ASKUR - Vor 2025

Framtíðin bíður upp á marga möguleika Símenntun frá fyrsta degi... Prent-og miðlunargreinar eru skapandi og þróast hratt. Til að ná árangri skiptir máli að bæta við þekkingu frá fyrsta degi. IÐAN fylgir þér frá útskrift allan starfsferilinn og býður upp á símenntun með fjölbreyttum námskeiðum sem taka mið af breytingum og tækniþróun í faginu.

•

Fræðslusetur

•

Námskeið

•

Endurmenntun

•

Fyrirtækjaþjónusta

•

Fræðsla

•

Hæfnismat

•

Raunfærnimat

Hlynur Ögmundsson

Opnunartímar: MÁN – FIM 9:00 –16:00 FÖSTUDAGAR 9:00 –14:00

Vatnagarðar 20 | 104 Reykjavík | Sími 590 6400 idan@idan.is | www.idan.is

Umbrot og hönnun: Nemendur vorannar 2025

Samsetning tímarits: Ísabella Ethel Kristjánsdóttir Sóldís Birta Magnúsdóttir

Hönnun forsíðu: Rósa María Hansen

Hönnun efnisyfirlits: Sóldís Birta Magnúsdóttir

Leiðari Skólaárið var viðburðaríkt. Við vorum fyrsti hópurinn sem hóf nám á sérsviðinu í nýju húsnæði skólans í Vatnsholti, þar sem öll aðstaðan er loksins komin á eina hæð. Við nutum okkar vel í náminu og lærðum ótrúlega margt frá okkar yndislegu kennurum. Við fengum okkar eigin heimastofu og hengdum upp „hot wall“ sem vakti mikla athygli hjá þeim ófáu gestum sem heimsóttu okkur í gegnum námið. Nokkur úr hópnum tóku þátt á Íslandsmóti iðnog verkgreina í grafískri miðlun, á meðan önnur kynntu námið fyrir grunnskólanemum á Mín framtíð viðburðinum í Laugardalshöll. Verkefnin í náminu hafa verið fjölbreytt og krefjandi. Við kynntumst hinni heilögu þrenningu – InDesign, Illustrator og Photoshop – auk fjölda annarra forrita sem hjálpuðu okkur að þróa hæfni okkar sem grafískir miðlarar. Askur er sameiginlegt tímarit okkar útskriftarnema í grafískri miðlun og endurspeglar þá miklu vinnu sem við höfum lagt í námið. Hér fáið þið innsýn í áhugamál okkar, persónulegan stíl og þá hæfni sem við höfum tileinkað okkur í náminu. Við vonum að efnið veiti ykkur innblástur og gefi góða mynd af þeim fjölbreyttu tækifærum sem nám í grafískri miðlun býður upp á. Njóttu lestursins!

Auglýsingar á kápu: Iðan – Hlynur Ögmundsson Litlaprent – Anna Lóa Óskarsdóttir Grafía – Sóldís Birta Magnúsdóttir

Nemamyndir: Nemendur á ljósmyndasviði

Útgefandi: Tækniskólinn

Prentun: Upplýsingatækniskólinn

Frágangur: Litlaprent

Pappír: Innsíður – UPM Digi Finesse 130g m2 Kápa – UPM Digi Finesse 170g m2

Letur í meginmáli: Univers 45 Light 9/13 pt Univers 55 Roman 9/13 pt Univers 65 Bold 9/13 pt

EFNISYFIRLIT

4 14 24 34 44 54

64 74 84 94 104 112

4

ASKUR

Rósa MaRía Ég heiti Rósa María Hansen, ég er fædd í Reykjavík árið 1994. Ég ólst upp í Mosfellsbæ og flutti síðan snemma á Kjalarnes, þar sem ég bjó til tvítugs. Eftir það flutti ég til Sälen í Svíþjóð, þar sem ég lék mér á snjóbretti og kynntist manninum mínum. Stuttu seinna flutti ég til Stokkhólms að búa með manninum mínum þar sem við bjuggum saman í nokkur ár. Árið 2018 flutti ég aftur heim til Íslands og byrjaði að reka fyrirtæki með margvíslegum verkefnum, þar á meðal matvælaframleiðslu, matvöruverslun, veitingastað og matarvagn. Árið 2020 eignaðist ég eldri stelpuna mína og síðan þá yngri árið 2022. Í maí 2023 ákvað ég að segja skilið við fyrirtækjareksturinn og sækja um nám í Tækniskólanum til að þróa enn frekar færni mína. Í dag bý ég í Mosfellsbæ með fjölskyldunni minni. Ég er vegan, stunda langhlaup og hef mikinn áhuga á hlaupum, sem gefa mér bæði orku og innblástur. Ég elska hönnun og allskonar föndur, og mér finnst ótrúlega gaman að skapa. Grafísk miðlun hefur verið skemmtilegt og krefjandi nám, sérstaklega með fram því að hugsa um börn, heimili og æfa fyrir ultra hlaup EN ÞETTA TÓKST!

5

ASKUR

Levi’s 501

Tákn um Tísku og uppreisn

og uppreisn, urðu Levi’s 501 gallabuxur eitt af mikilvægum táknum unglinga­ og mótmælahefða. Í 1950s og 1960s fóru helstu kvikmyndastjörnur og tónlistarmenn að bera þær, og þannig voru þær fljótt tengdar við menningarlega hreyfingar eins og hippamenninguna og rock ‘n’ roll. Levi’s 501 varð tákn fyrir sjálfstæði og útfærslu einstaklingsins, þar sem bæði unglingar og fullorðnir töldu þær vera tákn um einfaldleika og óháð viðhorf. Þá voru þær oft bærðar sem hluti af óformlegum stíl sem einkenndi 20. aldar tísku. Endurbætur og breytingar

Levi’s 501 gallabuxur eru ekki aðeins fatnaður – þær eru táknmynd af tísku, menningu og hefð. Þessar klassísku buxur frá Levi Strauss & Co. hafa haft gríðarlega áhrif á tískuvæðingu og eru jafnvel enn meðal vinsælustu gallabuxna í heimi, þrátt fyrir að hafa verið fyrst kynntar fyrir meira en 140 árum.

Myndir fengnar á Unsplash.com

Saga Levi’s 501 Levi’s 501 gallabuxur áttu upphaf sitt í Banda­ ríkjunum árið 1873 þegar Levi Strauss, verslunarmaður og kaupmaður frá San Francisco, fékk einkaleyfi fyrir fyrsta parið af gallabuxum. Þessar buxur voru hannaðar til að standast mikla notkun verkamanna sem unnu við erfiðar aðstæður í námum og á byggingarsvæðum. Þar sem þær voru úr sterkum denim efni og styrktar með messingsnöpum, urðu þær fljótt mjög vinsælar meðal verkamanna. Frá upphafi hafa Levi’s 501 buxur verið tákn fyrir styrk og endingu. Með tímanum urðu þær ekki aðeins vinnuföt, heldur einnig tákn um uppreisn og sjálfstæði, sérstaklega í unglingamenningu. Vinsældir og Menningarleg Áhrif Á 20. öldinni, þegar ungt fólk í Bandaríkjunum byrjaði að sameinast um hugmyndir um frelsi

Þrátt fyrir að Levi’s 501 hafi haldið við upprunalegu hönnunina í stórum dráttum, hafa þær verið í sífelldri þróun. Buxurnar hafa tekið á sig nýja útlit og snert af nýjum tískustílum, frá víðum og afslöppuðum skurðum yfir í þrengri snið. Þetta hefur gert þær að enn meira fjölhæfu og aðgengilegu fyrir alla, frá því að vera vinnuföt yfir í fullkomið val fyrir bæði hversdagslíf og fínni tilefni. Í dag eru Levi’s 501 gallabuxur framleiddar í fjölbreyttum útfærslum og litum, og það eru margar útgáfur tilvaldar fyrir bæði konur og karla. Það sem gerir þær svo sérstakar er hvernig þær halda í sígilda eiginleika sína, en samt eru þær í takt við nútíma tísku og þróun. Levi’s 501 í nútímanum Levi’s 501 hefur staðist tímans tönn og eru enn í dag ein af mest seldu gallabuxum heims. Fyrirtækið hefur haldið í heiðri arfleifð sína, en hefur jafnframt þróað nýja, sjálfbærari framleiðslu­ aðferðir. Með aukinni áherslu á umhverfisvernd og sjálfbærni hefur Levi’s einbeitt sér að því að bjóða upp á gallabuxur sem eru framleiddar úr endurunnum efnum, sem hefur einnig aukið vinsældir vörunnar meðal þeirra sem hafa áhuga á vistvænum lífsstíl.

Þrátt fyrir nýjungar og breytingar hefur Levi’s 501 alltaf haldist trú við upphaflega hugsjónina um styrk og endingu, sem hefur gert þær að sígildum hluta í tískuheiminum. Levi’s 501 gallabuxur eru ekki bara fatnaður – þær eru menningarlegt tákn. Þessi einstaka vara hefur gegnt stórt hlutverk í mótun tísku­ og unglingamenningar síðustu öldina, frá upp­

reisnargjörnum unglingum til há­ tísku. Með sínum sígilda stíl, styrk og áberandi tengslum við sjálfstæði og óháð viðhorf, hafa Levi’s 501 gallabuxur sannað að þær eru ekki bara fyrir tímabil, heldur eru þær fyrir allar kynslóðir.

Bakgarðshlaup

Myndir fengnar á Unsplash.com

keppni sem brýtur mörk

8

ASKUR

Bakgarðshlaup (e. Backyard Ultra) hefur vakið mikla athygli um allan heim, sérstaklega á síðustu árum. Þetta hlaupaform er bæði einstakt og krefjandi, og það hefur fangað athygli hlaupara sem vilja takast á við nýjar áskoranir sem snúa ekki aðeins að líkamlegu úthaldi heldur einnig andlegum styrk. Það er langt frá því að vera hefðbundin hlaupaform, því bakgarðshlaupin snúast ekki bara um að hlaupa sem lengst, heldur um að halda áfram þegar allir aðrir eru farnir og þegar maður sjálfur er kominn fram að eigin mörkum. Fyrir þá sem hafa það áhuga að brjóta sína eigin þrautseigju og sanna eigin vilja, er bakgarðs­ hlaup ein af mest spennandi keppnunum.

líkur hefst næsti hringur, og keppendur þurfa að hlaupa aftur á hringinn og endurtaka ferlið. Þessi keppni heldur áfram þar til keppandi getur ekki lokið hringnum innan 60 mínútna, eða þegar aðeins einn keppandi er eftir sem hefur úthald og vilja til að halda áfram. Hvað gerir bakgarðshlaup sérstakt er að það er ekki um það að ræða að hlaupa sem lengst eða ná tilteknu tíma, heldur er það meira próf á vilja og úthald. Hver keppandi er að keppa við sjálfan sig, við sína eigin mörk. Það er ekki fyrir alla að taka þátt í þessu, því þú verður að hafa mikla þrautseigju og andlegan styrk til að halda áfram, jafnvel þegar þú ert þreyttur, sár og tæmdur.

Hvað eru Bakgarðshlaup?

Hvernig virkar keppnin?

Bakgarðshlaup eru ein af þeim keppnum sem koma öðruvísi út miðað við hefðbundin hlaupaform. Keppnin fer fram á 6,7 km (1 mílu) löngum hring, og keppendur hafa 60 mínútur til að klára hverja umferð. Þegar klukkutímanum

Keppnin byrjar með því að allir keppendur hlaupa saman á sama tíma í fyrsta hring, sem er 6,7 km langur. Hver keppandi hefur 60 mínútur til að klára hringinn. Þegar klukku­ tímanum líkur, hefst næsti hring og keppendur þurfa að hlaupa á nýjan hring í þeirri von að

halda áfram. Ef keppandi klárar ekki hringinn innan 60 mínútna, er hann dottin úr keppninni. Þetta ferli heldur áfram þar til aðeins einn keppandi stendur eftir. Síðasti keppandinn fær aðeins að hlaupa einn hring sjálfur og þess vegna þurfa keppendur að reyna að vinna saman til að ná sem lengst. Það sem er svo áhugavert við bakgarðs­ hlaup er að það er ekki háð endamarkinu, eins og venjulega í hefðbundnum hlaupum, heldur snýst þetta um það að halda áfram. Keppendur þurfa ekki að vera fyrstir að ljúka heldur þurfa þeir að vera þeir sem halda út þegar allt virðist ganga gegn þeim. Þeir sem taka þátt þurfa að nýta tímann sem þeir hafa til að undirbúa sig fyrir næsta hring, hvíla sig, borða og hlaða sig af orku. Þetta keppnisform er ekki aðeins líkamlega krefjandi, það er líka mikill andlegur þrekprófi.

Hver keppandi stendur frammi fyrir því að hlaupa í marga klukkutíma eða jafnvel daga, og það sem gerir þetta svo áhugavert er að keppnin snýst um að ná að vera sá sem stendur eftir. Á hverjum klukkutíma stendur þér til boða að hætta og þá þarf mikinn viljastyrk til þess að halda keppninni áfram. Hver hringur og hver nýr klukkutími í bakgarðshlaupi reynir á vilja keppandans. Þegar þú ert orðinn þreyttur, þegar þú ert komin á það stig að þú vilt gefast upp, þá er það andlegi styrkurinn sem ræður. Þetta er sá staður þar sem þú átt að finna þrautseigjuna, jafnvel þegar það virðist ekki mögulegt að halda áfram.

hlauparar s ð r a g k a B Íslenskir

örgum hlaupurum eiminum, með m ah up hla ðs ar kg frægan í ba fur markað sér af þeim sem he árum gert garðinn nn tu Ei us . síð ds á an fa nl ha na r Íslandsmet Íslendinga svísu og in gri bæði á heim rleifsson, sem á an Þo r ár ifu m ru rle Þo bæ er frá að að á Íslandi sem hafa náð bakgarðshlaupi hlaupum og sann minnilegt spor í egum bakgarðs tir ðl ef jó kt i alþ í ta rs ga sé út rle g mjö sig frábæ u ótrúlega hald ifur hefur staðið ögulegt. Með sín rle m Þó að . pi trú i au fð hl st he ðs ka nn í bakgar ófa að ta við það sem engi para sem vilja pr r geta haldið út d fyrir aðra hlau yn m rir fy m íslenskir hlaupara aupi, sem er se hl r komið fram km) í bakgarðs ifu ,4 rle 16 Þo (4 r gi fu in he hr u st 62 og þrautseigj hefur hlaupið be di keppnir. Hann jan ef kr , ar ss þe á við hlaupaheiminum örkum í bakgarðs m af t sit t . pi lag et au m fa hl Íslands kgarðs hlaupara sem ha ðið áberandi í ba einnig nefna þá i Järsk hefur or ar M . tir Auk Þorleifs má ót i hefur ekki sd ar in M . Elísu M. Krist ssari keppni þe og í k gt rs lan Jä i ná ar M að hald til nnað að þar á meðal fa og þannig sa a ástundun og út að það þarf mikl ð með rifin liðþó hv þa n nt hú sý r u fu rð n hefur he ge Hú og aupara. g, heldur fyrir íslenskan hl í þriðja sólarhrin ór tt st há of út n ið ru ld nd ha hi aðeins tseigju er engin a ástandi og þrau kgarðshlaupi. samhliða með réttu andleg bær árangur í ba frá er m se sést mikið hlaupa ), og km pi ,2 au 82 hl (3 ðs gi ar in kg ba meðal hlaupið 57 hr verið áberandi í eigju til að vera óttir hefur einnig úthald og þrauts r fu he n halda hú að að Elísa M. Kristinsd til yrk sinn p og sýnt að sig sjálfa up kið athygli fyrir st álf va þj r r fu fu he he n og ) Hú km Mari. 60 hringi (408,7 n hefur hlaupið þeirra bestu. Hú hlaupi. áfram í bakgarðs

9

ASKUR

Líkamlega séð er þetta mikill áskorun. Að hlaupa 6,7 km á hverjum klukkutíma, í marga klukkutíma, tekur á alla vöðva og liðamót. Hver hringur krefst mikils þols og hlauparinn þarf að nýta sér tímann á milli til að bæta upp fyrri þreytuna. Það er mikið álag á líkamann þegar keppnin stendur yfir í svo langan tíma, og það er mikilvægt að nýta tímann á milli hlaupa til að hvíla sig og undirbúa sig fyrir næsta hring. Það þarf mikla þrautseigju til að halda áfram, jafnvel þegar orkan er að klárast og kroppurinn að gefa sig.

Samfélagið í bakgarðshlaupum Eitt af því sem gerir bakgarðshlaup svo sér stakt er það samfélag sem myndast meðal keppenda. Bakgarðshlaup er ekki bara keppni við sjálfan sig heldur líka við aðra, þar sem stuðningur og hvatning eru mikilvægar. Keppendur frá öllum heimshornum koma að aukast. Fyrir þá sem hafa áhuga á að bæta sig og nýta eigin úthald ekki bara um að hlaupa lengst, heldur að vera sá sem stendur eftir.

Árangur íslendinga í bakgarðshlaupum:

Myndir fengnar á Unsplash.com

Nafn

10

ASKUR

hringir

vegalengd

Þorleifur Þorleifsson

62

415.75 km

Elísa M. Kristinsdóttir

61

409.04 km

Marlena Radziszewska

60

402.34 km

Andri Guðmundsson

60

402.34 km

Mari Järsk

57

382,20 km

Veganismi

LífsstíLL og Hugmyndafræði

Veganismi er lífsstíll og hugmyndafræði sem felur í sér að forðast allar dýraafurðir í mataræði og daglegu lífi. Veganar eða Grænkerar neyta ekki kjöts, fisks, mjólkurvara, eggja eða annarra dýraafurða, heldur treysta á plöntufæði. Veganismi fer lengra en bara mataræði; hann felur einnig í sér að forðast vörur eins og leður, ull og silki, sem eru framleidd með beinum eða óbeinum hætti frá dýrum. Veganismi byggir á hugmyndafræði að vilja draga úr þjáningu dýra, auka sjálfbærni og stuðla að betri heilsu. Margir velja þennan lífsstíl út frá siðferðilegum ástæðum, þar sem þeir vilja forðast að nýta dýr til mannlegra þarfa. Aðrir velja veganisma til að minnka umhverfisáhrif sem eru tengd landbúnaði, þar sem ræktun dýra fyrir mat og önnur afurðir getur haft neikvæð áhrif á náttúruna. Þessi lífsstíll hefur aukist í vinsældum á undanförnum árum, með auknum fram­ boði á veganvörum og fjölbreyttum valkostum í matargerð, sem gerir veganismann aðgengilegri.

Vegan Mataræði fyrir Hlaupara Kostir og Ávinningur

Vegan mataræði hefur vakið mikla athygli síðustu árin, bæði í heilsubótum og í íþróttum. Hlauparar hafa einnig uppgötvað fjölmarga kosti við að snúa sér að vegan mataræði til að bæta heilsu sína og bæta frammistöðu í íþróttum. En getur vegan mataræði hjálpað hlaupurum að bæta orku, endurheimt, líkamlega heilsu og jafnvel frammistöðu?

vegar er mikilvægt að hlauparar séu meðvitaðir um að til að ná nægilega próteini úr plöntum þarf að borða fjölbreytt úrval af plöntufæði. Með því að sameina mismunandi próteingjafa, eins og baunir og korn, geta hlauparar tryggt að þeir fái allar mikilvægar amínósýrur sem eru grundvallaratriði í vöðvauppbyggingu. Meiðsli og bólgur

Orka og úthald Hlauparar þurfa stöðugt að endurnýja orku og viðhalda háu úthaldi til að standa sig á æfingum og keppnum. Vegan mataræði getur veitt hlaupurum ákjósanlega orkuuppsprettu sem heldur þeim gangandi í langan tíma. Plöntubundin matvæli, sérstaklega heilkornið, baunir, fræ og ávextir, eru ríkar af flóknum kolvetnum sem eru mjög áhrifaríkir í að veita langvarandi orku.

Myndir fengnar á Unsplash.com

Endurheimt Langvarandi æfingar og áreynsla geta leitt til bólgu í líkamanum, sem getur haft neikvæð áhrif á frammistöðu og endurheimt. Vegan mataræði getur hjálpað til við að draga úr bólgu vegna þess að vegan fæði eru oft ríkari af andoxunarefnum og bólgueyðandi næringarefnum. Ávextir, grænmeti, baunir og hnetur eru allar frábærar uppsprettur andoxunarefna, eins og C-vítamíns, E-vítamíns og flavonoíða, sem stuðla að því að draga úr bólgu í líkamanum eftir æfingar. Þetta hefur áhrif á hraða endurheimtar og getur gert hlauparanum kleift að æfa aftur fyrr og í meiri ákefð. Vöðvavöxtur og viðhald Hlauparar sem vilja bæta vöðvavöxt og styrk geta einnig haft ávinning af vegan mataræði. Vegan mataræði veitir hæfilegt próteinmagn sem getur stuðlað að vöðvavexti og viðhaldi vöðva. Plöntur eins og baunir, linsur, hnetur, fræ og heilkorni eru góðar uppsprettur próteina og geta fullnægt þörfum hlaupara fyrir vöðvauppbyggingu. Hins

12

ASKUR

Rannsóknir hafa bent til þess að vegan mataræði geti hjálpað til við að minnka áhættu á álagseinkennum og meiðslum. Með því að borða mat sem er ríkur í bólgueyðandi næringarefnum, getur hlauparinn minnkað álag á liði og vöðva, sem getur haft mikil áhrif á heilsu hans og hjálpað til við að forðast skaðlega meiðsli.

ferM lIVIng

DansKt hönnunarmerKi

Ferm Living var stofnað í Danmörku árið 2006 af Trine Andersen. Trine hafði það að markmiði að bjóða upp á fallega og virknar innanhússvörur með áherslu á náttúruleg efni og sjálfbærni. Fyrsta varan sem merkið bauð upp á var einfalt veggspjald, sem varð fljótt vinsælt fyrir sinn einfaldleika og stílhreina útlit. Með tímanum féll ferm Living inn í stærra vöruframboð sem samanstendur nú af húsgögnum, lýsingu, teppum, púðum og fleiri vörum. Ferm Living hefur alltaf haft áherslu á náttúruleg efni. Það sem einkenna vörur merkisins eru hreinar línur og efni eins og timbur, leður, marmari, ull og steinn. Með þessu hefur merkið náð að sameina skandinavískan einfaldleika við náttúruleg og vistvæn efni. Þetta ferli tryggir að hönnun Ferm Living sé ekki aðeins falleg heldur einnig sjálfbær. Merkið nýtir endurunnin efni í framleiðslu sinni og hefur verið leiðandi í að nýta plöntur og leður sem ekki hafa skaðleg áhrif á umhverfið. Hönnunarstíll Ferm Living er auðþekkjanlegur fyrir það hvernig það sameinar náttúruleg efni við vandað handverk og nútímalegar línur. Litirnir sem merkið notar eru hlýir og rólegir, með áherslu á brúna, gráa og græna tóna sem minna á náttúruna. Þetta gerir vörur merkisins viðeigandi fyrir heimili sem vilja tengjast náttúrunni á fallegan og notalegan hátt. Liturinn og útlitið hafa einnig haft mikil áhrif á hönnunarheiminn og sett mark á nýja æviskeið sjálfbærrar hönnunar. Vörulína Ferm Living hefur breiðst út yfir alla hönnunarþætti fyrir heimilið. Það byrjaði með

veggspjöldum en hefur síðar þróast í að bjóða upp á borðbúnað, lýsingu, húsgögn og textíl. Sérstaklega hefur Ferm Living vakið athygli fyrir hönnun húsgagna, þar sem borð og stólar hafa skapandi útlit og eru gerð úr náttúrulegum efnum eins og granít og gúmmí. Vörurnar eru bæði stílhreinar og nýtísku, með mikla áherslu á að vera bæði fegurð og virkni í senn. Áherslur merkisins Ferm Living á sjálfbærni hafa gert það að viðurkenndu merki í alþjóðlegum hönnunarheimi. Með því að nýta náttúruleg og endurunnin efni hefur merkið stuðlað að sjálfbærri hönnun og umhverfisábyrgð. Ferm Living hefur einnig verið viðurkennt fyrir að vera leiðandi í að nýta endurunnin efni eins og timbur og leður, sem fer í samræmi við þá stefnu að framleiða vörur með lítill áhrif á umhverfið. Áhrif Ferm Living hafa verið mikil á alþjóðlega markaðnum, og fyrirtækið hefur orðið eitt af fremstu merkjunum í skandinavískri hönnun. Með sterka áherslu á sjálfbærni, náttúruleg efni og einfaldan hönnunarstíl hefur Ferm Living náð að bæta heimili og líf fólks með vörum sem sameina fegurð og virkni

13

ASKUR

14

ASKUR

Ég er stórskemmtileg og frekar fyndin, þó ég segi sjálf frá. Ég er orkumikil, með minnisgetu á við gullfisk í fiskabúri og litla sem enga einbeitingu. ADHD-ið mitt er á yfirsnúningi og ég get ómögulega setið kyrr en það þýðir að ég er alltaf til í spjall! Ég tala mikið, hátt og lengi, og hláturinn minn heyrist örugglega í næsta hverfi. En hey, hlátur lengir lífið. Ég og bækur eigum svipað samband og köttur og baðvatn – einfaldlega ekki að virka saman, en ég elska að hlusta á hljóðbækur. Ég er ótrúlega skapandi og elska að búa til allskonar dót! Helst ekki prjón eða útsaum (ekki mín deild), heldur grafík, texta og ljóð basically allt sem hægt er að skapa með huganum og tölvunni. Ég elska að syngja, en ef ég þyrfti að taka þátt í söngkeppni myndi ég líklega fá taugaáfall. Ég á dálítið erfitt með að vinna undir álagi því þá fer kvíðinn minn í fimmta gír. Það er mjög auðvelt að tala við mig og kynnast mér. Ég hef metnað fyrir hlutum sem mér finnst skemmtilegir, en ef eitthvað er leiðinlegt þarf ég svona smá spark í rassinn til að klára það. Svona, klassískur „á síðustu stundu“-persónuleiki með smá kryddi!

XX Harpa

15

ASKUR

NOSTALGÍA FERÐALAG TIL FORTÍÐARINNAR

Nostalgía Það er eitthvað sérstakt við nostalgíu, sú sæta og stundum sársaukafulla tilfinning sem grípur okkur þegar við rifjum upp liðna tíð. Nostalgía getur verið eins og tímavél, sem flytur okkur aftur til æskuárana þegar við sátum fyrir framan túbusjónvarpið, spiluðum á GameBoy undir sænginni eða skiptum á nöfnum á MSN.

MYNDIR: UNSPLASH OG FREEPIK – TEXTI: AI OG HARPA

Tæknin sem mótaði æskuna

16

ASKUR

Tækni og samfélagsmiðlar þróast á ógnarhraða, en það er erfitt að gleyma þeim tímum þegar MySpace var stærsti samskiptavettvangurinn. Það var eitthvað magnað við að velja „Top 8“ vini sína og að breyta bakgrunninum með HTML-kóðun sem fáir kunnu almennilega á. MSN var líka ómissandi hluti af daglegu lífi, hljóðið þegar einhver „dinglaði“ (e. nudge) í spjalli var jafnvel meira stressandi en tilkynningarnar sem við fáum í dag. Og hvað með farsímana? Fyrstu Nokiasímarnir voru ódrepandi, og „Snake“ var hin fullkomna afþreying þegar maður beið eftir strætó. Fyrsta iPod-tækið var byltingarkennt, en margir muna enn eftir því að brenna geisladiska eða hlusta á lög í Winamp-forritinu. Tónlistin á þessum tíma var ekki aðgengileg með einum smelli á Spotify, maður þurfti að leggja sig fram við að safna henni. Leikir sem lifa í minningunni Fyrir marga var leikjatölvan óaðskiljanlegur hluti æskunnar. Sega, Nintendo 64, PlayStation 1 og GameBoy voru heimur út af fyrir sig. Það var ekkert betra en að spila „Pokémon

Red“ í baksætinu á fjölskyldubílnum á löngum ferðalögum, nema kannski að finna sjaldgæfan Pokémon í leiknum sjálfum! Þeir sem ólust upp á tíunda og jafnvel fyrsta áratug 21. aldarinnar muna líka eftir tilfinningunni sem fylgdi því að leigja VHS eða DVD á vídeó-leigunni. Það var athöfn út af fyrir sig að ganga á milli hillanna, velja kvikmynd og vonast til að hún væri ekki þegar tekin af einhverjum öðrum. Í dag, með streymisveitum eins og Netflix, er það auðvitað miklu einfaldara – en spurning hvort það sé jafn skemmtilegt. Af hverju finnum við fyrir nostalgíu? Nostalgía er ekki bara tilviljanakennd tilfinning, hún hefur vísindalega skýringu. Rannsóknir hafa sýnt að nostalgía getur verið leið heilans til að takast á við núverandi áskoranir. Þegar við hugsum til baka til einfaldari tíma virðist fortíðin oft fallegri en hún raunverulega var. Þetta veitir okkur huggun og getur jafnvel aukið vellíðan. Fyrir marga sem ólust upp á 9. og 10. áratugnum, eða í byrjun þessarar aldar, var lífið ólíklegt til að vera betra þá en nú. Engu að síður sakna margir þess að þurfa ekki að hafa áhyggjur af endalausum tilkynningum á samfélagsmiðlum eða hraða nútímans. Það var ákveðin ró í því að þurfa að bíða eftir að internetið tengdist með skærum hljóðum úr mótaldinu, eða að þurfa að hitta vini sína í eigin persónu í stað þess að senda skilaboð í fljótfærni.

Er fortíðin betri en nútíminn? Við getum ekki farið aftur í tímann, en við getum haldið í nostalgíuna sem hluta af okkur sjálfum. Hún minnir okkur á einfaldari stundir og mikilvægi þess að njóta augnabliksins. Kannski er það þess virði að slökkva stundum á símanum, taka fram gamla GameBoy-ið eða hlusta á mixdiskinn sem við bjuggum til fyrir löngu. Nostalgía er ekki aðeins löngun eftir fortíðinni, hún er staðfesting um það sem hefur mótað okkur. Og þótt MSN, MySpace og VHS spólur séu liðin tíð, munu minningarnar um þær lifa að eilífu.

Ð O B L I T R OPNUNA ! Í A M N A ÚT ALL

(ein n 1/2 l.

2 spólu

mul) og Kók í pl aðein asti á s

250.-

HOLTAVÍDEÓ

r in gö

ý og e

kr.

Leigan í þínu hverfi! Háholt 8 - sími 589 3625 270 Mosfellsbæ

Olivia Olivia Rodrigo

Tilfinningar á hvert skref

Olivia Rodrigo hefur hratt náð hjörtum ungs fólks um allan heim með einstaka hæfileika sínum, tilfinningalegri tónlist og ótrúlega persónuleika. Hún er táknmynd nýrrar kynslóðar í popp- og rokktónlist, sem blandar saman hreinleika og sársauka ævintýra ungs fólks við óbilandi hugrekki og sjálfstæði. Eitt af því sem gerir Oliviu sérstaka er hæfileiki hennar til að segja sögur. Hún tekst á við erfiðar tilfinningar með einlægni og beinum orðum, og býr til lög sem tala beint til sálarinnar. Þetta er ástæða þess að hún hefur náð svona miklum vinsældum á samfélagsmiðlum, þar sem hver deiling (e. repost) og athugasemd undir lögunum hennar endurspeglar sambandið milli hennar og áhorfenda.

Eitt af því sem gerir „SOUR“ að svona sérstöku albúmi er hvernig Oliviu tekst að sameina djúpa tilfinningalega reynslu við hljóma sem eru bæði nýstárlegir og viðeigandi. Fyrsta lagið á plötunni, „brutal“, setur tóninn fyrir allt verkið. Hún syngur um þann óvænta raunveruleika sem fylgir því að vera ungur og upplifa streitu, vonbrigði og óöryggi, í söng sem hefur djúpstæð áhrif, bæði á líkama og sál. Þetta lag lýsir ekki bara unga fólkinu í dag, heldur mörgum sem líða á sama hátt, óháð aldri. Á móti þeirri melankólíu, þá kemur „good 4 u“, sem er örlítið frábrugðið sem er fjörug popp-perla með hljómi af 90’s alt-rock. Það er magnað hvernig hún getur bæði verið mjúk og öflug á sama tíma. Hún virkar bæði sem fórnarlamb og siguvegari á sama tíma, sem gefur plötunni ákveðna fjölbreytni. En það var ekki bara tónlistin sem færði henni heilmikla athygli, heldur líka hvernig hún náði að segja sögur á einfaldan og mjög persónulegan hátt, sem virðist tala beint til hlustenda. En það er þó ekki bara þessi fjöruga hlið plötunnar sem heilla – lag eins og „traitor“, þar sem Olivia syngur um hvernig hún er sár vega þess að einhver sem hún treysti hefur svikið hana. Það sem stendur upp úr í þessu lagi er fallegur og þó mjög hógvær hljómur, sem gerir það enn áhrifaríkara.

SOUR Olivia er án efa ein af mest spennandi nýjum tónlistarmönnum síðustu ára. Hún varð heimsþekkt með fyrstu smáskífu sinni, „drivers license“, sem varð umsvifalaust heimsmet og setti tóninn fyrir það sem átti eftir að verða stórkostlegt ferðalag fyrir hana. En það var ekki bara smáskífan sem fékk heilmikla athygli þegar hún gaf út fyrsta stúdíóalbúmið sitt, „SOUR“, í maí 2021, var það augljóst að Olivia væri komin til að vera. „SOUR“ er listaverk sem fjallar um sambönd, ástarsorg og sjálfsuppgötvun, allt sett saman í kraftmiklum tónlistarstíl sem blandað er saman af poppi, altrock, indie og jafnvel einhverjum smá hljómum af 90’s grunge. Þessi blanda skapar einstakan hljóðheim sem fer beint í hjartað og nær til allra þeirra sem hafa upplifað mislukkaða ást, sorg eða óöryggi í lífinu.

RODRIGO Fjölbreytileiki Platan virkar einnig mjög fjölbreytt þar sem að Olivia hikar ekki við að blandast inn í mismunandi tónlistarstíla. Lag eins og „deja vu“ er popp-perla með það sem getur kallast „nostalgíu-vibe“, en samt örlítið öðruvísi. Þar virðist Olivia takast á við djúpa ást og snúa henni í eitthvað meira, með því að syngja um hvernig það að finna ást aftur, og upplifa sömu tilfinningar með öðru fólki getur virkað skrítið og nánast smá óraunverulegt. GUTS Með nýjustu plötu sinni, GUTS, hefur hún tekið stórt skref í nýja átt og bætt við dýpt og fjölbreytni sem gerir hana að enn betri listamanni. Lögin á plötunni, svo sem „vampire“ og „bad idea right?“, bera með sér mun meira magn af sársauka og vonsku, en einnig stærri myndir af því hvernig hún sér sjálfa sig sem listamann og einstakling.

Hvað gerir GUTS að svona sérstakri plötu? Það sem gerir GUTS að einstakri plötu er hvernig Oliviu tekst að hagræða sínum eigin tónlistarformúlum á einstaklega nýstárlegan og persónulegan hátt. Það er eitthvað bæði einfalt og flókið við hljómana sem hún skapar og við fáum bæði djúpa hljómkjarna og beinskeytt popp. Það er greinilegt að Olivia Rodrigo hefur þroskast frá útgáfu SOUR og ber GUTS þess vitni. Þetta er platan þar sem hún tekur að sér að tala um heildar upplifun sem á sér stað í huganum og hjartanu. Hún hefur fundið sína eigin rödd og fær okkur öll til að hlusta. Í stuttu máli GUTS er mjög persónuleg og áhrifarík plata. Olivia heldur áfram að skrifa sína eigin sögu og við erum heppin að fá að fylgjast með henni í þessu ferðalagi.

MYNDIR: WIKIPEDIA OG HARPA – TEXTI: AI OG HARPA

GUTS WORLD TOUR GUTS World Tour er annað tónleikaferðalagið hennar Oliviu, haldið til að kynna aðra stúdíóplötu hennar, GUTS. Túrinn hófst 23. febrúar 2024 í Palm Springs, Kaliforníu, og náði yfir 102 tónleika í Norður-Ameríku, Evrópu, Asíu, Ástralíu og Brasilíu. Tónleikaferðinni lýkur 1. júlí 2025 í Manchester, Englandi. Á meðal upphitunarlistamanna eru The Breeders, Chappell Roan, PinkPantheress, Remi Wolf, Benee, Beabadoobee og St. Vincent. Til að gefa aðdáendum innsýn í tónleikaferðalagið var sérstakur tónleikaviðburður, "Olivia Rodrigo: GUTS World Tour", frumsýndur á Netflix 29. október 2024 og er myndin nú aðgengileg þar inni.

19

ASKUR

skandinavísk TÍSKA Einfaldleiki, gæði og sjálfbærni

Þekkt skandinavísk tískumerki

Skandinavísk tíska hefur á síðustu áratugum orðið eitt af helstu áhrifasviðum tískuheimsins. Með áherslu á minimalisma, gæði og sjálfbærni hefur hún skapað sér sérstöðu sem laðar að sér bæði tískuvitund hjá fólki og þá sem meta notagildi og tímaleysi í fatnaði. Löndin í Skandinavíu, Danmörk, Svíþjóð og Noregur, hafa öll átt stóran þátt í að móta þessa strauma sem nú hafa náð langt út fyrir landamæri Norðurlanda.

Nokkur skandinavísk tískumerki hafa skapað sér alþjóðlega sérstöðu og eru nú þekkt um allan heim.

Einkenni skandinavískrar tísku Eitt af helstu einkennum skandinavískrar tísku er einfaldleiki. Flíkurnar eru oft í hreinum og klassískum línum, lausar við óþarfa skraut og flóknar útfærslur. Litaúrvalið er oft hlutlaust með áherslu á hvítt, grátt, svart og jarðliti, en á síðari árum hefur einnig bæst við litagleði, sérstaklega í dönskum hönnunarmerkjum. Þrátt fyrir einfaldleikann er mikil áhersla lögð á snið og smáatriði sem skapa fágun og fágaða stemningu.

20

ASKUR

• Acne Studios: Sænska merkið Acne Studios er frægt fyrir minimalíska hönnun, hágæða efni og nútímalega nálgun á klassískum fatnaði. • Ganni: Danska merkið Ganni hefur vakið mikla athygli fyrir leikandi og litrík föt sem sameina skandinavískan einfaldleika við tískuvitund og frumleika. • Filippa K: Þetta sænska merki leggur áherslu á klassískar flíkur sem endast lengi og fanga kjarnann í skandinavískum minimalisma. • By Malene Birger: Danska merkið er þekkt fyrir kvenlega og fágaða hönnun sem sameinar glæsileika og notagildi. • Holzweiler: Norskt merki sem hefur vakið athygli fyrir sjálfbærar aðferðir í hönnun sinni og lúxusgæði í efnisvali.

Sjálfbærni og siðferðisleg framleiðsla

Áhrif skandinavískrar tísku á alþjóðavísu

Sjálfbærni hefur orðið lykilatriði í skandinavískri tísku. Merki frá þessum löndum leggja oft mikla áherslu á að nota umhverfisvæn efni, lágmarka sóun og tryggja siðferðilega framleiðslu. Flest stærstu merkin í Skandinavíu vinna markvisst að því að gera fatnaðinn sinn umhverfisvænni, bæði með betri efnisvali og ábyrgari framleiðsluháttum. Að auki hefur hugtakið "slow fashion" eða hæg tíska orðið sífellt vinsælli, þar sem fólk kaupir minna og vel valda flíkur sem endast lengur. Þetta er andsvar við hraðtísku (e. fast fashion) sem hefur haft neikvæð áhrif á bæði umhverfið og vinnuaðstæður í þróunarlöndum. Skandinavísk tískumerki hafa tekið forystu í þessari þróun með því að bjóða upp á hágæða, endingargóð föt sem eru framleidd með virðingu fyrir umhverfinu.

Þó að skandinavísk tíska hafi byrjað sem staðbundin hreyfing, hefur hún á síðustu árum náð langt út fyrir Norðurlönd. Margir hönnuðir eru nú hluti af stærstu tísku vikunum, þar sem merki eins og Ganni, Acne Studios og Filippa K sýna verk sín í París, London og New York. Einnig hefur samfélagsmiðlanotkun haft mikil áhrif á útbreiðslu skandinavísks stíls. Í gegnum Instagram, Pinterest og TikTok hefur fólk um allan heim tekið upp skandinavíska nálgun á tísku, sem sameinar minimalisma og klassísk gæði.

Skandinavískur stíll í daglegu lífi Skandinavískur fatastíll einkennist oft af jafnvægi milli hversdagslegs þæginda og tískumeðvitundar. Til dæmis eru stórir, rúmir jakkar vinsælir, ásamt einföldum buxum og stílhreinum skóm. Strigaskór og chunky boots hafa einnig orðið fastur hluti af götutísku í Skandinavíu. Lögð er áhersla á lagaskiptingu (e. layers) í fatnaði, sem er bæði praktísk og stílhrein nálgun á ófyrirsjáanlegt veðurfar svæðisins. Ullarkápur, kasmírpeysur og þykkar peysur eru dæmi um flíkur sem eru ekki aðeins hlýjar heldur einnig tímalausar og fallegar.

Niðurstaða Skandinavísk tíska snýst ekki eingöngu um útlit heldur líka um lífsstíl og viðhorf til fataframleiðslu. Með áherslu á minimalisma, sjálfbærni og hágæða efni hefur hún skapað sér sess sem ein af mikilvægustu hreyfingum tískuheimsins í dag. Hvort sem fólk sækist eftir klassískum, hlutlausum flíkum eða litríkari, skapandi valkostum, þá hefur skandinavísk tíska eitthvað að bjóða fyrir alla sem vilja blanda saman stíl og meðvitund um umhverfið.

MYNDIR: UNSPLASH OG FREEPIK TEXTI: AI OG HARPA

M I I S T A Tískumerki með tilgang Miista er spænskt tískumerki sem hefur vakið athygli fyrir einstaka hönnun og sterka áherslu á sjálfbærni. Stofnandinn, Laura Villasenin, hafði ástríðu fyrir því að skapa skó sem væru bæði fagurfræðilegir og umhverfisvænir. Frá árinu 2010 hefur Miista blandað saman list, handverki og ábyrgri framleiðslu – með það að markmiði að bjóða upp á vörur sem ögra hefðbundnum skilgreiningum í tískuheiminum. Miista hefur byggt upp vörumerki sem höfðar til meðvitaðra neytenda sem sækjast eftir hönnun með dýpri merkingu. Skórnir eru hannaðir með það í huga að vera bæði stílhreinir og þægilegir, og unnir í samstarfi við listamenn, hönnuði og fagfólk í framleiðslu. Þetta hefur skapað sterkt samfélag viðskiptavina sem kunna að meta bæði gæði og gildismat. Sjálfbær nálgun á tísku Fyrirtækið notar fjölbreytt úrval sjálfbærra efna, svo sem endurunnið leður, lífrænar trefjar og náttúrulegt gúmmí. Árið 2019 gaf Miista út línu sem var alfarið framleidd úr endurunnum efnum – skref sem undirstrikar skuldbindingu þeirra við umhverfisvernd.

En sjálfbærnin snýst ekki eingöngu um efni. Miista hefur einnig tekið upp siðferðisleg vinnubrögð sem tryggja sanngjörn laun og öruggar aðstæður fyrir starfsfólk. Með þessu sýnir fyrirtækið að ábyrg framleiðsla og tískuhönnun geta farið saman. Til að draga úr úrgangi og stuðla að hægari neyslu vinnur Miista með takmarkaða framleiðslu á hverri vörulínu. Þannig ná þau að halda bæði gæðum og sérstöðu án þess að offramleiða eða sóa auðlindum. Framtíðin Miista hefur fest sig í sessi sem áhrifavaldur í sjálfbærri tísku og sýnt að stíll og samfélagsábyrgð þurfa ekki að útiloka hvort annað. Fyrirtækið heldur áfram að leita nýrra leiða til að bæta umhverfisáhrif, hvort sem er í gegnum efnisnotkun, framleiðsluferli eða nálgun við hönnun. Með framtíðarsýn sem byggir á jafnvægi milli nýsköpunar og ábyrgðar, hefur Miista orðið dæmi um hvernig tískuheimurinn getur þróast í átt að meðvitaðri og betri heimi – þar sem sköpun og sjálfbærni fara hönd í hönd. MYNDIR: VÍKINGUR ÓLI OG FREEPIK – TEXTI: AI OG HARPA

Una Torfa Una Torfadóttir, betur þekkt sem Una Torfa, er íslensk söngkona, lagahöfundur og tónlistarkona fædd árið 2000. Hún hefur vakið athygli fyrir einlæga texta og grípandi laglínur sem fjalla um lífið, ástina og daglegt amstur. Árið 2022 gaf hún út sína fyrstu plötu, Flækt og týnd og einmana, sem hlaut Kraumsverðlaunin Árið 2024 fylgdi hún eftir með breiðskífunni Sundurlaus samtöl, sem inniheldur 12 lög, þar á meðal „Ef þú kemur nær“ og „Fyrrverandi“. Til að kynna plötuna hélt Una útgáfutónleika

í Gamla bíó í Reykjavík í september 2024, þar sem hún kom fram með 12 manna hljómsveit, þar á meðal blásturstríó, strengjasveit og bakraddasöngkonum. Una hefur hlotið viðurkenningar fyrir framlag sitt til íslenskrar tónlistar, þar á meðal söng ársins í flokknum popp-, rokk-, hiphop- og raftónlist á Íslensku tónlistarverðlaununum 2023. Hennar einstaka nálgun hvað varðar lagasmíðar og flutning hefur skapað henni sess sem ein af efnilegustu tónlistarkonum Íslands.

MYNDIR: GOOGLE OG HARPA – TEXTI: AI OG HARPA

24

ASKUR

FANNAR Ég heiti Fannar Þór Einarsson, fæddur og uppalinn í Grafarvogi, og er 25 ára. Áhuginn á sköpun kviknaði snemma. Ég teiknaði mikið sem barn og naut þess að láta hugmyndirnar mínar verða að veruleika. Ég fór í Menntaskólann við Hamrahlíð, þar sem ég tók þátt í nýsköpunar­ keppni framhaldsskólanna og sat í stjórn Femínistafélagsins Emblu. Skemmtilegustu verkefnin í náminu voru þó þau þar sem ég fékk að hanna glærukynningar og leita leiða til að miðla upplýsingum á sjónrænan og skapandi hátt. Eftir stúdentspróf lá leiðin í félagsfræði við Háskóla Íslands, og síðar sálfræði. Námið hélt áfram í skugga heimsfaraldurs, en félagslífið hélt mér við efnið. Ég fékk útrás fyrir sköpunargleðina sem kynningarstjóri Röskvu og síðar sem samfélagsmiðlafulltrúi og forseti Q – félags hinsegin stúdenta. Þar lærði ég margt um forystu, miðlun og mikilvægi þess að skapa rými fyrir rödd annarra. Nú er ég að útskrifast úr námi í grafískri miðlun við Tækniskólann, þar sem ég hef fundið mína braut. Ég nýt þess að hanna efni sem hefur tilgang, hvort sem það er fyrir auglýsingar, viðburði eða samfélagsmiðla. Tónlist skiptir mig miklu máli og ég nýt þess að fara á tónleika, bæði hér heima og erlendis. Hvort sem það er í gegnum hönnun, tónlist eða félagsstörf reyni ég að hreyfa við fólki og segja eitthvað sem skiptir máli. A

25

ASKUR

gaga 26

ASKUR

Frá því hún skaust á stjörnuhimininn árið 2008 hefur Lady Gaga haldið heiminum á tánum með einstakri blöndu af tónlist, leiklist, tísku og hug­ rekki. Hún hefur ekki aðeins verið ein áhrifamesta poppstjarna samtímans, heldur einnig rödd jað­ arsettra hópa og málsvari mannréttinda. Með síbreytilegu útliti og listrænni sýn hefur hún brotið múra og endurskilgreint hvað það þýðir að vera listamaður í nútímasamfélagi.

Fame árið 2008. Þar slógu lögin „Just Dance“ og „Poker Face“ í gegn og Gaga varð skyndilega alþjóðleg stjarna. Það sem aðgreindi hana strax var ekki bara tónlistin, heldur sjónræna framsetningin – glimmer, latex, og kjólar úr kjöti urðu samofin ímynd henn­ ar. Hún varð táknmynd frjálslyndis og mótþróa, og sýndi að hún ætlaði ekki að fylgja reglunum, heldur endurskrifa þær.

Uppruni og brotthvarf úr norminu

Tónlist sem umbreyting

Lady Gaga fæddist sem Stefani Joanne Angelina Germanotta í New Yorkborg árið 1986. Hún sýndi snemma mikinn áhuga á tónlist og lærði að spila á píanó fjögurra ára gömul. Hún stundaði nám við Tischlistaskólann við New Yorkháskóla, en hætti fljótlega til að einbeita sér að tónlistarferlinum. Hún byrjaði sem lagahöfundur fyrir aðra flytjend­ ur þar til hún braust sjálf fram með plötunni The

Tónlist Lady Gaga hefur þróast með hverri plötu. Born This Way (2011) var ekki aðeins ný plata, heldur yfirlýsing – með titillaginu sem var óður til hinsegin samfélagsins var hún orðin meira en bara poppstjarna – hún var fyrirmynd. Lagið náði efsta sæti á Billboard Hot 100 metsölulistanum í Bandaríkjunum, en það sem vakti athygli við það er að lagið innihélt orðið „transgender“, en það er undantekning að lög sem fjalla um jafnrétti geri það svona afdráttarlaust. Hún hefur ítrekað sýnt að hún er miklu meira en bara tónlistarkona. Hvort sem það er sam­

starf hennar með djassgoðsögninni Tony Bennett, leikur hennar í kvikmyndinni A Star Is Born eða tilraunakennd popptónlist á ARTPOP, þá sýnir hún fjölhæfni sem fátt tónlistarfólk býr yfir. Hún hikar ekki við að þróast, og hver ný útgáfa end­ urspeglar bæði listakonuna og manneskjuna á bak við nafnið. Félagsleg barátta og mannúð Það sem gerir Lady Gaga einstaka er hve einlæg hún er í baráttu fyrir réttlæti. Hún hefur talað opinskátt um geðheilbrigðismál, kynferðislegt ofbeldi og áhrif frægðar á andlega líðan. Hún stofnaði Born This Way Foundation með móður sinni árið 2012, sem styður ungt fólk í að byggja upp sjálfstraust og geðheilsu. Gaga er einnig ötul baráttukona fyrir réttindum hinsegin fólks og hefur frá upphafi verið dygg­ ur stuðningsaðili samfélagsins. Hún hefur talað opinskátt um eigin upplifun sem tvíkynhneigð kona, og notað frægð sína til að dreifa boðskap um mannréttindi fyrir öll.

r a n u

op

Þér er boðið í

2: ARDA Í 00 GINN 7. JÚN I 11 –18: 00 Í FAXAFEN

1

Fönký plötubúð | Faxafen 11, 108 Reykjavík 599 8888 | fonky@fonky.is | fonky.is Fönký plötubúð | fonky.is | fonky.is

AU G

L

áritar nýju plötuna sína

a p hjá

. KL

Harpa

n r tý

Arfleifð og áhrif Lady Gaga hefur sannað að popptónlist getur ver­ ið pólitísk, djörf, og djúpstæð. Hún hefur opnað dyr fyrir listafólk sem vill blanda saman tónlist, tísku, pólitík og persónulegri frásögn. Hún hefur áhrif langt út fyrir tónlistarsenuna – í tískuheim­ inum, kvikmyndum, og í félagslegri umræðu. Það sem gerir hana einstaka er hvernig hún nýtir frægðina – ekki bara til að skemmta, held­ ur til að vekja athygli á því sem skiptir máli. Hún minnir okkur á að við getum verið djörf, skrítin, viðkvæm og stórkostleg. Texti: ChatGPT, lagfærður af Fannari. Myndir: Wikimedia Commons

Mayhem er sjöunda sólóplata Lady Gaga og kom út 7. mars 2025. Hún blandar saman synth­ poppi, iðnaðartónlist, rokki og diskói í óhefð­ bundna og drífandi heild. Platan var unnin með Gesaffelstein, Cirkut og Andrew Watt, og fjallar um ást, sjálfsmynd og frægð. Útlit og hljóð eru dökk, djörf og framúrstefnuleg með áhrifum frá Bowie, Prince og Madonnu. Með smáskífum eins og „Disease“ og „Die with a Smile“ sló platan í gegn, fór á toppinn í 21 landi og hlaut lof gagnrýnenda. Mayhem markar nýtt tíma­ bil í ferli Gaga og staðfestir stöðu hennar sem áhrifamikillar og framsýnnar popplistakonu. Texti: ChatGPT, lagfærður af Fannari. Mynd: Wikimedia Commons

28

ASKUR

Tónleikar erlendis Tónlist sameinar fólk og fylgir okkur allt lífið – frá vögguvísum í bernsku til tónlistar við útför. Fyrir sum er hún bakgrunnshljóð, en fyrir önnur, eins og mig, er hún hluti af lífsstíl. Ég hef ferðast á ófáa tónleika og á fleiri í vændum. Hér deili ég nokkrum eftirminnilegum upplifunum.

29

ASKUR

On The Run II Tour (2018) Fyrstu stórtónleikarnir mínir erlendis voru með Beyoncé og JayZ á þjóðhátíðardegi Frakka. Áhorf­ endur sungu þjóðsönginn í stúkunni áður en tón­ leikarnir hófust og stemningin var ótrúleg. Glæsi­ leg sviðsmynd og samhljómur hjónanna heillaði mig – þetta kvöld markaði upphafið að tónleika­ áhugamáli mínu.

Renaissance World Tour (2023) Fimm árum eftir fyrstu Beyoncétónleikana mína var ég aftur komin á Stade de France – nú til að sjá Renaissance World Tour. Kvöldið var fullt af orku, glæsileika og tónlist. Blue Ivy steig óvænt á svið og dansaði með móður sinni, aðeins 11 ára. Ég sá líka Kris Jenner, Pharrell Williams og fleiri fræga einstaklinga í áhorfendahópnum – sem gaf kvöldinu enn meiri stjörnublossa.

30

ASKUR

The Tattoo Tour (2023) Eft ir sig ur inn í Eurovision túraði Lor een um Evrópu. Þrátt fyrir lágt miðaverð voru þetta áhrifa­ ríkir tónleikar með magnaðri ljósasýningu, dansi og kraftmikilli rödd. Ég beið í kuldanum í klukku­ tíma og ég endaði í fremstu röð við sviðið. Tón­ leikarnir voru virkilega einlægir og ég mun aldrei gleyma því augnabliki þegar hún sneri sér að mér, horfði djúpt í augun á mér og söng: „If we die, we die together, ‘cause you’re mine, you’re mine forever.“

The Eras Tour (2024) The Eras Tour er eitt stærsta tónleikaferðalag sög­ unnar. Undirbúningurinn jók spennuna – TikTok­ klippur, miðakaup og vinabönd. Stokkhólmur tók á móti gestum með „Welcome to Swiftholm“ og lög Taylor Swift hljómuðu víða. Tónleikarnir voru sjónræn og tilfinningarík ferð um feril hennar, þar sem hvert tímabil fékk sitt rými. Þessu ferðalagi gleymi ég aldrei.

31

ASKUR

Summer Carnival (2024) P!nk er ótrúleg á sviði – kraftmikil og með einstaka sviðsframkomu. Hún söng á meðan hún sveif í loftinu og framkvæmdi loftfimleika – allt án þess að missa andann. Hún spjallaði við aðdáendur og tók glaðlega við nammi úr salnum. Tónleikarnir minntu á Cirque du Soleil og voru bæði sjónarspil og tónlistarupplifun í hæsta gæðaflokki.

Adele in Munich (2024) Adele er með kraftmikla rödd og sterka nær veru á sviði. Þrátt fyrir að syngja fyrir um 73.000 manns náði hún að skapa nánd og einlæga stemningu. Tónleikastaðurinn Adele Arena var sérbyggður fyrir viðburðinn, með glæsilegum LEDskjá og frábærum hljómburði. Í kringum svæðið var Adele World – afþreyingarsvæði með parísarhjóli, veit­ ingum og fleiru. Við mættum á opnunarkvöldið þar sem hellidemba skall á rétt fyrir tónleikana, en Adele stóð sig frábærlega og snerti hjörtu allra í salnum með flutningi sínum og sögum.

Better Days Tour (2024) Ég sá Benjamin Ingrosso í heimabæ hans, Stokk­ hólmi, og við vorum í Golden Circle – nálægt sviðinu. Það rigndi allan tímann, sem bætti aðeins við stemninguna. Benjamin var djúpt snortinn yfir að spila í sinni eigin borg, og gaf allt í flutninginn. Tónleikarnir voru kraftmiklir og persónulegir – og í lokin hrópaði hann stoltur: „Mamma, pappa, I fucking made it!“

32

ASKUR

Tour Life (2025) Í febrúar 2025 sá ég Loreen í annað sinn og hún var enn mögnuð. Sviðið var stærra og tæknivæddara, og áður en tónleikarnir hófust fengu VIP­gestir að taka þátt í Q&A og soundcheck. Loreen steig á svið í glansandi stálbrynju innan ljósahrings sem minnti á opna gátt inn í aðra veröld. Frá fyrstu mínútu hélt hún uppi spennuþrunginni og töfrandi stemmingu. Þetta var tónleikaupplifun sem var í senn djúp, falleg og eftirminnileg.

Næstu tónleikar á dagskrá 2025 Flytjandi

Borg

Dagsetning

Beyoncé

París

21. júní

Dua Lipa

Liverpool

25. júní

Pitbull

Stokkhólmur

29. júní

Katy Perry

London

Lady Gaga

Tónleikaplaköt fengin af samfélagsmiðlasíðum viðkomandi flytjanda: @beyonce, @dualipa, @pitbull, @katyperry og @ladygaga

13. október 14. október

Antwerpen

9. nóvember

Amsterdam

11. nóvember

Texti saminn af Fannari með hjálp ChatGPT. Myndir: Úr eigin safni

33

ASKUR

34

ASKUR

Ég heiti Sigrún Kumkum Gunnarsdóttir, er 21 árs og bý í Fossvoginum. Eftir grunnskóla fór ég í Menntaskólann við Sund og útskrifaðist þaðan með stúdentspróf vorið 2022. Á loka önninni tók ég þátt í frumkvöðla áfanga sem gekk út á að stofna fyrirtæki og var ég þar hönnunar- og samfélagsmiðlastjóri í mínum hópi. Áhugi minn á listsköpun og hönnun kviknaði við þessa vinnu. Um haustið fór ég í fornám á Hönnunar- og nýsköpunarbraut í Tækniskólanum með þá hugmynd að ég vildi læra arkitektúr. Eftir því sem leið á námið fór áhugi minn í auknum mæli að

hallast að grafískri hönnun og í náminu uppgötvaði ég ástríðu mína fyrir því fagi. Mér þykir einstaklega gaman að velta fyrir mér mismunandi formum, litasamsetningum, letri og myndbyggingu. Það sem stóð upp úr í náminu var að vinna með letur og búa til veggspjöld. Það lá því beint við að sækja í framhaldinu um nám í grafískri miðlun sem ég byrjaði í haustið 2023. Mér hefur alltaf þótt einstaklega gaman að fást við hönnun og listsköpun en sú vinna veitir mér mikla ánægju.

35

ASKUR

TEXTI/ SIGRÚN OG AI, MYNDIR/ SIGRÚN OG UNSPLAH

Bauhaus skólinn var stofnaður 1919 í Weimar í Þýskalandi af arkitektinum Walter Gropius. Markmið hans var að tengja saman iðn- og listgreinar sem myndi stuðla að framförum í hönnun. Hann stofnaði skólann til að bregðast við breyttum tímum í kjölfar fyrri heimsstyrjaldarinnar með það að markmiði að finna nýjar leiðir til að hanna byggingar og vörur. Ætlun skólans var að búa til nemendur sem gætu beitt sköpunargáfu sinni á hvaða list- eða hönnunarmiðil sem er. Hugmyndafræðin og markmið skólans mótuðust því út frá breytingum tíðarandans og þeim stefnum sem stóðu yfir á þeim tíma sem skólinn er stofnaður. Eftir fyrri heimsstyrjöldina vildu hönnuðir segja skilið við fyrri tíma og leggja meiri áherslu á nútímavæðingu, einföld form, slétt yfirborð, losna við allan óþarfa og nánast allt skraut. Nýting var því tekin fram yfir fagurfræði. Allt kapp var lagt á að hafa húsgögn þægileg og vel unnin og Bauhaus reis gegn endurvakningu gamalla skrautlegra stíla með því að búa til nýja formlega hönnun sem sameinaði fágun og handverk. Stefnur eins og Art Nouveau, Arts and Crafts og De Stijl skipuðu stóran sess á þessum tíma og hugtök eins og konstrúktífismi og módernismi fengu sína merkingu. Þróun hafði orðið í sögu hönnunar með breytingum og innreið módernisma frá Art Nouveau með bogadregnum línum og skrauti til fúnksjónalisma og einfaldari hönnunar. Hlutir og húsgögn eins og lampar, stólar, borð og bekkir voru einfaldaðir og hannaðir eingöngu út frá notagildi þeirra. Kennarar Bauhaus skólans voru margir af

Frægustu hönnuðum og listamönnum þess tíma, þar á meðal Paul Klee, Wassily Kandinsky, Ludwig Mies van der Rohe og Marianne Brandt. Skólinn átti oft í deilum við stjórnvöld og lokaði í lok þriðja áratugarins, en áhrif hans hafa haldist til dagsins í dag. Bauhaus hreyfingin hafði áhrif á allar greinar hönnunar, þar á meðal húsgagnahönnun, myndlist, arkitektúr, og jafnvel textílhönnun. Í dag má sjá Bauhaus áhrif alls staðar t.d. í húsgögnum, vörum, byggingarstíl og grafískri hönnun. Bauhaus einkenndist af einfaldleika, skynsamlegri og hagnýtri hönnun, sem hægt er að finna alls staðar í kringum okkur. Í dag er risastór markaður fyrir upprunalegar vörur og eftirlíkingar en mörg húsgögn sem voru hönnuð á Bauhaus tímanum hafa verið endurgerð. Óhætt er að segja að þau detti aldrei úr tísku vegna einfaldleika þeirra. Bauhaus var ekki bara skóli, heldur einnig hreyfing sem hafði mikil áhrif á hvernig við hugsum um hönnun og listir.

Ráðstefna fyrir alla sem glíma við líf takmarkandi sjúkdóma

HÚSGÖGN HÖNNUÐ Í BAUHAUS SKÓLANUM

1927 1935

1925/26

1924

fsgæða

FINNDU ÞINN INNRI STYRK Ráðstefna fyrir alla sem glíma við lífsgæða takmarkandi sjúkdóma

Þökkum styrktaraðilum okkar fyrir stuðninginn

Ráðstefnan verður haldin í Hörpu 1.–2 . maí kl. 12:00–17:00

Guðjón Samúelsson var fyrsti fullmenntaði arkitektinn á Íslandi og lauk námi frá Kaupmannahöfn árið 1919. Hann mótaði einkennandi stíl þar sem hann vísaði í íslenska náttúru og talaði um stuðlaberg sem fyrirmynd í anda þjóðernisrómantíkur. Í sögulegu ljósi má án efa greina áhrif Art Deco sem víða sáust hjá módernískum arkitektum þessa tíma og voru t.d. algeng í íslenskum innviðum og húsgögnum í upphafi módernismans á Íslandi. Guðjón hannaði margar fallegar, þekktar og einstakar byggingar á Íslandi m.a. Hótel Borg, Kleppsspítala, Laugarneskirkju og aðalbyggingu Landspítalans til að nefna nokkrar.

TEXTI/ SIGRÚN OG AI, MYNDIR/ SIGRÚN OG UNSPLAH

Stíll og áhrif

38

ASKUR

Guðjón var mjög áhrifamikill í þróun íslenskrar byggingarlistar og var þekktur fyrir að nýta náttúrufyrirbæri, svo sem basaltsúlur, sem fyrirmyndir í hönnun sinni. Hann var einnig áhugasamur um að blanda saman þjóðlegum og nútímalegum byggingarstílum, sem sjá má í verkum hans. Hönnunin er oft úthugsuð og tekur mið af umhverfinu og hann reyndi að skapa byggingar sem voru í samræmi við náttúru landsins. Áhrif á íslenskan arkitektúr Guðjón Samúelsson hafði varanleg áhrif á íslenskan arkitektúr og er enn í dag talinn einn helsti arkitekt þjóðarinnar. Verk hans eru mjög táknræn og hafa mótað útlit íslensks borgar­ samfélags, sérstaklega í Reykjavík. Verk hans hafa einnig orðið fyrir áhrifum frá evrópskum byggingarstílum, sérstaklega frá Þýskalandi og Skandinavíu, en með sérstakri áherslu á að laga þær að íslenskum aðstæðum og náttúru.

Hallgrímskirkja Hallgrímskirkja er eitt af þekktustu verkum Guðjóns Samúelssonar og án efa eitt af helstu kenni­ leitum Reykjavíkur. Hönnun kirkjunnar var lang­ tímaverkefni sem byrjaði á fyrri hluta 20. aldar og var kirkjan vígð árið 1986, þrátt fyrir að Guðjón hafi fallið frá árið 1950, löngu áður en hún var fullgerð. Guðjón Samúelsson nýtti íslenska náttúru og landslag sem innblástur við hönnunina og eru hliðarnar til dæmis eins og stuðlaberg. Hún er mjög táknræn og hefur verið lofuð fyrir að vera jafnframt nútímaleg og tengd íslenskum hefðum.

Þjóðleikhúsið Guðjón Samúelsson hannaði einnig Þjóðleikhúsið sem var opnað 1950. Húsið einkennist af þeirri áherslu að sameina hefðbundna íslenska byggingar list og nútímalegan arkitektúr. Guðjón lagði áherslu á að tengja hönnunina við íslenska náttúru. Þjóðleikhúsið er byggt úr náttúrulegum efnum eins og steini og tré og tengist þannig íslensku landslagi og menningu. Hönnunin leggur áherslu á stærð og opin rými, sem veita bæði áhorfendum og leikurum nægt rými og hlýlega stemningu. Guðjón Samúelsson nýtti sér einnig náttúrulega lýsingu til að bæta við andrúmsloftið. Þjóðleikhúsið er því ekki aðeins leikhús, heldur tákn um íslenska sjálfsmynd og menningarlega arfleifð. Hótel Borg Hótel Borg, sem opnaði árið 1930, er eitt af frægustu verkum Guðjóns. Hann var þekktur fyrir að nota nýjustu byggingartækni og hönnunarstefnur og í tilfelli Hótel Borgar notaði hann Art Deco stílinn sem var mjög vinsæll á þessum tíma. Hótelið var hannað til að endurspegla glæsileika og nútímalegan stíl. Guðjón var líka þekktur fyrir að sameina íslenska byggingarhefð með nýjungum og alþjóðlegum straumum. Hótel Borg var einmitt dæmi um þessa blöndu, þar sem hann notaði bæði einfaldleika og glæsileika í hönnuninni. Innan hótelsins má sjá ýmis smáatriði sem eru einkenni Art Deco hönnunar, eins og steypta gluggakarma og innréttingar úr marmara. Listasafn Íslands er bygging sem sameinar, modernisma og íslenskan stíl á einstakan hátt.

Listasafn Íslands Húsið var hannað árið 1916 sem íshús en hefur í áranna rás haft mörg hlutverk og hýsir nú Listasafnið sem var vígt árið 1978. Byggingin er eitt af mikilvægustu verkum Guðjóns. Hún hefur hrein og einföld form sem fara vel saman við náttúru landsins, með stórum gluggum sem bjóða upp á náttúrulegt ljós. Arkitektúrinn miðast við að skapa opið og bjart rými, sem undirstrikar mikilvægi listarinnar, með áherslu á samhengi við umhverfið og íslenska menningu. Rúmfræðilegur einfaldleiki og samræmi við náttúruna gera Listasafn Íslands að merkilegu og fallegu byggingarverki.

Hönnunarstólar

Wassily Chair, einnig kallaður „Model B3“, var hannaður árið 1925 og er eitt af frægustu verkum Marcel Breuer. Stóllinn var nýstárlegur á sínum tíma vegna þess að hann var gerður úr stálrörum, sem var óvenjulegt fyrir húsgögn á þeim tíma. Hönnunin er einföld og skilvirk, með beinum og hreinum línum og opnu formi. Stóllinn fékk nafnið Wassily eftir Wassily Kandinsky, sem var kennari hjá Bauhaus skólanum og vinur Breuers. Wassily Chair varð táknrænn fyrir Bauhaus stílinn og er enn eitt af þekktustu og ástsælustu húsgögnum 20. aldar. Wassily stóllinn varð mjög vinsæll eftir að hann var fyrst kynntur og hann er nú talinn einn af klassískum stólum hönnunarheimsins. Stóllinn hefur einnig haft áhrif á þróun húsgagnahönnunar og er enn í framleiðslu og það er auðvelt að finna endurgerðir af honum frá ýmsum framleiðendum.

Barcelona stóllinn, eða Barcelona Chair, er einn af frægustu stólum 20. aldar og var hannaður af Mies van der Rohe og Lilly Reich fyrir alþjóðlegu heimssýninguna í Barcelona árið 1929. Stóllinn var sérstaklega hannaður fyrir konungsfjölskyldu Spánar og var staðsettur í sýningarsalnum sem var byggður fyrir Spán til að heiðra landið á þessari heimssýningu. Stóllinn var hannaður með það fyrir augum að konungurinn og drottningin myndu sitja á þeim og hann var því upphaflega hannaður með stór, falleg og virðuleg form. Hönnun stólsins er nútímaleg, einföld og öll byggð á beinum línum og framúrstefnulegri notkun á efni. Form hans er mjög sveigjanlegt og lítur út eins og það sé fljótandi. Það sem gerir hann einstakan er hvernig stóllinn sameinar hagnýta eiginleika með fágun og ævintýralegri hönnun. Stóllinn er dæmi um minimalískan stíl og er tengdur hönnunarstíl Bauhaus, þar sem Mies van der Rohe var einn af helstu forvígismönnum. Með Barcelona stólnum hannaði hann stól sem var bæði fallegur og afar þægilegur og hann hefur ávallt verið talinn eitt af meistaraverkum hönnunar.

TEXTI/ SIGRÚN OG AI, MYNDIR/ SIGRÚN OG UNSPLAH

40

ASKUR

Hönnunarstólar

Panton Chair er einn af þeim heimsþekktu stólum sem hannaður var af danska hönnuðinum Verner Panton árið 1960. Hann var byltingarkenndur vegna þess að hann var fyrsti stóllinn sem var framleiddur úr einu stykki af plasti. Hann hafði mjög flæðandi og lífrænt form sem gerði hann ólíkan öðrum stólum á þeim tíma. Stóllinn er einnig þekktur fyrir að hafa verið hannaður með það að markmiði að sameina hönnun, lit og þægindi á nýjan og spennandi hátt. Panton Chair varð til á árunum þegar plast var nýtt og byltingarkennt efni í hönnun og arkitektúr og það kom strax fram sem tákn um nýsköpun og hugmyndafræði Space Age tímabilsins. Panton stólinn hefur verið framleiddur í mörgum litum og er enn í framleiðslu, þar sem hann hefur öðlast klassískan sess í hönnun. Þetta er líka stóll sem hefur haft áhrif á hönnunarheiminn og er mikið notaður í nútímalegum innréttingum og á sýningum. Áhrif þessarar hönnunar eru enn til staðar og stóllinn er jafnvel sýndur í hönnunar- og listasöfnum um allan heim.

Eames Moulded Plastic Chair er klassísk hönnun hjónanna Charles og Ray Eames, en þau eru meðal þekktustu og áhrifamestu hönnuða 20. aldarinnar. Stóllinn var fyrst hannaður árið 1948 og var framleiddur af Herman Miller, fyrirtæki sem er ennþá einn af leiðandi framleiðendum hágæða húsgagna. Stóllinn hefur haft mikil áhrif á hönnun húsgagna og er talinn eitt af mikilvægustu verkum innan módernískrar hönnunar. Það sem gerir hann jafnframt einstakan er hvernig hann sameinar virkni og fagurfræði, en það hefur gert hann að einu af mest framleiddu og vinsælustu húsgögnum frá miðri 20. öld. Stóllinn hefur verið framleiddur í ýmsum útgáfum og öllum regnbogans litum. Hönnunin er tímalaus og einstök.

41

ASKUR

TEXTI/ SIGRÚN OG AI, MYNDIR/ SIGRÚN OG UNSPLAH

Egg chair Arne Jacobsen var fæddur árið 1902 í Kaup­ mannahöfn þar sem hann ólst upp. Árið 1927 útskrifaðist hann sem arkitekt frá konunglegu listaakademíunni í Kaupmannahöfn. Hann var lykilþátttakandi í innleiðingu módernismans í Danmörku. Hann er þekktur víða um heim og er meðal þekktustu hönnuða Danmerkur. Hann hannaði margar byggingar í Danmörku, Þýskalandi og Bretlandi. Jacobsen var þekktur fyrir áhrifamikið framlag sitt til nútímalegrar hönnunar. Hann var einn af mest þekktu og áhrifamestu hönnuða 20. aldar. Hann er sérstaklega frægur fyrir nýstárlega hönnun sem tengdist módernískum stíl og Bauhaus hreyfingunni, sem lagði áherslu á einfaldleika, hlutlæg form og nýtingu nýrra efna. Jacobsen hannaði margar hönnunarvörur, þar á meðal Ant Chair, Egg Chair og Swan Chair, sem eru enn mjög vinsælar í dag. Þessi húsgögn eru þekkt fyrir flæði í formi, þægindi og nýstárlega notkun á efnum eins og plasti og áli. Sem arkitekt hannaði Jacobsen m.a. SAS Royal hótelið í Kaupmannahöfn, sem var fyrsta hótelið sem var hannað að fullu í módernískum stíl. Hann var einnig frumkvöðull í að samþætta hönnun húsgagna og byggingar á nýjan hátt, sem gerði hann leiðandi í arkitektúr og hönnun á miðri 20. öld.

Egg stóllinn er einn af frægustu stólum Arne Jacobsen og hefur orðið eitt af táknum nútímalegrar hönnunar. Stóllinn var einnig hannaður árið 1958 fyrir SAS Royal Hotel í Kaupmannahöfn. Það sem gerir Egg stólinn sérstakan er bæði óvenjulegt form hans og óvenjuleg hönnun, sem veitir bæði lúxus og þægindi á sama tíma og hann virkar nútímalegur og fallegur. Egg stóllinn er ekki bara hönnunarlegur hlutur, heldur einnig áberandi kennileiti í sögu 20. aldar hönnunar. Það endurspeglar hvernig Arne Jacobsen var meðvitaður um að tengja saman fallega, hagnýta og sjálfbæra hönnun með því að brjóta hefðbundin viðmið og kanna nýja möguleika. Swan chair Swan Chair var hannaður árið 1958 og er eitt af þekktustu og ástsælustu verkum Jacobsen. Stóllinn var hannaður fyrir SAS Royal Hotel í Kaupmannahöfn, sem var eitt af helstu verkum hans sem arkitekt. Swan Chair einkennist af fallegu flæðandi formi sem minnir á líkama fuglsins. Stóllinn er með einni heilli bakgrind, sem skapar mikil þægindi og stuðlar að góðri líkamsstöðu. Það sem gerir Swan Chair sérstakan er einnig notkun á efni – hann er oft klæddur í mjúkt leður eða textíl, sem eykur bæði þægindi og sjónræn áhrif. Swan Chair hefur orðið ómissandi klassík í hönnun og er enn mjög eftirsóttur bæði hjá söfnurum og í nútímalegu skrifstofu­ og heimilisumhverfi.

2023

HönnunarMars er hönnunarhátíð þar sem mismunandi hönnun og list kemur saman, eins og fatahönnun, vöruhönnun, grafísk hönnun, arkitektúr, leirlist og stafræn hönnun svo dæmi séu nefnd. Á hátíðinni má finna skemmtilegar hugmyndir og ólík sjónarmið sem geta bætt samfélagið. Mér þótti mjög gaman að fara og skoða HönnunarMars og ætla ég svo sannarlega að fara aftur á hátíðina að ári. Það var skemmtilegt að sjá mismunandi og spennandi hönnun verða til.

(66 norður X Daniel Atlasson)

TEXTI OG MYNDIR/ SIGRÚN

66 norður hefur í nokkur ár tekið þátt í HönnunarMars og í ár voru þau í samstarfi við Daniel Atlason. Daníel má einnig þekkja sem stofnanda Döðlur stúdíó. Verkið samanstendur af 11 flugdrekum sem eru gerðir úr afgangsefnum frá verksmiðju 66 norður. Titillinn vísar til háleitra markmiða fyrirtækisins þar sem þau stuðla að sjálfbærri hönnun, endurnýtingu og þeirra endalausu möguleika að fullnýta allt hráefnið og skapa eitthvað nýtt. Sýningin kom mér á óvart og var gaman að sjá hvað hægt er að hanna úr afgangsefnum. Hönnuðurinn Daniel Atlason þykir einstaklega frumlegur og flottur og hef ég lengi verið að fylgjast með því sem hann hefur verið að gera. Það var því sérstaklega gaman að sjá þetta verk eftir hann. FÍT sýningin FÍT er félag Íslenskra teiknara. FÍT gefur verðlaun á ári hverju og voru þau verk sem hlutu verðlaun í ár sýnd á sýningunni. Á sýningunni má finna mismunandi tegundir af grafískri hönnun eins og veggspjöld, auglýsingaherferðir, hreyfigrafík og myndlýsingar svo eitthvað sé nefnt. FÍT sýningin var einstaklega skemmtileg og er eitthvað sem ég mun koma til með að fylgjast meira með í framtíðinni. Mér þótti þessi sýning standa upp úr þar sem ég hef mikinn áhuga á grafík. Það var gaman að sjá hvað það eru til margar mismunandi tegundir af grafík og margt sem grafískir hönnuðir geta hannað. Einnig var sýningin vel sett upp. Sýning hjá Bláalóninu

Fatasýning hjá nemum í LHÍ

43

ASKUR

44

ASKUR

Sólrún Svana PéturSdóttir

Ég heiti Sólrún Svana Pétursdóttir og er fætt 16. apríl 1993 í Reykjavík. Ég ólst upp í hjarta miðbæjarins og bjó þar allt til tvítugs. Teikning hefur verið órjúfanlegur hluti af lífi mínu frá því ég gat fyrst haldið á blýanti, og í dag legg ég stund á ýmis konar listsköpun í frítíma mínum. Námsferill minn hófst í Menntaskólanum við Hamrahlíð, þar sem ég lærði á náttúrufræðibraut en lagði einnig stund á myndlistaráfanga sem voru í boði. Með tímanum varð mér ljóst að hönnun var mitt rétta kall, og þegar ég öðlaðist sjálfsöryggið til að fylgja þeirri braut, færði ég mig yfir í Tækniskólann til frekara náms í faginu.

45

ASKUR

James Jean James Jean er samtímalistamaður sem fer yfir hefðbundin mörk með list sinni og blandar saman myndlist, teikningu og súrrealisma í heillandi sjónrænar frásagnir. Jean, sem er þekktur fyrir draumkenndar samsetningar sínar og flókna smáatriði, hefur heillað áhorfendur í mörgum atvinnugreinum, allt frá listasöfnum og söfnum til teiknimyndasagna og tískusamstarfs. Æska og upphaf listaferils

Texti: AI Myndir: James Jean og dope.gallery

James Jean fæddist árið 1979 í Taívan og ólst upp í Bandaríkjunum. Hann sýndi snemma hæfileika í teikningu. Hann nam við School of Visual Arts í New York, þar sem hann þróaði list sína áður en hann hóf starfsferil sinn sem teiknari. Ferill hans tók flugið þegar hann hóf að starfa sem forsíðulistamaður fyrir DC Comics og hlaut fjölda Eisner- og Harvey-verðlauna fyrir áberandi, draumkenndar forsíður sínar á titlum eins og Fables og Batgirl.

Einkennandi stíll og áhrifavaldar Stíll Jean einkennist af blöndu klassískra málunaraðferða, asískrar fagurfræði og nútíma dægurmenningar. Verk hans fela oft í sér: • Fljótandi, lífræna línuvinnu sem minnir bæði á Art Nouveau og hefðbundna kínverska pensilmálun. • Goðsögulegar og draumkenndar myndir, með fígúrum sem virðast svífa á milli ímyndunar og raunveruleika. • Flókið mynstur og áferð, sem minnir á endurhreisnarmálverk og ukiyo-e prentlist. • Líflegir en viðkvæmir litapallettur, oft náð fram með stafrænum og blandaðri miðla aðferðum. Eftir að hafa fest sig í sessi sem eftirsóttur teiknari, færði Jean sig yfir í fínni list, þar sem hann öðlaðist enn meiri viðurkenningu. Stóra málverka- og blandmiðlaverk hans hafa verið sýnd í listasöfnum og söfnum um allan heim, þar á meðal sýningar í Los Angeles, Tokyo og

Hong Kong. Hæfileiki hans til að blanda saman háleitri list og dægurmenningu hefur einnig leitt til samstarfs við stór vörumerki eins og Prada, Nike og Apple, sem og kvikmyndaverkefni eins og The Shape of Water (2017). Áhrif og arfleifð Verk James Jean hafa endurskilgreint mörkin milli viðskiptalistar og myndlistar og sannað að teiknimyndasögur geta farið út fyrir hefðbundið hlutverk sitt og orðið að hámyndlist. Hæfileiki hans til að skapa framandi en djúpt tilfinningaþrungnar myndir hefur áfram áhrif á nýja kynslóð listamanna og hönnuða. Hvort sem um er að ræða kápu á teiknimyndasögu, safngrip eða auglýsingaherferð fyrir hátísku, er verk Jean alltaf óvéfengjanlegt - heillandi samruni fortíðar og framtíðar, hefðar og nýsköpunar, raunveruleika og ímyndunarafls.

47

ASKUR

Alexander McQueen var meira en bara hönnuð­ ur; hann var byltingarkenndur kraftur í tísku­ iðnaðinum. Hæfileiki hans til að blanda saman list, tilfinningum og handverki skapaði nokkur af eftirminnilegustu tískusýningaraugnablikum sögunnar. Frá fyrstu dögum hans sem lærlingur klæðskera til þess að verða listrænn stjórnandi Givenchy og að lokum stofna sitt eigið goðsagna­ kennda vörumerki, heldur verk McQueen áfram að veita innblástur og ögra viðmiðum tískunnar.

Mynd: artsandcollections.com

Alexander McQueen

Æska og upphaf ferilsins Lee Alexander McQueen fæddist í London árið 1969 og sýndi snemma hæfileika í klæðskera­ starfi. Aðeins 16 ára gamall hóf hann nám á Savile Row, þar sem hann þróaði færni sína í nákvæmri og flókinni fatasmíði. Hæfni hans til að skapa fullkomlega sniðin stykki gerði hann fljótt að sérs­ tökum. McQueen stundaði síðar formlegt nám við Central Saint Martins College of Art and Design, þar sem útskriftarlína hans árið 1992 – byggð á Jack the Ripper – vakti strax athygli áhrifamikilla aðila í tískuheiminum. Að skilgreina sérstakan stíl

48

ASKUR

Mynd: the8percent.com/

McQueen varð þekktur fyrir dramatískar og oft umdeildar tískusýningar sínar. Hann var óhræddur við að kanna dökk og hugvekjandi þemu og flétta saman þáttum úr sögu, náttúru og ímyndun í hönnun sína. Meðal frægustu safna hans eru: • „Highland Rape“ (1995) – Kraftmikil og ögr­ andi ummæli um sögulega kúgun Englands á Skotlandi. • „VOSS“ (2001) – Óraunveruleg og óhugnanleg sýning sem innihélt kassa með spegli á tveim­ ur hliðum og lifandi fyrirsætu inni í honum, sem ögrar skynjun á fegurð og geðheilsu. • „Plato’s Atlantis“ (2010) – Framtíðarleg, haf­ inspíruð lína sem kynnti hina nú goðsagna­ kenndu beltisdýraskó og sýndi fram á meist­ araleg tök McQueens á stafrænni prentun.

Sorglegur endir og varanleg áhrif

McQueen var brautryðjandi í að sameina tækni og tísku. Hann var meðal fyrstu hönnuða til að fella stafrænar prentanir, vélmenni og þrívíddar­ myndir inn í sýningar sínar. Notkun hans á leik­ rænni frásögn umbreytti tískusýningum í upplifanir sem hrifu áhorfendur með sér frekar en að vera einungis sýningar á fatnaði. Árið 1996 var McQueen skipaður listrænn stjórnandi hjá Givenchy, þar sem hann þróaði list sína enn frekar. Það var þó hans eigið vörumerki sem skilgreindi feril hans að sönnu. Hönnun hans ýtti oft á mörkin milli fegurðar og viðbjóðs og sýndi djúpa virðingu hans fyrir list, sögu og handverki.

Því miður lést McQueen árið 2010, en áhrif hans á tískuna eru óumdeilanleg. Arfleifð hans lifir áfram í gegnum Alexander McQueen vörumerkið, sem nú er undir listrænni stjórn Sarah Burton, sem hefur haldið áfram hefð hans fyrir nýsköpun og listrænu framlagi. Verk McQueen náðu lengra en bara til tísku – hann ögraði samfélagslegum viðmiðum, endur­ skilgreindi fegurð og sannaði að fatnaður gæti verið jafn áhrifamikill og hvaða önnur listform sem er. Áhrif hans á iðnaðinn tryggja að nafn hans og sýn verði aldrei gleymt

Texti: AI

Mynd: https://gatamagazine.com/

Nýsköpun og arfleifð

49

ASKUR

Þegar id Software gaf út Doom í desember 1993 breyttu þeir óafvitandi landslagi tölvuleikja til frambúðar. Doom gerði ekki aðeins fyrstu persónu skotleiki (FPS) vinsæla, heldur kynnti einnig til sögunnar tækni, hönnunarreglur og fjölspilunareiginleika sem hafa enn áhrif í dag. Með hröðu hasarspili sínu, byltingarkenndri 3D grafík og grípandi andrúmslofti setti Doom nýjan staðal fyrir tölvuleiki. Byltingarkennd spilun og hönnun Í grunninn er Doom hraður FPS leikur sem setur leikmenn í hlutverk geimhermanns – sem er þekktur meðal aðdáenda sem „Doomguy“ – sem berst við hópa af djöflum á Phobos, tungli Mars. Borðahönnun leiksins hvetur til könnunar og inniheldur leynda staði, lyklakort og flóknar völundarhúsaþrautir sem ögra leikmönnum til að rata um óvinveitt umhverfi á skilvirkan hátt. Ólíkt forvera sínum, Wolfenstein 3D, kynnti Doom til sögunnar hæðarmun, ljósáhrif og flóknari gervigreind óvina, sem gerði heiminn meira lifandi og gagnvirkan. Vopnabúr leiksins er önnur framúrskarandi eiginleiki. Frá öflugri haglabyssu til hinnar goðsagnakenndu BFG 9000, býður Doom leikmönnum upp á fullnægjandi úrval vopna

50

ASKUR

til að útrýma djöflum. Bardagarnir eru ákafir, með óvinum allt frá andsetnum hermönnum til gríðarstórra vélrænna skrímsla sem krefjast áætlunar og skjótra viðbragða til að sigra. Tæknilegar nýjungar Ein af byltingarkenndustu afrekum Doom var notkun þess á sýndar-3D vél. Þó að leikurinn hafi ekki myndað raunverulegt 3D umhverfi, notaði hann þróaðar aðferðir eins og áferðarkortlagningu, breytilega lýsingu og hæðarmun til að skapa tálsýn um dýpt. Þessi nálgun gerði kleift að spila leikinn mjúklega og hratt jafnvel á takmörkuðum vélbúnaði snemma á tíunda áratugnum. Önnur lykilnýjung var stuðningur leiksins við nettengt fjölspilunarkerfi. Doom var einn af fyrstu leikjunum til að gera „deathmatch“ vinsælt, sem er keppnishamur þar sem leikmenn börðust hver gegn öðrum í rauntíma yfir netkerfi. Þessi hamur lagði grunninn að nútíma netfjölspilunarskotleikjum og hafði áhrif á titla eins og Quake, Counter-Strike og Call of Duty. Breytingar og áhrif á samfélagið Frá upphafi hvatti id Software til notendaframleidd efnis með því að gefa út frumkóða Doom, sem gerði breytingasmiðum kleift að

Menningarleg og iðnaðarleg áhrif Doom var meira en bara leikur; það varð að fyrirbæri. Það var sett upp á fleiri tölvum en Windows 95 á einum tímapunkti, sem sýnir hversu víðtækt aðdráttarafl þess var. Ofbeldi leiksins og djöfullegar myndir kveiktu umræður um innihald tölvuleikja og leiddu til stofnunar Entertainment Software Rating Board (ESRB), sem kynnti aldursmörk fyrir leiki. Enn fremur ruddi Doom brautina fyrir framtíð FPS titla. Leikir eins og Half-Life, Halo og Call of Duty skulda mikið til þeirra tæknilegu

lausna og hönnunarheimspeki sem Doom var brautryðjandi fyrir. Jafnvel í dag viðhalda nútíma endurgerðir eins og Doom (2016) og Doom Eternal kjarnaþáttum sem gerðu frumgerðina að klassík, sem sannar varanleg áhrif þess á iðnaðinn. Nútímastraumar Meira en 30 árum eftir útgáfu sína er Doom (1993) enn tímamótaverk í tölvuleikjasögunni. Það lagði grunninn að FPS-leikjategundinni, bylti fjölspilunarleikjum og innblés heila kynslóð leikjaþróunaraðila. Hvort sem upplifunin er í gegnum upprunalegu útgáfuna, yfirfærslur á aðra miðla eða nútímalegar endurgerðir, heldur Doom áfram að vera dáð og áhrifamikið meistaraverk sem stenst tímans tönn. Fyrir marga er Doom ekki bara leikur — heldur arfleifð.

Texti: AI Myndir: ID Software/Bethesda

búa til sérsniðna borð, grafík og jafnvel alveg nýja leiki byggða á vél þess. Þessi opna nálgun hjálpaði til við að byggja upp tryggt samfélag breytingasmiða sem er enn virkt áratugum síðar. Vinsælar breytingar og aðdáendagerðar viðbætur halda áfram að blása nýju lífi í leikinn og halda Doom viðeigandi jafnvel á tímum nútíma tölvuleikja.

Íslenskur svartmálmur hefur komið fram sem ein af þeim öflugustu og andrúmsmiklum hreyfingum innan alþjóðlegu málmsenunnar. Með rætur í hráu, dökku fagurfræði hefðbundins svartmálms, sker framlag Íslands til tónlistarstefnunnar sig úr vegna kaldrar stemningar, flókinna tónsmíða og greinilegra áhrifa frá hrjóstrugu, eldfjallalandslagi landsins. Þrátt fyrir fámenna þjóð hefur íslenska svartmálmsenan öðlast alþjóðlega viðurkenningu fyrir gríðarlegan kraft sinn og nýsköpun.

hneigingu til að nota hágæða framleiðslu en viðhalda árásargjörnu og hráu yfirbragði. • Draugalegu og yfirnáttúrulegu andrúmslofti – Tónlistin endurspeglar oft hið harða íslenska landslag, vekur upp myndir af auðum eldfjallasvæðum, ísilögðum auðnum og óstöðvandi stormi. • Helgiathafnakenndum og dulrænum þemum – Margar íslenskar svartmálmshljómsveitir blanda tónlist sína með dularfull og goðsöguleg þema, sem sækja í norræna og íslenska þjóðtrú.

Uppruni og þróun Þótt svartmálmur hafi átt uppruna sinn snemma á níunda áratugnum í Noregi með hljómsveitum eins og Mayhem og Darkthrone, var Ísland tiltölulega seint að þróa sína eigin senu. Á seinni hluta tíunda áratugarins og í byrjun nýrrar aldar komu fram fyrstu íslensku svartmálmshljómsveitirnar, en það var á öðrum áratug 21. aldar sem senan blómstraði sannarlega. Hljómsveitir eins og Svartidauði, Misþyrming, Sinmara og Zhrine ýttu tónlistarstefnunni áfram og mótuðu einstakan hljóm sem sameinaði hráa árásargirni klassísks svartmálms við óhugnanleg, framúrstefnuleg einkenni.

Á Íslandi eru haldnar nokkrar tónlistarhátíðir sem leggja áherslu á þungarokk og metal– tónlist. Hér eru nokkrar þeirra: Sátan Sátan er þriggja daga þungarokkshátíð sem haldin er í Stykkishólmi á Snæfellsnesi og sýnir bestu þungarokkshljómsveitir Íslands ásamt völdum erlendum listamönnum. Útgáfan árið 2025 er áætluð frá 5. til 7. júní. Hátíðin leggur áherslu á að allir séu velkomnir og hefur núll-umburðarlyndi gagnvart ofbeldi. Ascension festival

Hljómur íslensks svartmálms Íslenskur svartmálmur er þekktur fyrir kaldan, andrúmsloftskenndan eiginleika sinn, sem einkennist oft af: • Sundurlaust gítarverk – Hljómsveitir nota oft óróandi, sundurlaus hljómasambönd sem skapa kaótíska en yfirþyrmandi upplifun. • Þéttri og lagskiptri framleiðslu – Þó að snemma svartmálmur hafi verið viljandi lágfídeildar, hafa íslenskar hljómsveitir til-

52

ASKUR

Skipulögð af Oration og Studio Emissary, einblínir Ascension hátíðin á íslenska og alþjóðlega svartmálmstónlist. Næsti viðburður er áætlaður 13. til 15. nóvember 2025 í Hlégarði í Mosfellsbæ, sem er talinn andlegt heimili hátíðarinnar. Vetrarumhverfið býður gestum tækifæri til að upplifa norðurljósin. Reykjadoom Reykjadoom, áður kallað Doomcember, er árleg hátíð dómsdagsmálms og stoner rokks,

Reykjavík Deathfest Reykjavík Deathfest snýr aftur með „Festering Fall“ útgáfunni 4. október 2025 í Iðnó, en þar koma saman dauðarokkshljómsveitir frá Íslandi og útlöndum. Þessar hátíðir eru órjúfanlegur hluti af málmtónlistarsamfélagi Íslands og veita bæði upprennandi og rótgrónum listamönnum vettvang til að tengjast áhorfendum í einstöku umhverfi. Norðanpaunk

(DIY) sem haldin er á Laugarbakka. Hátíðin leggur áherslu á að allir séu velkomnir og samfélagslega þátttöku, og er rekin frekar sem fjölskyldusamkoma en hefðbundin hátíð. Hún er skráð sem slík samkvæmt lögum, sem stuðlar að nánu andrúmslofti þar sem skipuleggjendur, tónlistarmenn og gestir taka oft að sér mörg hlutverk. Hátíðin fylgir meginreglum „gerðu það sjálfur“, þar sem sjálfboðaliðar sjá um verkefni allt frá máltíðagerð til viðhalds á tónleikasvæðinu, sem tryggir lág útgjöld og samfélagslegan anda. Eitt af sérstökum einkennum Norðanpaunks er skuldbinding þess til skaðaminnkunar. Hátíðin útvegar sjálfboðaliða, þar á meðal heilbrigðisstarfsfólk og geðheilbrigðissérfræðinga, til að aðstoða gesti með líkamlegar eða tilfinningalegar þarfir. Þessi nálgun felur í sér að veita leiðbeiningar um öruggar venjur og tryggja styðjandi umhverfi fyrir alla þátttakendur.

Árleg tónlistarhátíð í anda „gerðu það sjálfur“

Texti: AI Myndir: Sólrún Svana

hefur verið haldin á Gauknum í miðborg Reykjavíkur síðan 2018. Hátíðin safnar saman aðdáendum hægrar, þungrar og grúvandi tónlistar og sýnir bæði nýjar og rótgrónar hljómsveitir. Doomcember færir sig yfir í tónlistarþróunarmiðstöðina fyrir árið 2025 og býður því öllum aldurshópum að fagna dómsdagsmálmi á Íslandi

in

Bjartasta von

rokksveit múrstefnu­þunga Múr er íslensk fra an hljóm , andrúmsloftsrík þekkt fyrir dökkan i gr færni og r saman tæknile sinn sem blanda erslum framsæknum áh i athygli árið 2021 og vakt nu Múr var stof ð ken Metal na íslensku Wac með því að vin leiddi til árið 2022, sem Battle keppnina Wacken legu úrslitunum á fjórða sætis í alþjóð ni í Þýskalandi. Open Air hátíðin fyrstu gáfu þeir út sína Í nóvember 2024 ntur y Ce sveitinni, í gegnum plötu, samnefnda Media Records artasta t Múr titilinn bj Í mars 2025 hlau n í flokkn­ tónlistar verðlauni vonin á Íslensku gu þeirra kar hraða uppgön um sem undirstri unni. á þungarokksen

53

ASKUR

54

ASKUR

Ég heiti Ísabella Ethel Kristjánsdóttir, fædd 4. nóvember 2001, uppalin á Reyðarfirði. Ég hef alltaf haft mikinn áhuga á hönnun og því sem tengist henni, allt frá arkitektúr til fatnaðar. Eftir grunnskóla fór ég í Verkmenntaskóla Austurlands og útskrifaðist þaðan af opinni stúdentsbraut vorið 2021, eftir það nám tók ég mér pásu og fór að vinna þar sem ég vissi ekkert hvað mig langaði að gera næst. Ég er með mjög vítt áhugasvið þannig að ég var opin fyrir ýmsu, á tímapunkti hafði ég meira að segja hugsað mér að flytja til útlanda og læra snjóbretta þjálfarann og gæti ímyndað mér að gera það einn daginn. Þegar ég ákvað svo að fara að skoða meira nám eftir pásuna leitaði ég aðallega í háskólana, en það var eiginlega það eina sem kom til greina, hélt ég, svo fór ég að skoða fleiri möguleika og þá datt ég inn á þetta nám, grafísk miðlun. Ég hafði aldrei heyrt um það áður og vissi ekkert út í hvað ég var að fara, þetta var algjör skyndiákvörðun sem ég sé svo sannarlega ekki eftir. Eftir námið hef ég ekki hugmynd um hvað ég ætla að gera en það verður eitthvað skemmtilegt

55

ASKUR

Nútíma tíska: Breytingar og framtíðin Nútímatísku hafa fylgt stórar breytingar á undanförnum árum, þar sem nýsköpun, sjálfbærni og sjálfsmynd hafa orðið lykilatriði í þróun nýrra strauma. Tíska er ekki lengur bara um það að vera klæddur í falleg föt; hún hefur orðið úrræði til að tjá sig, móta samfélagslegar skoðanir og einnig sýna ábyrgð á umhverfinu. Frá mikilli aukningu á almennum verslunum til að þétta samband við samfélagsmiðla, hefur nútímatíska verið mótuð af áhrifum sem nú eru í stöðugri þróun. Tækni og tíska Ein helsta breytingin sem hefur átt sér stað í nútímatísku eru tækninýjungar. Frá því að tískuverslanir færðu sig á netið, til þess að nýta tækni sem gerir okkur kleift að hanna eigin fatnað á augabragði, hefur tæknin opnað nýjar dyr fyrir bæði hönnuði og neytendur. Áhrif tækninnar sjást einnig í þróun 3D-prentunar og sjálfbærari framleiðslu sem hefur gert það mögulegt að búa til nýja tísku sem fer betur með náttúruna. Fyrirtæki eins og Stella McCartney og Adidas hafa fært fram sjálfbærar hönnunarlausnir þar sem tækni hjálpar til við að búa til endurunnin efni og bæta nýjar framleiðsluaðferðir. Með hjálp tækninnar getur tískuiðnaðurinn orðið hraðari, hagkvæmari og sjálfbærari. Sjálfbærni í tísku Aukin áhersla á sjálfbærni hefur orðið einn helsti straumurinn í nútíma tísku. Neytendur eru sífellt meðvitaðri um það hvernig fatnaður þeirra er framleiddur, hvaða efni eru notuð og hvaða samfélagslegu og umhverfisáhrif fylgja framleiðsluferlinu. Þetta hefur leitt til þess að mörg ný tískumerki hafa verið stofnuð með sjálfbærni sem aðalmarkmið. „Slow fashion“ -hreyfingin er einnig áberandi í dag. Hönnuðir sem fylgja þessari hreyfingu leggja áherslu á að framleiða hágæða fatnað sem er ekki einungis tímalaus heldur einnig varanlegur. Þetta felur í sér að færa sig frá „fast fashion“ sem hefur

verið gagnrýnd fyrir að vera ósjálfbær og skapa óþarfa úrgang. Merki eins og Patagonia, Reformation og Everlane eru dæmi um fyrirtæki sem setja sjálfbærni í fyrsta sæti og leggja áherslu á ferli sem tryggja að vörurnar þeirra séu framleiddar með virðingu fyrir umhverfið og samfélagið. Persónuleg tíska Eitt af stærstu áhrifunum í nútíma tísku er sú aukna áhersla sem er lögð á sjálfsmynd og einstaklingsvæðingu. Áður fyrr voru tískuform líklega nær þeim hefðbundnu „normum” sem samfélagið setti. Í dag er tískuheimurinn mikið meira um sjálfsæfingu og frelsi til að vera það sem þú vilt vera. Persónulegur stíll er orðinn mikilvægur þáttur í því hvernig fólk klæðist, þar sem einstaklingar vilja tjá sjálfa sig á eigin forsendum. Fólk tengist ekki aðeins ákveðnum tískustraumum heldur einnig áfram að leggja áherslu á það sem fer best með eigin líkama og persónu. Þetta hefur einnig leitt til mikillar fjölbreytni í tísku. Fatnaður fyrir allar stærðir, kyn og bakgrunn hefur orðið mikilvægur þáttur, þar sem nútímatískan krefst þess að allir geti fundið sér fatnað sem nærir sjálfsmynd sína. Tískumerki eins og Savage x Fenty eftir Rihönnu, sem hefur einnig lagt áherslu á fjölbreytni í líkamsformum og kynvitund, hafa fengið mikla athygli fyrir að vera meira innifalin og endurspegla fjölbreytileika samfélagsins í stað þess að setja einhverjar þröngar fyrirmyndir. Tíska og samfélagsmiðlar Samfélagsmiðlar hafa breytt þeirri leið sem við upplifum og tengjumst tísku. Instagram, TikTok og YouTube hafa öll haft mikil áhrif á hvernig fólk tengist nýjum straumum og uppgötvar nýjar vörur og hönnuði. Hönnuðir hafa einnig tekið þessa breytingu í sátt og nýtt samfélagsmiðla til að koma á framfæri vörum sínum, svo sem með beinum auglýsingum eða samstarfi við áhrifavalda.

Texti: Ísabella/ChatGbt

Myndir: Unslapsh.com

Áhrifavaldið í tískuheiminum hefur vaxið gríðarlega, þar sem einstaklingar með stóran fylgjenda hóp á samfélagsmiðlum geta haft meiri áhrif á tískubyltingar heldur en hefðbundnar auglýsingar eða tískusýningar. Hópar eins og The Sartorialist og Man Repeller hafa einnig opnað leiðir fyrir alla til að koma sínum eigin stíl á framfæri og deila honum með heiminum. Framtíðin Þótt nútímatíska sé nú þegar breytt af tækni, sjálfbærni og samfélagsmiðlum, er framtíðin enn óljós og spennandi. Með nýjum þróunum eins og virtustu tísku, sem gerir það mögulegt að „klæða sig“ í tölvuleikjum eða á netinu, og auknu áreiti frá sjálfbærum hönnunarleiðum, er ljóst að tískuiðnaðurinn er í sífelldri breytingu. Þetta opnar nýja möguleika fyrir þá sem vilja skapa nýja strauma, nýja hætti að hanna og að tengjast við viðskiptavini.

Útskrift framundan? Þú færð kökuna hjá okkur

Hafnargata 1 - 730 Reyðarfjörður - sími. 475 8000 sesam@sesam.is www.sesam.is

Coco Chanel: Tískuleiðtogi og umbylting í tískuheiminum Coco Chanel, fædd Gabrielle Bonheur Chanel 1883 í Frakklandi, var ein af áhrifamestu og ótrúlegustu fatahönnuðum 20. aldar. Hún er oft talin vera konan sem mótaði tískuheiminn og gerði það sem áður var talið óásættanlegt að verða klassískt og tímalaust. Áhrif hennar á tísku eru enn sýnileg í dag og merkið hennar, Chanel, heldur áfram að vera einn af helstu leikmönnum í lúxus- og tískuiðnaðinum. Baksaga og uppruni Chanel ólst upp í munaðarleysingjahúsi og hafði því ekki auðveldan uppvöxt. Hún fór í klaustur, sem hafði áhrif á hennar ósveigjanlega vilja og sjálfstæði. Hún byrjaði feril sinn sem söngvari á kaffihúsum og var með mikla töfra með sín skýru og úthugsuðu sjónarmið í menningu og tísku. Í kringum 1910 opnaði Chanel sína fyrstu verslun í París, þar sem hún seldi hatta. Fljótlega fór hún að hanna föt og nýtti sína eigin hönnun og nýstárlega nálgun til að endurskapa það sem hafði verið fyrir löngu talið hefðbundið og stíft í tísku. Nýja tískan Coco Chanel átti stóran þátt í að brjóta niður hefðbundna tískugrundvöllinn. Hún var andstæða þess sem hafði verið tískuhefð 19. aldar og nýtti sér þá tækni að einfalda form og leysa konur frá stífu og óþægilegu fötunum sem þá voru í tísku. Hún hætti að nýta sér mikil corsett og þröngar klær og byrjaði að hanna slakan og léttan klæðnað sem leyfði konum meira frelsi í hreyfingum sínum. Hún var einnig fyrirmynd í að nýta einföld efni eins og jerseystoff og tók þau frá heimi karlmannatískunnar og skapaði glæsilega, en samt viðráðanleg kvennamerki. Little Black Dress (LBD)

Texti: Ísabella/ChatGbt

Myndir: Unslapsh.com

58

ASKUR

Ein af mest frægu frásögnum úr hönnunarferli Coco Chanel er hönnun hennar á því sem við nú þekkjum sem „Little Black Dress“ (LBD). Þetta var í raun nýsköpun í tísku því svart var áður talið sorglegt og óheppilegt fyrir formleg tilefni. Chanel breytti þessu og gerði svarta litinn að klassískum, tímalausum valkosti fyrir allar konur. LBD varð fastur hluti af klæðnaðarsafni kvenna um allan heim og hefur haldist vinsælt í meira en 100 ár.

Chanel Nr. 5 og hennar eignir

Karl Lagerfeld

Coco Chanel var ekki aðeins fræg fyrir hönnun sína, heldur einnig fyrir að skapa nýja fyrirmynd í lúxusvörum. Chanel Nr. 5 var fyrsta ilmvatnið sem hannað var og er enn eitt af mest seldu og áberandi ilmum í heiminum. Það var einnig fyrsta ilmvatnið sem hannað var í samstarfi við konu og er eitt af frægustu ilmvötnum í sögu tísku. Auk þess hefur Chanel 2.55 taskan, sem hún hannaði árið 1955, einnig öðlast mikið orðspor. Þetta var fyrsta veskið sem var með lengjunni sem leyfði konum að vera frekar hreyfanlegar og sjálfstæðar, allt í anda hennar um að leyfa konum meira frelsi.

þýskur hönnuður og eitt af mest þekktu nöfnum í heimi tísku. Hann fæddist árið 1933 í Hamborg, Þýskalandi, og varð frægur fyrir skapandi og einstaka hönnun. Lagerfeld var þekktur fyrir að vera skapandi forstjóri hjá Chanel frá 1983 til 2019, þar sem hann endurvakti og þróaði klassísku Chanel -línuna með sínum eigin stíl og nútímalegri útgáfu. Auk þess var hann sjálfstæður hönnuður fyrir eigið merki, Lagerfeld. Hann var einnig þekktur fyrir áhrifamikla og dramatíska persónu, alltaf með einkennandi hvíta hárið og svört sólgleraugu. Lagerfeld var einn af stærstu áhrifavöldum tískuiðnaðarins og átti stóran þátt í að móta nútímatísku.

Chanel merkið Eftir að Coco Chanel lést árið 1971 tók Karl Lagerfeld við sem skapandi stjórnandi og hélt áfram að þróa arfleifð hennar á sinn eigin hátt. Lagerfeld varð þekktur fyrir að færa nýja strauma og útlit inn í hönnun merkisins, en hann hélt samt áfram að virða þau grundvallarviðmið sem Chanel hafði sett á sínum tíma, svo sem einfaldleika, lúxus og kvenlega töfra. Í dag er Chanel eitt af mest vönduðu og eftir spurðasta tískumerki heims, og vörur þess eru enn taldar vera hápunktur í lúxus- og hágæðatísku. Merkið hefur haldið áfram að vera uppspretta hvatningar fyrir nútímalega fatahönnuði og hefur haft djúpstæð áhrif á þróun tískuheimsins.

Chanel No. 5 Chanel No. 5 er eitt af heimsfrægustu og klassísku ilmvötnunum, sem kom út árið 1921. Það var hannað af Coco Chanel í samstarfi við parfumerinn Ernest Beaux. Ilmvatnið er þekkt fyrir að vera bæði blómstrandi og djúpt, með samsetningu af jasmín, rósmarín, vanillu og aldinhýðum sem skapa sígilda og fínan ilm. Chanel No. 5 hefur orðið tákn fyrir lúxus, elegant og tímalausan stíl og hefur verið notað af mörgum frægum konum í gegnum árin, þar á meðal Marilyn Monroe

Skandinavískur lífsstíll Skandinavía, sem samanstendur af Danmörku, Svíþjóð, Noregi, Finnlandi og Íslandi, hefur komið fram sem fyrirmynd í heiminum þegar kemur að lífsstíl og heilsusamlegu líferni. Skandinavískur lífsstíll er ekki bara „tískuþróun“, heldur á hann rætur í djúpri menningu sem tengist náttúru, samfélagi, einfaldleika og sjálfbærni. Þetta er lífsstíll sem leggur áherslu á jafnvægi í daglegu lífi, með viðurkenningu á mikilvægi hvíldar, vinnu, fjölskyldu og náttúru. Það sem gerir skandinav­ ískan lífsstíl svo sérstakan er hvernig þessi áhrif eru fléttuð saman í öllum þáttum daglegs lífs, frá fötum og heimilum til matargerðar og frítíma. Náttúra og heilsusamlegt líferni Skandinavíuríkin leggja mikla áherslu á tengingu við náttúruna og þetta er ómissandi þáttur í lífs­ stílnum. Langar gönguferðir, skíði, veiði og útivist er algengt í frítímum í öllum skandinavískum lönd­ um, sem stuðla að bæði andlegri og líkamlegri vellíðan. Hygge – notalegt

Texti: Ísabella/ChatGbt

ASKUR

Myndir: Unslapsh.com

60

„Hygge“ er hugtak sem á uppruna sinn í Dan­ mörku og hefur orðið alþjóðlegt tákn fyrir þann skandinavíska lífsstíl sem byggir á því að búa til notalegt og afslappað andrúmsloft, sérstaklega í samveru með fjölskyldu og vinum. Þetta snýst ekki bara um að njóta góðs matar, heldur einnig um að uppskera lífsins einfaldleika og notalegu augnablikin. Það eru litlu hlutirnir – eins og að sitja við kerti og spjalla við vini á köldum vetrar kvöldum – sem veita raunverulega hamingju.

Samfélagsábyrgð og jafnrétti Í Skandinavíu er samfélagsábyrgð mikilvægur þáttur í lífsstílnum. Þetta felur í sér hagnýta ábyrgð á umhverfið, en einnig á því hvernig fólk stendur saman og styður hvort annað. Frá mannréttindum og jafnrétti til hágæða velferðarkerfa, sem styðja bæði einstaklinga og samfélög, er samstaða og félagslegt jafnræði mikilvægur þáttur í daglegu lífi í þessum löndum. Skandinavíu þjóðir leggja mikla áherslu á sam­ félagslega ábyrgð og hafa gert mikið til að stuðla að jafnrétti í atvinnulífi og einkalífi. Þetta felur í sér réttindi kvenna, réttindi minnihlutahópa og jafnrétti á vinnumarkaði. Þetta hefur gert mörg skandinavísk ríki að fyrirmynd þegar kemur að því hvernig samfélög ættu að virða og stuðla að jafnrétti og sjálfbærni.

Tíska í Skandinavíu Skandinavísk tískuheimspeki er þekkt fyrir ein­ faldleika, gæði og hagnýta hönnun, sem hefur vakið athygli um allan heim. Í Skandinavíu fer tískan ekki eftir tískustefnu, heldur skapast út frá persónulegum stíl og sjálfsmynd. Með áherslu á minimalisma tísku, hönnun og hluti sem hafa bæði form og virkni, eru skandinav­ ískir hönnuðir frægir fyrir að búa til fatnað sem er bæði praktískur og stílhreinn.

Skandinavísk tískuheimspeki hefur verið að ná meiri vinsældum á alþjóðavettvangi, og það hefur haft mikil áhrif á hvernig fólk hugsar um fatnað, stíl og sjálfbærni. Tíska frá þessum svæðum hefur ekki bara verið staðall fyrir einfaldan og stílhreinan stíl, heldur hefur hún einnig haft áhrif á nýja nálgun á hvernig við ættum að hanna og framleiða í tískuheiminum í framtíðinni. Acne Studios

Lykilatriði skandinavískrar tísku eru: • Einfaldleiki: Skandinavísk tíska er ekki um óþarfa skruð, heldur er lögð áhersla á hreinar línur, hágæða efni og tímalausan stíl. Tískuföt eru oft í náttúrulegum litum, eins og gráum, svörtum og hvítum, með snertingum af dökkbláu og jarðlitum. • Sjálfbærni: Í takt við almenna lífsstílinn í Skandinavíu, þar sem náttúruvernd og sjálfbærni eru í forgangi, er sjálfbærni mikilvægur þáttur í skandinavískri tísku. Fjöldi merkja í Skandinavíu hafa tekið upp siðferðilegar framleiðsluaðferðir, með því að nýta lífrænt vottuð efni, endurvinnan­ legar vefnaðarvörur og halda áfram með samfélagslega ábyrgan framleiðsluferil. • Hagnýt hönnun: Fötin eru ekki aðeins stílhrein heldur einnig hagnýt. Skandinav­ ískir hönnuðir leggja mikla áherslu á að föt séu bæði notaleg og þægileg, þannig að fólk geti klæðst þeim bæði á vinnu­ stað og í frítíma. Þetta er sjáanlegt hjá skandinavísku merkjunum eins og Acne Studios, H&M, og Filippa K, sem bjóða upp á fatnað sem sameinar hágæða efni við nútímalega hönnun. • Tengsl við náttúruna: Skandinavísk tíska er sterk tengd náttúrunni og landslagi hennar. Þetta birtist í notkun á náttúruleg­ um litum, einföldum formum og áherslu á að klæðnaðurinn sé bæði ævintýralegur og virkur.

Acne Studios er eitt af helstu skandinavísku tískumerkjunum sem hefur náð alþjóðleg­ ri frægð fyrir sína nútímalegu, avant­garde hönnun. Stofnað í Svíþjóð árið 1996 af Jonny Johansson, hefur merkið varðveitt sér stað í tískuheiminum með því að sameina minimal­ isma í stíl við ögrandi og skapandi hugmyndir. Acne Studios er þekkt fyrir að bjóða upp á bæði háklassískar og óhefðbundnar línur, þar sem textíll, form og sköpunarferli eru á háu stigi. Fatnaður og fylgihlutir frá Acne Studios eru með áherslu á hágæða efni og einstak­ lega skarpar línur, sem gera það að verkum að merkið hefur orðið tákn fyrir nútímalega tísku sem er bæði aðlaðandi og endurnýjandi.

Skandinavískur arkitektúr Skandinavískur arkitektar hefur lengi verið þekktur fyrir hreinleika og einfaldleika í formum, sem og fyrir samhengi hans við náttúruna. Frá fyrstu tímum þegar arkitektar frá Skandinavíu byrjuðu að mynda hugmyndir um byggingar hefur áherslan alltaf verið að skapa rými sem eru ekki aðeins falleg heldur líka nothæf, sjálfbær og í samhljómi við umhverfið. Hreinleiki og minimalismi Einn helsti eiginleiki skandinavísks arkitekts er áherslan lögð á einfaldleika. Í stað þess að flækja byggingar með flókinni smíði eða of miklu skrauti, velja skandinavískir arkitektar að nýta hreinar línur og náttúruleg efni. Þetta gerir byggingarnar aðlaðandi, bæði í hefðbundnu og nútímalegu samhengi. Einfaldleiki og nútímaleg hönnun Skandinavísk hönnun og arkitektar eru oft þekkt fyrir að vera einföld, stílhrein og hagnýt. Skandinavískir hönnuðir og arkitektar leggja mikið upp úr notkun hreinna lína, náttúrulegra efna og mjög ígrundaðri notkun birtu, sem er sérstaklega mikilvæg í norrænum löndum þar sem vetrarhúsakynni eru oft dimm. Við hönnun er oft lögð áhersla á að skapa heimili sem stuðla að samhljómi, bæði fyrir hugann og líkamann. Fyrir Skandinavíu er heimili ekki bara staður, heldur heillandi rými sem veitir frið og hamingju.

Texti: Ísabella/ChatGbt

Myndir: Unslapsh.com

Samspil við náttúruna Samspil bygginganna við umhverfið er einnig lykilþáttur í skandinavískum arki­ tektúr. Norðurlöndin bjóða upp á ótrúlegt landslag og fallega náttúru, og skandin­ avískur arkitektúr hefur alltaf lagt mikla áherslu á að nýta þessa náttúru til að bæta lífsgæði í byggingunum. Stóra glugga og opnari rými sem leyfa náttúruljósinu að flæða inn. Sjálfbærni og ábyrgð Með aukinni meðvitund um umhverfismál á heimsvísu hefur skandinavískur arki­ tektúr farið að leggja sérstaklega mikla áherslu á sjálfbærni. Mörg skandinavísk arkitektar fyrirtæki hafa leitt þróun sjálf­ bærra bygginga, þar sem umhverfisáhrif eru í algjörum forgangi. Nýting endur­ unninna efna, orku sparandi lausnir og þéttingarþróun í borgum eru allt dæmi um hvernig skandinavískir arkitektar hafa tekið á sig ábyrgð til að skapa rými sem stuðla að sjálfbærari framtíð.

stóllinn og Viipuri Library, leggja áherslu á mannlega reynslu og bæta lífsgæði með arkitektúr. Arne Jacobsen Arne Jacobsen var danskur arkitekt og hönnuður sem var áhrifamikill í þróun módernískrar hönnunar. Hann var þekktur fyrir hreinar línur og einfaldleika og nýtti ný efni eins og steinsteypu. Verk hans, eins og SAS Royal Hotel og Ant stóllinn, tengdust fagurfræði og hagnýtingu og voru mikilvæg í þróun hönnunar hús­ gagna og bygginga.

Áhrif og nýsköpun Skandinavískur arkitektúr hefur einnig haft djúpstæð áhrif á arkitektúr um allan heim. Með arkitektúrum eins og Alvar Aalto og Arne Jacobsen, sem hafa haft áhrif á al­ þjóðlega hönnunarheiminn, hafa skandin­ avískir arkitektar þróað sérstakan stíl sem hefur verið viðurkenndur fyrir nýsköpun og þor til að brjóta hefðbundnar reglur. Á sama tíma hafa þeir haldið fast við grunngildi sem snúast um einfaldleika og notagildi.

Paimio stóllinn

Alvar Aalto Alvar Aalto var finnskur arkitekt og hönn­ uður sem sameinaði nýklassíska, módern­ íska og lífræna stíla. Hann lagði áherslu á náttúruleg efni og að byggingar væru í takt við umhverfi sitt. Verk hans, eins og Paimio Ant stóllinn

63

ASKUR

64

ASKUR

Andri Már Jóhannsson Ég heiti Andri Már Jóhannsson og ég fæddist þann 5. október 2006 í Reykjavík. Ég átti heima í Kópavoginum þar til ég var fjögurra ára, þaðan flutti ég svo í Garðabæinn og hef átt heima þar síðan. Alveg frá barnæsku hef ég átt gaman af því að spila tölvuleiki þar sem fyrsti tölvuleikurinn sem ég upplifði var Minecraft og nú til dags hef ég ennþá gaman af því að spila tölvuleiki. Ég hef líka gaman af því að hlusta á tónlist, fara í ræktina og hitta vini mína. Mér finnst líka gaman að safna „physical media“ eins og vínylplötum, CD og Blu-ray diskum. úppahálds tónlistamennirnir mínir eru Radiohead, tyler the creator,

65

ASKUR

Tölvuleikja hönnuðir Tölvuleikir eru ekki aðeins afþreying heldur listform sem krefst samvinnu milli listamanna, forritara, hönnuða og margra annarra sér­ fræðinga. Í hjarta þessa skapandi ferlis eru tölvuleikjahönnuðir – einstaklingar sem sjá um að móta leikupplifunina, þróa leikreglur og tryggja að leikurinn sé bæði skemmti­ legur og grípandi. Hlutverk tölvuleikjahönnuða Tölvuleikjahönnuðir hafa fjölbreytt hlutverk sem snúa að þróun leikja á mismunandi stigum. Helstu ábyrgðir þeirra eru:

Leikjafræði og vélbúnaður Góð leikjahönnun byggist á jafnvægi og samspili leikreglna. Hönnuðir þróa og prófa hvernig spilun virkar, hve auðvelt eða erfitt er að sigra ákveðna kafla og hvernig mismunandi þættir leiksins vinna saman. Samvinna við listamenn og forritara Tölvuleikjahönnuðir vinna náið með grafískum hönnuðum, forriturum og tónlistarfólki til að tryggja að leikurinn verði sjónrænt heillandi, tæknilega vel smíðaður og með góðu flæði. Þekktir tölvuleikjahönnuðir

Hugmyndavinna og handritagerð Á fyrstu stigum þróunar búa hönnuðir til hug­ myndir um söguþráðinn, heiminn og leik­ upplifunina. Þetta getur falið í sér að móta karaktera, leikkerfi og hvernig leikmaðurinn eigi samskipti við leikinn.

66

ASKUR

Í gegnum árin hafa margir tölvuleikjahönnuðir haft gríðarleg áhrif á iðnaðinn. Nokkrir af merkustu nöfnunum eru: Shigeru Miyamoto skapari Super Mario, The Legend of Zelda og Donkey Kong. Miyamoto er einn af áhrifamestu

leikjahönnuðum allra tíma og hefur sett mark sitt á tölvuleikjamenningu með skemmtilegum og skapandi leikjum.

Framtíð leikjahönnunar

Þekktastur fyrir Metal Gear seríuna en einnig Death Stranding. Kojima er þekktur fyrir að sameina kvikmyndalega frásögn og nýstárlega leikjahönnun.

Tölvuleikjaiðnaðurinn er sífellt að þróast og leikjahönnuðir þurfa að fylgjast með nýjum tækniþróunum. Með tilkomu gervigreindar, sýndarveruleika og skýjaspilunar eru nýjar leiðir til að skapa leikjaupplifanir sem voru áður óhugsandi. Leikjahönnun verður sífellt flóknari og krefst aukinnar sköpunargáfu og tækniþekkingar.

Sid Meier

Niðurstaða

Maðurinn á bak við Civilization seríuna, sem hefur kennt leikmönnum um sögu og stefnu­ mótun í gegnum áratugi.

Tölvuleikjahönnuðir eru lykilpersónur í tölvu­ leikjaiðnaðinum og bera ábyrgð á að skapa leikina sem við elskum. Með hugmyndaríki, tækniþekkingu og samvinnu við aðra sérfræð­ inga skapa þeir stafræna heima sem halda okkur föngnum og veita okkur ógleymanlega upplifun. Í framtíðinni munu nýjungar í leikja­ tækni gera leikjahönnuðum kleift að færa leikjaspilun á enn hærra stig og bjóða upp á áður óþekkt ævintýri.

Hideo Kojima

Todd Howard Leikjahönnuður hjá Bethesda Game Studios, þekktur fyrir The Elder Scrolls og Fallout seríuna, sem hefur mótað opna heima í leikjum.

Vatn er lykilatriði í líkamsræktinni, og við hjá Kraft­ vist höfum hannað brúsa sem heldur hitastiginu stöð­ ugu, sem tryggir hámarksárangur á æfingum.

Komdu þér í gír með kraftvist

Outer Wilds, þróaður af Mobius Digital og gefinn út af Annapurna Interactive árið 2019, er leikur sem sameinar geimkönnun, vísindaskáldskap og dulúð. Hann býður upp á einstaka upplifun þar sem leikmenn eru settir í hlutverk geimfara í lítlu plánetukerfi, fastir í 22 mínútna tímalykkju sem endar með stórkostlegri stjörnusprengingu. Í hvert skipti sem leikmaðurinn vaknar að nýju hefur hann tækifæri á að uppgötva meira um þennan heillandi heim og leysa gátur sem leiða til ógleymanlegra uppljóstrana. Heimurinn og sagan Leikurinn fer fram í Outer Wilds-kerfinu, sem er smátt sólkerfi fullt af undraverðum plánetum, hver með sína eigin eðlisfræði og leyndardóma. Í stað hefðbundinnar söguframvindu er leikmönnum falið að safna saman upplýsingum með því að kanna rústir, lesa dularfull skilaboð frá fornu geimfarakyni Nomai og tengja saman vísbendingar. Það er engin fastmótuð leið – aðeins forvitni leikmannsins ræður því hvernig sagan fer fram og leyndarmál uppgötvast. Með hverri nýrri uppgötvun verður leikheimurinn dýpri, og smám saman tekur leikmaðurinn að skilja tilgang sinn í þessari síendurteknu tímaleysu. Sagan sjálf er uppfull af spennu og dulúð. Spurningarnar sem vakna snúast um afdrif Nomai-siðmenningarinnar, leyndardóm stjörnusprengingarinnar og hvernig tímalykkjan tengist öllu þessu. Það er einstakt hvernig leikurinn treystir á leikmanninn sjálfan til að safna saman þessum upplýsingum í stað þess að segja söguna beint – þetta skapar virkilega djúpa og persónulega upplifun.

68

ASKUR

Spilun og nýjungar Outer Wilds er einstakur að því leyti að hann leggur áherslu á könnun og uppgötvun frekar en bardaga eða hefðbundnar áskoranir. Þyngdarafl, lofttæmi og stjörnuáhrif spila stórt hlutverk í hvernig leikurinn spilast, sem gerir ferðalög bæði spennandi og hættuleg. Leikmenn verða að nýta sér skynsemi, útsjónarsemi og ígrundaða áætlanagerð til að komast áfram. Í leiknum er leikmaðurinn búinn einföldum en áhrifaríkum tækjum, þar á meðal könnunardróna sem hægt er að senda út til að kanna hættuleg svæði, leiðsögutæki til að finna Nomai-merkingar og geislavirkan skynjara til að nema dularfulla orku. Þessi tæki eru lykilatriði í að leysa gátur og uppgötva tengsl á milli staða í sólkerfinu. Einnig þurfa leikmenn að takast á við ögrandi umhverfisskilyrði, eins og hrynjandi plánetur, sandfylltar rústir og svæði þar sem tíminn sjálfur hegðar sér undarlega. Áhrif og arfleifð Leikurinn hefur hlotið lof gagnrýnenda fyrir skapandi frásögn og fjölhæfa spilun. Einnig hlaut hann fjölda verðlauna, þar á meðal BAFTA fyrir besta leikinn árið 2020. Hann hefur fest sig í sessi sem tímamótaverk í geimkönnunarleikjum og hefur veitt innblástur hjá bæði leikjaspilurum og hönnuðum um allan heim. Eitt af því sem gerir Outer Wilds einstakan, er hvernig hann virkar næstum eins og vísindatilraun – leikmenn safna saman gögnum, gera tilraunir og draga eigin ályktanir. Þetta

er sjaldséð nálgun í tölvuleikjum og gerir hann ólíkan flestum öðrum. Leikurinn hefur einnig haft áhrif á aðra geimkönnunarleiki og sýnt fram á hvernig hægt er að búa til leik sem byggir á forvitni og sjálfstæðri hugsun í stað hefðbundinna verkefna og markmiða. Niðurstaða Outer Wilds er algjörlega einstakur leikur þegar það kemur að því að sameina stórkostlega hönnun, djúpa sögu og magnað frásagnargildi í einn leik. Hann býður upp á sérstaka upplifun sem er erfitt að finna annars staðar, bæði hugljúf og krefjandi, þar sem leikmaðurinn lærir ekki aðeins um heiminn heldur einnig um sig sjálfan. Leikurinn hvetur leikmenn til að forvitnast, nýta þá löngun til að læra og undrunina sem fylgir því að uppgötva eitthvað stórkostlegt. Með því að blanda saman vísindaskáldskap, geimkönnun, hugleiðingum um tímann og tilvist skapar Outer Wilds upplifun sem situr eftir hjá leikmönnum löngu eftir að þeir klára leikinn. Fyrir þá sem elska að kanna hið óþekkta er þessi leikur algjör skylda að spila – ógleymanlegt ferðalag um óendanleika alheimsins.

69

ASKUR

Þegar Half-Life 2 kom út árið 2004 vakti leikurinn strax mikla athygli og festi sig í sessi sem eitt mesta meistaraverk tölvuleikjasögunnar. Framleiddur af Valve og byggður á Source-vél leiksins, tók hann það sem gerði Half-Life frábæran og færði það upp á nýtt stig með ótrúlegri grafík, byltingarkenndri eðlisfræðivél og mögnuðu söguflæði.

notað umhverfið sér í hag og upplifað raunveruleg viðbrögð. Áhrif og arfleifð Half-Life 2 hafði djúpstæð áhrif á leikjaiðnaðinn og mótaði hvernig frásögn og spilun geta unnið saman í einum leik. Margir leikjahönnuðir hafa notað hann sem fyrirmynd þegar kemur að leikjahönnun og söguflæði.

Sagan og heimurinn Leikurinn er framhald af Half-Life (1998), sem var einnig rosa vinsæll. Sagan heldur áfram og fylgir Gordon Freeman, þöglu hetjunnar, sem vaknar í dystópískri framtíð þar sem Combine-samsteypan hefur lagt heiminn undir sig. Borg 17, þar sem megnið af leiknum gerist, er meistaralega hönnuð og fyllt af smáatriðum sem vekja tilfinningu um raunveruleika og ógn. Hálfgerður andspyrnuhópur, undir forystu persóna eins og Alyx Vance, veitir leikmönnum von og tilgang. Spilun og nýjungar Það sem aðgreinir Half-Life 2 frá öðrum skotleikjum síns tíma er hvernig hann blandar saman hasar, þrautalausnum og söguframvindu á afar náttúrulegan hátt. Leikurinn kynnti þyngdarafl byssu (Gravity Gun), sem gaf leikmönnum tækifæri til að nota umhverfið í bardögum og skapaði nýja vídd í spilun. Þökk sé háþróaðri eðlisfræðivél Source-mótorsins gátu leikmenn kastað hlutum,

70

ASKUR

Þrátt fyrir að rúm tuttugu ár séu liðin frá útgáfu hans er Half-Life 2 enn álitinn einn besti tölvuleikur allra tíma og heldur áfram að vera vinsæll meðal leikjaspilara. Það er ekki síst vegna þess hversu vel hann hefur staðist tímans tönn, bæði hvað varðar spilun og tækni. Valve hefur ekki enn gefið út HalfLife 3, en sagan lifir áfram í HalfLife: Alyx, sem gaf leikmönnum nýja innsýn í heiminn í sýndarveruleika. Þrátt fyrir það bíða margir enn vonandi eftir næsta kafla í sögunni.

71

ASKUR

Portal, þróaður af Valve og gefinn út árið 2007, er einn frumlegasti og áhrifamesti þrauta­ leikur allra tíma. Hann blandar saman vísinda­ skáldskap og þrautalausnum. Leikmenn taka að sér hlutverk Chell, sem vaknar inni í vísindastofnuninni Aperture Science og þarf að komast í gegnum röð gátna með hjálp portalgunns sem getur búið til gegnumganga op milli tveggja punkta í rýminu. En leiðin út er ekki svo einföld þegar gervigreinda vélmennið GLaDOS er við stjórn.

nýtt sér eðlisfræðilögmál á skapandi hátt. Þrautirnar verða smám saman flóknari og krefjast aukinnar útsjónarsemi, sem heldur leikmönnum stöðugt spenntum. Leikurinn er meistaralega hannaður, með flæðandi erfiðnisstig sem kenna leikmönnum grunnatriðin á náttúrulegan hátt. Það er þessi blanda af sköpunargáfu, þrautalausnum og húmor sem gerir Portal að einstökum leik. Áhrif og arfleifð

Heimurinn og sagan Leikurinn gerist í dularfullu rannsóknarstofu­ og prófunarumhverfi Aperture Science, þar sem leikmaðurinn þarf að klára prófanir sem GLaDOS leggur fyrir hann. Þótt upphafið virðist sakleysislegt tekur sagan fljótt á sig myrkari mynd þegar í ljós kemur að GLaDOS er ekki alveg svo velviljuð og að Chell gæti verið ein í þessari yfirgefnu tilraunastöð. Í gegnum umhverfissöguna og kaldhæðin skila­ boð GLaDOS fer leikmaðurinn að átta sig á hvað raunverulega er í gangi. Sagan er sögð á einstakan hátt, þar sem leikmenn safna saman vísbendingum úr umhverfinu frekar en að fá hana beint upp í hendurnar. Fleyg orð eins og „The cake is a lie“ urðu fljótt hluti af leikjamenningu og endurspegla hvernig Portal nær að skapa minnisstæða frásögn með látlausum en áhrifa­ ríkum hætti. Spilun og nýjungar Portal snýst um þrautalausnir með því að nota sérstakan byssubúnað sem skapar tvo samtengda portala. Með þessum portölum getur leikmaðurinn ferðast yfir stórar fjar­ lægðir, komist fram hjá hindrunum og

72

ASKUR

Þrátt fyrir að vera tiltölulega stuttur leikur hefur Portal haft gífurleg áhrif á leikjaheiminn. Hann sýndi hvernig hægt er að blanda saman frásögn og spilun á frumlegan hátt og hefur veitt inn­ blástur ótal öðrum leikjum í þrautaleikja­ og frásagnarflokknum. Framhaldsleikurinn, Portal 2 (2011), hélt áfram að þróa hugmyndina og bætti við nýjum þáttum eins og samstarfsmáta og eðlisfræðimiðuðum efnum. GLaDOS er einnig orðin ein af eftirminnilegustu persónum leikjasögunnar, þökk sé kaldhæðni hennar og ógleymanlegum línum. Portal hefur einnig haft áhrif utan leikjaheimsins, með vísunum í poppmenningu, vísindarannsóknir og kennslu í eðlisfræði. Niðurstaða Portal er tímalaus klassík sem blandar saman snjöllum þrautum, skemmtilegri frá_sögn og einstöku andrúmslofti. Leikurinn er ógleyman­ leg upplifun sem heldur áfram að vera jafn ferskur og frumlegur í dag og hann var við útgáfu. Hvort sem þú ert nýr í tölvuleikjum eða gamalreyndur leikjaspilari er Portal leikur sem allir ættu að prófa – því The cake is a lie, en ánægjan af að leysa gátur er raunveruleg.

Þarftu lyf? Lyfjasamtökin tryggja að allir hafi aðgang að nauðsynlegum lyfjum.

Lyf fyrir alla – heilsa án hindrana

Hraunbakki 7 - sími 123 4567 www.lyfjasamtökin.is - lyfjasamtök@gmail.com

Mynd tekin af Justinas

Um mig Ég heiti Hlynur Ögmundsson, fæddur 5. janúar árið 1998 og er uppalinn í Reykjavík. Frá unga aldri hef ég haft áhuga á list. Ég hef alltaf verið að teikna og byrjaði að búa til myndasögur þegar ég var á grunnskólaaldri. Ég fékk líka gjöf og viðurkenningu við útskrift úr grunnskóla fyrir frábæran árangur í list. Eftir grunnskólann stundaði ég nám á listabraut í Fjölbrautaskóla Breiðholts og útskrifaðist þaðan sem stúdent árið 2019. Ég starfaði í rúmt ár í Krónunni áður en ég ákvað að hefja nám í grafískri miðlun hjá Tækniskólanum af því mér finnst það nám passa vel við mín áhugamál. Ég elska að horfa á kvikmyndir og þætti, spila tölvuleiki, lesa bækur og myndasögur, hlusta á tónlist og já, að teikna. List er mín uppljómun. Að læra nýja tækni við list, skapa og sjá listaverk frá öðru fólki veitir mér mikla ánægju. Þá veit ég að grafísk miðlun er frábært nám fyrir mig þar sem það höfðar til allra þessara þátta.

EMBLA | 5

75

ASKUR

ÁHÆTTUR AF OFNOTKUN SKJÁ OG SAMFÉLAGSMIÐLA Fólk notar raftæki á hverjum einasta degi. Tæki geta auðveldað líf okkar mjög mikið en við erum komin á þann tímapunkt að margir eiga erfitt með að taka augun af snjalltækjum. Einnig mætti segja að fólk stóli mikið á að láta tækni gera mikið fyrir okkur. Hér eru atriði sem gott er að hafa í huga með snjalltæki, afþreyingu og samfélagsmiðla.

Hræðsla við leti og innri hugsanir Margir eru nánast stanslaust vafrandi um á netinu til þess að flýja frá alvöru heiminum og vandamálum daglegs lífs. Sumir hræðast að hafa ekkert að gera ef þeir eru ekki í snjalltæki og eru jafnvel hræddir við að hlusta á sínar eigin hugsanir þar sem upp geta komið slæmar minningar eða áhyggjur á framtíðinni. Margir nota skjá og afþreyingu til þess að hugga sig eins og að horfa á kvikmyndir, þætti og myndbönd á samfélagsmiðlum og spila tölvuleiki. Þau gera sér þá jafnvel ekki grein fyrir því að of mikil snjalltækjanotkun og rafræn afþreying getur leitt af sér leti, þunglyndi og almenna vanlíðan. Gervigreind (AI) Gervigreind getur stundum verið sniðug fyrir þá sem vilja leika sér eða nota hana sem verkfæri fyrir sín verk. Því miður vilja sumir nota gervigreind sem lausn á öllu fyrir frægð, hagnað eða tímasparnað. Ofnotkun á gervigreind í okkar samfélagi getur haft slæm áhrif á atvinnu, áhugamál og jafnvel lærdóm fólks á öllum aldri. Það er mjög hollt að gera, laga, skapa og læra hluti sjálfur. Falskar upplýsingar og siðir Almenningur notar netið mikið til þess að fá upplýsingar og sjá hvað sem er að gerast í heiminum. Varhugavert er að trúa öllu því sem

76

ASKUR

þar er sýnt því að sumar fréttir og upplýsingar á netinu geta verið rangar, hlutdrægni eða algjörar ýkjur. Þá getur verið hætta á því að fólk láti ýkjur, tilfinningar og hugsanir annarra á netinu hafa áhrif á sig. Það getur leitt af sér að fólk dæmi hluti, fólk og jafnvel atburði í heiminum of fljótt og án rökhugsunar.

Netáskoranir Algengt er orðið að fólk sé hvatt til þess að taka þátt í áskorunum á netinu. Þar sem það á að gera eitthvað vandræðalegt eða skaðlegt. Margar af þessum áskorunum eru stórhættulegar og hafa sumar hafa leitt til þess að framin hafa verið skemmdarverk, fólk hefur stolið, skaðað sig og aðra og þær jafnvel leitt til dauða. Skaðleg efni Fólk á öllum aldri getur séð myndir eða myndbönd á netinu sem eru skaðleg. Mest af þess háttar efni er á óöruggum og jafnvel ólöglegum vefsíðum. Þá er líka óhollt efni á samfélagsmiðlum sem er ekki hentugt fyrir ung börn að horfa á. Ef þú ert foreldri er kannski mælt með með því að láta börn horfa á barnaefni á sjónvarpsstöðvum, streymisveitum eða á DVD-diskum. Myndir teknar frá Unsplash

Bókabeitan kynnir Áttunda undur veraldar Sara er ungur fatahönnuður í Reykjavík. Nokkru eftir erfiðan missi gefur hún sér tíma til að yfirfara litla húsið í Kjósinni sem hún erfði eftir ömmu sína. Þegar myndarlegur maður bankar óvænt upp á fer af stað atburðarás sem hún hefði aldrei getað séð fyrir. Smám saman gerir Sara sér grein fyrir að ýmislegt við líf hennar og uppruna er ólíkt því sem hún hafði haldið og leit hennar að svörum leiðir hana á ófyrirséðar brautir. Áttunda undur veraldar eftir Lilju Rós Agnarsdóttur er spennandi, rómantísk og kemur á óvart.

Brautarholti 8 | 105 Reykjavík Sími 588 6609 | bokabeitan@bokabeitan.is

NETÖRYGGI Tækni hefur þróast gríðarlega mikið á undanförnum árum. Í dag notum við ekki bara síma til að hringja í fólk eins og í gamla daga, heldur getum við nú notað síma til að fá upplýsingar frá heiminum. Þannig er góð ástæða til að vera með gott netöryggi. Margir gera sér ekki grein fyrir því að netöryggi er mjög mikilvægt mál. Ef fólk hunsar netöryggi getur það endað með því að fólk verði rænt mjög persónulegum upplýsingum t.d. bankareikningum, lykilorðum, kennitölum, myndum og öðrum gögnum. Að missa þessi gögn til netþjófa getur látið fólk enda gjaldþrota, berskjaldað eða jafnvel í alvöru hættu. Hér eru nokkrar leiðir sem þú getur farið til þess að auka netöryggi hjá þér og öðrum. Þessar leiðir gilda fyrir fólk á öllum aldri.

Ekki nota sama lykilorð allstaðar Ef þú notar sama lykilorðið á alla reikninga sem þú notar á netinu, gerir það netþjófum auðvelt fyrir að hakka þig. Það er af því að ef þeir vita lykilorðið þitt, geta þeir auðveldlega fengið aðgang á reikninga sem nota það lykilorð. Búðu til gott lykilorð fyrir hvern reikning og hafðu það flókið, með litlum og stórum stöfum, merkjum og tölum. Þá er líka mjög mikilvægt að muna eftir lykilorðunum og gott að skrifa þau niður og geyma á góðum stað. Notaðu tveggja kóða auðkenni Ef þú hefur mikilvægan reikning, þá skaltu ekki hika við því að kveikja á tveggja kóða auðkenni því það styrkir öryggi mikið. Þá er líka notað kóðakerfi til auðkennis. Ekki eru allar tveggja kóða auðkennisleiðir eins.

og það líti skringilega út eða vera óvenjulegt er gott að fara úr vefsíðunni strax. Gerðu rannsókn á því hvernig vefslóðir virka og hvað á að hunsa. Vertu á verði um fölsk skilaboð Netþrjótar geta sent þér falskan netpóst, auglýsingar, tilkynningar eða SMS skilaboð sem líta út eins og þau komi frá fólki eða fyrirtækjum sem þú þekkir. Einnig reyna þeir að plata fólk með happdrættisleikjum, þrýsta á að kaupa eitthvað fljótt, þykjast vilja hjálp eða gefa falskar upplýsingar um að reikninga, upplýsingar eða raftæki sem fólk eiga í hættu. Þessar fölsku upplýsingar eru til þess fallnar að reyna að veiða af þér persónulegar upplýsingar ef þú fylgir þeirra fyrirmælum. Ef þú átt ekki von á skilaboðum frá aðila eða fyrirtæki eða ert ekki viss um að pósturinn sem þú fékkst sé alvöru, þá getur þú heimsótt þeirra vefsíðu eða byggingu sjálfur og haft samband.

Falskar vefsíður Það getur komið fyrir að þú farir í falska vefsíðu sem þykist vera vefsíðan sem þú ert að leita að. Til þess að vera alveg viss um að þú sért að fara á rétta vefsíðu er mælt með að fylgst sé með URL- vefslóðinni á leitarbarnum. Ef þér finnst eins

78

ASKUR

Ekki deila persónulegum upplýsingum Ef þú spjallar við einhvern á stafrænan máta er það góð regla að gefa aldrei þínar persónulegu upplýsingar. Það gildir með lykilorð, kennitölur, símanúmer, greiðslukortaupplýsingar, PIN númer

og öryggiskóða. Það ætti að eiga við alla og ekki skipta máli hvort það sé vinur, fjölskyldumeðlimur, starfsfélagi eða bara einhver. Öryggi í þínum raftækjum Til að koma í veg fyrir að fá skaðleg prógrömm eins og vírusa og spilliforrit er mælt með að hlaða niður af öruggum vefsíðum. Greiðslur Ef þú verður var við einkennilegar færslur á reikningi gætu netþjófar hafa stolið kortaupplýsingum þínum og er mælt með því að þú hafir samband við bankann þinn strax til að loka reikningi. Þá hefur einnig komið fyrir að börn hafi notað greiðslukort foreldra sinna og keypt hluti á netinu án þeirra leyfis. Mælt er með því að fylgjast af og til með bankareikningum eða óæskilegri starfsemi hjá þínum reikningum. Barnaöryggi Ef þú ert foreldri og þú hefur áhyggjur af barninu þínu vafrandi á netinu og mikið í rafrænni afþreyingu er mælt með foreldrastjórnun. Með foreldrastjórnun getur þú stjórnað aðgangi eða

notkunartíma barnsins þíns í tæki. Mörg fyrirtæki eru með sérstakar leiðir til þess að láta foreldra hafa stjórn á net- eða raftækjanotkun hjá börnum. Myndir teknar frá Unsplash

79

ASKUR

ANNAÐ EN SKJÁR Hægt er að velja alls konar upplifun aðra en þá sem finna má í snjalltæki sem er holl fyrir sál og líkama.

Áhugamál

Þakklæti

Hvað myndi vera þitt uppáhalds áhugamál? Teikna, mála, skrifa, spila og semja tónlist, syngja, dansa eða eitthvað annað? Hvað elskar þú að gera? Hvað kætir þig?

Segja má að fólk gleymi því stundum að vera þakklátt fyrir það sem það hefur og það góða sem hefur komið fyrir. Í staðinn fókusar fólk oft á allt það slæma sem er að gerast í heiminum. Ef slæmu atvikin eru ekki í þinni stjórn, slepptu þeim þá. Í staðinn einbeittu þér að hlutum í þínu lífi og vertu þakklát/ur fyrir þá.

Finndu góða bók Hvaða sögur fílar þú? Ævintýri, spennu, grín, sakamál, fantasíu, vísindaskáldsögu, rómantík eða jafnvel hrollvekju? Það er hellingur til af bókum og þú munt örugglega geta fundið bók við þitt hæfi. Það þarf ekki að vera venjulegar bækur. Þú getur prófað myndasögur eða jafnvel japanskar myndasögur (manga). Það er líka hellingur af fræðibókum um alls konar efni sem þú gætir haft áhuga á.

Borðspil með vinum eða fjölskyldu Vissulega er skemmtilegt að spila partý- eða co-op tölvuleiki þar sem þú getur spilað með þremur eða fleirum í sama sófa eða með öðrum á netinu, en það er rafræn afþreying. Hefur þú prófað borðspil? Eða jafnvel Dungeons & Dragons? Prófaðu að horfa á leikrit eða fara á tónleika

Hreyfing Hreyfing er mjög holl fyrir okkur í bland við holla fæðu. Að ganga í 30 mínútur á dag (sérstaklega úti) og minnka óholla fæðu er mjög góð byrjun. Það er líka mjög mikilvægt að gera æfingu skemmtilega. Prófaðu að sleppa bílnum og farðu að hjóla. Ef þér finnst það skemmtilegt, þá ertu í frábærum málum. Hugleiðsla Hugleiðsla er gríðarlega holl fyrir hugann, sérstaklega fyrir þá sem glíma við kvíða og þunglyndi. Hægt er að nýta sér hugleiðsluöpp eða fara í hugleiðslutíma. Tiltekt Að hafa hús eða herbergi skítug og full af drasli hefur áhrif á andrúmsloftið og skapið þitt. Að taka til allt rusl, þrífa og raða hlutum á sinn stað á heimilinu þínu lætur þér líða miklu betur.

80

ASKUR

Leikrit hafa verið til í meira en þúsund ár. Hvernig væri að upplifa það sem forfeður okkar töldu kvikmyndahús í dag? Lærðu eitthvað nýtt Við mannfólk erum að læra eitthvað á hverjum degi en sumar upplýsingar eru gagnslausar. Prófaðu að læra eitthvað nýtt eins og sögu, ný tungumál eða jafnvel eitthvað sem tengist áhugamáli þínu. Láttu þér leiðast Ef þér leiðist, ekki kíkja á skjá. Þetta gæti hljómað skringilega en að leiðast getur verið hollt. Það hjálpar huganum að slaka á og neyðir þig til þess að skoða umhverfið í kringum þig. Með öðrum orðum, núvitund.

Myndir teknar frá Unsplash

81

ASKUR

Hvað er One Piece? One Piece er röð af japönskum myndasögubókum skrifuð og teiknuð af höfundinum Eiichiro Oda. Sagan gerist í fantasíuheimi, með sjóræningjaþema og fjallar um ungan mann sem heitir Monkey D. Luffy. Hann á þann draum að finna fjársjóðinn One Piece og verða kóngur sjóræningjanna. Luffy er líka með teygjukrafta eftir að hann hefur étið sérstakan ávöxt. Hann ræður skipverja sem hann kemur fram við sem vini og þau lenda í miklum ævintýrum. Sagan er skrýtin en mjög fyndin, skemmtileg, spennandi og jafnvel alvarleg. One Piece hefur verið til síðan fyrsta mangabókin kom út 22. júlí árið 1997 í Japan og nú eru bækurnar þýddar á ýmiss konar tungumál og til sölu í meira en 55 löndum. Núna eru um 111

bækur til. Já, þú last þetta rétt, 111 bækur. Sagan er ekki einu sinni búin og enn er verið að skrifa söguna af sama höfundi. Viðtökur og áhrif Bækurnar hafa verið tilnefndar til margra verðlauna og margir gagnrýnendur og lesendur segja að þetta séu ein af þeim bestu manga sögum allra tíma. Bækurnar hafa seldar í yfir 510 milljónum eintaka um allan heim og hefur frægðin aukist gríðarlega á undanförnum árum. Anime þættir eftir Toei Animation, teiknimyndir, varningur, föt og endursnúningssögur byggðar á bókunum var búið til fyrir aðdáendur og það er líka búið að gera leikna útgáfu á Netflix og Lego kubba. Þar sem sagan hefur gengið frá árinu 1997 gæti fólk haldið að One Piece sé langdreginn og búinn að missa sinn tilgang en svo er ekki. Sagan nær að fanga athygli fólks með góðri sögu, húmor, drama, spennandi bardagasenum, heimsbyggingu og mikilli uppbyggingu. Að fylgjast með ævintýrum Luffy og félaga hans hefur fengið fólk til að brosa og vera stanslaust spennt fyrir þeirra næstu ævintýrum. Hvar get ég kynnt mér þessa sögu? Margir treysta sér ekki til að byrja að lesa eða horfa á One Piece út af hversu margir kaflar það eru og það er skiljanlegt. Það eru nokkrar leiðir sem þú getur farið til að upplifa þessa sögu. Fyrsta leið er að lesa bækurnar með því að byrja á fyrstu

82

ASKUR

FRÁBÆRT ÚRVAL AF ALLS KONAR NÖRDAVÖRUM • LEIKFÖNG • MYNDASÖGUR • MANGA • BÆKUR • KVIKMYNDIR • ÞÆTTIR • SPIL ...OG MARGT FLEIRA

bók. Það er líka hægt að lesa þriggja bóka útgáfur. En eins og nefnt var eru bækurnar rúmlega 100 og það getur tekið langan tíma að komast á staðinn þar sem sagan er stödd akkúrat núna. Hægt er að kaupa bækurnar í Nexus, skoða þær á netbókasöfnum eða vera í áskrift. Önnur leið eru anime- þættirnir en það eru yfir 1100 þættir. Vá, það er mjög mikið. Ef þú hefur það minnsta áhuga á One Piece en finnst það að lesa yfir 100 bækur eða horfa meira en 1100 anime þætti alltof mikið, þá er þriðja leiðin. Prófaðu þá að horfa á leiknu útgáfuna sem er á Netflix. Svo eru líka þættir væntanlegir á sömu streymiveitu sem heitir The One Piece.

OPNUNARTÍMAR GLÆSIBÆR ALLA DAGA 11:30–22:00

KRINGLAN MÁN–FÖS. 10:00–18:30 LAU. 11:00–18:00 SUN. 12:00–17:00

Eins og sést þá er One Piece frekar stórt mál og það hefur aldrei verið eins spennandi að upplifa söguna núna. Skiljanlega vilja sumir ekki byrja að horfa eða lesa vegna lengdarinnar en ef þú fílar frábærar ævintýrasögur, þá er þetta siglingaferð sem þú vilt ekki missa af. One Piece- lógó kemur frá Wikimedia Commons. Mynd neðst á vinstri blaðsíðu var tekin frá Free Malaysia Today (FMT) og hin frá Unsplash.

Álfheimar 74 |104 Reykjavík Glæsibær | Sími 552 9011 Kringlan 4–12 |103 Reykjavík Kringlan | Sími 552 9012 nexus.is |nexus@nexus.is

84

ASKUR

Sóldís Birta Magnúsdóttir Sóldís Birta Magnúsdóttir Ég heiti Sóldís Birta Magnúsdóttir og er fædd 3. desember 2003. Ég er Birta uppalin á elsku besta og eyddi Ég heiti Sóldís Magnúsdóttir og erHvolsvelli fædd 3. desember þar fyrstu árum lífs míns.besta Eftir grunnskóla flutti ég í 2003. Ég er16 uppalin á elsku Hvolsvelli og eyddi höfuðborgina til þess faraEftir í Kvennó og útskrifaðist þar fyrstu 16 árum lífs að míns. grunnskóla flutti ég ég í þaðan vorið 2022 af náttúrufræðibraut. Næstu skref hjá höfuðborgina til þess að fara í Kvennó og útskrifaðist ég mér voru mjög óljós ég vissi ekkert hvað mig langaði að þaðan vorið 2022 af og náttúrufræðibraut. Næstu skref hjá fara læra eðaóljós geraog næst. Ég var opinhvað fyrirmig mörgu þar sem mér voru mjög ég vissi ekkert langaði að að áhugasviðið mitt er mjög vítt. Ég hef alltaf verið frekar fara læra eða gera næst. Ég var opin fyrir mörgu þar sem listræn og fundist mála og skapa og þáfrekar fór ég að áhugasviðið mitt gaman er mjögað vítt. Ég hef alltaf verið að velta mérgaman hvort að væri listræn ogfyrir fundist að grafísk mála oghönnun skapa og þáeitthvað fór ég sem mér myndi lítast vel á. Það var þá sem ég fann grafíska að velta fyrir mér hvort að grafísk hönnun væri eitthvað miðlun og ég ákvað aðá.skrá í það nám haustið 2023. sem mér myndi lítast vel Þaðmig var þá sem ég fann grafíska Ég sé alls ekki eftir að þeirri ákvörðun þar semhaustið að þetta nám miðlun og ég ákvað skrá mig í það nám 2023. ersé búið vera mjög skemmtilegt og gefandi. Ég hef ekki Ég allsað ekki eftir þeirri ákvörðun þar sem að þetta nám um hver skref hjá eru og þau erhugmynd búið að vera mjögnæstu skemmtilegt ogmér gefandi. Éghvort hef ekki séu áframhaldandi listnám eða hjá hvort ég eru skelli í háskóla hugmynd um hver næstu skref mér ogmér hvort þau í eitthvað bóklegt, en sama hvað það verður er ég spennt séu áframhaldandi listnám eða hvort ég skelli mér í háskóla fyrir komandi tímum. í eitthvað bóklegt, en sama hvað það verður er ég spennt fyrir komandi tímum.

85

ASKUR

Upphaf ferðarinnar – óvæntar tafir Ferðin átti að byrja 21. apríl 2023 og planið var að lenda í Mílan á Ítalíu. Auðvitað þurfti að koma smá bobb í bátinn en þegar við vorum mættar í röðina til þess að innrita okkur í flugið og skila töskunum kom í ljós að fluginu hafði verið aflýst því það var ekki klár flugvél til að fara með okkur til Ítalíu. Í miklu panikki og með engum upplýsingum frá flugfélaginu náðum við að bóka okkur nýtt flug en það var ekki fyrr en eftir tvo daga. Við keyrðum því aftur til baka Reykjanesbrautina og ég viðurkenni að það var ekki mjög skemmtileg tilfinning.

Jæja taka tvö og við flugum til Mílan og flugið gekk vel. Til þess að halda í planið okkar slepptum við því að stoppa í Mílan og fórum beint á næsta stað sem voru Feneyjar. Þegar flestir hugsa um bakpokaferðalög ímynda þeir sér lítil og kannski ekki svo flott hostel sem maður þarf að deila herbergi með sex öðrum ókunnugum en það gerðum við svo sannarlega ekki. Það hjálpar nefnilega að eiga vinkonu sem vinnur á Hilton hóteli og fær því mjög góðan díl á hótelum um allan heim. Ég viðurkenni að það var samt vandræðalegt að mæta með bakpokann í lobbýið á svaka flottu hóteli, við pössuðum ekkert alltof vel inn.

Land

86

ASKUR

Fáni

Fólksfjöldi

Ítalía

59.146.260

Slóvenía

2.117.072

Króatía

3.848.160

Svartfjallaland

632.729

Myndir & texti: Sóldís Birta Magnúsdóttir

Skoðunarferð í Feneyjum Morguninn eftir fórum við og skoðuðum Feneyjar. Ég var með frekar háar væntingar og hef séð og heyrt mjög góða hluti um Feneyjar en ég varð fyrir smá vonbrigðum. Við fengum ekki alveg besta veðrið og kom örlítil rigning inni á milli sem hafði kannski smá áhrif á álit mitt. Einnig var alltof mikið af fólki, þú gast varla labbað um sumar götur vegna troðnings og skemmdi það smá fyrir, en þrátt fyrir það röltuðum við um allan daginn og skoðuðum. Við fórum einnig í bátsferð um síkin og skemmt­ um okkur vel. Við komum þreyttar upp á hótel og pökkuðum öllu saman því að daginn eftir var förinni heitið til Ljúblíana í Slóveníu.

Myndir & texti: Sóldís Birta Magnúsdóttir

88

ASKUR

Ljúblíana – falleg borg við árbakkann Ég var ekki með miklar væntingar fyrir Slóveníu og hafði í rauninni ekki mikið heyrt um það og hvað þá höfuðborgina sem ég náði varla að bera fram. Við vorum orðnar töluvert betri í lestarkerfinu eftir Ítalíu og gekk ferðalagið vel. Við gistum á mjög fínu og þægilegu hosteli í miðbænum. Miðbærinn var mjög fallegur og kom mér mjög á óvart. Það var falleg á sem að rann í gegnum borgina og húsin og byggingarnar mjög flottar. Við fórum í ferð til Bled, sem er sirka 40 mínút um frá Ljúblíana og er það einn af fallegustu stöðum sem ég hef séð. Þar er risastórt vatn

með kastala og mjög fallegu útsýni. Við vorum með æðislegan leiðsögumann sem sýndi okkur svo margt og bauð okkur meira að segja í aðra ferð daginn eftir. Morguninn eftir fórum við að skoða Postojna hellinn sem eru einn af stærstu hellum í Evrópu. Það var farið í litla lest inni í hellinn og svo labbað um. Hellirinn er um 24 km og það var magnað að skoða, en við hefðum líkleg­ ast ekki farið þangað ef að leiðsögumaðurinn okkar hefði ekki bent okkur á þetta. Við eyddum fjórum dögum í Ljúblíana og fórum svo næst til Zagreb í Króatíu.

Postojna hellir

Postojna hellirinn er einn af mest heimsóttu náttúruperlum Slóveníu, staðsettur í suðurhluta landsins, rétt hjá bænum Postojna. Hellirinn er meira en 24 km langur og er einn af stærstu hellum í Evrópu. Hann myndaðist fyrir milljónum ára af undirgöngum í vatni, og þar er að finna meðal annars stórkostlega stalaktíta og stalagmíta, sem gefa hellinum ævintýralegt útlit. Hellirinn er sérstaklega þekktur fyrir undirgöng og járnbraut sem tekur gesti í ferðalag um þennan magnaða stað. Um 5 km af hellinum er opinn fyrir almenning og hægt er að ferðast í gegnum hann með sérstökum vögnum sem fara um þrengri hluta hellisins. Í ferðinni getur þú séð stórar hellaskemmdir, auk þess sem þú færð að kynnast sögu og myndun hellisins. Postojna hellirinn er einnig heimkynni sérstakrar dýrategundar, Proteus anguinus, eða hellahrogn, sem er sjaldgæf og finnst aðeins á þessu svæði. Þetta sérstaka dýr er oft nefnt „hella­dreki“ vegna útlits þess og hefur það aðlagast lífi í myrku og köldu umhverfi hellisins.

Zagreb – fyrsta stopp en minnst spennandi Þegar að við plönuðum ferðalagið vorum við báðar sammála um það að við þyrftum að fara til Króatíu. Ég var með mjög háar væntingar og var orðin mjög spennt. Við byrjuðum í höfuðborginni Zagreb. Ég get ekki skrifað mikið um þessa borg en mér fannst þetta klárlega minnst spennandi staðurinn í ferðinni. Það var rosa lítið hægt að gera þarna og við vorum þarna allt of lengi, eina skemmtilega var að við fengum smá sól og hita sem við vorum ekki mikið búnar að fá. Við eyddum 3 dögum þarna áður en við fórum næst til Rijeka. Fram undan var eitt skrítnasta lestarferðalag sem ég hef upplifað.

Lúxus hótel í Rijeka 5 tíma ferðalag og varla aðrir ferðalangar um borð með okkur í lestinni. Við stoppuðum svo á lestarstöð sem má varla kallast lestarstöð því þetta var einn lítill kofi í miðri Króatíu þar sem engan var að sjá, ekki einu sinni starfsmann. Eftir smá bið kom löggan og þurfti að skoða vegabréfin okkar og okkur var svo bent á að við þyrftum að taka rútu á næstu lestarstöð. Í planinu okkar var hins vegar ekki talað um neina rútu og vorum við því smá stressaðar að stíga upp í rútu út í rassgati í Króatíu þar

sem enginn vissi neitt. Að lokum komumst við þó á leiðarenda en þetta var klárlega eitt af óþægilegustu atvikum ferðarinnar. Það var á þessum tímapunkti sem ferðalagið okkar mátti varla kallast bakpokaferðalag því við gistum á svakalegasta hóteli sem ég hef séð. Fjögurra stjörnu hótel með einkaströnd og magnað útsýni. Eini gallinn var að við vorum þarna í lok apríl og veðrið var ekki að vinna vel með okkur í þessari ferð. Hótelið var tilvalið til þess að slaka á og njóta á ströndinni en við fengum bara rigningu og ský allan tímann. Ég sem pakkaði bara tvennum buxum með og fimm kjólum var ekki í mjög góðum málum. Ég var ekki einu sinni viss hvort ég ætlaði að taka regnjakka með því ég var að búast við sól allan tímann en ég notaði hann líklega 25 daga af 30 í ferðalaginu. Við gerðum samt bara gott úr þessu og var þetta mjög skemmtilegur partur af ferðalaginu.

Strandbærinn Split Eftir Rijeka var ferðinni heitið til Split. Við vorum ekki alveg að nenna 8 tíma rútuferð svo við tókum flug þangað. Þegar við mættum á flugvöllinn tveimur tímum fyrir flug blasti við okkur minnsti flugvöllur sem ég hef séð og enginn starfsmaður hvergi sjáanlegur. Við hinkruðum aðeins og ábyggilega korteri fyrir flug var loksins hægt að innrita sig í flugið

og fara í gegnum minnstu og heimilislegustu öryggisleit sem ég hef séð. Þegar ég lít til baka og hugsa um þetta skil ég ekki hvernig við þorðum að fljúga því þetta var pínulítil flugvél úti í rassgati í Króatíu. Við lifðum flugið þó af sem tók sirka 30 mínútur í staðinn fyrir 8 tíma. Split var æðisleg borg. Við fengum ágætt veður og röltum mikið um borgina. Mjög falleg strandarborg og veðrið var það gott að við náðum meira að segja að kíkja á ströndina í fyrsta skiptið í þessari ferð. Við stoppuðum stutt í Split og fórum svo næst til Dubrovnik.

Uppáhalds dagurinn minn Við vöknuðum rúmlega 4 til þess að rölta niður á rútu stoppið og tókum síðan fimm tíma rútuferð til Dubrovnik. Við þurftum að nýta daginn vel því við höfðum aðeins einn dag í Dubrovnik áður en haldið var áfram til

næsta lands. Ég viðurkenni að maður var ansi þreyttur þennan daginn því við vöknuðum svo ótrúlega snemma en það var ekki í boði! Það var pökkuð dagskrá þennan daginn. Við byrjuðum á því að taka kljáf upp á fjall sem horfir yfir Dubrovnik og útsýnið var magnað. Síðan áttum við bókaða bátsferð seinni partinn og var þetta klárlega uppáhalds parturinn minn í ferðinni. Við fórum með litlum bát út á sjó til þess að snorkla og skoða bláa hella og við fengum geggjað veður. Heimamaðurinn talaði þó um að sjórinn væri ansi kaldur og ekki alveg nógu heitt til þess að kæla sig í svalandi sjónum en okkur Íslendingunum fannst þetta frábært. Það var magnað að skoða sjóinn og kafa í hellana þar sem að sjórinn er mjög blár og tær. Við mættum dauðþreyttar upp á hostel og rotuðumst eftir þennan langa dag en vorum mjög spenntar fyrir komandi dögum því að næst vorum við að fara til Svartfjallalands. Myndir & texti: Sóldís Birta Magnúsdóttir

91

ASKUR

Kotor – bær með ótrúlegu útsýni Ég hef aldrei pælt mikið í Svartfjallalandi og hef ekki heyrt mikið um það en var þó mjög spennt að prófa. Við fórum í lítinn bæ sem heitir Kotor og vorum þar í nokkra daga. Ég man í rútunni á leiðinni hvað útsýnið var ótrúlega flott og líka bærinn sem við vorum í. Ég hef sjaldan séð jafn fallegt umhverfi og andrúms­ loftið var mjög gott. Alla ferðina var aldrei neitt vesen með símann okkar eða net og gátum við alltaf notað símann okkar bara eins og heima á Íslandi. Við klikkuðum hins vegar að pæla í því þegar við fórum til Svartfjallalands þar sem að það er ekki í EES, og þegar við vorum mættar á rútu stoppið komumst við að því að maps virkaði ekki í símanum hjá okkur og því ansi erfitt fyrir okkur að finna hostelið okkar. Við þurftum því að redda okkur og fundum stelpur sem voru með okkur í rútunni og fengum að kíkja í símann þeirra og reyndum svo að rata upp á hostel. Þar var enn þá meira vesen þar sem að hostelið var læst og það stóð á miða að maður ætti að hringja í ákveðið

númer til þess að hægt væri að opna. Enn og aftur vorum við ekki með net eða samband til þess að hringja og settumst við ráðalausar á bekk við hliðin á hostelinu og veltum fyrir okkur hvernig við ættum að bjarga okkur í þessu veseni. Að lokum kallaði starfsmaður á hostelinu á okkur í gegnum gluggann og opnaði fyrir okkur. Við vorum einu gestirnir á þessu hosteli fyrir utan skrítna starfsmanninn sem vann þar og gisti líka. Hann með mjög óþægilega og skrítna nærveru sem gerði það að verkum að við reyndum að vera eins lítið á hostelinu og hægt var. Við fengum gott veður á meðan við vorum þarna og við slöppuðum vel af á lítilli strönd sem að var hliðin á hostelinu okkar. Erfiðasta fjallganga lífs míns Við fórum einnig í erfiðustu fjallgöngu lífs míns en það var 6,5km löng ganga upp á brattasta fjall sem ég hef séð. Ég tel mig vera ágætan göngugarp en þarna hélt ég að ég myndi láta lífið. Það voru rúmlega 1350 tröppur til þess að komast upp en útsýnið var samt vel þess virði og ég er mjög þakklát að við gerðum þetta, en ég mun aldrei gleyma þessari leiðinlegu og erfiðu göngu upp fjallið. Eftir nokkra daga dvöl í Svartfjallalandi var ferðinni svo heitið aftur til Ítalíu þar sem við ætluðum að enda ferðalagið okkar. Myndir & texti: Sóldís Birta Magnúsdóttir

Myndir & texti: Sóldís Birta Magnúsdóttir

Stoppið sem einkenndist af rigningu Við fórum í 8 tíma bátsferð frá Dubrovnik og yfir til Bari á Ítalíu. Mjög óspennandi bátsferð sem minnti mann á Herjólf nema kannski örlítið stærri. Við fórum þaðan í bæ sem heitir Salerno sem er nálægt Napólí. Þar vorum við með margar hugmyndir um skemmtilega staði til að skoða og ætluðum við að skoða Amalfi ströndina en við fengum mögulega versta veður ferðarinnar á þessum stað. Ég held að Ítalía hafi ekki gefið okkur einn sólardag og það var hellidemba á meðan við vorum þarna. Hugmyndin um bátsferðir á þessum tíma hljómaði ekki vel og var því miður miklum tíma eytt upp á herbergi að bíða eftir að rigningin og rokið hætti. Eftir nokkra daga í fýlu og rigningu fórum við til Napólí til þess að skoða Pompeii. Rigningin hélt þó áfram en við hörkuðum þetta af okkur því við vorum báðar mjög spenntar að skoða Pompeii. Við skoðuðum Pompeii á einum degi en það hefði vel verið hægt að eyða nokkrum dögum þarna að skoða. Við keyptum okkur leiðsögubók og röltum sjálfar um og skoðuðum og í lok dags komum við upp á hostel í mjög blautum skóm sem voru svo ekki orðnir þurrir næsta dag. Þarna var liðið á seinnipartinn hjá okkur í þessari ferð og við ætluðum að enda ferðina í Róm. Það gekk mjög brösuglega að

finna hostel í Róm þar sem að allt var uppbókað og því gátum við aðeins verið þar í einn dag. Róm – einn dagur er ekki nóg Við tókum fyrstu lestina um morguninn og vorum með fullpakkaða dagskrá til þess að skoða sem mest í Róm á einum degi. Róm var ekki byggð á einum degi og alls ekki hægt að skoða Róm á einum degi heldur. Dagurinn einkenndist af miklu labbi og mikið af túristum. Við fórum auðvitað skoða hringleikahúsið og helstu kennileiti sem hægt er að sjá í Róm. Við mættum dauðþreyttar upp á hostel og enginn tími var til þess að slaka á því við þurftum að pakka fyrir heimferð sem var næsta morgun. Heimferðin gekk vel og var mjög gott að koma heim og þurfa ekki að labba um með þunga bakpokann minn lengur. Þakklát fyrir ferðalagið Ég man að við ræddum það saman vinkonurnar að okkur fannst þetta mjög skemmtilegt ferða­ lag en við vorum ekki alveg vissar hvort að bakpokalífstíllinn væri fyrir okkur en núna í dag þegar ég er að skrifa þetta langar mig mjög mikið í annað svona ævintýri. Ég er mjög þakklát fyrir þetta ferðalag og þetta eru tímar sem ég mun aldrei gleyma.

93

ASKUR

94

ASKUR

Anna Lóa Ég heiti Anna Lóa og er 26 ára gömul. Ég kem úr Hafnarfirði þar sem ég hef búið síðan ég var 5 ára gömul.Ég eyddi einu ári beint eftir grunnskóla í Danmörku, við EVN (Efterskolen ved Nyborg) þar sem ég spilaði körfubolta og kynntist öllu sem viðkemur dönum og Danmörku. Ég á einn kött, tvo hunda og fjóra hesta ásamt fjölskyldunni minni. Jólin 2019 útskrifaðist ég úr Flensborgarskólanum í Hafnarfirði, einnig stundaði ég nám við Menntaskólann við Hamrahlið áður en ég útskrifaðist. Eftir menntaskóla var ég ekki viss hvað ég ætti að gera í framhaldinu, ég prufaði bæði að skrá mig í félagsfræði og ensku við HÍ en fann mig ekki þar. Ég hef lengi haft mikið dálæti af list og hönnun en hélt að ég hefði það ekki í mér að gera það sjálf. Veturinn 2022 byrjaði ég að vinna með grafík fyrir íþróttaútsendingar hjá RÚV og fannst það verulega skemmtilegt. Þá fór ég að kynna mér nám í grafískri hönnun og uppgötvaði grafíska miðlun hjá Tækniskólanum. Mér datt í hug að ég gæti blandað ást minni á íþróttum og hönnun með því að klára það nám og það er þangað sem ég stefni.

95

ASKUR

Tim BurTon Í bókinni The Art of Tim Burton sést hvernig einfaldar skissur þróast í kvikmyndaveröld með djúpa merkingu.

MYNDIR FENGNAR AF UNSPLASH & PIXABAY

Stíll og einkenni Kvikmyndastíll Burtons einkennist af köldum litum, bjagaðri leikmynd og draumkenndum heimum sem minna á eigin teikningar. Tónlist Danny Elfmans er órjúfanlegur hluti af stíl Burtons – melankólísk, dramatísk og barnslega heillandi. Sögurnar snúast oft um einstaklinga sem glíma við sérstöðu og einangrun. Þær kanna þemu eins og sjálfsmynd, tengsl og þrá að tilheyra. Húmor og hryllingur blandast saman og skapa einstakt andrúmsloft. Stíll Burtons hefur haft áhrif á heila kynslóð listamanna og sjónræna menningu.

Tim Burton er virtur leikstjóri með einstaka sýn á kvikmyndum. Í verkum hans mætast gotnesk stemning, draumkennd fantasía og sögur um einangraða einstaklinga. Burton fæddist í Burbank, Kaliforníu, og upplifði snemma að hann passaði ekki inn. Hann sótti innblástur sinn í gamlar hryllings­ myndir og teiknimyndir. Persónur eins og Frankenstein heilluðu hann mest – misskildar og tilfinningaríkar. Við nám í CalArts þróaði hann sinn sérstaka stíl, og með stuttmyndinni Vincent (1982) mátti þegar sjá hinn burtoníska myndheim mótast. Teikningar og myndmál Teikningar Burtons gegna stóru hlutverki í myndum hans. Hann teiknar persónur og stemningu áður en handrit mótast. Persónur hans eru oft vanskapaðar en tjá sterkar til­ finningar og endurspegla félagslega einangrun.

96

ASKUR

Helstu verk Edward Scissorhands (1990): Ljóðræn saga um einangrun og fegurð hins óvenjulega. The Nightmare Before Christmas (1993): Þjóðsaga stíl um Jack Skellington og jólin. Burton leikstýrði ekki myndinni en kom að framleiðslu hennar Sleepy Hollow (1999): Myndræn túlkun á þjóðsögu með hryllings­ og sálfræðilegum tónum. Big Fish (2003): Tilfinningaþrungin saga um minningar og fjölskyldutengsl. Frankenweenie (2012): Endurgerð á fyrstu stuttmynd Burtons, saga um ást og missi. Batman (1989): Dökk túlkun á ofurhetju­ heiminum sem breytti ímynd Batmans og Joker.

Corpse Bride (2005): Stop­motion ástarsaga þar sem heimur dauðra speglar heim lifenda. Arfleifð Tim Burton hefur skapað kvikmyndaheim þar sem ófullkomleiki verður að fegurð og þar sem utangarðsfólk fær rödd. Í gegnum myrkan, tilfinningaríkan og draumkenndan stíl dregur hann fram mannlega þætti á ein­ stakan hátt. Hann minnir okkur á að það er í skuggunum sem við finnum dýpt ljóssins – og að það að vera öðruvísi getur verið okkar mesti styrkur.Burton hefur með sínum kvikmyndum ekki aðeins skapað list, heldur opnað dyr inn í annan heim – heim þar sem furðulegasta fólkið á heima og skrítnir draumar verða að fegurstu ævintýrum.

Þú finnur allt það helsta fyrir körfuboltann hjá okkur!

Ný sérverslun á íslenskum markaði! Sniðskot leggur áherslu á gæðaúrval og persónulega þjónustu.

Kíktu á okkur í Ármúla 18, 104 Reykjavík.

7

@snidskot

Sími: 555 8888 • www.snidskot.is

MYNDIR FENGNAR AF UNSPLASH & PIXABAY

Beetlejuice Beetlejuice (1988), leikstýrð af Tim Burton, er ein sú mynd sem fyrst sýndi áhorfendum hvað Burton hafði fram að færa sem kvikmynda­ gerðarmaður. Hún sameinar draugasögu, svartan húmor, gotneska fagurfræði og súr­ realíska fantasíu í einstaka blöndu sem hefur staðist tímans tönn. Myndin segir frá nýlátnu hjónunum Barbara og Adam Maitland sem festast íhúsi sínu sem draugar og þurfa að horfa á nýja íbúa, fjölskylduna Deetz, gera líf sitt (eða dauðann) að martröð. Í örvæntingu sinni kalla þau á öfgafullan, óútreiknanlegan „bio­exorcist“ – sjálfan Beetlejuice – með ófyrirséðum afleiðingum. Það sem gerir Beetlejuice svo einstaka er ekki aðeins sagan heldur hinn skýri og sér­ kennilegi sjónræni stíll Burtons. Leikmyndirnar eru brenglaðar og bjagaðar – líkt og lifandi útgáfa af teikningum Burtons sjálfs. Heimur lifenda og dauðra er skýrlega aðgreindur í gegnum liti, form og andrúmsloft: hinn lifandi heimur er kaldur og ópersónulegur, á meðan hinn dauði heimur er furðulegur, litríkari og óskipulegur – öfugt við það sem búast mætti við. Þetta sjónræna tungumál gerir Beetlejuice að ógleymanlegri upplifun. Michael Keaton í hlutverki Beetlejuice stal

98

ASKUR

senunni með stórkostlega ýktri túlkun sem blandaði saman ógeðslegum og aðlaðandi eiginleikum – skemmtilega óviðeigandi og full­ komlega ófyrirsjáanlegur. Þrátt fyrir að birtast aðeins í takmarkaðan tíma í myndinni, varð persónan hans miðpunkturinn og síðar tákn kvikmyndarinnar. Beetlejuice naut strax vinsælda, en hefur síðan þróast í „cult classic“ – kvikmynd sem nær langt út fyrir hefðbundin viðmið vinsælda. Hún hefur orðið að menningarlegu fyrirbæri: aðdáendahópar, teiknimyndaþættir, varningur og jafnvel vinsæl tónlistarsýning á Broadway hafa haldið myndinni lifandi í fleiri en þrjá áratugi.

Það sem heldur Beetlejuice ferskri er þessi tímaleysi í fagurfræði Burtons. Hún höfðar til þeirra sem kunna að meta það sérviskulega og óhefðbundna – þeirra sem finna fegurð í furðu­ leikanum. Hún dregur fram kjarna Burtons: að við lifum í heimi þar sem dauðinn getur verið fyndinn, þar sem enginn passar fullkomlega inn, og þar sem það að vera öðruvísi getur verið okkar stærsta gildi.

Dark shaDows Dark Shadows (2012), undir leikstjórn Tim Burtons, er mynd sem fangar einstaka blöndu af gotneskri fagurfræði, hádramatískum fjöl­ skyldutengslum og dökkum húmor – allt sett fram í klassískum Burton­stíl. Myndin byggir á samnefndum sjónvarpsþáttum frá sjöunda áratugnum og segir frá Barnabas Collins (leikinn af Johnny Depp), gömlum aðalsmanni sem verður að vampíru og hann síðan grafinn lifandi, aðeins til að vera grafinn upp af verkamönnum árið 1972 – í heimi sem hann skilur ekki og fjölskyldu sem hefur misst sitt veldi. Þótt Dark Shadows hafi fengið blendna dóma við útgáfu sína, þar sem gagnrýnendur sögðu hana ósamræmda í tón og yfirborðs­ kennda í sögu – þá hefur myndin fundið sér stað í hjörtum aðdáenda Burtons. Það sem margir gagnrýnendur sáu sem veikleika – til­ vísanir í poppmenningu, óvæntan húmor og stórkostlega yfirdrifna karaktera – sáu að­ dáendur sem hluta af heillandi og sjálfsmeð­ vitaðri stílæfingu. Myndin skartar ýktum, djörfum litum í bland við klassíska gotneska myrkvídd. Leikmyndin,

Collins­höfðingjasetur, er sannkölluð burton­ ísk paradís, full af skuggum, steingerðum leyndarmálum og djúpum litum sem skapa tímalaust andrúmsloft. Sjálfur Barnabas er tragísk persóna með dularfulla reisn – dæmi­ gerður „Burton­antihetja“ sem glímir við eigið eðliog flókið samband við nútímann. Húmorinn í Dark Shadows er kaldhæðinn og ýktur – myndin hæðist að bæði gömlum vam­ pírumýtum og 1970s menningu á sama tíma. Þessi blanda af hryllingi og húmor, ásamt dásamlega ýktum leik hjá leikaraliði á borð við Eva Green, Helena Bonham Carter, Michelle Pfeiffer og Depp sjálfan, gefur myndinni sterk­ an karakter og einkennandi stíl sem aðeins Burton getur skapað. Fyrir aðdáendurBurtons, hefur Dark Shad­ ows orðið eins konar falinn gimsteinn. Hún sameinar marga af þeim þáttum sem ein­ kenna Burton best – einmana og flóknar persó­ nur, furðuleg rými, og togstreitu milli fortíðar og nútíðar. Þó hún hafi ekki náð sömu vin­ sældum og Edward Scissorhands eða Corpse Bride, hefur hún fundið sinn sess meðal þeirra sem meta list Burtons.

99

ASKUR

Grísk goðafræði Ég hef lengi verið heilluð af grískum goðum og goðsögnum. Þessi flókna og forna saga hefur haft djúpstæð áhrif á menningu Vesturlanda, ekki aðeins sem trúarbrögð heldur sem spegil­ mynd mannlegs eðlis, samfélagslegra gilda og tilverunnar sjálfrar. Goðsagnir Grikkja eru enn áberandi í heimspeki, listum og bókmenntum, og leifar þeirra finnast um allan heim.

MYNDIR FENGNAR AF UNSPLASH & PIXABAY

Sköpun heimsins og valdataka guðanna Í upphafi réð Úranos ríkjum, en sonur hans, Krónos, steypti honum af stóli og tók völdin. Krónos, hræddur um að börn sín myndu gera slíkt hið sama, gleypir þau. Rhea, kona hans, bjargar yngsta syni þeirra, Seifi, sem elst upp í leyni og snýr síðar til baka til að frelsa systkini sín. Seifur og systkin hans hefja stríð gegn títönunum, vinna og taka við stjórn heimsins. Seifur, Póseidon og Hades skipta ríkinu á milli sín: Himininn, hafið og undirheimana. Þessi upphafssaga endurspeglar þema valdabaráttu, ótta og hefndar sem síðar ein­ kenna mörg önnur goðsagnakennd átök í grískri goðafræði. Áhrif á menningu og samfélag Goðafræðin var ekki aðeins trú heldur kerfi sem veitti siðferðislegan ramma og útskýrði náttúru­ fyrirbæri, mannlega hegðun og samband manna og guða. Hún mótaði heimsmynd Forn­Grikkja og lifði í gegnum skáldskap, leikhús, listir og hátíðir. Goðsagnir birtust í harmleikjum og gamanleikjum, á leirmunum, í höggmyndum og hofum, og voru í mikilvægu hlutverki í samfélagsgerðinni. Heimspekingar eins og Platon og Aristó­ teles notuðu goðsagnir sem myndlíkingar fyrir dýpri spurningar um réttlæti, eðli og siðferði. Goðafræðin varð þannig sameiningartákn og menningargrunnur sem lifir enn í dag. Hún hafði

100 ASKUR

áhrif á uppeldis­ og menntakerfi, þar sem börn lærðu um dygðir, gildi og siðferði í gegnum sögur af guðum og hetjum. Frá grískri til rómverskrar goðafræði Rómverjar tileinkuðu sér goðafræði Grikkja, að­ löguðu hana og gáfu guðunum ný nöfn – Seifur varð Júpíter, Hera Júnó, Póseidon Neptúnus og Hades Plútó. Þrátt fyrir að guðirnir héldu flestum sínum eiginleikum breyttust hlutverk þeirra – úr persónulegum og breyskum verum í tákn ríkis­ valds, dyggða og samstöðu. Dýrkun guðanna tengdist borgaralegum skyld­ um og hátíðir urðu verkfæri í að styrkja einingu og sjálfsmynd ríkisins. Grísk­rómversk goðafræði breiddist um Evrópu og varð hluti af sameigin­ legum menningararfi sem lifði áfram, jafnvel eftir að kristni tók við sem ríkistrú. Guðir sem endurspegla mannlegt eðli Grísku guðirnir voru langt frá því að vera fullkomnir – þeir voru breyskir, skapstyggir, tilfinninga­ samir og oft hvatvísir. En þetta mannlega eðli gerir þá tímalausa. Þeir endurspegla ótta, vonir og langanir mannverunnar – spyrja um réttlæti, valdatogstreitu, ást og dauða. Goðafræðin kennir okkur ekki aðeins um guði, heldur um okkur sjálf. Hún býður okkur að skoða innra líf okkar í gegnum sögur sem eru bæði skemmtilegar og djúphugsaðar. Grísk goðafræði hefur lifað í gegnum aldirnar – í listum, fræðigreinum, kvikmyndum og daglegri orðræðu. Hún tengir okkur við fortíðina og minnir okkur á að mannleg eðli og spurningar um lífið hafa alltaf verið þær sömu. Guðir Ólympus lifa áfram – ekki sem raunverulegar verur, heldur sem ódauðlegar myndlíkingar sem endurspegla dýpstu hliðar mannlegrar reynslu og sjálfsþekkingar.

Valdamestu guðir Ólympus Seifur: Konungur guðanna, guð himins, eldingar og réttlætis. Hann táknaði vernd og vald, en einnig hvatvísi og ástarævintýri. Hera: Drottning guðanna, gyðja hjónabands og kvenna. Hún stolt, en einnig afbrýðisöm og hefndargjörn. Póseidon: Guð hafsins og jarðskjálfta, valdamikill en óútreiknanlegur. Hann stjórnaði úthöfunum með þríforki sínum. Hades: Guð dauðans og ríkis hinna dauðu. Hann var strangur en réttlátur, og tákn jafnvægi lífs og dauða. Aðrir mikilvægir guðir Apollon: Guð ljóssins, lista og spádóma. Táknaði fegurð og skynsemi. Artemis: Gyðja veiða, náttúru og meyja. Sterk kvenímynd og verndari náttúrunnar. Hermes: Sendiboði guðanna, guð boðskapar og viðskipta. Ares: Guð stríðs og grimmdar, oft óvinsæll meðal guðanna. Hefaistos: Guð smíða og elds. Listrænn og handlaginn, þrátt fyrir líkamlega fötlun. Demetra: Gyðja uppskeru, frjósemi og móðir Persefónu. Tákn náttúrulegrar hringrásar. Afródíta: Gyðja ástar, fegurðar og girndar – tákn um ástríðu og áhrif kvenleikans.

101

ASKUR

MYNDIR FENGNAR AF UNSPLASH & PIXABAY

BILLIE EILISH Billie Eilish Pirate Baird O‘Connell, betur þekkt sem Billie Eilish, er bandarísk söngkona og lagahöfundur. Hún fæddist 18. desember 2001 í Los Angeles í Kaliforníu. Foreldrar hennar voru báðir listamenn og tónlist var stór hluti af lífinu. Billie byrjaði að syngja og semja tónlist með bróður sínum, Finneas, sem hefur alltaf unnið með henni. Ferill Billie hófst árið 2015 þegar hún var aðeins 13 ára. Þá gaf hún út lagið „Ocean Eyes“ á SoundCloud. Lagið vakti strax mikla athygli og var síðar gefið út af plötufyrirtækinu Interscope Records, í framhaldinu var Billie boðin plötusamning hjá þeim. Árið 2017 kom út fyrsta smáskífusafnið hennar, „Don’t Smile at Me“, sem inniheldur lög eins og „Bellyache“. og „COPYCAT“. Þetta safn kynnti aðdáendum og öðrum fyrir tónlistarstíl hennar, sem er blanda af rafpoppi, tilfinningum og einfaldri tónlist. „When We All Fall Asleep, Where Do We Go?“ (2019) Árið 2019 gaf hún út fyrstu stórplötuna sína, „When We All Fall Asleep, Where Do We Go?“. Platan varð hratt mjög vinsæl og frægð Billie jókst. Platan innihélt meðal annars lögin „Bad Guy“, „Bury a Friend“ og „When the Party’s Over“. Á Grammy-verðlaunahátíðinni árið 2020 vann hún öll helstu verðlaunin, meðal annars plötu ársins, lag ársins og besta nýliðinn. Hún var þá aðeins 18 ára og varð yngsta manneskjan til að ná þessum árangri.

102 ASKUR

„Happier Than Ever“ (2021) Árið 2021 gaf Billie út sína aðra plötu, „Happier Than Ever“. Hún var rólegri en fyrsta platan og textarnir voru persónulegri. Titillagið byrjar rólega en verður taktmeira og hraðara með gangi lagsins og er tilfinningaþrungið. Platan fékk góðar viðtökur hjá bæði aðdáendum og gagnrýnendum. „Hit Me Hard and Soft“ (2024) Nýjasta platan hennar, „Hit Me Hard and Soft“, kom út árið 2024. Hún hafði áður sagt í viðtölum að þessi plata væri mjög persónuleg og tilfinningaþrungin. Hún blandar saman rólegum lögum og sterkari popplögum. Eins og áður vann hún plötuna með Finneas, bróður sínum. Meðal laga á plötunni eru „Lunch“, „Birds of a Feather“ og „Chihiro“. Textarnir fjalla um tilfinningar, sjálfsmynd og sambönd. Platan fékk góðar viðtökur og sýnir að Billie heldur áfram að þróast sem listamaður. Hún flutti lögin á tónleikum víða um heim og fékk frábærar undirtektir. Billie hefur náð miklum árangri á stuttum tíma. Hún hefur unnið fjölmörg verðlaun og er einnig mikil fyrirmynd fyrir unga fólkið. Hún

WHEN WE ALL FALL ASLEEP, WHERE DO WE GO?

HIT ME HARD AND SOFT

Í samstarfi við ÍSÍ og Wodbúð stendur Vala fyrir ráðstefnu um jafnrétti kynjanna í íþróttum,þar sem sjónum verður beint að ójafnri stöðu kynjanna í tækifærum, launum og fjölmiðlaumfjöllun.

HAPPIER THAN EVER

hefur talað opinskátt um geðheilsu, sjálfstraust og líkamsímynd. Hún klæðist oft víðum fötum því hún vill að fólk einblíni á tónlistina, ekki útlitið. Árið 2022 samdi hún lagið „No Time To Die“ fyrir James Bond-myndina. Lagið fékk bæði Óskarsverðlaun og Golden Globe fyrir besta lag í kvikmynd. Þrátt fyrir ungan aldur hefur Billie Eilish þegar skrifað sig inn í tónlistarsöguna. Hún er með sérstakan stíl, sterka rödd og mikla sköpunargáfu. Hún heldur áfram að vera mikill áhrifavaldur og margir telja að hún eigi eftir að gera enn meira í framtíðinni.

Ráðstefnan er haldin í Hörpu 1.-2. maí. Komdu og taktu þátt í mikilvægu samtali um framtíð jafnréttis í íþróttum!

@valasamtok

13

Alexander Árni Long

„Bleeeeeeeeehh“ -Alexander Árni long

104 ASKUR

4 | Leiðari

Alexander. Hann hefur mikin áhuga á Kvikmyndum og valdi þetta nám þers vegna. Hér eftir fáum við exclusive viðtal við Alexander. „Af Hverju ertu í þessu námi Alexander?“Ég er í þessu námi því það var mælt með því fyrir kvikmynda braut í háskóla. „Hvernig finnst þér þetta nám?“Ég hef gaman af þessu stundum… „Ég heyrði að þú ert með lang verstu einkunn í bekknum er það satt?“Já mikið rétt. Ég hef verið með verri einkunn en allir aðrir allt frá byrjun fyrstu spannar. Ég yrði heppin að komast í gegnum áfangann „Hvernig á litin er tannburstinn þinn“Dökk Blár „Þú hefur áhuga á kvikmyndum er það ekki hverjar eru uppáhalds kvikmyndirnar þínar?“Ég dýrka Star wars myndirnar og númer 5 er uppáhalds svo STAR WARS 5 er uppáhalds myndinn mín. „Níu uppáhalds myndirnar hans verða settar í lista hér á eftir“ „Hvar vinnur þú? Vinnur þú við eitthvað?“Ég vinn við beðahreinsun öll sumur tek arfa úr beðum. Mjög næs vinna á heitum sumardögum martröð á rigningardögum. „Hvað er uppáhalds dýrið þitt?“Uppáhalds dýrið mitt var selur þeir eru alltaf með svo krúttlegt andlit og gera fyndinn hljóð en eftir að kisan mín dó þá myndi Ég segja að kettir eru uppáhalds Ég hef alltaf verið mikið meiri katta manneskja en hunda. Þótt Ég elska hunda mjög mikið líka. það er ekki mikið eftir af viðtalinu Ég er með 3–4 spurningar eftir. er það allt í lagi?“Já auðvitað. Spurðu? „Hver er uppáhalds maturinn þinn?“Beikon er stutta svarið. Villtu langa svarið? „Nei“…

„Hverjar eru fimm uppáhalds íslensku búðirnar þínar“ oh það mundu vera... “uppáhalds búðir eru hér að neðan Þetta var viðtal við hann Alexander Árna í grafískri miðlun í Tækniskólanum. Hann er nálægt því að útskrifast en mun hann ná því? Þessari spurningu verður svarað eitthverntíman fyrir sumar. Takk fyrir mig og takk fyrir að hlusta.

Uppáhalds bíómyndir: Star wars 5 Scott pilgrim vs the world

1 2

Moonrise kingdom Spirited away

3 4

Back to the future

5 6

Spider-man: Across the spider verse Neon genesis

7

Blinkende lygter The truman show

8 9

Uppáhalds

búðir:

Nexus Kostur

1 2

Kfc Hlölla bátar

3 4

Leiðari Filipino store

| 55

Walt Disney Mikki mús Walt Disney og Mikki mús Walt Disney var maðurinn á bak við eitt stærsta skemmtanafyrirtæki sögunnar. Hann fæddist árið 1901 og hafði mikla ástríðu fyrir teikningu og sköpun. Árið 1923 stofnaði hann Disney-fyrirtækið ásamt bróður sínum, Roy Disney. Fæðing Mikki mús Árið 1928 missti Disney réttinn á fyrri teiknimyndapersónu sinni, Oswald the Lucky Rabbit. Í staðinn skapaði hann nýja fígúru – litla, fjöruga mús sem fékk nafnið Mickey mouse (Mikki mús). Fyrsta kvikmyndin, Steamboat Willie, var brautryðjandi þar sem hún var með samstillt hljóð, sem var nýjung á þeim tíma. Velgengni og arfleifð Mikki mús varð táknmynd Disney og átti stóran þátt í velgengni fyrirtækisins. Fljótlega fylgdu fleiri vinsælar persónur eins og Mína mús, Andrés Önd og Guffi. Walt Disney sjálfur talaði fyrst fyrir Mikki og lýsti honum sem „litlum manni sem táknar von og hugrekki. Walt Disney lést árið 1966, en arfleifð hans lifir áfram. Í dag er Mikki Mús enn eitt þekktasta tákn skemmtanaheimsins og Disney er orðið heimsveldi í kvikmyndum, sjónvarpi og skemmtigörðum.

106 ASKUR

8 | Hvað er Disney

Byrjun Disney: Upphaf stórveldis í skemmtun Walt Disney stofnaði fyrirtækið sitt árið 1923 ásamt bróður sínum, Roy O. Disney. Þeir byrjuðu sem lítið teiknimyndaverk í Hollywood og unnu í fyrstu að stuttmyndum með blöndu af leiknum kvikmyndum og teiknimyndum. En með nýjungum í kvikmyndagerð og sköpunargáfu Walt Disney varð fyrirtækið að stórveldi í teiknimyndaiðnaðinum. Fyrstu Árin: Laugh-O-Gram og Alice Comedies Áður en Disney varð stórt nafn hafði Walt starfað í Kansas City þar sem hann stofnaði Laugh-OGram Studio, sem framleiddi stuttar teiknimyndir byggðar á ævintýrum. Fyrirtækið varð gjaldþrota, en Walt gafst ekki upp og flutti til Hollywood. Þar þróaði hann Alice Comedies, stuttmyndaseríu þar sem leikstúlka var sett í teiknaðan heim. Þessar myndir vöktu athygli kvikmyndaiðnaðarins og veittu Disney bræðrunum tækifæri til að stofna Disney Brothers Studio árið 1923 (síðar Walt Disney Studios). Oswald og sköpun Mickey Mouse Árið 1927 hófu þeir framleiðslu á Oswald the Lucky Rabbit, fyrstu teiknimyndapersónu Disney sem varð vinsæl. En dreifingaraðilinn, Universal, eignaðist réttinn að Oswald, sem þýddi að Disney

missti stjórn á eigin persónu. Þessi áfalli leiddi til þess að Walt skapaði nýja persónu – Mickey Mouse (Mikki Mús). Mikki Mús frumraun sína í Steamboat Willie (1928), sem var ein fyrsta teiknimyndin með samstilltu hljóði. Þetta var bylting í kvikmyndagerð og Mikki varð strax táknmynd Disney-fyrirtækisins. Silly Symphonies: Tilraunir með nýja tækni Til að þróa listform teiknimynda hóf Disney Silly Symphonies (1929–1939), röð stuttmynda þar sem tónlist var í aðalhlutverki. Þessar myndir voru tæknilega framsæknar og leyfðu Disney að prófa nýjungar eins og: Fyrstu litaðar teiknimyndirnar: Flowers and Trees (1932) var fyrsta myndin gerð í Technicolor og vann Óskarsverðlaun. Betri hreyfingar og persónusköpun: The Three Little Pigs (1933) sýndi persónur með mismunandi persónuleika, í stað þess að vera bara einfaldar fígúrur. Djúpmynd og ný notkun á myndavélum: Í The Old Mill (1937) var ný tækni notuð, þar á meðal „multiplane camera„, sem gaf teiknimyndum meiri dýpt. Silly Symphonies voru leikvöllur fyrir nýjar hugmyndir og undirbjuggu Disney fyrir næsta stóra verkefni – gerð fyrstu teiknimyndarinnar í fullri lengd.

Hvað er Disney | 9

107 ASKUR

KINGDOM HEARTS Kingdom Hearts – Final fantasy X Disney Final Fantasy er ein vinsælasta og áhrifamesta tölvuleikjasería sögunnar. Hún var fyrst þróuð af japanska fyrirtækinu Square (nú Square Enix) og kom út árið 1987. Upphaflega var leikurinn hugsaður sem síðasta tilraun fyrirtækisins til að bjarga sér frá gjaldþroti, en hann varð gríðarlega vinsæll og lagði grunninn að stórri leikjaseríu.

Kingdom Hearts er vinsæl tölvuleikja sería sem sameinar persónur og heim frá Disney og Final Fantasy, þróuð af Square Enix og fyrsta leikurinn gefinn út árið 2002. Leikirnir eru ævintýra- og baráttuleikir sem segja frá ungum dreng sem heitir Sora, sem fer í ferðalag með vinum sínum, Donald Duck og Goofy, til að bjarga heimunum frá myrkri.

KINGDOM HEARTS

Hvernig og af hverju var

leikmaðurinn fer í gegnum þessi ævintýri

Kingdom Hearts var þróað sem sam-

á leiðinni til að stoppa myrkraverur sem

starfsverkefni milli Square Enix (sem

ógna þessum heimum.

áður var Square) og Disney. Hugmyndin

Leikurinn fékk mikla viðurkenningu

Kingdom Hearts búinn til?

kom upp þegar Tetsuya Nomura, leik-

fyrir nýstárlega söguþráðinn, aðlað-

stjóri og þróunarmaður hjá Square, hafði

andi persónurnar og samverkan á milli

áhuga á því að sameina Final Fantasy og

Final Fantasy- og Disney-heima, sem var

Disney. Hann var alltaf mikill aðdáandi

eitthvað sem aðdáendur höfðu ekki séð

Disney og vildi skapa leik þar sem persón-

áður.

ur frá báðum heimum gætu unnið saman.

Áhrif Kingdom hearts

Þetta var óvenjulegt samvinnuverkefni

Kingdom Hearts hefur þróast í gegnum

saman í einum leik.

marga leiki, 10 Tölvuleikir í heildinna. þar á

því það var fyrsta skiptið sem persónur frá Disney og Square fengu að koma Þetta samstarf var sérstaklega

meðal Kingdom hearts 1 (2002), Kingdom

áhugavert þar sem Disney vildi að myndir

Hearts II (2005) og Kingdom Hearts III

þeirra væru framlengdar í nýjum miðlum,

(2019), þar sem sagan heldur áfram að

á meðan Square vildi nýta sér ímynd-

vinda sig áfram með nýjum persónum og

unarafl Disney til að bæta leikjaupplifun-

heimum. Leikirnir hafa náð mikilli vinsæld-

ina og auka dreifingu á japönskum RPG

um og byggt upp stóran og ástríðufullan

leikjum.

aðdáendahóp. samstarf milli tveggja stórra vörumerkja,

Einkenni og áhrif

Square og Disney, og það hefur haft

Kingdom Hearts er þekktur fyrir að

djúpstæð áhrif á leikjabransann.

blanda saman kvikmyndamyndum Disney

Leikurinn var búinn til sem nýstárlegt

með djúpum, tilfinningalegum sögum, þar sem leikmaðurinn fer í gegnum þessi ævintýri á leiðinni til að stoppa myrkraverur

108 ASKUR

10 | Hvað er Disney

Hvað er Disney | 11

109 ASKUR

PIXAR Pixar – Tæknin og sköpunin á bakvið vinsælustu tölvuteiknimyndir heims Pixar Animation Studios er einn af leiðandi framleiðendum tölvuteiknimynda og hefur um margt breytt landslagi kvikmyndaiðnaðarins. Fyrirtækið var stofnað árið 1986 undir nafninu The Graphics Group og var hluti af Lucasfilm, fyrirtæki sem var í eigu George Lucas. Árið 1986 keypti Steve Jobs fyrirtækið og breytti því í Pixar Animation Studios. Frumraun og Áhrif Pixar náði alheimsfrægð með útgáfu Toy Story árið 1995, sem var fyrsta tölvuteiknaða kvikmyndin í heild sinni. Kvikmyndin var byltingarkennd þar sem ný tækni var notuð til að búa til fullkomlega tölvuteiknaðar persónur og umhverfi. Sagan um leiruborðsdýrin Woody og Buzz Lightyear varð gríðarlega vinsæl og hafði mikil áhrif á þróun tölvuteikninnar í kvikmyndum. Sköpun og tæknin á bakvið Pixar Pixar var ekki aðeins frumkvöðull í þróun tölvuteiknimynda heldur einnig í nýsköpun tækni sem gerði það mögulegt að skapa nýja heiminn. Fyrirtækið þróaði sína eigin hugbúnaðarverkfæri, þar á meðal RenderMan, sem hjálpaði til við að bæta útlit og áferð á tölvuteiknuðum myndum. Þessi tækni hefur verið notuð í mörgum af Pixar’s þekktustu myndum, eins og Finding Nemo, The Incredibles og Up. Einkenni Pixar og áhrif Pixar er þekkt fyrir að búa til myndir með djúpum og tilfinningalegum sögum sem höfða til bæði barna og fullorðinna. Fyrirtækið einbeitir sér að því að segja hugljúfar sögur með mjög mannlegum persónum, jafnvel þó að þær séu dýr eða

óvenjuleg verur. Myndir eins og Monsters, Inc., Ratatouille, og Inside Out hafa sameinað húmor, ævintýri og tilfinningar á hátt sem hefur fengið áhorfendur til að tengjast persónunum á nýjan hátt. Samstarf við Disney Árið 2006 keypti Disney Pixar fyrir 7,4 milljarða dollara, sem bætti við sterka áherslu Disney á tölvuteikningar. Eftir þetta samstarf hafa Pixar og Disney framleitt margt saman, þar á meðal Toy Story 3, Frozen og Cars seríurnar. Arfleifð og framtíð Pixar heldur áfram að vera frumkvöðull í kvikmyndagerð og nýrri tækni, þar sem hver nýr leikstjóri og kvikmyndanýjung stuðlar að áframhaldandi vinsældum fyrirtækisins. Með myndum eins og Soul (2020) og Luca (2021) heldur Pixar áfram að snerta hjörtu og huga áhorfenda um allan heim. Pixar hefur með óvenjulegri sköpunargáfu, nýsköpun í tækni og djúpum sögum varðveitt sérstöðu sína sem einn af sterkustu áhrifavöldum í kvikmyndaiðnaði heims.

Marvel dauði Walt og lokaorð Marvel – Kvikmyndir og teiknimyndir Marvel Comics, stofnað árið 1939 undir nafninu Timely Publications, hefur þróast í eitt stærsta og mest áhrifamesta fjölmiðlafyrirtæki heims, sérstaklega þekkt fyrir sína kvikmyndasögur. Með fjölbreyttum ofurhetjum og spennandi sögum hefur Marvel haft djúpstæð áhrif á menningu og kvikmynda heim. Uppruni Marvel Áður en Marvel varð heimsfrægt nafn, byrjaði fyrirtækið með teiknimyndasögum sem voru einangraðar og samanstóðu fyrst og fremst af einföldum hetjum. En með tímanum urðu Marvel-sögurnar flóknari, þar sem ofurhetjur voru settar saman í sameiginlega heim, þar sem þeir mættust og sameinuðust fyrir góðu. Árið 1961 kom Fantastic Four út, sem var einn af fyrstu teiknimyndasögunum þar sem persónur voru í raun samstilltar í einum sameiginlegum alheimi. Þetta var upphafið á því sem seinna verður kallað Marvel Cinematic Universe (MCU). Marvel Cinematic Universe – Bygging á vinsældum Árið 2008 byrjaði Marvel að byggja alheim sinn á kvikmyndum með útgáfu Iron Man. Þessi mynd var upphafið að Marvel Cinematic Universe (MCU), sem hefur orðið heimsveldi með kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og útgáfum sem tengjast saman. MCU er byggt á því að bæta ofurhetjur og sögur úr teiknimyndunum inn í sambærilega heima, en hver mynd heldur áfram frá þeirri sem á undan kemur. Þetta hefur skapað samfellda og ótrúlega stóran heim þar sem ofurhetjur eins og Iron Man, Thor, Captain America og Spider-Man hafa unnið saman gegn stórum óvinum. Áhrif og arfleifð Marvel hefur ekki aðeins skapað sjónræna stærðfræðilega heim, heldur einnig áhrif á menningu og samfélag. Myndir eins og Black Panther hafa haft stór áhrif á samfélagslegar

umræður um kynþátt og jafnrétti, á meðan Avengers: Endgame leiddi til viðtöku mikillar vináttu og tengingar milli aðdáenda um allan heim. Marvel hefur einnig stundað þátttöku í sjónvarpsefni og streymisþjónustu, með The Falcon and the Winter Soldier, WandaVision og Loki, sem hafa bætt við lögum og teiknimyndum sem tengjast MCU, sem hefur verið áframhaldandi áfangasigur fyrir fyrirtækið. Walt Disney – arfleifð tækninnar, sköpunarinnar og draumanna Walt Disney er nafn sem er tengt ótal börnum og fullorðnum um allan heim, með myndum og persónum sem hafa haft djúpstæð áhrif á menningu síðustu áratuga. Sem einn af mestu frumkvöðlum í skemmtanaiðnaði, var Disney ekki aðeins kvikmyndaframleiðandi, heldur einnig maður sem breytti því hvernig við upplifum ævintýri og töfra á hvíta tjaldinu. Walt Disney lést árið 1966, en hans arfleifð heldur áfram að lifa í ótal myndum, skemmtanahúsum og fyrirtækjum sem tengjast Disney. Með stofnun Disneyland árið 1955 og síðar Walt Disney World, og fjölmörgum öðrum skemmtanagarðum um heim allan, gerði Disney drauma að veruleika og skapaði nýjan stað fyrir fjölskyldur að upplifa ævintýri og töfra. Lokaorð frá Alexander Disney er eitt stærsta fyrirtæki jarðar sama kvort fólki líkar það eða ekki. Kvað fynst mér um Disney? Ég held að kingdom hearts er mjög góður tölvuleikur. Marvel getur líka gert mjög fínar bíómyndir stökustu sinnum. Pixar er líka í mjög góðu standi og ég held að ef þau reina að gera Fleirri upprunalegt í staðin fyrir að gera 5 framhaldsmyndir fyrir kverja einustu mynd sem slær í gegn. Takk fyrir mig og Ég vona að þú hafir fundið eittvað skemmtilegt eða mögulega eitthvað nýtt sem þú lærðir Takk fyrir að hlusta

111

ASKUR

Þakkarorð Ef þú ert að lesa þetta hefur þú náð á leiðarenda. Kærar þakkir fyrir að gefa þér tíma til að lesa Ask. Það er okkur mikils virði. Útgáfa þessa tímarits er ekki bara komin til vegna okkar útskriftarnema í grafískri miðlun, heldur er þetta afrakstur samvinnu og stuðnings margra aðila sem hafa staðið með okkur í gegnum námið. Með þessum orðum viljum við þakka af einlægni öllum þeim sem lögðu sitt af mörkum.

Sérstakar þakkir fá kennarar okkar: ♡ ♡ ♡ ♡ ♡ ♡ ♡

Svanhvít Stella L. Ólafsdóttir – fagstjóri, peppari og impose meistari Helga Tómasdóttir – umbrotsmeistari Brynhildur Björnsdóttir – hönnunarskvís Jón Arnar Sandholt – myndvinnslumeistari Marínó Önundarson – prentari og legend Karl Ágústsson – HTML-kóngurinn Auður Atladóttir – Canvaqueen

Þið fáið þakkir fyrir mikla fagmennsku, þolinmæði og einstaka hlýju. Þið gerðuð þetta nám að ómetanlegri upplifun. Einnig þökkum við ljósmyndanemum fyrir myndatökur og gott samstarf, sérstaklega á lokametrunum, þið eruð æði! Við erum líka einstaklega þakklát fyrir lengdan opnunartíma og fyrir að hafa haft tækifæri til að eyða mörgum klukkutímum eftir skóla í að fínpússa verkefnin okkar að okkar eigin metnaði. Við erum líka mjög þakklát fyrir nýjan plotter sem gaf okkur tækifæri fyrir alls konar klikkaðar hugmyndir og útrás fyrir sköpunargleðina. Við þökkum Iðunni, Grafíu og Litlaprenti fyrir að styrkja útgáfu þessa tímarits með keyptum auglýsingum og Prentmet Odda, Litlaprenti og Logoflex fyrir að opna dyr sínar fyrir okkur í starfskynningum. Einnig viljum við þakka Studio Fin fyrir að bjóða okkur í afmælishátíð sem opnaði augu okkar fyrir möguleikum fagsins. Sérstakar þakkir til Samtaka iðnaðarins fyrir frábæra framkvæmd á Íslandsmóti iðn- og verkgreina og dómara mótsins, Geira, Halla og Axels, fyrir að peppa okkur og miðla reynslu sem mun nýtast okkur í framtíðinni. Að lokum viljum við þakka fjölskyldum okkar, vinum og vinnuveitendum fyrir að leyfa okkur að setja námið í fyrsta sæti. Ykkar skilningur og hvatning skiptir öllu máli. Síðast en ekki síst viljum við þakka hverju öðru. Við stóðum saman sem heild, studdum hvert annað og lærðum heilmikið í ferlinu. Þessi reynsla mun lifa með okkur um ókomna tíð. Takk fyrir okkur!

112

ASKUR

ÞAÐ BYRJAR ALLT MEÐ LÍTILLI HUGMYND Litlaprent er svansvottuð prentsmiðja með áherslu á faglega og persónulega þjónustu. Fjölbreytt úrval prentlausna – allt frá nafnspjöldum til sérsniðinna veggspjalda.

Prentun

Frágangur

LÓA ÓSKARS

Forvinnsla

Skemmuvegur 4, blá gata – 200 Kópavogur – Opið: 8:00 – 16:00 alla virka daga Sími 540 1800 – litlaprent@litlaprent.is – www.litlaprent.is

ÞÍN KJÖR SKIPTA OKKUR MÁLI • Þjónusta • Kjaramál • Lífeyrismál • Sjúkrasjóður • Orlofssjóður • Fræðslustyrkir

GRAFÍA er eitt af aðildarfélögum Rafiðnaðarsambands Íslands. Sem hluti af stærri heild er ávinningurinn mikill fyrir félagsmenn GRAFÍU.

Stórhöfði 29-31 | 110 Reykjavík | Sími 5 400 100 | grafia@grafia.is | www.grafia.is og www.rafis.is

Sóldís Birta Magnúsdóttir

Kynntu þér réttindin þín og fáðu frekari upplýsingar inn á heimasíðunni okkar www.grafia.is