Embla eftir Óttar Orra Guðmundsson

Eftir látlausa vinnu er tímaritið klárt. Embla er tímarit um spennu, hasar og fallegustu listina sem finnst í öllum heiminum húðflúr, markmið þess er að veita nýjan innblástur á efni tímaritsins og fræða lesandann um jaðaríþróttir og húðflúr. Ég hef alltaf haft þörf á hasar og spennu frá jaðaríþróttum í lífi mínu og er einnig mikill áhugamaður um húðflúr. Ástríða mín á þessum hlutum hefur komið til þess að þetta tímarit fær að líta dagsins ljós.

Ritstjórn Óttar Orri Guðmundsson

Nemendamynd Tjörvi Valsson

Ég vill þakka kennurunum úr grunnnáminu sem og kennurunum sem haldið hafa utan um sérsvið Grafískrar miðlunar. Einnig langar mér að þakka öllum þeim sem hjálpuðu mér að setja þetta tímarit saman.

Útgefandi Tækniskólinn

Prentun Upplýsingatækniskólinn

Skemmtu þér! Óttar Orri Guðmundsson

Letur meginmál: Univers 45 light – 9/13 pt. meginmál negatívt: Univers 55 roman – 9/13 pt. millifyrirsagnir: Univers 65 bold – 9/13 pt.

Ég heiti Óttar Orri Guðmundsson og er fæddur árið 2001. Ég bý á „Sunny“ Seltjarnarnesi, þar sem ég hef búið frá því að ég fæddist. Ég mun útskrifast í vor úr Grafískri miðlun en ég get samt ekki sagt að Grafísk miðlun hafi verið mitt fyrsta val fyrir nám. Þegar ég sótti um nám við Tækniskólann eftir grunnskóla stefndi ég á að fara í Kvikmyndatækni en þar sem maður þarf að vera búinn með tvær annir af framhaldsskóla námi til að geta sótt um þá fór ég í grunnnám upplýsinga og fjölmiðla. Eftir tvær annir af grunnnáminu ákvað ég að reyna að komast inn í Kvikmyndatækni en svo gekk ekki. Ég hélt áfram í grunnnáminu og sótti einu ári seinna um í Grafíska miðlun eftir nokkra skemmtilega áfanga hjá Helgu Tómasdóttur og Brynhildi Björnsdóttur. Ég er adrenalínfíkill og elska allt sem er hættu­legt, sem sagt jaðaríþróttir. Helstu íþróttirnar sem ég stunda eru snjóbretti og motorcross. Ég og pabbi erum hálfgerðir mótorhjólasafnarar og eigum sex hjól saman. Ég er mikill áhugamaður húðflúra og fékk ég mitt fyrsta flúr í fyrra. Ég elska tónlist og held mikið upp á rapp en hlusta samt á allt nema popp. Draumurinn minn er að vinna í prentsmiðju sem prentsmiður eða á auglýsingastofu. Mitt uppáhalds forrit er Indesign.

Skilgreining Skilgreiningin á öfgakenndum íþróttum eða jaðar­ íþróttum er ekki nákvæm og uppruni skilmálanna er óljós en þær náðu vinsældum á tíunda áratugnum þegar það var sótt af markaðsfyrirtækjum til að kynna X Games og þegar Extreme Sports Channel og Extreme Sports Company voru stofnuð. Nú nýverið er skilgreiningin sem oft er notuð úr rann­ sóknum „samkeppni (samanburður eða sjálfsmat) starfsemi þar sem þátttakandinn verður fyrir náttúrulegum eða óvenjulegum líkamlegum og andlegum áskorunum eins og hraði, hæð, dýpi eða náttúruöflum og þar sem hröð og nákvæm Hugræn vinnsla kann að vera nauðsynleg til að árangursríkur árangur náist“ Dr. Rhonda Cohen skrifaði þetta í rannsókn sína árið 2012. Þrátt fyrir að notkun hugtakið „öfga íþrótt“ hafi breiðst út alls staðar til að lýsa fjölmörgum mis­ munandi athöfnum, nákvæmlega hvaða íþróttir eru taldar „öfgakenndar“ er umdeilanlegt. Það eru þó nokkur einkenni sem eru algengust í flestum öfgakenndum íþróttum. Þótt jaðaríþróttir séu ekki í einkarétt ungmenna hafa tilhneigingar jaðaríþrótta til að vera vinsælli hjá yngri kynslóðum. Jaðaríþróttir eru einnig sjaldan beittar af skólum vegna námsefnis síns í líkamsrækt. Jaðaríþróttir hafa tilhneigingu til að vera einangraðar en margar vinsælar hefðbundnar íþróttir (river rafting og paintball eru athyglisverðar undantekningar, þar sem þær eru stundaðar í liðum). Starfsemi sem flokkuð er eftir fjölmiðlum sem jaðaríþróttagreinar er frábrugðin hefðbundnum íþróttum vegna meiri fjölda í eðli sínu stjórnlausara breytinga. Þessar umhverfisbreytingar eru oft tengdar veðri og landslagi, þar með talið vindur, snjór, vatn og fjöll. Vegna þess að ekki er hægt

að stjórna þessum náttúrufyrirbærum hafa þau óhjákvæmileg áhrif á niðurstöðu viðkomandi at­ hafnar eða atburðar. Í hefðbundnum íþróttamótum keppa íþrótta­menn á móti hvor öðrum við stjórnaðar aðstæður. Þó að það sé hægt að búa til stjórnaða íþróttaviðburði eins og X Games, þá eru til umhverfisbreytingar sem ekki er hægt að halda stöðugum fyrir alla íþróttamenn. Sem dæmi má nefna breytt snjóskilyrði fyrir snjóbrettafólk, björg og ís gæði fyrir fjallgöngumenn og ölduhæð og lögun fyrir brimbrettafólk. Þó að hægt sé að nota hefðbundin viðmið um íþróttamat við mat á frammistöðu (vegalengd, tíma, stig o.s.frv.) Eru jaðaríþróttamenn oft metnir með huglægari og fagurfræðilegum forsendum. Þetta hefur í för með sér tilhneigingu til að hafna sameinuðum dómsaðferðum þar sem mismun­ andi íþróttagreinar nota eigin hugsjónir og hafa raunar getu til að þróa matsstaðla sína með nýjum straumum eða þróun í íþróttunum. Saga Uppruni fráviks hugtaksins „öfga íþróttir“ frá „íþróttum“ gæti átt sér stað á sjötta áratugnum þegar útlit er á setningu sem venjulega, en rang­ lega, er rakin til Ernest Hemingway. Setningin er: „Það eru aðeins þrjár íþróttagreinar: nauta­ bardagar, mótorhlaup og fjallamennska; allir hinir eru bara leikir.“ Afleiðingar orðasambandsins voru þær að orðið „íþrótt“ skilgreindi athafnir þar sem maður gæti verið drepinn. Önnur aðgerðin er kölluð „leikur“. Hugtakið gæti hafa verið fundið upp af annaðhvort rithöfundinum Barnaby Conrad eða bifreiðarithöfundinum Ken Purdy.

Dangerous Sports Club klúbburinn í há­ skólanum í Oxford á Englandi var stofnaður af David Kirke, Chris Baker, Ed Hulton og Alan Weston. Þeir vöktu fyrst athygli almennings með því að finna upp nútíma bungee jump, með því að gera fyrstu nútíma stökkin 1. apríl 1979, frá Clifton Suspension Bridge, Bristol, Englandi. Þeir fylgdu átaki Clifton Bridge með stökki frá Golden Gate brúnni í San Francisco, Kaliforníu (þar með talið fyrsta kvenkyns stökk af Jane Wilmot), og með sjónvarpsstökki frá Royal Gorge Suspension Bridge í Colorado, styrkt af og sýnt í vinsæla bandaríska sjónvarpsþáttinum That’s Incredible! Stungusprengja var meðhöndluð sem nýjung í nokkur ár, varð síðan æra fyrir ungt fólk og er

nú rótgróin atvinnugrein fyrir spennuleitendur. Klúbburinn brautryðjaði einnig súrrealískt skíði og hélt þrjá viðburði í St. Moritz í Sviss þar sem keppendum var gert að móta skúlptúr sem var festur á skíðum og hjóla hann niður fjall. Atburðurinn náði takmörkum sínum þegar klúbburinn kom til St. Moritz með London tvíþilfari strætó, vildu senda hann niður brekkurnar og svissnesku úrræði stjórnenda neituðu. Önnur starfsemi klúbbsins var meðal annars leiðangur með svif frá virkum eldfjöllum; sjósetja risastórar (20 m) plastskúfur með flugmönnum hengdum í miðjunni (zorbing); míkróflug; og BASE stökk (á fyrstu dögum þessarar íþróttar). Undanfarna áratugi hefur hugtakið jaðaríþrótt verið kynnt enn frekar eftir að Extreme Sports Channel, Extreme.com var sett af stað og síðan X Games, fjölíþróttaviðburður var stofnaður og þróaður af ESPN. Fyrstu X-Games (kallaðir Extreme Games 1995) voru haldnir í Newport, Providence, Mount Snow og Vermont í Banda­ ríkjunum.

◊ Aukahlutir ◊ Öryggisbúnaður ◊ Dekk

Motorcross Motocross er tegund af mótorhjólaakstri utan vega sem haldin er á lokuðum torfærurbrautum. Motocross þróaðist fyrst í Bretlandi úr keppni mótorhjólaprófa, svo sem fyrsta ársfjórðungslega prófinu í Auto-Cycle Clubs árið 1909 og Scottish Six Days Trial sem hófst árið 1912. Þegar skipu­ leggjendur gáfu sig frá viðkvæmu jafnvægi og strangri stigagjöf í þágu kappaksturs um að verða fljótasti kappinn til ljúka, varð athæfið þekkt sem „hare scrambles“, sem sagðist eiga uppruna sinn í orðasambandinu, „sjaldgæfur gamall skrambi“ sem lýsir ein slík snemma keppni. Þrátt fyrir að vera þekkt fyrir að spretta í kappakstri í Bretlandi jókst íþróttin í vinsældum og keppnirnar urðu þekktar á alþjóðavettvangi sem “motocross racing”, með því að sameina franska orðið fyrir mótorhjól, motocyclette eða moto fyrir stuttu, í portmanteau með “cross country”. Fyrsta þekkta riðlakeppnin fór fram í Camberley, Surrey árið 1924. Á fjórða áratugnum jókst íþróttin vinsældir, sérstaklega í Bretlandi þar sem lið frá Birmingham Small Arms Company (BSA), Norton, Matchless, Rudge og AJS kepptu í mótunum. Torfæruhjól frá því tímabili voru lítið frábrugðin þeim sem notuð voru á götunni. Mikil samkeppni um harðgert landslag leiddi til tæknilegra endurbóta á mótor­hjólum. Stífir rammar létu víkja fyrir fjöðrunum snemma á fjórða áratugnum og sveifla í gaffal aftan í fjöðruninni birtist snemma á sjötta ára­ tugnum, nokkrum árum áður en framleiðendur innlimuðu það í

meirihluta framleiðslu götuhjóla. Tímabilið eftir seinni heimsstyrjöldina var stjórnað af BSA, sem var orðið stærsta mótorhjólafyrirtæki í heimi. ökuþórar BSA réðu ríkjum í alþjóðlegum keppnum allan fjórða áratuginn. Íþróttin þróaðist með hverju ári og fleiri og fleiri fyrirtæki sem framleiddu mótorhjól byrjuðu að framleiða motor­cross hjól. Í dag er keppt í flokkum sem mælast í stærð vélarinnar á hjólinu þínu, það eru þrír flokkar: 250 Motocross Class fyrir 0–125 cc tvígengis eða 150–250 cc 4 högga vélar, 450 Motocross Class fyrir 150–250 cc tvígengis eða 251–450 cc 4 högga vélar og flokkur fyrir konur. Snjóbretti Snjóbretti er afþreying og vetrarólympíuleika og Ólympíuleika fatlaðra sem felur í sér að komast niður snjóþekjaðu brekku meðan þú stendur á snjóbretti sem er fast við fætur kappans. Þróun snjóbrettisins var innblásin af hjólabrettum, sleða, brimbrettum og skíðum. Það var þróað í Bandaríkjunum á sjöunda áratugnum, varð vetrarólympíuíþrótt í Nagano árið 1998 og kom að lokum fram í Vetrarkeppni fatlaðra í Sochi árið 2014. Vinsældir þess (mældar með sölu búnaðar) í Bandaríkjunum náðu hámarki árið 2007 og hefur farið minnkandi síðan. Nútíma snjóbretti hófst árið 1965 þegar Sherman Poppen, verkfræðingur í Muskegon, Michigan, fann upp leikfang fyrir dætur sínar með því að festa tvö skíði saman og festa reipi í annan endann svo hann fengi stjórn þegar þær stóðu á borðinu og svifu niður á við. Dótið kallaði hann „snurfer“ (sameina snjó og ofgnótt) eftir konu sína Nancy, og leikfangið reyndist svo vinsælt meðal vina dætra sinna að Poppen leyfði framleiðandanum, Brunswick

Corporation, að selja um milljón snurfers á næsta áratug. Og einar árið 1966 voru yfir hálfa milljón „snurfers“ seldir. Seinni útgáfur af “snurfer” voru flatirr plankar úr tré með oddbeygju upp á oddinn með reipi tengt til að halda stjórn á borðinu og seinna líkön nær nútíma snjóbrettinu sem samanstendur af ýmsum íhlutum. Frumkvöðlarnir voru þó ekki allir frá Banda­ ríkjunum. Árið 1976 voru velskir hjólabretta­ áhugamenn, Jon Roberts og Pete Matthews, sem þróuðu sín eigin snjóbretti til að nota í staðbundni þurri brekku. Á sama tímabili, 1977, kom Jake Burton Carpenter, sem hafði haft gaman af snurfing frá 14 ára aldri, hreif mann­fjöldann í snurfkeppni í Michigan með bindingar sem hann hafði hannað til að festa fæturna á borðinu. Sama ár stofnaði hann Burton Snowboards í Londonderry, Vermont. „Snjóbrettin“ voru úr tréplönkum sem voru sveigjanleg og höfðu vatnsskíðafótagildrur. Mjög fáir tóku upp snjóbretti vegna þess að verð borðsins var talið of hátt í 38 dollarar og var ekki leyfilegt á mörgum skíðum, en að lokum yrði Burton stærsta snjóbretta fyrirtækið í bransanum. fyrstu hannanir Burton á borðum með bindingum varð ráðandi einkenni snjóbrettis. Fyrsta keppnin til að bjóða upp á verðlaunafé var National Snurfing Championship, sem haldin var í Muskegon State Park í Muskegon Michigan. Árið 1979 kom Jake Burton Carpenter frá Vermont til að keppa með snjóbretti eftir sinni eigin hönnun. Mótmælt var um að Jake keppti á bretti sem var ekki snurfer. Paul Graves og fleiri vildu að Jake fengi að keppa. „Breytt“ „Opin“ deild var stofnuð og Jake sem eini keppandinn í þeirri deild vann. Sú keppni var talin fyrsta keppni snjóbrettanna og er upphaf þess sem nú er orðið samkeppnishæft snjóbretti. Ken Kampenga, John Asmussen og Jim Trim skiptu 1., 2. og 3. sæti í Standard-keppninni

með bestu 2 samanlagðu tímunum 24.71, 25.02 og 25.41 sekúndum og Jake Carpenter vann verðlaunafé sem eini þátttakandinn í „opnu“ deildinni með tíma 26.35 sekúndur. Árið 1980 flutti viðburðurinn í Vetraríþróttagarðinn Pando nálægt Grand Rapids, Michigan vegna skorts á snjó sama árið á upphaflega vettvanginum. Eftir því sem snjóbretti urðu vinsælli á áttunda og níunda áratugnum, voru brautryðjendur eins og Dimitrije Milovich (stofnandi Winterstick frá Salt Lake City, Utah), Jake Burton Carpenter (stofnandi Burton Snowboards frá Londonderry, Vermont), Tom Sims (stofnandi Sims Snowboards), og Mike Olson (stofnandi Gnu Snowboards) komu með nýja hönnun á borðum og búnaði sem hægt og rólega þróaðist í snjóbrettin og annan skyldan búnað sem notaður er í dag. Frá þessari þróun saman­ stendur nútíma snjóbretta búnaður venjulega af snjóbretti með sér­ hæfðum bindingum og sérstökum bretta­ skóm. Upphaflega tóku skíðasvæðin upp íþróttina á mun hægari hraða en almenningur vetraríþrótta. Reyndar var í mörg ár mikill fjand­ skapur milli skíðafólks og snjóbrettafólks, sem leiddi til áfram­ haldandi skíði vs snjóbretti ádeilum. fyrstu snjóbrettin voru bönnuð frá skíðabrekkum af embættismönnum í garðinum. Í nokkur ár þurftu snjóbrettamenn að taka lítið hæfnismat áður en þeir fengu að fara í stólalyfturnar. Talið var að ólærður snjóbrettamaður þurrkaði snjóinn af fjallinu. Árið 1985 leyfðu aðeins sjö prósent bandarískra skíðasvæða snjóbretti, með svipað hlutfall í Evrópu. Eftir því sem búnaður og færni batnaði varð snjóbretti smám saman meira samþykkt. Árið 1990 voru flest skíðasvæði með sérstakar brekkur fyrir snjóbretti. Nú leyfa um það bil 97% allra skíðasvæða í Norður-Ameríku og Evrópu snjóbretti og meira en helmingur hefur stökkpalla, handrið og half pipes.

Fyrstu staðalímyndir snjóbrettafólks voru meðal annars „latur“, „grungy“, „pönk“, „hasshausar“, „vandræðaunglingar“ og fjölmargir aðrir, sem margir tengjast líka hjólabrettum og brimbrettum. Þessar staðalímyndir geta þó verið álitnar „úr stíl“. Snjóbretti hefur orðið íþrótt sem nær yfir mjög fjölbreyttan alþjóðlegan hóp og fjölmargir aðdáendur, svo mikið að það er ekki lengur hægt að staðalímynda svo stórt samfélag. Ástæðurnar fyrir þessum deyjandi staðalímyndum fela í sér hversu almenn og vinsæl íþróttin er orðin, en áfallsþátturinn þegar snjóbretti hefur farið hratt af stað í hlíðunum. Skíðafólk og snjóbrettafólk er að venjast hvort öðru og sýna meiri virðingu fyrir hvort öðru á fjallinu. „Dæmigerð staðal­ímynd íþróttarinnar er að breytast þegar áhorfenda­ hópurinn breytist“. Hjólabretti Hjólabretti er jaðaríþrótt sem felur í sér að renna sér og framkvæma brellur með hjólabretti, svo og afþreyingarstarfsemi, listgrein, starf afþreyingariðnaðar og ferðamáta. Hjólabretti hefur verið mótað og haft áhrif á marga sem hafa áhuga á hjólabrettum í gegnum tíðina. Í skýrslu frá 2009 kom í ljós að hjólabrettamarkaðurinn er áætlaður um 4,8 milljarðar dala í árlegum tekjum með 11,08 milljónir virkra hjólabretta áhugamanna í heiminum. Árið 2016 var tilkynnt að hjólabretti myndu taka þátt á sumarólympíuleikunum 2020 í Tókýó. Síðan á áttunda áratugnum hafa hjóla­ brettagarðar verið smíðaðir sérstaklega til notkunar fyrir hjólabretti, BMX hjól og mjög nýlega hlaupahjól. Hjólabretti eru þó orðin umdeild á svæðum þar sem starfsemin, þó ólögleg, hafi skemmt kannta á gangstéttum, grjóthleðslur, tröppur, bekki, torg og almenningsgarða. Fyrstu hjólabrettin byrjuðu sem trékassar, eða bretti, með hjólaskauta hjól fest við botninn. Grindahlauparar voru á undan hjólabrettum, með tré rimlakassa fest við nefið (framan borðsins), sem myndaði leðurstýri. Kassarnir síðar breyttust í planka, svipað og hjólabrettin eru í dag. Eins og við þekkjum hjólabretti í dag, fæddist líklegast einhvern tíman seint á fjórða

áratugnum, eða snemma á sjötta áratugnum, þegar brimbrettakappar í Kaliforníu vildu gera eitthvað þegar öldurnar voru flatar. Þetta var kallað „gangstéttar brimbrettabrun“ - ný brettabrun á gangstéttinni þar sem íþrótt brimbretta varð mjög vinsæl. Enginn veit hver bjó til fyrsta hjólabrettið, það virðist sem nokkrir hafi komið með svipaðar hugmyndir á svipuðum tíma. Fyrstu framleiddu hjólabrettin voru pöntuð af brimbrettvaverslun í Los Angeles, Kaliforníu, sem ætluð voru notendum brimbrettaköppum á þeim tíma sem öldur voru lágar. Verslunareigandinn, Bill Richard, gerði samning við Chicago Roller Skate Company um að framleiða sett af hjólabrettta hjólum, sem þeir festu við ferköntuð tréspjöld. Samkvæmt því voru upphaflega hjólabrettakappar kallaðir “gangstéttarbrimbrettakappar” og fyrstu hjólabrettakapparnir hermdu eftir brimbrettastíl og æfingum og gerðu þær berfættir. Á sjöunda áratugnum hóf lítill fjöldi brimbretta­ framleiðenda í Suður-Kaliforníu eins og Jack’s, Kips ‘, Hobie, Bing og Makaha að smíða hjólabretti sem líktust litlum brimbrettum og settu saman teymi til að kynna vörur sínar. Ein af fyrstu Hjólabretta sýningum var styrkt af stofnanda Makaha, Larry Stevenson, árið 1963 og var haldin í Pier Avenue Junior High School í Hermosa Beach, Kaliforníu. Nokkur af þessum sömu liðum hjólabrettakappa voru einnig með í sjónvarpsþátt sem kallaður var „Surf’s Up“ árið 1964, í boði Stan Richards, sem hjálpaði til við að kynna hjólabretti sem eitthvað nýtt og skemmtilegt að gera. Þegar vinsældir hjólabretta fóru að aukast var fyrsta hjólabrettatímaritið, The Quarterly Skate­ boarder, gefið út árið 1964. John Severson, sem gaf út tímaritið, skrifaði í fyrstu ritstjórn sinni: Hjólabrettamenn nútímans eru stofn­endur í þessari íþrótt - þeir eru braut­ ryðjendur - þeir eru þeir fyrstu. Það er engin saga í Hjólabrettum, það er búið til núna af þér. Verið er að móta íþróttina og við teljum að gera rétt núna muni leiða til bjartrar framtíðar fyrir íþróttina. Nú þegar eru stormský

á sjóndeildarhringnum þar sem andstæðingar íþróttarinnar tala um bönn og takmarkanir. Tímaritið gaf aðeins út fjögur tölublöð en hóf útgáfu á ný sem Skateboarder árið 1975. Fyrsta útsendinging af alvöru hjólabrettakeppni var Skateboarding Championship árið 1965, sem haldin var í Anaheim, Kaliforníu og útsend á ABC World Wide Sports of Sports. Vegna þess að hjólabretti var ný íþrótt á þessum tíma voru aðeins tvær upprunalegar greinar á mótinu: flatland freestyle og slalom downhill racing. Árið 2001 hafði hjólabretti náð svo miklum vinsældum að fleiri Ameríkubúar undir 18 ára aldri hjóluðu á hjólabretti (10,6 milljónir) en spiluðu hafnabolta (8,2 milljónir), þó að hefð­bundnar skipulagðar liðsíþróttir réðu enn um unglinga­ áætlanir í heildina. Hjólabretti og skautapartar fóru að skoða og nota á fjölbreyttar nýjar leiðir til að bæta við bóklegum kennslustundum í skólum, þar á meðal ný óhefðbundin líkamsræktarbretti, eins og Skatepass og Skateistan, til að hvetja unglinga til betri mætingar, sjálfsaga og sjálfstraust. Þetta byggðist einnig á heilbrigðum líkamlegum tækifærum. Kennarar skildu að hjólabretti gátu verið notuð til að koma þátttakendum í vöðva- og beinstyrkingu og jafnvægi, svo og jákvæð áhrif sem það getur haft á æskuna við að kenna þeim gagnkvæma virðingu, félagslega net, listræna tjáningu og þakklæti fyrir umhverfi sínu.

Hjólabretti skemma lögun þéttbýlis eins og gangstéttir, bekki og syllur þegar hjólabrettamenn framkvæma „grind“ og aðrar brellur á þessum flötum. Einkarekinn iðnaður hefur brugðist við þessu vandamáli með því að nota tæki til að hindra þessar brellur, svo sem Skatestopper, í þeim tilgangi að koma í veg fyrir frekari skemmdir og draga úr hjólabretta notkun á þessum flötum.

LISTI YFIR BESTU HJÓLABRETTAKAPPANA ÁRIÐ 2019 SÆTI

KAPPI

LAND

1

Nyjah Huston

Bandaríkin

2

Pedro Barros

Brasilía

3

Alex Sorgente

Bandaríkin

4

Luan Oliveira

Brasilía

Húðflúr er ein tegund af líkamsbreytingum þar sem hönnun er gerð með því að setja blek og litarefni, annað hvort óafmáanleg eða tímabundið, í húðlagið á húðinni til að breyta litarefninu. Húðflúr fellur í þrjá breiða flokka: eingöngu skreytingar (án sérstakar merkingar), táknrænt (með sérstaka merkingu sem viðkomandiaðili setur) og myndræn (lýsing á tiltekinni persónu eða hlut). Að auki er hægt að nota húðflúr til að bera kennsl á búfénaði, húðflúr á eyrum á búfénaði sem tegund af vörumerkingu. Saga Varðveitt húðflúr á fornum múmíum mann­ vistarleifum leiðir í ljós að húðflúr hafa verið stunduð víða um heim í margar aldir. Árið 2015 greindi vísindalegt mat á aldri tveggja elstu þekktu húðflúruðu múmíuna Ötzi sem elsta dæmið sem þá var þekkt. Þessi líkami, með 61 húðflúr, fannst innbyggður í jökulís í Ölpunum og var frá 3250 f.Kr. Árið 2018 fundust elstu fígúratífu húðflúr í heiminum á tveimur múmíum frá Egyptalandi sem eru frá 3351 til 3017 f.Kr. Forn húðflúr var mest stundað meðal Ástróna. Þetta var ein af fyrstu tæknunum

sem Proto-Austronesians þróuðu í Taívan og við strönd Suður-Kína áður en að minnsta kosti 1500 f.Kr., áður en Austronesía stækkaði til eyja Indó-Kyrrahafsins. Upphaflega hefur það verið tengt við hausveiðara. Húðflúr hefðir, þ.mt húðflúr í andliti, er að finna meðal allra undirhópa í Austronesíu, þar á meðal tæverskum frumbyggjum, Suðureyjum í Eyjum, Míkróníumönnum, Pólýnesum og Malasíu. Austurríkismenn notuðu einkennandi skinnstungutækni með húð, með því að nota litíð bretti og göt í verki úr sítrusþyrnum, fisk­ beini, beinum og ostruskeljum. Fornar húðflúr hefðir hafa einnig verið stað­ festar hjá Papúumönnum og Melanesíuríkjum með notkun þeirra á áberandi obsidian húð­ götum. Nokkur fornleifasvæði með þessum áhöldum tengjast flutningi Austróna til Papúa Nýju Gíneu og Melanesíu. En aðrir staðir eru eldri en útrásarströndin, sem eru frá 1650 til 2000 f.Kr., sem bendir til þess að áður hafi verið um húðflúr hefðir að ræða á svæðinu. Í Bandaríkjunum voru flest húðflúr unnin af fjölnískum og japönskum áhugamönnum, voru húðflúrlistamenn eftirsóttir í hafnarborgum um allan heim, sérstaklega af sjómönnum í Evrópu og Ameríku. Fyrsti húðfúrlistamaðurinn í

2020

ár

Since

l ó ð, S viti o g T

B

Bandaríkjunum var þýskur innflytjandi, Martin Hildebrandt. Hann opnaði verslun í New York árið 1846 og varð fljótt vinsæll í bandarísku borgarastyrjöldinni meðal hermanna og sjómanna beggja herdeildar sambandsríkja og samtaka. Hildebrandt byrjaði að ferðast frá búðum til herbúða til að húðflúra hermenn, sem jók vinsældir hans og fæddi einnig þá hefð að fá sér húðflúr meðan hann var bandarískur þjónsmaður. Fljótlega eftir borgarastyrjöldina urðu húðflúr í tísku meðal ungmenna í yfirstéttinni. Þessi þróun hélst fram að upphafi fyrri heimsstyrjaldar. Uppfinning rafmagns húðflúr vélar olli vinsældum húðflúra meðal auðmanna. Vélin gerði húðflúraðferðina bæði mun auðveldari og ódýrari og útrýmdi þannig stöðutákni húðflúra sem áður var haldið, þar sem þau voru nú hagkvæm fyrir alla þjóðfélagsfræðilega flokka. Stöðutákn húðflúra færðist frá framsetningu auðs yfir í merki sem venjulega sést á uppreisnarmönnum og glæpamönnum. Þrátt fyrir þessa breytingu voru húðflúr vinsæl meðal herþjónustumanna, hefð sem heldur áfram í dag. Árið 1975 voru aðeins 40 húðflúrlistamenn í landinu, aðallega sterkir curmudgeons sem eyddu árum saman í að læra viðskipti sín og stundir í að fullkomna húðflúr. Árið 1980 voru meira en 5.000 sjálfkjörnir húðflúrmeistarar. Þeir birtust á einni nóttu til að mæta mikilli eftirsókn í húðsmúrviðskiptum. Margar rann­ sóknir hafa verið gerðar á húðflúruðum íbúum og sýn samfélagsins á húðflúr. Í júní 2006 birti Journal of the American Academy of Dermatology niðurstöður símakönnunar frá 2004. Í ljós kom að 36% Bandaríkjamanna á aldrinum 18–29 ára, 24% þeirra 30-40 ára og 15% þeirra 41–51 var með húðflúr. Í september 2006 gerði Pew Research Center símakönnun þar sem kom í ljós að 36% Bandaríkjamanna á aldrinum 18–25 ára, 40% þeirra 26–40 ára og 10% þeirra 41–64 ára höfðu húðflúr. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að kynslóð X og Millennials tjái sig með útliti sínu og húðflúr væru vinsæl í formi tjáningar sjálfs. Í janúar 2008 áætlaði könnun, sem gerð var á netinu

af Harris Interactive, að 14% allra fullorðinna í Bandaríkjunum hafi húðflúr, aðeins niður frá 2003, þegar 16% voru með húðflúr. Meðal aldurshópa eru 9% þeirra á aldrinum 18–24 ára, 32% þeirra 25–29, 25% þeirra 30–39 ára og 12% þeirra 40–49 ára sem eru með húðflúr eins og 8% þeirra 50–64 ára. Karlar eru aðeins líklegri til að hafa húðflúr en konur samkvæmt þessum könnunum. Ferlið Húðflúr felur í sér að litarefni er sett í húðina, lagið af húðvef sem liggur að baki húðþekju. Eftir upphaflega inndælingu dreifist litarefni um einsleitt skemmt lag niður í gegnum húðþekju og efri húð, þar sem nærvera erlends efnis virkjar háþróun ónæmiskerfisins til að láta litarefnið agna upp. Þegar gróun gengur yfir flagnast skemmd húðþekjan í burtu (útrýma yfirborðs litarefni) en dýpra í myndunarvef húðarinnar, sem er síðar breytt í bandvef með kollagenvöxt. Þetta lagar efri húð þar, þar sem litarefni er enn föst innan nokkurra kynslóða átfrumna og einbeitir sér að

lokum að lagi rétt fyrir neðan húð / húðþekju. Nærvera þess þar er stöðug, en til langs tíma (áratugar) hefur litarefnið tilhneigingu til að fara dýpra í húðina og skýra frá niðurbroti smáatriða í gömlum húðflúrum. Heilsufarsáhætta Vegna þess að það þarf að brjóta húðvörnina, þá fylgir húðflúr heilsufarsleg áhætta, þ.mt sýking og ofnæmisviðbrögð. Húðflúr getur verið óþægilegt vegna sársauka sem fer eftir svæðinu og hversu mikið kjöt eða fita er á því svæði og það getur leitt til þess að maður fari í yfirlið. Nútíma húðflúrlistamenn draga úr áhættu með því að fylgja almennum varúðarráðstöfunum sem vinna með einnota hluti og dauðhreinsa búnað þeirra eftir hverja notkun. Mörg lögsagnarumhverfi krefjast þess að húðflúrlistamenn hafi æfingar í sýkla í blóði eins og hjá Rauða krossinum og OSHA. Frá og með 2009 (í Bandaríkjunum) hefur ekki verið greint frá neinum tilvikum um HIV sem smituðust vegna húðflúrs.

FORVINNSLA

PRENTUN

FRÁGANGUR

ALHLIÐA PRENTÞJÓNUSTA

Grafía stéttarfélag varð nýlega eitt af aðildarfélögum Rafiðnaðarsambands Íslands. Ávinningur sameingarinnar verður mikill fyrir félagsmenn Grafíu. Kynntu þér réttindin þín og fáðu frekari upplýsingar inn á heimasíðunni okkar. www.grafia.is