wensen hun rituelen

en allen samen de moed voor ver-

Wanneer een bewoner naar een

en gewoonten van weleer maxi-

andering te tonen – fundamentele

woonzorgcentrum verhuist, ver-

maal te behouden. Het gaat hierbij

verandering.

wacht hij (en zijn omgeving) in de

vaak om kleine evidente zaken zo-

De zorg heeft recht op een gelijkwaardige financiering voor oudere zorgvragers met verschillende, maar evenwichtige zorgnoden.

eerste plaats dat hij in een veilige

als pas in bed gaan als je moe bent

Het zorglandschap wijzigt. Me-

omgeving terecht komt. Onderzoek

of eten waar je zin in hebt op het

dewerkers in de thuiszorg en in

toont aan dat meer gekwalificeerde

moment dat je er zin hebt. Toch

woonzorgcentra zien hoe hun

zorgverleners niet-gepaste inter-

worden ouderen gedwongen om

cliënten- en patiëntenpopulatie

venties doen afnemen en de zorg-

zich aan te passen, in het bijzonder

langzaam maar zeker verande-

kwaliteit verbeteren. De opkomst

zij die afhankelijk zijn in hun zorg

ren. Oudere volwassenen blijven

van verpleegkundig specialisten en

van anderen. Zo krijgen nieuwe be-

zo lang mogelijk thuis of in hun

verpleegkundigen in de huisartsen-

woners in een woonzorgcentrum

assistentiewoning wonen en

praktijken biedt hierin perspectief.

nog te vaak ‘de laatst vrijgekomen

verhuizen naar een woonzorgcen-

Zij ondersteunen huisartsen in

kamer’ toegewezen, zonder in

trum als het echt niet anders kan.

het geriatrisch assessment en het

vraag te stellen of de leefgroep en

Op dat moment is hun zorgnood

opvolgen van medicatiegebruik

ruimte wel passen bij de persoon.

reeds toegenomen. Niet enkel

en sturen de implementatie van

Het opnamebeleid in ouderenzorg

op fysiek vlak, maar zeker ook

zorginnovaties in de eerste lijn aan.

is te veel afgestemd op de orga-

op psychisch vlak. Het percen-

Hoewel we de ambitie koesteren

nisatie, niet op de persoon. Het

tage zorgvragers met dementie

om in alle woonzorgcentra een ver-

‘vullen van bedden’ is prioritair. In

stijgt. Aangezien de financiering

pleegkundig specialist te hebben,

de thuiszorg zien we dan weer dat

van de zorg afgestemd is op de

kan ook een geriatrische opleiding

de planning van de zorgverlener

zorgzwaarte van zorgvragers met

voor niet-specialistische zorgver-

domineert.

fysieke zorgnoden en van be-

leners de zorgkwaliteit aanzienlijk

woners met dementie, wordt er Als ouderen omwille van zorgaf-

verbeteren. Wat telt, is een mix aan

onvoldoende rekening gehouden

hankelijkheid zich moeten aan-

skills binnen de organisatie. Dit

met de zorgzwaarte van bewoners

passen aan het ‘zorgsysteem’,

geldt niet alleen voor het niveau

met niet-dementiële psychische

dan is het hoog tijd dat we het

van opleiding, maar ook voor de

zorgnoden. Bijna 1 op 5 bewo-

zorgsysteem aanpassen.

inhoud.

ners in woonzorgcentra heeft een beschreven psychiatrische diag-

Oudere zorgvragers in de eerste lijn

Babyboomers zijn veeleisend.

nose of een voorgeschiedenis van

hebben vaak een geriatrisch profiel,

Niet in de zin van kwantiteit, wel

psychiatrische kwetsbaarheid. De

wat de doorgedreven geriatrische

in de zin van kwaliteit. Ook zijn

zorgzwaarte hiervan wordt onvol-

expertise tot een algemene nood-

ze kritisch. Niet evident wanneer

doende herkend, wat leidt tot nog

zaakt maakt. Daarnaast zien we ook

zowel de beschikbare middelen als

een grotere onderfinanciering van

in sterke mate de aanwezigheid

de beschikbaarheid van personeel

de zorg.

van neurocognitieve en psychi-

15

atrische diagnoses bij bewoners

recht op gespecialiseerde zorg. Een

in woonzorgcentra. Dankzij het

maatschappij weerspiegelt zich in

Vlaams Expertisecentrum Demen-

de zorg voor de meest kwetsbare

tie zijn zorgverleners competenter

groepen. Eén groep daarvan is on-

in het omgaan met personen met

getwijfeld die van onze ouderen. Als

dementie. Hoewel de prevalen-

we hun kwaliteitsvolle zorg willen

tie van oudere zorgvragers met

bieden, organiseren we de zorg

psychiatrische diagnoses toe-

rondom hen. Dit kan enerzijds door

neemt, voelen zorgverleners zich

een betere geriatrische opvolging in

hierin onvoldoende competent.

de eerstelijnszorg (voorkomen van

De wijziging in het curriculum van

nood aan gespecialiseerde zorg) en

bachelor verpleegkundigen leidde

anderzijds door regionale multi-

tot meer algemeen opgeleide en

disciplinaire geriatrische-psychia-

breed inzetbare verpleegkundigen.

trische transmurale outreachende

Er is onvoldoende doorstroom naar

netwerken uit te bouwen. Dit leidt

vervolgopleidingen geriatrie-psychi-

niet alleen tot minder niet-gepaste

atrie vanuit de eerste lijn.

zorg zoals het onnodig voorschrijven van psychotrope medicatie,

Een basisbudget en bijhorende

vermijdbare (psychiatrische) zie-

criteria voor opleiding van zorg-

kenhuisopnames, onnodig antibio-

en dienstverleners in de eerste

ticagebruik, maar bovenal tot meer

lijn kan de kwaliteit van zorg- en

genuanceerde inspraak van oudere

dienstverlening verbeteren.

zorgvragers en hun naasten en tot geïntegreerde zorg.

Vroegtijdige zorgplanning verhoogt de inspraak van ouderen in acute si-

Oudere zorgvragers hebben

tuaties. Dit biedt babyboomers niet

recht op een vlotte toegang tot

alleen een gevoel van autonomie

een multidisciplinair regionaal

en betrokkenheid, maar ook van

geriatrisch-psychiatrisch zorg-

geruststelling. Toch is een vroeg-

netwerk.

tijdige zorgplanning onvoldoende genuanceerd doordat het huidige

Om dit alles te realiseren is er nood

zorgsysteem een te beperkt aanbod

aan sterk leiderschap en onder-

van mogelijkheden heeft. Zo kan

nemen in de eerste lijn. Zin voor

een beslissing over een transfer

ondernemen en leiderschap draait

naar het ziekenhuis momenteel

om het implementeren van innova-

impliceren dat ouderen moeten kie-

ties en het aansturen van teams in

zen tussen leven en dood. Zieken-

de zorg. Nog te vaak nemen verant-

huisopnames zijn ingrijpend voor

woordelijken vooral de functie van

ouderen en leiden onvermijdelijk

manager op en ontbreekt het hen

tot fysieke en cognitieve achteruit-

aan leiderschap. Een gerichtere en

gang. Het afzien van een opname

grondigere selectie van leidingge-

is dan ook begrijpelijk. Hen onno-

venden is nodig, al dan niet geëxpli-

dig uit hun vertrouwde omgeving

citeerd met duidelijke criteria.

halen, versnelt de achteruitgang

16

van hun gezondheidstoestand en

Sterk leiderschap is de basis

hun welzijn. Toch hebben zij ook

van kwaliteitsvolle zorg.

------------------------------------------------------------------------Naar een krachtige werkomgeving

------------------------------------------------------------------------De residentiële ouderenzorg kampt

Campagnes kunnen het imago van

in Vlaanderen met een imagopro-

de ouderenzorg meer kleur geven,

bleem waardoor het extra moeilijk

maar leiden niet tot een beter

is om nieuwe medewerkers aan

imago. Pas als we erin slagen om

te trekken en te behouden. Ook in

werkelijk met alle bovengenoemde

de thuiszorg leidt het tekort aan

voorstellen aan de slag te gaan, zal

personeel tot hoge werkdruk. Dit

het imago écht ten goede veran-

heeft invloed op de continuïteit

deren; wanneer we fundamentele

en kwaliteit van zorg. Nochtans

keuzes maken; wanneer de zorg

hebben residentiële ouderenzorg

écht afgestemd is op wat zowel

en thuiszorg het potentieel om een

zorgvragers als aanbieders wensen.

uitdagende setting voor zorgverleners te zijn. Alleen missen we daar

De eerstelijnszorg is een werk-

een degelijk en breed gedragen

omgeving die voor alle actoren

plan van aanpak voor.

professionele mogelijkheden biedt.

Zorgverleners hebben behoefte aan meer autonomie, meer mo-

Daarnaast groeit duidelijk het aan-

gelijkheden om echte persoons-

bod van technologische innovaties

gerichte zorg te verlenen, moge-

die tegelijk inzetten op comfort en

lijkheden tot zelfontplooiing en

autonomie voor de oudere zorg-

maximale kansen om te werken.

vrager als comfort en efficiëntie

Tegelijk is er een te grote toleran-

voor de zorgverlener. Toepassingen

tie voor medewerkers die sterk

hiervan, zoals de slimme luiers en

ondermaats werken. De cultuur

dwaaldetectiesystemen, hebben

verhindert groei. De schaarste zet

een positieve invloed op de bereid-

normen onder druk.

heid van zorgverleners om nieuwe technologieën te implementeren.

Een lerend klimaat waarin mede-

Volop inzetten op deze positieve

werkers gesteund en gemotiveerd

evolutie is van essentieel belang

worden om zich te professiona-

om de zorg voor ouderen niet

liseren, kan het gevoel van com-

alleen haalbaarder, maar zeker ook

petentie, verantwoordelijkheid

aantrekkelijker te maken.

en autonomie van medewerkers versterken. Concepten zoals duaal

De eerstelijnszorg is een uitda-

leren en intersectorale stages

gende technologische werkom-

zetten in op het ontwikkelen

geving.

van talenten en benutten van groeipotentieel. Het zal, in combinatie met het sterker leiderschap, de verloopintentie en het absenteïsme verminderen.

17

Referenties Avan, A, Hachinski, V. (2023)

Gillis, K., De Witte, M., Baeck, L.,

Baby Boomers’ Expectations of

Global, regional, and national

van Diermen, L., Van Bogaert, P.

Health and Medicine. Virtual Men-

trends of dementia incidence and

(2023) Prevalentie en zorgprofiel

tor 16(5): 380-384

risk

van oudere volwassenen met een

factors, 1990–2019: A Global

Burden of Disease study. Alzhei-

gediagnosticeerde psychiatrische

mer’s Dement. 19: 1281– 1291.

stoornis in Vlaamse WZC. Geraad-

https://doi.org/10.1002/alz.12764

pleegd op 10 juni 2023 op https://

Botngård, A., Eide, A.H., Mosqueda, L. et al. Resident-to-resident aggression in Norwegian nursing

uploads/2023/03/Odette_A4_4luik_ psychiatrischestoornis_digi_02.pdf

homes: a cross-sectional explora-

Halonen, P. et al. (2019) Chronic

tory study. BMC Geriatr 20, 222

conditions and multimorbidity

(2020). https://doi.org/10.1186/

in population aged 90 years and

s12877-020-01623-7

over: associations with mortality

D’Ambrosio, J., Faul, A., Fields, M., Cotton, S. (2019) Baby Boomer Long-Term Services and Supports

and long-term care admission, Age and Ageing, Volume 48, Issue 4, 564–570, https://doi.org/10.1093/

identities: Historical and literary perspectives. Social and Personality Psychology Compass, e12641. https://doi.org/10.1111/spc3.12641 Krein, S., Turnwald, M., Anderson, B., Maust, D. (2022) “Sometimes it’s not about the money... it’s the way you treat people...”: A Qualitative Study of Nursing Home Staff Turnover, Journal of the American Medical Directors Association 23; 7,1178-1184, https://doi.

ageing/afz019

org/10.1016/j.jamda.2021.11.036

Journal of Health, Wellness, and

Hoek, L. J. M. (2020). Change

Lovink, M.H., van Vught A.,Per-

Society Volume 9, Issue 3

begins with choice: supporting

https://doi.org/10.18848/2156-

the autonomy of nursing home

8960/CGP/v09i03/13-25

residents with dementia through

Expectations. The International

Eskes, A. M., Chaboyer, W., Nieuwenhoven, P., Vermeulen, H. (2020) What not to do: Choosing wisely in nursing care. Internatio-

partnership. [Doctoral Thesis, Maastricht University]. Gildeprint Drukkerijen. https://doi. org/10.26481/dis.20201204lh

nal Journal of Nursing Studies, 101,

Hoover, D. R., Siegel, M., Lucas, J.,

103420

Kalay, E., Gaboda, D., Devanand,

https://doi.org/10.1016/j.ijnur-

D. P. et al., (2010) Depression in

stu.2019.103420

the first year of stay for elderly

Eurofound (2020), Long-term care workforce: Employment and wor-

long-term nursing home residents in the USA. International Psychoge-

soon, A., Koopmans, R.C.M., Laurant, M.G.H., Schoonhoven, L. (2019) Skill mix change between physicians, nurse practitioners, phy-sician assistants, and nurses in nursing homes: A qualitative study. Nurs Health Sci. 21:282–290. https://doi.org/10.1111/nhs.12601 Mileski, M.; Pannu, U.; Payne, B.; Sterling, E.; McClay, R. (2020) The Impact of Nurse Practitioners on Hospitalizations and Discharges from Long-term Nursing Facilities:

riatrics 22(7), 1161-1171

A Systematic Review. Healthcare

of the European Union, Luxem-

Jönson, H., Jönson, A. (2015) Baby

healthcare8020114

bourg

boomers as future care users – An

king conditions, Publications Office

Gamaliel, R. (2023) The different conceptualisations of generations in literature. Open Journal of Social Sciences 11; 106 - 119

18

projectodette.be/wp-content/

Kingstone, H. (2021). Generational

analysis of expectations in print media. Journal of Aging Studies 34;

8, 114. https://doi.org/10.3390/

Poels, J., Verschueren, M., Milisen, K. et al. (2020) Leadership

82-91

styles and leadership outcomes in

Kahana, E. & Kahana, B. (2017)

analysis. BMC Health Serv Res 20,

nursing homes: a cross-sectional

1009. https://doi.org/10.1186/

World Health Organization (2017)

s12913-020-05854-7

Mental health of older adults.

Rahn A, Jones T, Bennett C, Lykins A. (2020) Baby boomers’ attitudes to maintaining sexual and intimate relationships in long-term

Geraadpleegd op 10 juni 2023 op https://www.who.int/news-room/ fact-sheets/detail/mental-healthof-older-adults

care. Australas J Ageing. 39 (Suppl.

Yarnell, S., Li, L, MacGrory, B.,

1):49–58. https://doi.org/10.1111/

Trevisan, L., Kirwin, P. (2020)

ajag.12732

Substance Use Disorders in Later

Regnier, V. (2018). Front Matter. In Housing Design for an Increasingly Older Population.

Uitgeverij John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey. eISBN 9781119180043 https://doi.

Life: A Review and Synthesis of the Literature of an Emerging Public Health Concern. The American Journal of Geriatric Psychiatry 28; 2, 226-236 https://doi. org/10.1016/j.jagp.2019.06.005

org/10.1002/9781119180043.

Zisberg, A., Shadmi, E., Gur-Yaish,

fmatter

N., Tonkikh, O., Sinoff, G. (2015)

Statbel (2023) Demografische vooruitzichten 2022 – 2070 gedownloaded op 10 juni 2023 op https://statbel.fgov.be/nl/themas/ bevolking/bevolkingsvooruitzichten Steyaert, J. (2023) Dreigende crash voor ouderenzorg? ‘De demografische tijdbom tikt’ Sociaal net geraadpleegd op 10 juni 2023 op https://sociaal.net/achtergrond/ ouderenzorg-dreigende-crash-demografische-tijdbom-tikt/ van Gils Y, Dom G, Dierckx E, Van Alphen SPJ, Franck E. (2022) Resilience, depression and anxiety and hazardous alcohol use beha-

Hospital-associated functional decline: the role of hospitalization processes beyond individual risk factors. J Am Geriatr Soc. 63(1):5562. https://doi:10.1111/jgs.13193 Zúñiga, F., Guerbaai, R. A., de Geest, S., Popejoy, L.L., Bartakova, J., Denhaerynck, K., Trutschel, D., Basinska, K., Nicca, D., Kressig, R. W., Zeller, A., Wellens, N. I.H., de Pietro, C., Desmedt, M., Serdaly, C., Simon, M. (2022) Positive effect of the INTERCARE nurse-led model on reducing nursing home transfers: A nonrandomized stepped-wedge design. J Am Geriatr Soc. 70(5):1546-1557. https://doi:10.1111/jgs.17677

viour among community dwelling older adults. Aging Ment Health.

26(1):56-64. https://doi.org/10.1080/13607863.

2020.1870211

19

Memorandum

De toekomst van de Vlaamse ouderenzorg

20

Het Vlaams Onafhankelijk Zorgnetwerk (Vlozo) – de koepelorganisatie van Vlaamse private zorgondernemers – stelt naar aanleiding van de komende federale en regionale verkiezingen in België in 2024 haar beleidsvoorstellen over de organisatie van de ouderenzorg in Vlaande-

Dankzij het engagement en de goodwill van de professionals op het terrein blijft de Vlaamse ouderenzorg voorlopig overeind. Maar dat vereist steeds meer inspanningen. De huidige spreidstand is niet lang meer vol te houden, dat is overduidelijk.

ren voor.

Vinden we waardig ouder worden

Deze voorstellen zijn gebaseerd op

moeten we daar nú naar handelen.

wetenschappelijk demografische

We hebben allemaal de maatschap-

prognoses en de objectieve realiteit

pelijke plicht om de toekomst van

van de ouderenzorg en de arbeids-

de ouderenzorg voor te bereiden,

markt in Vlaanderen.

in woorden én in daden.

Op basis hiervan structureert Vlozo

Willen we de immense uitdagingen

beleidsvoorstellen rond vijf pijlers:

van de komende decennia kunnen

de ouderen, het centrale uitgangs-

opvangen, dan is er nood aan een

punt van ouderenzorg, financiering

alomvattend Masterplan Ouderen-

in ouderenzorg, personeelstekort in

zorg, idealiter gedragen door de

ouderenzorg en ten slotte innovatie

Vlaamse én federale regeringen.

in ouderenzorg.

Hierin moet de langetermijnstra-

een basisrecht in Vlaanderen? Dan

tegie gecombineerd worden met

Memorandum

concrete en realistische acties voor de problemen van vandaag. Enkel zo kunnen we de behoefte aan

Het aandeel ouderen (80+) met een

collectief en verzorgend wonen

zorgnood in Vlaanderen neemt jaar

verzoenen met maatwerk voor

na jaar toe. Dit betekent dat ook de

ouderen in al hun diversiteit.

vraag naar kwaliteitsvolle ouderenzorg de komende jaren en decen-

Vlozo zal haar verantwoordelijkheid

nia alleen maar zal toenemen. De

opnemen en constructief meebou-

capaciteit om tegemoet te komen

wen aan zo’n ambitieus Masterplan

aan die stijgende vraag evolueert

Ouderenzorg, indien onze overhe-

en groeit evenwel niet mee, of toch

den kiezen om hiermee aan de slag

niet aan het vereiste tempo. Ge-

te gaan.

volg: de spagaat tussen zorgvraag en -aanbod wordt steeds pijnlijker.

Hieronder alvast vijf krachtlijnen en

Zowel voor zorgbehoevende ou-

een aantal concrete voorstellen die

deren als voor medewerkers in de

volgens Vlozo niet mogen ontbre-

ouderenzorg. Het is een trend waar

ken in een ‘futureproof’ kader voor

bijna alle Europese landen vandaag

de ouderenzorg:

mee te maken krijgen, hoe welvarend ze ook zijn.

21

1.

Van lijdend naar leidend voorwerp: oudere aan het stuur van zijn of haar zorg Zorg kan pas kwaliteitsvol zijn als ze

van aanbod- naar vraaggestuurde

voldoende rekening houdt met de

zorg, waarbij niet de voorziening

verwachtingen en de eisen van voor

maar de mens centraal staat. Ter

wie ze bestemd is. Het perspectief

ondersteuning en zorg van de

van de zorgbehoevende oudere

oudere moeten de voorzieningen

moet centraal staan bij het uitteke-

hun verantwoordelijkheid opnemen

nen, implementeren en evalueren

en kwalitatieve zorg aanbieden die

van de ouderenzorg.

ze zelf evalueren en laten certificeren, en waarop ze beoordeeld

Concreet moeten we met de Vlaam-

kunnen worden.

se ouderenzorg de omslag maken

2.

Zo lang mogelijk thuis? Zorg is geen uithoudingsoefening!

Oudere mensen moeten zo lang mogelijk thuis kunnen blijven? Het uitgangspunt van het Vlaamse woonzorgbeleid is toe aan bijsturing. Thuiszorg is zeer belangrijk, maar mag geen fetisj worden. Een thuis is immers meer dan de muren van een eigen huis, het is een plek waar mensen zich fysiek en psychisch veilig voelen. Zijn we daar blind voor, dan kan de thuisomge-

Vlozo stelt voor:

ving sluipend evolueren naar een ‘staat van eenzame opsluiting’ voor

Dat de Vlaamse regering regel-

zorgvoorziening waarin ze verblij-

matig een wetenschappelijke be-

ven. Dit om het thuisgevoel van

vraging uitvoert om te peilen naar

de bewoners in hun voorziening

de verwachtingen en wensen van

te vergroten.

ouderen. De resultaten van deze bevraging worden één van de

Dat de federale en regionale

fundamenten van het Masterplan

overheden burgers stimuleren

Ouderenzorg.

om actief te zijn in de ouderenzorgsector, hetzij als vrijwilliger,

Dat de Vlaamse regering het

hetzij door een flexijob. Dit is

nieuwe kwaliteitsdecreet uitvoert,

goed voor werknemers, voor ge-

het belanghebbendenoverleg

pensioneerden, voor ouderen die

installeert en de kwaliteitskaders

gebruik maken van ouderenzorg

uitwerkt zodat zorgvoorzieningen

en voor de uitbaters van oude-

kwaliteitslabels kunnen behalen.

renzorgvoorzieningen. Eventuele wettelijke en decretale hindernis-

Dat de Vlaamse regering inzet op

sen worden daarom maximaal

meer inspraak van bewoners in

weggewerkt.

het dagelijks leven van de woon-

22

een ouder persoon.

Er moet een duidelijke keuze gemaakt worden. Niet alleen moet een goede mix aan zorgprofielen verankerd worden in de voorziening, maar vooral ook moet een goede mix aan types van bestaande

en nieuwe ouderenzorgvoorzie-

De Vlaamse overheid, de eerste-

toekomstige opties rond oude-

ningen verankerd worden om de

lijnszones en de lokale besturen

renzorg zodat zij kunnen bepalen

transitie van de thuis- naar een

moeten meer inspanningen leve-

waar ze wanneer willen wonen

woonzorgomgeving voor ouderen

ren om de huidige en toekomstige

en leven en met welke vorm van

te verzachten.

80+’ers te sensibiliseren over hun

zorg.

Residentiële ouderenzorg is meer dan alleen zorg voor uitsluitend ouderen met de zwaarste zorgprofielen in hun laatste levensfase.

Naast woonzorgcentra bestaan er vandaag assistentiewoningen, cohousingconcepten en andere kleinschalige wooninitiatieven.

Jammer genoeg ontbreekt het vaak aan een doeltreffend reglementair kader, een financiering en duidelijke kwaliteitsvereisten. Vernieuwende concepten geven ouderen nochtans de kans om een woonvorm te kiezen waar zij zich het beste bij voelen. Daarom is het belangrijk dat de Vlaamse overheid dergelijke vernieuwingen aanmoedigt en stimuleert aan de hand van een transparant, regelluw kwaliteitskader en een duidelijke financiering gelinkt

Vlozo stelt voor: Dat de Vlaamse regering ini-

voorzieningen op basis van de

tiatieven rond kleinschalig en

demografische evoluties en

genormaliseerd wonen in woon-

prognoses.

zorgcentra aanmoedigt en blijft ondersteunen.

Dat de Vlaamse regering het rigide kader achter zich laat en

Dat de Vlaamse regering een ra-

voorstellen uit de sector voor

dicaal vernieuwend beleid voert

hybride of nieuwe woonzorgvor-

waarbij ze Vlamingen preventief

men aanmoedigt en ondersteunt.

aanspoort levensloopbestendig te wonen of sneller te verhuizen

Dat Vlaanderen een ‘goede mix’

naar een aangepaste woning.

van gebruikers en bewoners van (residentiële) ouderenzorg in

Dat de Vlaamse regering een

Vlaanderen binnen de context

nieuwe programmatie en erken-

van een aangename en stimule-

ningskalender opstelt en uitrolt

rende woonzorgbuurt verankert

voor residentiële ouderenzorg-

in de regelgeving.

aan de zorgnood van het individu.

23

3.

Faire financiering: gelijk speelveld en meer middelen voor iedereen Er is, rekening houdend met de de-

door de overheid niet volwaardig

den zorgkosten te betalen. En ten

mografische en socio-economische

worden gesteund, terwijl ze enorm

slotte een voldoende hoog pensi-

prognoses, duidelijk nood aan

kunnen bijdragen aan de preven-

oen om de niet-zorg gerelateerde

méér middelen voor ouderenzorg.

tie en efficiëntie in de residentiële

kosten te betalen.

Enkel zo kunnen de ouderenzorg-

ouderenzorg.

voorzieningen betaalbare en kwa-

Ondanks de grote inspanningen

liteitsvolle zorg blijven garanderen

Om de toekomst van de Vlaamse

van de Vlaamse overheid is er

en kunnen voorzieningen blijven

ouderenzorg te verzekeren is er

vandaag nog steeds een ongelijk

investeren in een kwalitatief,

nood aan een nieuw en transpa-

speelveld binnen ouderenzorg.

duurzaam aanbod voor hun

rant financieringsmodel. Een mo-

Lokale besturen mogen een eigen

bewoners én hun medewerkers.

del dat steunt op drie pijlers. Een

aanbod van woonzorg aanbieden

Zo niet zal kwalitatieve ouderen-

voldoende hoge basisfinanciering

op voorwaarde dat zij dezelfde

zorg in Vlaanderen naar de toe-

voor ouderenzorgvoorzieningen

financiële principes en regels

komst toe schaarser en dus ook

om de werking van de voorziening

naleven als de private aanbieders

onvermijdelijk duurder worden

op lange termijn te verzekeren.

van zorg. Lokale besturen com-

voor de eindgebruiker.

Een persoonsvolgende

municeren transparant over de

financiering voor de oudere die

belastinggelden die zij bijkomend

We moeten ook vaststellen dat

hem of haar in staat stelt de

injecteren in openbare woonzorg

bepaalde vormen van ouderen-

noodzakelijke of gewenste zorg

om tekorten weg te werken.

zorg, zoals de assistentiewoningen,

te kiezen en de daaraan verbon-

Vlozo stelt voor: Dat de Vlaamse regering de

dend met deze randvoorwaarden.

Dat een verblijf in een zorgvoor-

besparingen in de ouderenzorg

• Het moet simpeler dan vandaag.

ziening financieel voorspelbaar

terugdraait en de anciënniteits-

• Het moet transparanter dan

wordt. Dat kan door bewoners

schalen respecteert.

vandaag.

de opnameovereenkomst is

Dat de Vlaamse regering IFIC

zonder onderscheid tussen thuis-

getekend de dagprijs, die jaar-

integreert in de Basistegemoetko-

zorg en residentiële ouderenzorg.

lijks wordt bepaald volgens het

ming Zorg op een wijze die 100%

• Het moet gebaseerd zijn op ‘kwali-

principe van vrije prijszetting,

teitsvolle outcome’, niet op ‘input’.

behoudens indexaanpassingen,

kostendekkend is.

• Waarbij de zorgcomponent volleDat de Vlaamse regering voorziet dat het Zorgbudget voor ouderen met een zorgnood geïndexeerd schreden wordt.

niet gewijzigd wordt.

dig wordt gefinancierd.

• Door de overheid opgelegde

Dat het wetsvoorstel rond om-

functies worden gefinancierd.

gekeerd woonkrediet goedge-

wordt telkens de spilindex over-

24

te garanderen dat eenmaal

• Het moet gebaseerd zijn op BelRAI

keurd wordt. Hierdoor zouden Wat de implementatie van per-

ouderen op meer koopkracht

soonsvolgende financiering in

kunnen rekenen wanneer de

Dat de Vlaamse regering werkt

de ouderenzorg betreft, moet er

eigen woning omgezet wordt in

aan een nieuw financieringsmodel

rekening worden gehouden met de

een maandelijkse rente.

voor de Vlaamse (semi-)residen-

lessen uit de sector ‘Personen met

tiële ouderenzorg, rekening hou-

een Handicap’.

4.

Personeelsschaarste? Nood aan flexibelere normen en complementair beleid Kwaliteitsvolle ouderenzorg en gemotiveerde zorgmedewerkers

Vlozo stelt voor:

gaan hand in hand. Er is evenwel een groeiend personeelstekort in

Dat de federale en regionale over-

Dat de Vlaamse regering maxi-

onze sector en dat tekort zal bij

heden bij het bepalen van nieuw

maal inzet op het activeren van

een ongewijzigd beleid alleen maar

beleid zoveel mogelijk vertrekken

werkloze, inactieve en arbeids-

toenemen.

vanuit de principes van regelluw-

ongeschikte Vlaamse, Waalse en

te, flexibiliteit en maatwerk om-

Brusselse verpleegkundigen en

We worden de eerstkomende jaren

wille van de steeds veranderende

zorgkundigen.

geconfronteerd met de gevolgen

doelgroep en zorgvraag.

Dat de federale en regionale

van de dubbele vergrijzing waarbij meer en meer oudere medewer-

Dat de federale regering toestaat

overheden de bestaande proce-

kers de arbeidsmarkt verlaten om

dat het systeem van flexijobs ook

dures om buitenlandse verpleeg-

te genieten van hun pensioen. We

kan ingezet worden in alle aspec-

kundigen en zorgkundigen die

stellen eveneens vast dat jonge ge-

ten van de ouderenzorg.

in dit land willen werken in de ouderenzorg stroomlijnen. Dit

motiveerde medewerkers er ook de brui aan geven. Ze hebben andere

Dat de federale en regionale

uiteraard zonder afbreuk te doen

prioriteiten en willen meer afwis-

overheden in 2024 gezamenlijk

aan de vereiste taalvaardigheid

seling in hun werk en een betere

werk maken van een grondige

en het niveau van zorgkwaliteit

work-life balance.

evaluatie en herziening van de

die deze verpleegkundigen en

Wet betreffende de uitoefening

zorgkundigen terecht geacht

Het is cruciaal dat sociale partners

van de gezondheidszorgberoepen

worden te leveren.

en overheden samen inspanningen

uit 2015.

Dat de Vlaamse regering de op-

leveren om het imago van de ouderenzorg te verbeteren en de sector

Zoniet, dat de Vlaamse regering

leidingen voor verpleegkundigen

(opnieuw) als aantrekkelijke werk-

het reeds goedgekeurde Vlaams

en zorgkundigen aanpast zodat

gever voor huidige en toekomstige

Decreet betreffende de zorg- en

ze meer instroom en zij-instroom

zorgprofessionals te positioneren.

bijstandsverlening uitvoert.

genereren richting de ouderenzorg.

Concreet vragen we de beleids-

Dat de Vlaamse regering inzet op

verantwoordelijken in de Vlaamse

een betere ‘output’ van de zorg-

Dat de Vlaamse regering de finan-

en federale regering om de perso-

opleidingen en levenslang leren.

ciering van premies boven op het vaste loon voor het leveren van

neelsnormen verregaand te flexibiliseren. Zonder meer flexibiliteit

Dat de Vlaamse regering meer in-

onregelmatige prestaties optrekt

kunnen zorgvoorzieningen niet lang

terne opleidingen voor knelpunt-

naar 100%.

meer de continuïteit van zorg en

beroepen binnen de ouderenzorg

ondersteuningen waarborgen. De

stimuleert en subsidieert.

Dat de Vlaamse regering Maribelfinanciering voor Vlaamse

personeelsnorm en taakverdeling moeten daarom herbekeken wor-

Dat de federale en regionale over-

woonzorgcentra automatisch laat

den. De overheden moeten samen

heden zo snel mogelijk effectieve

indexeren en garandeert dat Ma-

de Wet op de Uitoefening van de

initiatieven ontwikkelen om het

ribelfinanciering, die in principe

Gezondheidsberoepen aanpassen,

huidig potentieel aan inactieven –

volledig kostendekkend moet zijn,

zoniet moet Vlaanderen het Vlaams

al dan niet met eerdere ervaring

dat ook is.

Decreet betreffende de zorg en

in de zorg – te reactiveren richting

bijstandsverlening uitvoeren.

de ouderenzorg.

25

5.

Innoveren: geen ‘leuke extra’ maar een noodzaak Innoveren? Ja, we willen wel, maar in de zorgsector wordt innovatie

Vlozo stelt voor:

nog te vaak als een ‘extra’ beschouwd. Daarmee gaan we volle-

Dat de Vlaamse regering vanaf

IT-innovaties minder eisen stelt

dig voorbij aan het feit dat innove-

2024 de maximale inzet van

rond rapportering aan voorzie-

ren een noodzaak is. Wie het niet

technologische en/of ICT-hulp-

ningen. Dit verlaagt de admi-

doet, wordt op een dag ingehaald

middelen stimuleert om het

nistratieve overlast voor deze

door de realiteit. En wordt gecon-

bestaand zorgpersoneel te ont-

voorzieningen.

fronteerd met problemen waar de

zorgen en hen de mogelijkheid

klassieke recepten geen antwoord

te geven meer tijd en aandacht

Dat de federale en regionale

op bieden. Vandaag wordt steeds

te geven aan de ouderen die ze

overheden het mogelijk maken

duidelijker wat dat betekent.

ondersteunen en verzorgen.

dat zowel de huisarts als de Coördinerend en Raadgevend Arts

Zonder innovatie zullen investe-

Dat de Vlaamse regering toestaat

in een woonzorgcentrum (CRA)

ringen in extra handen het perso-

dat een deel van van de Basiste-

beiden toegang hebben tot het

neelstekort in de ouderenzorg niet

gemoetkoming Zorg – indien er

elektronisch medisch dossier van

oplossen. De noden stijgen immers

vanwege het personeelstekort

een bewoner van een woon-

veel sneller dan handen kunnen

onvoldoende zorgpersoneel ge-

zorgcentrum en het elektronisch

volgen, tenminste als we de klassie-

vonden wordt – ook kan ingezet

patiëntendossier, en ook dat

ke recepten blijven volgen…

worden om ondersteunende

beide elektronische dossiers

technologische oplossingen te

gesynchroniseerd worden.

Innovatie moet én kan ons helpen

bekostigen.

Dat de Vlaamse regering jaarlijks

om met hetzelfde aantal handen meer en betere zorg te bieden aan

Dat de Vlaamse regering de

een voldoende groot budget

meer mensen. Door daarbij in te

Vlaamse ouderenzorgvoorzie-

voorziet om zorginnovatie te

zetten op de ‘caring technology

ningen stimuleert richting én

stimuleren, te ondersteunen en

principles’ die de Koning Boude-

beloont na de succesvolle im-

uiteindelijk te implementeren in

wijnstichting ontwikkelde, kan dat

plementatie van technologische

de praktijk.

zonder aan warmte in te boeten,

innovatie die leidt tot concrete

integendeel.

positieve resultaten voor de ou-

Dat de Vlaamse regering de

dere en/of het zorgpersoneel.

ouderenzorgvoorzieningen blijvend en beter begeleidt in hun

Om dat te realiseren, moeten we structureel tijd en middelen vrijma-

Dat de Vlaamse administratie,

participatie aan de zogenaamde

ken voor innovatie. Het beleid moet

door meer en efficiënt gebruik

‘green deal’ en het duurzaam-

zorgorganisaties en bedrijven ook

te maken van technologische en

heidsbeleid.

ademruimte geven om gecontroleerd te experimenteren in plaats van hen te verstikken in regels.

26

Luistertip!

Hoe technologie de zorg kan ontzorgen: een podcast.

In deze podcast voelt Isabelle François, zorgexperten Kim Smets (Helan), Daan Aeyels (VOKA) en Guido Perremans (Vlozo) aan de tand over de uitdagingen en opportuniteiten in de brede zorgsector.

27

Vlozo Masterclass Vlozo en Thomas More bieden 16 masterclasses aan voor directeurs en zorgprofessionals in de ouderzorg.

Deze opleidingen brengen inzichten en vaardigheden bij om de zorgkwaliteit van uw zorgorganisatie te optimaliseren en om klaar te zijn voor de uitdagingen van morgen.

4 opleidingsdagen en een terugkomdag, 16 masterclasses, 6 professoren, 5 experten, maximum 20 deelnemers en 4 centrale topics: over financiering en organisatie gezondheidszorg, financiële gezondheid van woonzorgorganisaties, leiderschap en over persoonsgerichte warme kwalitatieve zorg.

Benieuwd naar meer?

Scan de QR-code en ontdek snel hoe de masterclasses van Vlozo en Thomas More uw zorgonderneming klaar maken voor de toekomst.

Vlozo vzw Koningsstraat 55, bus 6, 1000 Brussel www.vlozo.be @vlozovzw

@VzwVlozo

@vlozo vzw - Vlaams Onafhankelijk Zorgnetwerk