Kopkrant april 2022 - SWV Kop van Noord Holland PO

PO

KopKrant

Op de vlucht voor oorlogsgeweld

René Peeters: alle puzzelstukjes in elkaar passen

4

8

Update van de themaprojecten

april 2022

Gemeenten en onderwijs maken afspraken over samenwerking Teamtraining groepsdynamiek: duidelijke grenzen stellen Voorbereidingen voor scholenbezoek in Finland

‘Samenwerken samen werken’

10

Elk kind een passende onderwijsplek

2

KopKrant, april 2022

Kopstuk

Partners

www.swvkopvannoordholland.nl

Liefde en VertrouwenWest Nederland De heer H. Eilander ’s-Molenaarsweg 1 2401 LL Alphen a/d Rijn www.levwn.nl (0172) 41 88 30

Gezamenlijk de schouders eronder

h.eilander@levwn.nl

Stichting Meerwerf De heer N. van Heijst Drs. F. Bijlweg 8a 1784 MC Den Helder www.meerwerf.nl (0223) 65 93 00

Blosse De heer R. Prast Postbus 271 1700 AG Heerhugowaard www.blosse.nl (072) 566 02 00

info@meerwerf.nl

remco.prast@blosse.nl

Stichting SARKON Mevrouw J. Plass Drs. F. Bijlweg 8a 1784 MC Den Helder Postbus 6040 1780 KA Den Helder www.sarkon.nl (0223) 67 21 50 info@sarkon.nl

Stichting SURPLUS De heer P. Moltmaker Westerpark 164 1742 BX Schagen Postbus 333 1740 AH Schagen www.stichtingsurplus.nl (0224) 20 30 40

Stichting Kopwerk De heer J. Bot De Verwachting 7 1761 VM Anna Paulowna Postbus 79 1760 AB Anna Paulowna www.kopwerk.nl (0223) 20 30 00

info@stichtingsurplus.nl

info@kopwerk.nl

Stichting Samenwerkingsschool De heer T. Jong Drs. F. Bijlweg 8a 1784 MC Den Helder www.speciaalonderwijsdenhelder.nl

(06) 15 31 25 82

Stichting Comenius De heer Th. Gauw Postbus 6032 1780 KA Den Helder www.abscomenius.nl (0223) 61 38 64 directie@abscomenius.nl

Stichting Heliomare Onderwijs De heer J. Welmers Postbus 78 1940 AB Beverwijk www.heliomare.nl (088) 920 80 02

Stichting Aloysius Mevrouw A. van Kampen Havinghastraat 17 1817 DA Alkmaar www.aloysiusstichting.nl (072) 511 26 32

bestuurssecretariaat@heliomare.nl

annamarieke.vankampen@ aloysiusstichting.nl

t.jong@sws-dh.nl

Colofon KopKrant is een initiatief van Samenwerkingsverband Kop van Noord Holland Projectleiding: Michiel van Lee Tekst, ontwerp en productie: Second Opinion, Leeuwarden Redactie: Jan Bot, Michiel van Lee, Katja Walstra-Groot Voor meer informatie over deze uitgave kunt u mailen naar: secretariaat@swvkopvannoordholland.nl De KopKrant staat ook op de website: www.swvkopvannoordholland.nl Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën, opname of enige ander manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Het afgelopen jaar is hard gewerkt aan het uitwerken van een nieuw ondersteuningsplan voor de jaren 2022-2026. Het samenwerkingsverband ging daarvoor met alle partijen in gesprek om zo een breed gedragen plan te ontwikkelen.

Het nieuwe ondersteuningsplan (OSP) is een koersdocument. Het is geen stappenplan of spoorboekje.

Het is vooral duiding van de koers. Dat moeten we ook niet anders willen. De toekomst is namelijk niet te voorspellen, en je zult je tussentijds altijd bezig moeten houden met issues voor de korte termijn. Maar dit document gaat over de lange termijn. Waar gaan we naartoe en wat is ervoor nodig om de eerste stappen te zetten naar inclusie en rekenschap, de twee perspectieven uit het plan.

Daarbij is het goed om te noemen dat dit plan niet enkel over onderwijs gaat. Het gaat over alle stakeholders; de gemeente, bewoners, zorgorganisaties, sportverenigingen. Het gaat over de hele schil om het kind. Die willen we uitdagen om met ons de goede stappen te zetten.

De laatste jaren zie je dat het onderwijs zich meer en meer richt op de omgeving buiten de school. Je leest dat ook terug in het interview met René Peeters in deze KopKrant. Het ontschotten, dat zijn we al aan het doen. Het oude denken in schotten - waarbij je vooral zorgt voor jezelf en de middelen - dat zijn we aan het verlaten, om in toenemende mate juist de budgetten bij elkaar te brengen en zo de beste zorg voor een kind te kunnen bieden.

Het OSP helpt ons om dit doel verder in de praktijk te brengen.

Ik merk dat het gedachtegoed van integraal dingen aanpakken leeft binnen de scholen. Daarom willen we volgend schooljaar gebrui-

ken om aan het veld te vragen: wat hebben jullie nodig om jullie ideeën verder te brengen. Vervolgens komt er een stappenplan.

En vandaaruit kunnen we werken aan de realisatie van onze koers. Onderdeel van die koers is overigens dat schoolbesturen straks de vrijheid krijgen om de middelen die ze van het samenwerkingsverband krijgen dáár in te zetten waar de nood het hoogst is.

En dan terug naar wat René Peeters in het interview zegt over externe deskundigen de school in halen.

Dat willen wij ook. We willen een flexibele schil rondom de scholen. En dan niet voor elke basisschool, maar wel per subregio, zodat de expertise van bijvoorbeeld het speciaal en speciaal basisonderwijs meer nabij en laagdrempelig beschikbaar is. Doel hierbij is dat we er uiteindelijk voor willen zorgen dat meer kinderen op de eigen school kunnen blijven, in het eigen dorp.

En ten slotte een laatste woord over de status van het plan: er is inmiddels overeenstemming met de vier gemeenten en eind maart ging ook de Raad van Toezicht akkoord. Het plan is dus door alle betrokkenen goedgekeurd. De enige die het nog moet accorderen is de Onderwijsinspectie, en dat is in mei. Als we daar ook het groene licht van krijgen zijn alle hordes genomen, en kunnen we volle kracht vooruit.

Michiel van Lee

KopKrant, april 2022

PO

3

VO

Gemeente en onderwijs maken afspraken over samenwerking Hoe kunnen onderwijs en zorg beter samenwerken bij de ondersteuning van kinderen? Met die vraag als uitgangspunt ging de werkgroep Integrale samenwerking vorig jaar aan de slag met het ontwerpen van een nieuw samenwerkingsmodel voor de Kop van Noord-Holland. Een model dat moet gaan zorgen voor meer duidelijkheid rond financiën en kortere lijnen tussen onderwijs en gemeente. In dit artikel vertellen werkgroepleden Katja Walstra-Groot, senior beleidsadviseur bij het samenwerkingsverband, en Marloes Baars, beleidsadviseur Jeugdhulp bij gemeente Schagen, over het nieuwe plan.

Het model waar de Kop van Noord-Holland mee gaat werken moet zorgen voor een andere manier van samenwerken, in intentie en uitvoering. Maar wat betekent dat concreet? Om daar een beter beeld van te krijgen, is het goed om te beginnen met de vraag waarom er eigenlijk een nieuwe vorm van samenwerken nodig is.

Verschil van inzicht Nog te vaak, zo staat in het plan van de werkgroep, is er in de Kop van Noord-Holland verschil van inzicht tussen gemeenten en onderwijs over wie wat moet betalen bij ondersteuningsbehoeften van leerlingen. Walstra-Groot: “Het gaat dan met name om de kinderen die een vorm van ondersteuning nodig hebben vanuit onderwijs én jeugdzorg, kinderen met complexe problematiek dus. Waar we dan tegenaanlopen is dat niemand zich echt verantwoordelijk voelt omdat duidelijke criteria ontbreken over wanneer onderwijswetgeving en wanneer de jeugdwet van toepassing is. Baars: “Daarnaast wordt er nog vaak langs elkaar heen gewerkt. Zo is een plan voor een leerling bijvoorbeeld al gemaakt voordat de gemeente wordt betrokken.”

‘Maar het belangrijkste is dat er nu een plan ligt waar zowel onderwijs als gemeenten achterstaan, en dat in samenwerking is ontstaan’

Good practices Reden dus om het huidige systeem tegen het licht te houden, en op zoek te gaan naar een nieuwe vorm van samenwerken. Als eerste werd gekeken naar goede voorbeelden van samenwerking in andere delen van het land. Baars: “We hebben in dat stadium veel baat gehad bij de netwerkregisseur die we toen in dienst hadden, Hans Kruijssen. Hij bracht ons in contact met verschillende regio’s waar gemeente en onderwijs al veel meer samenwerkten.” De ideeën uit het land werden vervolgens in bijeenkomsten voor het veld – zowel voor het onderwijs als voor de wijkconsulenten – gepresenteerd. Walstra-Groot: “Op die online-bijeenkomst was het onderwijs breed vertegenwoordigd, en het gevoel dat er heerste was duidelijk positief. Zo van: hè hè, we gaan eindelijk nadenken over een oplossing.” Baars: “Ik zag dat ook terug bij de mensen van het wijkteam. Daarnaast konden we de input die we daar kregen goed gebruiken bij het verder uitwerken van het plan.”

de Foodvalley, een samenwerkingsinitiatief tussen onderwijs en gemeenten in de regio Barneveld, een digitaal model uitgewerkt dat heel precies duidelijk maakt welke activiteiten onder de jeugdwet vallen en welke onder passend onderwijs. De samenwerking Oost-Achterhoek ontwikkelde een methode om met het financiële deel om te gaan.

Walstra-Groot: “Die modellen mogen wij gebruiken en aanpassen voor onze regio, zodat straks in het nieuwe schooljaar ons eigen model klaarligt voor de scholen en wijkteams. Baars: “Het blijft wel zo dat er altijd een grijs gebied zal zijn, want sommige dingen zijn moeilijk te duiden.

We hebben met elkaar afgesproken dat we daar niet over gaan steggelen, maar dat er dan gekozen wordt voor fiftyfifty-bekostiging: gemeente de helft, onderwijs de helft.”

Middelen meteen beschikbaar Als alles volgens plan verloopt, wordt er in het nieuwe schooljaar al gestart volgens de nieuwe werkwijze. Als een

school dan een bijeenkomst organiseert voor een leerling waarbij sprake is van een combinatie van onderwijs en bijvoorbeeld sociaal-emotionele of medische problematiek, dan zit er een vaste contactpersoon van de gemeente aan tafel, naast mensen van onderwijs. Walstra-Groot: “Althans, dat is onze wens. Over sommige dingen moeten we nog afspraken maken, maar uiteindelijk is dit wel zoals het moet gaan. Samen zal er dan een plan van aanpak worden gemaakt voor de leerling waarbij de school meteen de middelen krijgt om besluiten te nemen.” Baars: “Om dit goed te laten werken, is het overigens wel belangrijk dat de bijeenkomsten tijdig gepland worden. De wijkteamconsulent moet namelijk genoeg tijd hebben om zich voor te bereiden, consultatie te plegen, en zo het mandaat te regelen om ter plekke besluiten te nemen.”

Ervaringen Barneveld “Vanzelfsprekend zal niet meteen alles perfect lopen.

Maar de intentie voor meer samenwerking is alvast een grote stap vooruit”, aldus Walstra-Groot. In Barneveld werken ze nu voor het derde jaar met het model. Ook daar worden nog steeds dingen aangepast of verder uitgewerkt. Zo zijn er bepaalde thema’s waar onderwijs en gemeente toch niet helemaal uitkwamen bij de verdeling van kosten. Een voorbeeld

Foodvalley Walstra-Groot: “De kracht van het plan dat er nu ligt – en het model dat eraan ten grondslag ligt - is dat het voor de hele regio is, dus Den Helder, Texel, Schagen en Hollands Kroon, en zowel voor primair als voortgezet onderwijs.” “Wat verder belangrijk is bij de nieuwe werkwijze”, aldus Baars, “is dat er een antwoord gevonden is op de discussie over wie wat moet betalen. Want je kunt wel met elkaar aan tafel gaan zitten maar dan blijft nog steeds de vraag liggen over wie het financiële deel voor zijn rekening neemt.”

De werkgroep heeft twee modellen gekozen om het eigen model op te baseren. Zo heeft

Katja Walstra-Groot (l) en Marloes Baars (r)

hiervan is hoogbegaafdheid.

Als een hoogbegaafde leerling vastloopt, is dat dan een onderwijsprobleem of is het zorg? Daar kun je over discussiëren. Waar men in de Foodvalley ook nog tegenaan loopt is het grote verloop in het onderwijs en bij de wijkteams. Als mensen weggaan, verdwijnt ook hun kennis en ervaring met de nieuwe manier van werken. Baars: “Ook wij gaan zeker tegen dit soort dingen aanlopen. Belangrijk is dan om te beseffen dat het een groeiproces is en dat we altijd nog dingen bij kunnen stellen.”

Grote stap Genoeg aandachtspunten dus. Maar het belangrijkste is dat er nu een plan ligt waar zowel onderwijs als gemeenten achterstaan, en dat in samenwerking is ontstaan.

Walstra-Groot: “Ja, en dat ervoor moet gaan zorgen dat kinderen straks op een hele redelijke termijn de zorg en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. En dat ouders niet meer het gevoel hebben dat ze tussen twee werelden zitten. Als we dat bereiken, hebben we echt een grote stap gezet. Deze manier van werken brengt ons overigens ook dichter bij het doel dat we ons als samenwerkingsverband hebben gesteld: inclusiever onderwijs. Dat kan alleen als onderwijs en zorg echt samenwerken.”

4

KopKrant, april 2022

PO

Op de vlucht voor oorlogsgeweld

Met de oorlog in Oekraïne en de komst van vluchtelingen uit die regio, bereidt het onderwijs zich voor op de opvang van kinderen. Op sommige scholen zijn al kinderen geplaatst. Voor Villa Kakelbont in Den Helder is deze situatie niet nieuw. Als internationale school zijn zij al jaren de eerste plek waar kinderen op de vlucht voor oorlogsgeweld terechtkomen. Zoals ook in 2015, toen duizenden kinderen en hun ouders de oorlog in Syrië ontvluchtten. Villa Kakelbont groeide in die jaren van een school van 50 naar twee locaties met 190 kinderen. In dit artikel vertelt schoolleider Anne van der Pol over haar ervaringen.

Anne van der Pol, schoolleider van Villa Kakelbont

“Villa Kakelbont is ongeveer dertig jaar geleden gestart als opvanglocatie voor de eerste Joegoslavische vluchtelingen die toen naar Nederland kwamen. Onze school staat op het terrein van het COA in Den Helder, maar wij doen niet alleen de opvang voor asielzoekers. We hebben kinderen van expats, arbeidsmigranten, en ook leerlingen met een Antilliaanse achtergrond. We richten ons echt op alle kinderen met een anderstalige achtergrond die in Den Helder of in de omgeving komen wonen. Begin dit schooljaar zaten hier 42 verschillende nationaliteiten op school.

De eerste veertig weken in Nederland kunnen kinderen bij ons op school terecht, daarna stromen de meesten door naar het reguliere onderwijs. De focus ligt bij ons op taal. Voor de kinderen die in een asielzoekerscentrum

wonen of uit een oorlogsgebied komen, is er ook veel aandacht voor traumasensitief onderwijs. Dat gaat met name om de sociaal-emotionele ontwikkeling. Verder krijgen de kinderen hier alle vakken, net als op andere scholen. Binnen onze school besteden we overigens ook veel aandacht aan de moedertaal, want dat stimuleert de ontwikkeling van het Nederlands. Die twee gaan vaak samen.

Toen zeven jaar geleden de grote stroom vluchtelingen uit Syrië naar Nederland kwam, stond ik zelf voor de

instroomgroep. Aanvankelijk ging dat druppelsgewijs, maar al snel werden het er veel meer. Dat was wel even schakelen voor ons. Vooral omdat we daarvoor nog maar weinig leerlingen hadden met trauma. Nu kregen we ineens een groep binnen die oorlogsgeweld had meegemaakt, wat duidelijk zijn sporen naliet.

Dat zag je in het gedrag, in agressie naar anderen bijvoorbeeld, of door cognitieve dissociatie – dat is als je zo in de war bent dat je het niveau dat je eigenlijk aan moeten kunnen, niet haalt.

In het begin denk je nog: we gaan gewoon door met wat we altijd al doen. Maar we merkten al snel dat deze kinderen meer nodig hadden, en dan vooral op het mentale vlak. We zijn toen een samenwerking aangegaan met TeamUp, dat is een initiatief van Unicef en Warchild. Zij hebben een stress-regulatieprogramma gemaakt voor vluchtelingenkampen in Afrika en Griekenland. Dat programma gebruiken wij nu ook.

Bij leerlingen met trauma is het heel belangrijk dat je zoveel mogelijk structuur biedt.

Dus dat ze een heel duidelijk dagprogramma hebben, met heldere regels en afspraken, waar de hele school zich aan houdt. Dat vergroot het vertrouwen van kinderen in volwassenen. Iets wat ze juist in die startfase heel erg nodig

hebben. Met het programma van TeamUp leren we leerlingen hun lichaam weer fysiek te ontdekken. Bij de kleuters gebruiken we bijvoorbeeld spelletjes met afkloppen of body-percussie. Alles om te leren je eigen grenzen aan te geven, maar om ook de grenzen van een ander weer te herkennen. Daarnaast werken we aan het vergroten van de innerlijke veerkracht, het weer vertrouwen krijgen in een ander. Een activiteit is bijvoorbeeld dat een kind met een blinddoek op, hand in hand met een ander, een traject loopt in de gymzaal.

Om zo te vertrouwen op een ander.

Geen enkel kind dat we hier op school krijgen is hetzelfde. Ieder kind komt binnen met zijn eigen ervaringen en verhalen. Het is heel belangrijk dat leerkrachten daar open voor staan, kunnen luisteren, maar ook dat ze zorgen voor een positief leerklimaat zodat de focus op een nieuw toekomstperspectief weer terugkomt. Om kinderen hun verhaal te laten vertellen, werken we bij het taalonderwijs veel met de eigen ervaringen. Zo hebben we net het thema Gezondheid afgerond. Kinderen vertelden daarin bijvoorbeeld hoe hun dagritme eruitzag in het land van herkomst, hoe hun dagritme er nu uitziet, en wat de verschillen en overeenkomsten zijn.

KopKrant, april 2022

PO

Er is veel aanbod aan lesmateriaal dat je kunt gebruiken.

In de afgelopen coronaperiode zijn we hier op school meer gaan werken met digitale materialen. We zien nu dat de inzet van ICT ons heel erg kan helpen om nog beter te differentiëren. Zo werken we bij rekenen met leerlijnen die deels worden aangeboden via de laptop, zodat we voor ieder kind een eigen programma kunnen samenstellen. En ook voor taal hebben we dit soort online-lesmaterialen.

Interactie met de leerkracht is natuurlijk het allerbelangrijkst, vooral voor de mondelinge vaardigheid, maar het schriftelijke deel kan ook online.

andere kinderen met een taalachterstand, met laaggeletterde ouders bijvoorbeeld.

Tegen scholen met specifieke vragen over lesaanbod, zou ik willen zeggen: klop aan bij de scholen die daarvoor zijn in de regio: bij ons, of bij de Peppel in Middenmeer, bij de Regenboog in Heerhugowaard, of de Waaier in Alkmaar. Die kunnen adviseren en informatie delen.”

Lesbrief Oekraïne De oorlog in Oekraïne maakt veel los. En of er nu Oekraïense kinderen op school zullen komen of niet, het onderwerp leeft bij alle kinderen. Hoe ga je daar in de klas mee om? Om scholen hierbij te ondersteunen heeft Universiteit Utrecht een lesbrief gemaakt met als titel: ‘Hoe maak je de oorlog in Oekraïne bespreekbaar in de klas?’, gericht op het primair en voortgezet onderwijs.

De lesbrief is gratis te downloaden van internet en bevat advies en aanwijzingen over hoe met leerlingen het gesprek aan te gaan over de oorlog in Oekraïne. Er staan zowel praktische handvatten in, als historische achtergrondinformatie over de relatie tussen Oekraïne en Rusland, en over hoe de spanningen tussen de landen de afgelopen jaren opliepen. Daarnaast bevat het materiaal veel suggesties voor onderwijsleergesprekken. Ook vind je er verschillende links naar video’s van bijvoorbeeld het Jeugdjournaal.

De lesbrief is onderdeel van het Utrechtse initiatief ‘TerInfo’, een project dat lesplannen biedt om leraren te helpen onderwerpen als terrorisme, politiek geweld en heftige, disruptieve gebeurtenissen in de samenleving bespreekbaar te maken. Het programma heeft een historiserende insteek en is gericht op het overdragen van kennis en het bieden van context, wat helpt om hedendaagse momenten van schok en urgentie in perspectief te plaatsen.

De lesbrief is te downloaden via: https://www.uu.nl/nieuws/hoe-maak-je-de-oorlog-inoekraine-bespreekbaar-in-de-klas.

Vorige week zijn bij ons op school de eerste vluchtelingen uit Oekraïne binnengekomen, deze week komen er nog meer. We hebben geen speciale aanpak voor deze kinderen. Of je nu uit Afghanistan komt, uit Syrië of uit Oekraïne. Een anderstalige leerling is een anderstalige leerling. Wel met een rugzakje met ervaringen, waar we zo goed mogelijk mee om moeten gaan. En laten we daarbij vooral ieder kind als uniek blijven zien.

Voor scholen die meer willen weten over onderwijs aan anderstalige leerlingen organiseert Villa Kakelbont vanuit het samenwerkingsverband speciale scholingsbijeenkomsten. Die gaan over lesmateriaal, traumasensitief lesgeven, maar ook over de communicatie met ouders. De focus in die bijeenkomsten ligt niet alleen op anderstalige leerlingen maar ook op

‘Bij leerlingen met trauma is het heel belangrijk dat je zoveel mogelijk structuur biedt’

5

6

KopKrant, april 2022

PO

Teamtraining groepsdynamiek:

Duidelijke grenzen stellen

Groepsvorming en het opstellen van duidelijke regels en normen in een klas zijn enorm belangrijk.

Zeker na een vakantie. Dat is altijd al zo, maar nu met corona, waarbij kinderen soms perioden lang thuis zaten, is dat belang misschien nog wel verdubbeld. Het is dan ook goed dat het samenwerkingsverband – na een pauze van twee jaar – de teamtraining Groepsdynamiek weer aanbiedt.

Esther Regtop en collega Bianca Leeuwerke, beiden gedragsspecialist en in die hoedanigheid vaak op de scholen in de Kop van Noord-Holland, verzorgen sinds 2019 de cursus Groepsdynamiek. In die cursus van twee dagdelen leren deelnemers de theorie rondom groepsvorming en gaan ze aan de slag met casussen en oefeningen. Voor dit artikel vroegen we cursusleider Esther Regtop ons te vertellen hoe groepsvorming werkt en, belangrijker nog, hoe je dit proces als leerkracht op een positieve manier begeleidt en stuurt.

Na de vakantie In essentie gaat het erom, aldus Regtop, dat je als leerkracht meteen na de vakantie start met aandacht voor de groepsvorming en dat je er het hele jaar aandacht aan blijft besteden. Dit laatste is misschien nog wel het belangrijkst. Want eigenlijk zijn alle scholen zich wel bewust van het belang van een goede start, maar door de waan van de dag verslapt de aandacht ervoor vaak.

‘Toon eigenheid, en - het allerbelangrijkste maak contact met de kinderen’

Fases Om de groepsvorming goed te kunnen sturen, moet je eerst weten welke fases doorlopen worden. Regtop: “Na de vakantie komen kinderen altijd weer zoekend met elkaar binnen, vooral na de lange zomervakantie. Die fase noem je de oriëntatiefase. Daarna begint de presentatiefase.

Dan gaan kinderen laten zien wie ze zijn, en gaan ze hun rol innemen. Sommige kinderen willen graag de leider zijn, anderen spelen de clown.

Wat wij zeggen is: zorg als leerkracht dat je tegelijkertijd met die presentatiefase begint met de normerenfase. Dat betekent dat je heel duidelijk bent over: wat wil ik zien, wat zijn de verwachtingen binnen de klas, en hoe gaan we met elkaar om. Als je dat niet doet, die grenzen neerzetten, dan gaan de kinderen hun eigen grenzen bepalen.”

Leidende rol In de theorie die de deelnemers in de training krijgen staan de fases die Regtop noemt centraal, dus: oriëntatie, presentatie, norme-

ren – en als je die fases goed hebt doorlopen – de prestatiefase. In die laatste fase kom je als de groepsvorming positief verlopen is en er een goede groepsdynamiek is.

Dan ontstaat er een soort helpende situatie waarin kinderen goed kunnen presteren, weten wat er mag en kan in de klas, en waarbij ze elkaar op een positieve manier beïnvloeden. Om hier uiteindelijk te komen, is het volgens Regtop vooral belangrijk dat je als leerkracht een leidende rol inneemt in de groep. Regtop: “Hoe duidelijker je als leerkracht die rol neemt, hoe beter de kinderen daarbij gedijen.”

Eigenheid en contact Niet elke leerkracht zal dit gemakkelijk vinden, de leider of strenge juf of meester zijn.

Wat Regtop en haar collega als reactie op die twijfel vaak benadrukken is: “Zorg dat je plezier in je werk hebt, en zorg dat je je sterke kanten benut. Als je bijvoorbeeld heel goed bent in knutselen, stop daar dan ook energie in. Toon eigenheid, en – het allerbelangrijkste – maak contact met de kinderen.

Ook al hebben ze het over de meest rare computerspelletjes, probeer altijd interesse te tonen, en zorg dat je echt bewust contact maakt met

De training Groepsdynamiek is voor dit schooljaar vol, maar ook volgend jaar zullen er weer trainingen gegeven worden. Dus, heb je interesse, meld je dan aan via bianca.leeuwerke@ aloysiusstichting.nl.

Wil je meer lezen over dit onderwerp, dan zijn de boeken Gedragsoplossingen voor de moeilijke groep van Kees van Overveld en De Gouden weken 2.0 van Boaz Bijleveld aanraders.

7

KopKrant, april 2022

PO

PO

Eureka voor advies over meeren hoogbegaafdheid vermijden. Deze manier van kijken leert mensen meer buiten de kaders te denken en op zoek te gaan naar wat er achter gedrag zit. Als je dat weet dan kun je beter in gesprek, ontstaat er meer begrip en kun je als leerkracht je handelen erop afstemmen.

kinderen en dat ze zich gezien voelen. Als je op deze manier in de groep staat, kun je ook gemakkelijker een leidende rol innemen. En over die strenge juf of meester zijn: eigenlijk moet je het zien als een compliment als een leerling zegt dat je streng bent.

Want, zeker aan het begin van het jaar, is dat precies wat kinderen nodig hebben.”

Bereiken en vermijden En dan terug naar de training.

In de eerste bijeenkomst krijgen de cursisten vooral theorie over groepsvorming.

In de tweede bijeenkomst leer je hoe je een groep ‘reset’; hoe je ervoor zorgt dat de groep die niet goed door de eerste fases is geko-

men, toch een hechte groep wordt. In die sessie worden veel praktische tips gegeven.

Verder gaan de deelnemers aan de slag met oefeningen die ze ook in de eigen groep kunnen doen. Regtop: “We beginnen bijvoorbeeld met een kennismakingsoefening waarbij mensen iets aan elkaar moeten vertellen wat niemand in de groep van ze weet. Een andere oefening die we altijd doen heet: Bereiken en vermijden. Bij die oefening vertellen we dat bij gedrag dat kinderen laten zien het altijd gaat om iets dat ze willen bereiken of vermijden.

Deelnemers gaan dan in duo’s met elkaar bekijken wat een kind in een bepaalde situatie zou willen bereiken, of juist

Corona Op de vraag of de recente gebeurtenissen, zoals de quarantaineperioden en onlinelessen, de training hebben beïnvloed, denkt Regtop dat de inhoud van de training niet zozeer anders is, maar wel dat aandacht voor groepsdynamiek nu meer dan ooit nodig is. “Waar we eerst alleen een lange zomervakantie hadden, hebben we nu hele periodes thuisgezeten, en hebben de kinderen elkaar vaak in wisselende samenstellingen gezien door de quarantaines. Je merkt ook dat kinderen in groep 3 twee jaar lang een hele onduidelijke kleuterperiode hebben gehad. Gelukkig zijn kinderen heel flexibel. Maar het besef dat je continu moet werken aan sociale vaardigheden op school dat zullen we - juist nu - steeds opnieuw vertellen.”

Uitspraken deelnemers Training Groepsdynamiek “Fijn om het gesprek aan te kunnen gaan.”

“Fijne scholin g.”

“Bedankt voor de tips en trucs!”

een rij “Alles mooi op aktisch!” gezet, heel pr

“Veel handvatten om met ons team hiermee aan de slag te gaan!

Veel praktische materialen, dat is erg fijn,”

“Veel kennis van zaken!

Heel erg bedankt!”

Scholen met vragen over de aanpak voor meer- en hoogbegaafde leerlingen kunnen sinds kort terecht bij Eureka.

Deze voorziening voor meer- en hoogbegaafdheid in de Kop van Noord-Holland biedt naast onderwijs nu ook advies over materialen en over de wijze waarop je deze kunt inzetten in de klas.

Eureka-leerkracht Marijke Goossens-Smit is hiervoor het aanspreekpunt.

Voor meer- en hoogbegaafde leerlingen zijn verschillende voorzieningen ingericht. Zo is er de plusklas, verspreid over meerdere locaties, waar kinderen een dagdeel naartoe kunnen.

Maar er is ook Eureka, waar fulltime-onderwijs geboden wordt voor hoogbegaafde kinderen.

Voor kinderen die wel meer uitdaging en verrijking nodig hebben, maar voor wie de plusklas misschien een stap te ver is, is er veel materiaal beschikbaar om lesinhoud te verdiepen of verrijken. Maar, waar begin je, welke materialen zijn geschikt en hoe zet je ze in?

Met dit soort vragen kun je sinds dit schooljaar terecht bij Marijke Goossens-Smit.

Zij kan een school adviseren en samen met de school op zoek gaan naar een passende aanpak. Goossens-Smit ligt dit kort toe.

Voor veel vakgebieden is er materiaal waarmee je stof kunt verdiepen of verrijken, denk aan rekenen, taal, spelling, maar ook kunstgeschiedenis, en zelfs scheikunde en natuurkunde.

Scholen kunnen overigens ook naar Eureka komen om de materialen daar te bekijken en te zien hoe wij ermee werken. Of ze kunnen materialen lenen of kopieën meenemen om zelf uit te proberen in de klas.

Naast het geven van advies over materialen kan ik ook meedenken over zaken als klassenmanagement en het inbouwen van instructiemomenten. Zeker met een grote klas is dat niet altijd even gemakkelijk.”

Geïnteresseerd? Op het besloten deel van de website vind je de contactgegevens van Marijke Goossens-Smit op het ‘Overzicht specifieke deskundigen’.

Aan de ondersteuning zijn geen kosten verbonden.

“Wat ik kan doen is meedenken over materialen om deze kinderen toch tot leren te laten komen.

“Inspirerend en praktisch om mee aan de slag te gaan.”

voorbeelden!

“Veel praktische t ons nieuwe Fijn! Veel tips. Me aar ’22-’23 team voor schoolj bespreken s gaan we alle fase start de en doorlopen voor alles om in van het jaar. Zin ” n! goed neer te zette Marijke Goossens-Smit

8

KopKrant, april 2022

PO

Alle puzzelstukjes in elkaar passen

Bij de ondersteuning van kinderen zijn veel partijen betrokken. Hoe je die partijen goed laat samenwerken, en hoe je schotten die er nog zijn kunt weghalen, dat is iets waar voormalig wethouder, onderwijsbestuurder en denker René Peeters zijn missie van heeft gemaakt. In het rapport Met Andere Ogen is die missie deels terug te vinden. In dit interview vroegen we René Peeters zijn rapport toe te lichten, maar ook wat de Kop van Noord-Holland hiervan zou kunnen meenemen.

behandelingen. En tot meer begeleiding, maar in een veel lichtere vorm. En er is nog een groot voordeel. Op het moment dat je gedurende langere tijd met elkaar samenwerkt op de werkvloer, dan ontmoet je elkaar. Als je dat jaren volhoudt betekent het dat je uiteindelijk één team krijgt. Dat mensen met verschillende expertise elkaar gaan versterken en elkaar beter gaan begrijpen.”

Dus die nabijheid zorgt daarvoor?

“Ja, nabijheid is een heel belangrijke term. Ontmoeting is dat ook, en ‘binnen één team werken’. Ik ben ook erg van het werkwoord ‘gunnen’.

Waarbij je ieder elkaars kennis gunt.”

‘Wat als we de orthopedagogen en de jeugdhulpverlener nu eens het schoolgebouw inhalen’

René Peeters is geen vreemde in onderwijsland. Als schooldirecteur, medeontwikkelaar van een nieuw type onderwijs, bestuurder van een scholengroep, hoofd onderwijs van een stadsdeel en wethouder in Almere heeft hij alle facetten van onderwijs van dichtbij kunnen bekijken. In 2018 werd Peeters gevraagd door 16 partijen, waaronder de VNG, Jeugdzorg, de PO-Raad, OCW en VWS, om een advies te schrijven over de samenwerking tussen onderwijs en zorg. De reden dat juist René Peeters werd gevraagd had veel te maken met zijn wethouderschap in Almere. Hij had daar namelijk op een vernieuwende manier geëxperimenteerd met deze samenwerking. En dat was opgevallen.

Wat heb je precies gedaan als wethouder in Almere?

“Ik was van 2010 tot 2018 wethouder van o.a. onderwijs, zorg en jeugd. En ik was best wel een onverwachte wethouder, denk ik. Als kinderen een behandeling nodig hebben moeten zij daarvoor meestal naar een plek buiten de

school. Ik heb toen samen met een aantal anderen gezegd: wat als we de orthopedagogen en de jeugdhulpverlener nu eens het schoolgebouw inhalen. En dat hebben we ook gedaan.”

Wat was het voordeel hiervan?

“Er zitten heel veel voordelen aan. In Almere leidde dat op de scholen voor SBO en SO uiteindelijk tot veel minder

En door dit initiatief werd je dus later gevraagd om een rapport te schrijven.

Hoe zou je de kern van dit rapport omschrijven?

“Bij onderwijs en zorg heb je allerlei partijen en ontwikkelingen die een rol spelen. Het is als een puzzel die bestaat uit allemaal blauwe stukjes lucht. Dat is best lastig, en kan alle kanten opgaan. Wat je nodig hebt, en dat was ook het belangrijkste advies in ons rapport, is dat er regie moet komen. Regie, die het beste kan worden uitgevoerd door de gemeente. En die niet hetzelfde is als hiërarchie, of de baas spelen. Maar als verbinden. Hoe mooi zou het zijn als de gemeentelijke bestuurders samen met alle betrokken partijen een lokale jeugdgrondwet zouden maken. Een

grondwet waarin je maar een paar afspraken vastlegt, die door iedereen, dus onderwijs, zorg, veiligheid, passend onderwijs, na lange discussies, omarmd worden.”

En het vastleggen van dit soort afspraken gebeurt nu niet?

“Zelden. Wat je ziet, want ik ben niet van het verwijten, is dat iedereen zijn stinkende best doet voor de kinderen.

Maar heel vaak wel solitair.

Dus welzijn en kinderopvang werken allemaal heel hard, maar fragmentarisch op basis van projecten. Met zo’n grondwet heb je een kapstok, waarbij we zeggen: dit moet er wel aan hangen en dit niet.”

Kun je een voorbeeld geven van een afspraak in zo’n grondwet?

“Bijvoorbeeld, dat je afspreekt om daadwerkelijk te gaan investeren in preventie.

Preventie is veel minder grijpbaar dan curatie, of oplossen.

Maar de kunst is om te voorkomen dat er zo veel zorgvragen zijn.”

Zijn er gemeenten waar al op deze manier gewerkt wordt?

“Ja, Utrecht. En op onderdelen in Leeuwarden en Amsterdam. Ik noem als eerste Utrecht omdat ik vind dat daar zo langzamerhand sprake is van een andere cultuur.

Dat vind ik heel bijzonder in een stad van bijna 400.000 inwoners.”

KopKrant, april 2022

9

PO

Samenwerken en samen afspraken maken, daar gaat het dus om. Hoe zie je dit terug binnen het onderwijs zelf? Hoe wordt daar samengewerkt?

“Dat is heel verschillend. Maar hoe het zou moeten zijn, is dat mensen zich moeten kunnen bezighouden met waar ze goed in zijn. Neem een school voor speciaal basisonderwijs in Almere waar op een gegeven moment orthopedagogen kwamen werken. Na een jaar vertelde een leerkracht me dat ze eindelijk weer aan haar eigen werk als leerkracht toekwam.

Een ander voorbeeld: een gemeente die ervoor zorgt dat er op iedere school een dag per week de jeugdgezondheidszorg aanwezig is.

De JGZ, vaak deel van de wijkteams, kan dan de schakel zijn tussen de buiten- en binnenwereld van een school.

Ik ben ook een enorme voorstander van kindcentra.

Opvang en onderwijs allemaal in één gebouw of op een campus, en met één pedagogische lijn.”

In het ondersteuningsplan 2022 – 2026 van het samenwerkingsverband is een van de doelen ‘inclusiviteit’. Zie je daar een link met jouw rapport?

“Inclusiviteit heeft hier alles mee te maken, en zou zeker onderdeel moeten uitmaken van de jeugdgrondwet, die ik eerder noemde. Nu gaat zo’n vier procent van de kinderen in Nederland nog naar het SO

‘Opvang en onderwijs allemaal in één gebouw of op een campus, en met één pedagogische lijn’

en SBO. In sommige andere landen is dat één procent.

Om dat te bereiken moet je als land, en als gemeente, veel meer investeren aan de voorkant, en expertise naar binnen halen. Niet alles hoeft op de school permanent aanwezig te zijn, dat is onbetaalbaar. Maar het moet wel zo zijn dat als je een serieus probleem hebt, dat je dan onmiddellijk weet dat iemand in de omgeving beschikbaar is.”

En ten slotte: wat is een goede manier om te werken aan inclusiviteit?

“Wat ik aanraad is om echt het gesprek met elkaar aan te gaan. Schoolbesturen, betrokken gemeenten, medewerkers van het samenwerkingsverband, de JGZ, kinderopvang, scholen. En om elkaar dan deze vragen te stellen: Waar lopen jullie vast, Waar maak je je zorgen over, Waarvan zeg je: dit loopt maar niet, Waarvan zeg je: dit loopt wel goed? Vertel dat eens aan elkaar, en probeer dan gezamenlijk alle puzzelstukjes in elkaar te passen.”

De Stelling

gaan ‘Mensen met verschillende expertise grijpen als ze elkaar versterken, en elkaar beter be samenwerken in de school’

Kris Herweijer-Tanghe Intern begeleider bovenbouw De Sluis en De Meerpaal Stichting Surplus

“Met deze stelling ben ik het helemaal eens. Er werken veel mensen met verschillende expertises in en om de school.

Soms verloopt de communicatie en samenwerking met deze externe samenwerkingspartners soepel, maar soms ontstaat er ruis omdat de verschillende partijen nog te veel vanuit hun eigen eilandje denken en werken. Wanneer verschillende disciplines vanuit een gemeenschappelijk en samen opgesteld doel werken, bijvoorbeeld thuisnabij onderwijs voor ieder kind, ontstaat er een interdisciplinaire samenwerking die heel waardevol is.

Een voorbeeld hiervan is het ondersteuningsteam bij ons op school. Bij dit overleg komen leerkrachten, ouders, directeur, intern begeleiders, orthopedagoog, schoolmaatschappelijk werk, jeugdzorg en eventueel andere externe samenwerkingspartners bij elkaar om de ontwikkeling van een kind te bespreken en de aanpak op elkaar af te stemmen. Deze samenwerking is echt haalbaar binnen een school of IKC, belangrijk is om het gesprek aan te gaan met elkaar, om te luisteren en open te staan voor elkaars expertise. Op die manier begrijp je elkaar steeds beter en ontstaat er een waardevolle samenwerking waarbij het kind centraal staat.”

Ilona Oldenburger Locatieleider De Tender

“Hier moet volgens mij altijd tijd en ruimte voor zijn.

Vanuit Lesson study heb ik ervaren dat de kwaliteit van de samen ontworpen les, in een voor medewerkers veilige setting, geëvalueerd en verbeterd wordt. Wat ik heel belangrijk vind is dat ook de leerlingen worden meegenomen als experts. Intervisie vind ik ook een mooie manier om vanuit verschillende expertises met elkaar in gesprek te gaan om aan de behoefte van elk kind tegemoet te komen.

Om het samenwerken succesvol te maken is er wel een basis nodig. Het team moet zich veilig en gewaardeerd voelen, de samenwerking is oplossingsgericht en er is vertrouwen in elkaars expertise. Het doel van de samenwerking moet duidelijk zijn.

Mijn collega’s zijn vooral doeners. Door op de eigen werkvloer samen te werken aan veranderingen en van elkaar te leren is er veel gaan bruisen, iedereen is betrokken. Binnen korte tijd is er veel ontwikkeld. Dit had nooit gekund zonder die inbreng van expertise en samenwerking om de betrokkenheid en het welbevinden van de kinderen te vergroten.”

10

KopKrant, april 2022

PO

Update van de Themaprojecten De scholengroepen binnen het samenwerkingsverband zijn vorig jaar gestart met een themaproject gericht op passend en inclusief onderwijs.

In de vorige KopKrant vertelden drie scholengroepen over hun plannen.

In deze krant een update.

Scholengroep Niedorp

Scholengroep Den Helder-Noord

Project: Wij zijn inclusief - coaching en scholing op gedrag

Project: Kennis en expertise rond onderwijs aan nieuwkomers en traumasensitief lesgeven delen met leerkrachten

In de vorige KopKrant vertelden jullie over het plan.

Waar staan jullie nu?

Goossens: “Van de zes scholen doen er vijf actief mee, de zesde stroomt volgend jaar in. Op schoolniveau zijn we goed bezig. Alle scholen zijn inhoudelijk begonnen met studiedagen en coaching. We merken wel dat het praktisch nog lastig is om voor 115 personeelsleden een passend aanbod te creëren, bijvoorbeeld in de masterclasses die op het programma staan.”

Kun je dat toelichten?

Goossens: “De eerste masterclass -over ‘Kindgesprekken’is geweest, de tweede is verplaatst naar volgend schooljaar omdat we inhoudelijk meer afstemming willen hebben en de individuele leerkracht een beter aanbod willen bieden, meer op maat.”

Monen-Snelders: “Daarnaast willen we de inhoud van de tweede masterclass ook echt baseren op casussen uit de praktijk, dingen waar onze mensen tegenaan lopen. Die zijn we nu aan het inventariseren op de scholen.”

‘Je bent door dit project heel bewust bezig met gedrag binnen het jaarplan’

Emile Goossens, directeur rkbs Sint Antoniusschool

Kim Monen-Snelders, directeur obs De Snip

Wat is er verder opgestart?

Monen-Snelders: “We zijn ook begonnen met ‘coaching on the job’. We merken wel dat het nog best lastig is om daar niet op te sturen. Je wilt eigenlijk dat collega’s zelf zeggen: kom bij mij kijken want ik heb daar ondersteuning in nodig. Dat gebeurt nog te weinig. We oriënteren nu of het handig is om zelf mensen op te leiden. Een soort trainde-trainer, zodat we straks mensen in huis hebben die collega’s kunnen coachen in het natraject.”

Kun je daar voorbeelden van geven. Welke thema’s binnen gedrag hoor je terug?

Monen-Snelders: “Een voorbeeld is machogedrag, hoe ga je daar op een goede en efficiënte manier mee om? En welk gevoel of welke gebeurtenis zit er achter het gedrag van het kind? Deze vraag is leidend wanneer je hier op een goede manier mee om wilt gaan. Maar ook thema’s als normen en waarden, wederzijds respect, naar elkaar luisteren horen we terug op de scholen.”

Goossens: “Zo kunnen we later ook uren bundelen met meerdere scholen. Als er bij ons bijvoorbeeld iemand is opgeleid als trainer, zou Kim, als ze bepaalde expertise nodig heeft, die persoon kunnen vragen op haar school. Om juist de verbinding te leggen tussen de scholen.”

Wat hebben de eerste maanden nu al opgeleverd?

Goossens: “Überhaupt is er op alle scholen binnen de scholengroep nu het besef dat er altijd een gevoel of oorzaak achter het gedrag van het kind zit – en dat we daarnaar op zoek willen. De tweede stap is om te kijken wat je nodig hebt om hiermee om te gaan, en hoe je gedrag kunt sturen. Dat is waar we de komende tijd vooral mee bezig zullen zijn.”

Hoe zie je nog meer de verbinding tussen de scholen?

Monen-Snelders: “Je bent door dit project heel bewust bezig met gedrag binnen het jaarplan. Met je team, maar ook met andere scholen. Je loopt toch allemaal tegen dezelfde dingen aan.”

Dus tevreden?

Goossens: “Ja, zeker. Ik zie het als heel waardevol om op deze manier als scholengroep met elkaar in gesprek te zijn.

En om, zonder concurrentiebeding, met elkaar samen te werken voor het kind. Als we dat voor elkaar kunnen krijgen dan hebben we al een gigantische vooruitgang bereikt.”

Jullie vertelden eerder over het opzetten van scholing. Hoe gaat het daar nu mee?

“We hebben de eerste rondes met trainingen gehad. Die waren vooral voor de scholengroep Den Helder-Noord, die het plan heeft opgezet. Er waren bijeenkomsten voor IB-ers, leerkrachten van groep 1-4, en voor bovenbouwgroepen. Zowel fysiek als online. Daarnaast hebben we collega-scholen uitgenodigd die vaker bij ons kwamen met vragen.”

Zijn er ook andere activiteiten opgestart?

“Ja, mijn collega Marije heeft een programma ontwikkeld voor kind-coaching. Op het moment dat een kind vastloopt in het reguliere onderwijs vanwege een taalachterstand, dan kan zij het kind met behulp van gesprekstechnieken helpen. Daarnaast zijn we bezig met een folder waarin staat hoe wij lesgeven en wat je het beste kan doen als een kind na veertig weken taalklas instroomt in het reguliere onderwijs.”

‘Een ander doel is: de kansengelijkheid vergroten’

Anne van der Pol, schoolleider van Villa Kakelbont

Wat zie je als het belangrijkste doel van jullie project?

“Dat er voor ieder kind een passende onderwijsplek is in de regio. Ik vind het fijn dat we dat binnen de scholengroep – en ook breder binnen het samenwerkingsverband – al heel goed voor elkaar krijgen. Een ander doel is: de kansengelijkheid vergroten.

Dat is iets waar we iedere dag mee bezig zijn, en naar streven. Dat ieder kind terechtkomt op een plek die past bij zijn of haar leercapaciteit.”

Welke plannen zijn er voor de komende tijd?

“Volgend jaar zijn er weer scholingsbijeenkomsten, maar dan ook voor de andere scholengroepen. Daarnaast zien we nog mogelijkheden om bijvoorbeeld onderwijsassistenten te scholen. Zij worden vaak ingezet om groepjes met kinderen te begeleiden.

Je merkt dat zij veel behoefte hebben aan praktische tips.”

Lees meer over Villa Kakelbont en het onderwijs aan anderstaligen in het artikel op pagina 4/5 in deze KopKrant.

KopKrant, april 2022

11 PO

Scholengroep Texel Project: Inventarisatie van hele leerlingenpopulatie van het eiland om in kaart te brengen op welk gebied grote ondersteuningsbehoeftes zijn op Texel

Om de ondersteuningsbehoeften van kinderen te inventariseren is een systeem nodig. Dat is inmiddels gevonden?

“Ja, we hebben een systeem uitgekozen dat nu verder voor ons ontwikkeld en uitgetest wordt. Daarbij hebben we zelf ook een rol. We zijn bijvoorbeeld aan het kijken naar welke kindkenmerken opgenomen moeten worden. Dan kun je denken aan hoeveel kinderen hebben dyslexie, dyscalculie, zijn getest op meer- of hoogbegaafdheid of hebben zicht- of hoorproblemen.”

Was het verzamelen van deze informatie niet mogelijk met een bestaand volgsysteem?

“In het administratiesysteem ParmasSys zit wel iets om de leerlingpopulatie in kaart brengen, maar dat is vrij uitgebreid en ingewikkeld. Ons doel is dat het laagdrempelig is zodat iedereen er goed mee uit de voeten kan. Daarnaast is het de bedoeling dat de informatie die we invoeren gekoppeld kan worden met alle scholen waardoor we goed in beeld krijgen waar de behoeftes liggen. Op basis daarvan kunnen we kijken welke voorzieningen en experts we hier hebben, en wat we nog missen.”

Jullie noemden in de vorige nieuwsbrief ook deelprojecten, veelal gefinancierd vanuit andere gelden. Zijn die al opgestart?

“Ja, vanuit de deelprojecten is al heel veel in gang gezet, zoals de taalklas, logopedische screening, een project voor ouderbetrokkenheid, warme overdracht tussen VVE en het basisonderwijs.”

Zijn alle scholen van de scholengroep hierbij betrokken?

“Ja, de een wel wat meer dan de andere, maar iedereen doet mee. En niet alleen scholen, ook de partijen eromheen, zoals de voorschoolse voorzieningen, de jeugdarts, de bibliotheek, gemeente, schoolbesturen.

Iedereen is betrokken.”

Er wordt dus veel samengewerkt. Heeft het feit dat jullie een eiland zijn hier nog mee te maken?

“Ik denk het wel. We hebben hele natuurlijke grenzen en korte lijnen. En het contact met de gemeente is goed.”

Gebruikmaken van elkaars expertise is ook een belangrijk onderdeel van jullie plannen. Hoe gaat het daarmee?

“Dat moeten we nog wel in beeld brengen, welke expertise waar aanwezig is. Bepaalde ontwikkelingen helpen daarbij. Zo verhuizen er in Den Burg straks vijf scholen naar één gebouw. Daardoor gaat het waarschijnlijk makkelijker worden om elkaar in te schakelen.”

‘Ons doel is dat het laagdrempelig is zodat iedereen er goed mee uit de voeten kan’

Monique van Gaalen, directeur basisschool De Fontein Texel en SBO Kompasschool Texel

Wat heeft het project jullie nu al opgeleverd? Kun je daar iets over zeggen?

“Ik ben heel blij, en ook wel trots, dat er nu een systeem gemaakt wordt en dat we hopelijk straks echt in beeld krijgen welke expertise we nu al in huis hebben en wat we nog missen. Ik ben overigens benieuwd of het systeem straks ook geschikt zal zijn voor meerdere scholen of scholengroepen. Dan investeren we nu in iets wat mogelijk ook door andere scholen gebruikt kan worden. Dat zou wel heel mooi zijn.”

©Janusz Korczak Stichting, Len Munnik, www.korczak.nl

12

KopKrant, april 2022

PO

Voorbereidingen voor scholenbezoek in Finland

Directeuren en IB-ers van de scholengroep Anna Paulowna vertrekken op 8 mei naar Finland. Finland is het land waar de onderwijsresultaten al jarenlang opvallend hoog zijn, maar ook waar inclusief onderwijs al verder is dan hier, waardoor meer kinderen daar op de eigen school kunnen blijven. En laat dat nu net een belangrijk doel zijn van scholengroep Anna Paulowna.

De scholengroep Anna Paulowna werkt al geruime tijd - in het kader van het themaplan - aan het inclusiever maken van hun onderwijs.

Zo is er een orthopedagoog die op alle scholen van de scholengroep werkt. Een ander onderdeel van het plan is een werkbezoek aan Finland.

Verbinding In de eerste plaats gaan de scholen naar Finland om te leren van hoe het onderwijs daar is ingericht en wat men doet op het gebied van inclusiviteit. Maar ze ondernemen de reis ook om de verbinding tussen de eigen scholen te versterken, en elkaar, en elkaars visie, beter te leren kennen. Voor dit artikel vroegen we Teske Mensonides, directeur van basisschool Sint Jozef en deelnemer aan de reis, om ons meer te vertellen over waarom er voor Finland gekozen is en wat ze er hoopt te leren.

Autonomie “Het onderwijs in Finland is heel anders dan bij ons”, aldus Mensonides. “Finland heeft een goed doordacht nationaal curriculum ontwikkeld en biedt tegelijkertijd leraren autonomie om daar zelf invulling aan te geven. Daarnaast hebben ze minder lesuren per week, toetsen ze veel minder en zijn leerkrachten er veelal universitair opgeleid. Wat je vervolgens ziet is dat de onderwijsresultaten hoog zijn en er geen lerarentekort is. Dat maakt je toch heel nieuwsgierig naar hoe ze dat voor elkaar krijgen.”

Teske Mensonides

Inclusief Op het gebied van inclusief onderwijs hebben sommige scholen in Finland zelf een speciale sbo-klas, waardoor kinderen vaker op hun eigen school kunnen blijven. Daarnaast lijkt er door de inhoud van het curriculum en verdeling van lesuren meer tijd te zijn voor extra begeleiding van kinderen. Dit zijn maar een paar dingen die Mensonides heeft uitgezocht bij haar voorbereidingen op de reis. In Finland hoopt ze het hele verhaal te horen van de mensen op de scholen zelf.

Schoolbezoeken De reis begint op zondagmiddag na de meivakantie. Dan zal een bus alle deelnemers ophalen en ze naar Schiphol brengen. Op maandagochtend is meteen het eerste schoolbezoek. De groep van vijfentwintig deelnemers is verdeeld in kleinere groepen die naar twee scholen gaan.

Mensonides: “Je kunt natuurlijk niet met vijfentwintig mensen door een school gaan lopen. Daarnaast kun je met die groepjes allemaal op iets anders letten, dat hebben we ook zo afgesproken. Zo zijn er veel vragen over de zorgstructuur op de scholen. Hoe organiseren ze die en hoe ziet inclusiever onderwijs eruit?

Hoe is dat op grote maar ook juist op kleine scholen? Hoe wordt er samengewerkt met de gemeente? En hoe werk je zonder toetsen, hoe volg je de leerlingen dan?”

Kennis delen Nadat de mensen in de ochtend op een school zijn geweest komen ze in de middag bij elkaar voor een terugkoppeling. Ze presenteren en bespreken dan de bevindingen, waarbij er mogelijk ook weer nieuwe kijkvragen voor de volgende dag ontstaan.

De dinsdag, donderdag en vrijdag zien er hetzelfde uit met scholenbezoeken en een terugkoppeling, en op woensdag is er een vrij programma.

Op vrijdag vliegt de groep dan weer naar huis, met veel nieuwe indrukken en kennis, en mogelijk ook ideeën om thuis verder uit te werken.

Mensonides: “Overigens blijft die kennis niet alleen bij ons.

Na de reis geef ik een presentatie bij de voorzitters van de scholengroepen en later bij de directeuren van mijn eigen bestuur. En het plan is dat we onze bevindingen straks ook weer delen in deze KopKrant.

Er volgt dus nog een deel 2.”

Inkopper Zoveel koppen, zoveel zinnen Samen werken. Mooi thema wel, zeker in deze tijd van onsaamhorigheid. Hoewel het, zeker in verkiezingstijd, wemelt van samen. Samen sterk, samen doen, samen vooruit, samen de schouders eronder. De realiteit? ‘Samen voor ons eigen.’ Bij volwassenen dan vooral. Tweedeling in de maatschappij, of drie of vier, etnisch of anderszins profileren, kansenongelijkheid. Allemaal volwassenenzaken. Niemand is zo geboren, dus moet het aangeleerd zijn.

Kijk naar jonge kleuters en je ziet geen vooroordelen.

Samenwerken is daar doorgaans nog samen werken, maar scholen doen er alles aan om ze van daaruit te leren samenwerken, met of zonder programma sociaal-emotionele ontwikkeling. Is samenwerken dan altijd beter? Zeker niet altijd en ook zeker niet voor iedereen.

De slogan ‘alleen gaat het sneller, maar samen gaat het beter’ gaat dan ook maar ten dele op. Alles hangt af van de doelen. Gaat het om kennis of inzichten, dan komt het vanuit de theorie van sociaal constructivisme goed van pas. Gaat het om het aanleren en oefenen van vaardigheden, dan nauwelijks.

Samenwerken moeten we trouwens ook gewoon leren.

In de didactiek van het coöperatief leren speelt dat een prominente rol. Bij samenwerken komt een zekere mate van gelijkwaardigheid (inbreng) en gelijktijdigheid (tijdens de les moet wel iedereen actief zijn) kijken. Dat zowel bij kennisverzameling als bij taakverdeling te organiseren. Vanzelf gaat het dus kennelijk niet.

Ik herinner me de groepsprojecten in het VO en HBO, waarbij de groep als geheel een aantal punten als beoordeling kreeg en die zelf maar onderling moesten verdelen. Drama, want Sjoerd had alleen maar meegelift, dus zou een onvoldoende voor hem voor de hand liggen.

Maar ja, toch een beetje lullig om hem zo te piepelen. En Layla, die bescheiden, verantwoordelijke meid had bijna alles gedaan. ‘Geef maar een paar van mijn punten aan Sjoerd.’ Alles liever dan ruzie. Taak verdelen betekent bijna altijd ongelijkheid. Samenwerken dus ook. Iedereen draagt bij naar vermogen, daar hang je niet zomaar een cijfer aan. Als dat eens kon in de volwassenmaatschappij.

Gelijke kansen krijgen begint met ongelijke benadering.

Niet iedereen heeft dezelfde talenten of hetzelfde te leren, ook niet op het gebied van samenwerken. We zijn er zeker niet in gelijke mate geschikt voor en ook niet ieder beroep vraagt evenveel samenwerkingsvaardigheden.

Laten we dus meten met verschillende maten, al naar gelang de noodzaak. Kansen benutten is trouwens een ander verhaal.

Ruud Musman

‘Dat maakt je toch heel nieuwsgierig naar hoe ze dat voor elkaar krijgen’