Issuu on Google+

‫ނަމްބަރު‪ 28 ،2 :‬ޖުލައި ‪ 2010‬އަގު‪:‬‬

‫ގުޖަޑުގަނޑުގެ ނިމުން ގާނޫނު އަސާސީ ކަތިލުން‬

‫ރައްޔިތުމީހާ‬ ‫ސިޔާސީ‬ ‫ކަސްތޮޅުގައި‬


‫އެޑިޓަރުގެ ނޯޓް‬ ‫އެޑިޓަރު‪:‬‬

‫ ‬

‫ސިނާން އަލީ‬

‫އަދަދު ނުކުންނައިރު މިނިވަން ޝުޢޫރާ އެކު ކިޔުންތެރިންނަށް މަރުހަބާ ކިޔަމެވެ‪ .‬ފުރަތަމަ‬

‫އެގްޒެކެޓިވް އެޑިޓަރުން‪:‬‬

‫ޢަދަދަށް ދިން ތަރުޙީބަށް ޓަކައި ޝުކުރު އަދާކުރަމެވެ‪ .‬ސަންގެ ފުރަތަމަ އަދަދާ ބެހޭގޮތުން‬ ‫ކިޔުންތެރިން ފާޅުކޮށްފައިވާ ޚިޔާލުތަކަށް އިހުތިރާމް ކުރުމާއެކު ބަލައިގަންނަމެވެ‪ .‬ކިޔުންތެރިންގެ‬

‫މުހައްމަދު ޝަހީބު‬

‫ހިތްވަރުން ހިތްވަރު ލިބިގަންނަމެވެ‪.‬‬

‫މުހައްމަދު އާމިރު ފަރެސް‬

‫ޑިޕިއުޓީ އެޑިޓަރު‪:‬‬

‫ދިވެހި ރާއްޖޭގެ މިނިވަން ދުވަހާ މުނާސަބުވެގެން "ސަން" މަޖައްލާގެ ދެވަނަ‬

‫ކިޔުންތެރިންގެ ފަރާތުން ލިބުނު އެންމެ ބޮޑު ހިތް ހަމަޖެހުމަކީ "ސަން" މަޖައްލާ އޭގެ‬ ‫ގޮތުގައި ބަލައިގަތް ކަމެވެ‪ .‬ހުރިހައި ކުލައަކާއި ރަހައެއް ހެޔޮވަރު ކޮށްދޭ މަޖައްލާއެއްގެ‬

‫މުންޑޫ އާދަމް ހަލީމް‬

‫އެސިސްޓެންޓް އެޑިޓަރު‪:‬‬

‫ގޮތުގައި ގަބޫލުކުރި ކަމެވެ‪.‬‬ ‫އަލްއުސްތާޒު އަހުމަދު މާޖިދު‬

‫ލިޔުންތެރިން‪:‬‬

‫ސިޔާސީ ފިކުރުތަކާއެކު ވެސް ރައްޔިތުންގެ މަސްލަހަތު އޮތް ކޮންމެ ކަމަކަށް‬

‫ ‬

‫"ސަން" އިން އިސްކަން ދޭނެއެވެ‪ .‬ގައުމަށް ފައިދާހުރި ކޮންމެ ފިކުރެއް ޕްރޮމޯޓް ކުރާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ސިޔާސީ މަސްރަހު ހޫނުވެ ޚިޔާލު ތަފާތުވެދާ މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ގައުމާއި ރައްޔިތުންގެ‬

‫ހައްވާ ލުބުނާ‬

‫މަސްލަހަތު ނެގެހެއްޓުމަކީ "ސަން"ގެ ވާޖިބެއް ކަމުގައި‬

‫އިބްރާހިމް ޒަކީ‬

‫ދެކެމެވެ‪.‬‬

‫މަރިޔަމް ރާނިޔާ‬ ‫އާމިނަތު ނިޔާޒާ‬

‫ ‬

‫ކޮންމެ ކަމެއްގައި ވެސް އިންސާނާގެ އަމަލުތައް‬

‫ބިނާވާނީ އޭނާއަށް ލިބިހުންނަ މައުލޫމާތެއްގެ މައްޗަށެވެ‪ .‬އޭގެ‬ ‫ތެރެއިން އިޖުތިމާއީ ދާއިރާގެ ކަންކަމާއި ސިޔާސީ ކަންކަމަކީ‬

‫ކޮލަމިސްޓުން‪:‬‬

‫އެތައް ދިމާއެއްގައި ހިނގާ އެތައް ކަމެއް ގުޅިގެން އުފެދި‬

‫ސިކުނޑީގެ ތޫފާން‪ :‬ސީނާ އަހުމަދު ޒާހިރު‬

‫ފައްކާ ވަމުން އަންނަ ކަންކަމެވެ‪ .‬މި ކަންކަމާ ގުޅިފައިވާ‬

‫ކެޔޮނިރު‪ :‬މުހައްމަދު ބުޝްރީ‬

‫ހުރިހައި ދިމާއެއް ފެންނަނީ ވަރަށް މަދު މީހަކަށެވެ‪ .‬ކޮންމެ‬

‫އަޅުގަނޑުމެންގެ މާހައުލުން‪ :‬މީމުޒަވިޔަނި‬

‫މީހަކު ވެސް ޝުޢޫރު ފާޅުކޮށް ގޮތެއް ނިންމަނީ އެމީހަކަށް‬

‫ޑރ‪ .‬ރާޒީގެ އިރުޝާދު‪ :‬ޑރ‪ .‬އަހުމަދު ރާޒީ‬ ‫ދިޔަތިކި‪ :‬އަބްދުﷲ ފާރޫގު ހަސަން‬ ‫ސިއްކަ‪ :‬ސިއްކަގޭ މުހައްމަދު ނަސީމް‬

‫އެކަމެއްގެ މައުލޫމާތު ލިބިހުރި މިންވަރެއްގެ މައްޗަށެވެ‪.‬‬ ‫ތެދަށް ވާހަކަ ދައްކާ މީހުން ވެސް ބަސް ބުނެ ހަދަނީ އެމީހަކަށް ފެނުނު ދިމާއެއްގައި ކަން‬ ‫ހިނގި ގޮތުގެ މައްޗަށެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން އެކި ދިމަދިމާއިން ފެނިފައިވާ މީހުންނާއި އެވަރަށް‬

‫ދިޔަވަރު‪ :‬މުހައްމަދު އާމިރު ފަރެސް‬

‫ނުފެންނަ މީހުންގެ މެދުގައި އަބަދު ވެސް ޚިޔާލު ތަފާތުވުން އޮވެއެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން މި‬

‫ރަންދެލި‪ :‬މުންޑޫ އާދަމް ހަލީމް‬ ‫ފަންވަތް‪ :‬އިމާދު ލަތީފު‬

‫ޚިޔާލުތަފާތުވުން ކުޑަކުރުމަށް ބާރުއަޅާ މައުލޫމާތު ހުށަހަޅައި ދިނުމަކީ މީޑިއާއިން ކުރަން ޖެހޭ‬

‫ހަވާސް‪ :‬މުހައްމަދު ޝަހީބު‬

‫ކަމެއް ކަމަށް ގަބޫލުކޮށް "ސަން" އިން އެގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރާނެއެވެ‪.‬‬

‫ކޮމާކޯޅި‪ :‬ސިނާން އަލީ‬

‫މާކެޓިން‪:‬‬ ‫ސަން އެފްއެމް މާކެޓިން ޓީމް‬

‫ ‬

‫ބައެއް ކަހަލަ ދާއިރާތަކުން "ސަން"ގެ ސަފުހާތައް ފަޅުފިލާފައި ނުވާކަން ގަބޫލު‬ ‫ކުރަމެވެ‪ .‬އެކި ދާއިރާތަކުން ރަނގަޅު ފެންވަރުގެ މިނިވަން ލިޔުންތެރިން ލިބުމުގެ ދަތިތައް‬ ‫ހުރުމާއެކު ވެސް މިކަން ހައްލުކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރެވެމުން އެބަދެއެވެ‪.‬‬ ‫"ސަން"ގެ މި ޢަދަދުގައި ވެސް ބޮޑަށް އަލި އަޅުވާލާފައި ހުންނާނީ މިހާރުގެ ސިޔާސީ‬

‫ކަލަސަޕެރޭޝަން އެންޑް ޕްރިންޓިން‪:‬‬

‫ހާލަތުގެ މައްޗަށެވެ‪ .‬އެ ގޮތުން "މިނިވަން ދުވަހަށް އަލި ވިލޭ އިރު‪ ،‬ޤައުމު ސިޔާސީ‬

‫ނޮވެލްޓީ ޕްރިންޓާސް އެންޑް ޕަބްލިޝާސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް‬

‫ކަސްތޮޅެއްގައި" އެއީ މި ފަހަރުގެ ޚާއްސަ ރިޕޯޓެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން‪ ،‬ފަރެސް އާމިރުގެ‬ ‫ދިޔަވަރު ކޮލަމްގައި ލިޔުއްވާފައިވާ "ގުޖަޑުތަކުގެ ނިމުމަކީ ޤާނޫނު އަސާސީ ކަތިލުން" އަދި‬ ‫އަހުމަދު މާޖިދު ލިޔުއްވާފައިވާ ރިޕޯޓު "ސިޔާސީ ޕާޓީ ތަކާއި ވަތަން އެދޭ ގޮތް" އެއީ ވެސް‬ ‫އަދުގެ ހާލަތާ ވަރަށް ވެސް މުނާސަބު ލިޔުންތަކެކެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން އެހެން ކޮލަމިސްޓުންގެ‬ ‫ކޮލަމް ތަކާއި ޝައުޤުވެރި އެތައް ލިޔުންތަކެއް އެތެރޭގައި ހިމެނޭނެ އެވެ‪ .‬ވިދާޅުވަމުން‬

‫"ސަން" އަކީ ‪ 14‬ޖުލައި ‪2010‬ން ފެށިގެން "ސަންއެފްއެމްގެ‬ ‫މެނޭޖްމަންޓުގެ ފަރާތުން މަހަކު ދެ ފަހަރު ނެރޭ މަޖައްލާއެކެވެ‪.‬‬

‫ގެންދަވާށެވެ! ޝުކުރިއްޔާ!‬ ‫ ‬

‫ސަންގެ އިދާރާ‪ :‬ގ‪ .‬ވިޔަވަތި‪ ،‬ކަށިމާ ހިނގުން ‪ /‬މާލެ‬ ‫އީމެއިލް‪sun@sunfmlive.mv :‬‬ ‫ވެބްސައިޓް‪www.sunfmlive.mv :‬‬ ‫ފޯނު‪ ،3312747 :‬ފެކްސް‪3343789 :‬‬

‫ސިނާން އަލީ‬


‫ދިވެރާއްޖޭގެ ފަޚުރުވެރި މިނިވަން ދުވަހުގެ މުނާސަބަތުގައި‬ ‫ރާއްޖޭގެ ލޮބުވެތި ރައްޔިތުންނަށް ހެޔޮ އެދުމާއި ތަހުނިޔާ‬ ‫ފޮނުވަމެވެ‪.‬‬


‫ޑރ‪ .‬އަހުމަދު ރާޒީގެ‬

‫ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަވަން ވަޑައިގެންނެވުމުގެ ކުރިން‬ ‫ޒަމާނުން ގިނަދުވަސްވަންދެން އެކަކަށް ދައްކަމުން އަންނަ ޕޭޝަންޓް އަކާއި ބެހޭ‬

‫ޑޮ‬

‫ކްޓަރެއްގެ ޚިދުމަތް ހޯއްދެވުމަށް ވަޑައިގަންނަވާއިރު ދުރާލާ ބައެއް‬

‫ހުރިހާ ތަފްޞީލެއް ޑޮކްޓަރ ގެ ހަނދާނުގައި ހުންނާނެއެވެ‪ .‬ވީމާ‪ ،‬ކުރީގެ ބޭސް‬

‫ކަންކަމަށް ފިކުރު ހިންގާލައްވަން ޖެހެއެވެ‪ .‬އެންމެން ޝަކުވާކުރާ ގޮތުގައި‪،‬‬

‫ސިޓީތައް ނުވަތަ ރިޕޯރޓްތައް ދޫކޮށްލުމަކުން ޑޮކްޓަރ އަށް ވާނެ އުނދަގުލެއް‬

‫ޑޮކްޓަރެއްގެ އެޕޮއިންޓްމެންޓް ހޯދުމަކީ ގިނަފަހަރަށް އުނދަގޫކަމެކެވެ‪ .‬އަދި މިހާ‬

‫ނޯންނާނެއެވެ‪ .‬މިއީ ނުރައްކައުތެރި އޮޅުމެކެވެ‪ .‬އެއްބަޔަކަށް އެއްޒާތުގެ އެތައް‬

‫ދަތި ފުރުޞަތެއް ލިބުމަށްފަހު‪ ،‬ޑޮކްޓަރާއިއެކު ހޭދަކޮށްލަން ލިބޭ ވަގުތުކޮޅަކީ‬

‫ބޭސްތަކަކުން އެތައް ބަޔަކަށް ފަރުވާކުރަމުން އަންނައިރު‪ ،‬ބުއްދިވެރި ކޮންމެ‬

‫ހިނދުކޮޅެކެވެ‪ .‬ވީމާ‪ ،‬މި ދަނޑިވަޅުގެ ފުރިހަމަ ފައިދާ ހޯދޭނީ ދުރާލާ‬

‫ޑޮކްޓަރަކުވެސް‪ ،‬މެޑިކަލް ރެކޯޑް އަށް ރިޢާއަތް ކުރަން ޖެހެއެވެ‪ .‬އަދި މިގޮތަށް‬

‫ތައްޔާރީތަކެއް ވެވިގެންނެވެ‪.‬‬

‫ލިޔެކިޔުމަށް ބަލައިގެން ކުރިއަށް ދިއުމުން ޑޮކްޓަރ ބަދަލުވިއަސްވެސް އޮޅުންއެރުން‬

‫ ‬

‫ޑޮކްޓަރަކާއި މަޝްވަރާކުރައްވަން ނުކުންނަވާއިރު‪ ،‬ތިމާގެ ހަށިގަނޑުގައި‬

‫އެއްކަމަކަށްވުރެން ގިނަ މައްސަލަ ހުރެދާނެއެވެ‪ .‬މިކަހަލަ ދަނޑިވަޅެއްގައި‬ ‫ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަވަން ބޭނުންވާ މުޙިއްމު ވާހަކަތައް ޕޮއިންޓް ކޮޅެއްގެ ގޮތަށް‬ ‫ރުކުރުވާލައްވާށެވެ‪ .‬ބަލީގެ މަޢުލޫމާތު ސާފުކުރެވެމުންދާއިރު‪ ،‬ވާ އުނދަގޫތަކުގެ‬ ‫ބޮޑު ކުޑަ މިނުގެ އިތުރުން ހިނގައިދިޔަ މުއްދަތުތައް‬ ‫އެނގުމަކީ ލާޒިމް ކަމެކެވެ‪ .‬އިންސާނުންގެ ހަނދާން‬ ‫ބައްޔެވެ‪ .‬ވީމާ‪ ،‬ވިސްނާލަން ވަގުތުކޮޅެއްނެތި ހުރިހާ‬ ‫މަޢުލޫމާތެއް ބަރާބަރަށް ދެވުމަކީ ދުރުކަމެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ޑޮކްޓަރާއި ބައްދަލުކުރައްވަން އަމިއްލަ‬

‫ނޯޓެއް ފަހަރުގައި ތައްޔާރު ނުކުރެއްވިޔަސް‪ ،‬ކޮންމެވެސް‬ ‫ލިޔެކިޔުންތަކެއް ގެންދަވަން ޖެހެއެވެ‪ .‬ހަމައެކަނި‬ ‫އެދުވަހު ބައްދަލުކުރައްވަން ޑޮކްޓަރ ދެއްވާފައިހުރި‬ ‫ލިޔުމެއްގެ އިތުރުން‪ ،‬އަތުގައިހުރި ހުރިހާ ލިޔެކިޔުމަކާއި‬ ‫ޓެސްޓް ރިޕޯރޓެއް ގެންދަންޖެހެއެވެ‪ .‬ބަލިމީހާގެ ކޮންމެ‬ ‫ގުނަވަނެއްގެ މައްސަލައަކުން ވެސް މާދުރު އެހެން‬ ‫ގުނަވަނަކަށް އަސަރު ފޯރަފާނެއެވެ‪ .‬މިސާލަކަށް‪،‬‬ ‫ލޭމަދުވެގެން އަނބުރާތީ ދާމީހެއްގެ އަޞްލު ބައްޔަކީ‬

‫ކުޑަވާނެވެ‪ .‬ބައެއްކަހަލަ ބަލިތަކުގައި ބަލަންޖެހޭ މިންގަޑުތައް ރަނގަޅަށް އަޅާ‬ ‫ކިޔޭނީވެސް ރެކޯޑް ރަނގަޅަށް ބެލިގެނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ކޮންމެ މީހެއްގެވެސް ފެމިލީ ޑޮކްޓަރެއް ހުރުމަކީ ވާޖިބެކެވެ‪.‬‬

‫ބޭސްފަރުވާއަކީ ފަންނީ ކަމެކެވެ‪ .‬ކިޔަވައިގެން‪ ،‬ތަޖުރިބާ ހޯދައިގެން ކުރާކަމެކެވެ‪.‬‬

‫"ކޭމަ އުނދަގޫ ބޮޑުވޭތަ؟" "ނުކެޔަ ް‬ ‫ސ‬ ‫އުނދަގޫވޭ!" "ނިދި ހަމަވޭތަ؟" "ނިދާކަށް‬ ‫ބޭނުމެއް ނުވޭ!" މިއީ ކުރި ސުވާލުގެ‬ ‫މުހުތާދު ފަހުމް ނުވާތީ ދެވޭ ރައްދެވެ‪.‬‬ ‫ބައެއް ފަހަރު ސަމާސާއަށް ވެސް މިބީދައިން‬ ‫ބަސްދީގަނެވެއެވެ‪ .‬އެހެނަސް ހަނދުމަފުޅު‬ ‫ބަހައްޓަވާށެވެ‪ .‬އަތަށްލައިގެން އަޅުގަނޑުމެން‬ ‫މިއުޅެނީ ހަމަ އަމިއްލަ ފުރާނައެވެ‪.‬‬

‫ފައިބާރޮއިޑް ކަމުގައިވެސް ވެދާނެއެވެ‪ .‬ނުވަތަ ތައިރޮއިޑް‬ ‫މައްސަލައަކަށްވެސް ވެދާނެއެވެ‪ .‬ކަރުންމަތީ ޑޮކްޓަރ އަރިހުގައި ނުވަތަ އެތެރެ‬

‫ވީމާ‪ ،‬ތިމާއަށް ދިމާވާ ކޮންމެ ޞިއްޙީ ކަމެއްގައި‬ ‫މަޝްވަރާ ހޯދަންޖެހޭނީ އެޑޮކްޓަރެއްގެ ގާތުންނެވެ‪.‬‬ ‫ތަފާތު ކަންކަމުގައި އެއް ސްޕެޝިއަލިސްޓް އަނެއް‬ ‫ސްޕެޝިއަލިސްޓް އަކާއި ގުޅުއްވަން ޖެހެއެވެ‪.‬‬ ‫ވީމާ‪ ،‬ފެމެލީ ޑޮކްޓަރ އާއި ނުގުޅޭ ދާއިރާއަކަށް‬ ‫ދާންޖެހިއްޖެނަމަ އެކަމަކަށް ރެފަރެންސް ނޯޓް‬ ‫ހައްދަން ޖެހޭނެއެވެ‪ .‬އަބަދު އެއް ޑޮކްޓަރަކަށް‬ ‫ދައްކަން އުޅެގެން ބައްދަލުނުވާފަހަރު އަންނާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬ ‫އެކަހަލަ ކުއްލި ޙާލަތުގައި އިމަރޖެންސީއަށް‬ ‫ޙާޟިރުވެވަޑައިގަންނަވާއިރު ކުރީގެ ހުރިހާ ލިޔުމެއް‬ ‫ގެންދަން ޖެހެއެވެ‪ .‬އަދި ފެމެލީ ޑޮކްޓަރަށް‬ ‫"މިސްވި" ހާދިސާ ފަހުން ހިއްޞާ ކުރަންޖެހެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އިންސާނާގެ ޙަޔާތަކީ ތަފާތު ޞިއްޙީ‬

‫ޙާލަތްތަކާއި ކުރިމަތިލާންޖެހޭ އެއްޗެކެވެ‪ .‬އަދި‬ ‫މިޒަމާނުގެ ޞިއްޙަތް ހިފެހެއްޓުމުގެ ވިއުގައިގެ ކުރިބޯއްޓަކީ ރައްކައުތެރިވުމެވެ‪.‬‬

‫ހަށީގެ ޑޮކްޓަރ ކަމުގައި ވާތީ‪ ،‬ހައިލުގެ ދުވަސްވަރު ރަނގަޅަށް ނުދާކަމުގެ‬

‫"ޕްރިވެންޝަން" އެވެ‪ .‬މިހާރު އެންމެގިނަ ފުރާނަ ފަތަހަކުރާ ބަލިތަކުގެ‬

‫ވާހަކައެއް ދަންނަވަން ނުޖެހޭނެކަމުގައި ފެނިގެން‪ ،‬މިކަހަލަ މައްސަލަ ތަކަކަށް‬

‫ތެރޭގައި‪ ،‬ހިމެނޭ ގިނަ ބައްޔަކީ އެބަލި ފެށުމުގެ މާކުރިން ޑޮކްޓަރީ ލަފާގެދަށުން‬

‫ދެއްކި ލިޔުން ފޮރުވާ ނުވަތަ އެކަން ހާމަނުކޮށް ލަސްވެއްޖެނަމަ‪ ،‬އަޞްލު ބަލި‬

‫ސަލާމަތްތެރިމަކުގެ ފިޔަވަޅު އެޅެން ހުންނަ ބައްޔެވެ‪ .‬ފެމެލީ ޑޮކްޓަރެއްގެ އެންމެ‬

‫ސާބިތުނުވެ ލަސްވެދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ޑޮކްޓަރަށް ދެއްވާ މަޢުލޫމާތާއި ވިދިގެން އިތުރު ތަފްޞީލްތައް‬

‫މުޙިއްމު ދައުރަކީ މިޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ‪ .‬ހަކުރުބަލި‪ ،‬ލޭމައްޗާދިއުން‪،‬‬ ‫ކޮލެސްޓްރޯލް މަތިވުން‪ ،‬ބަރުދަން ހައްދުން ނެއްޓުން‪ ،‬މިފަދަ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކަލުން‬

‫ބޭނުންވާނެއެވެ‪ .‬މި ތަފްޞީލްތައް ސައްޙަ ގޮތެއްގައި އެއްކުރެވޭނީ ކުރެވޭ ކޮންމެ‬

‫ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ބަލިވުމުގެ ކުރިން އަހަރަކު އެއްފަހަރު މެޑިކަލް ޗެކްއަޕް‬

‫ސުވާލަކަށް ކަނުލައި އަޑުއަހަން އިނދެ‪ ،‬ކުއްލި ޖަވާބު ދުލަށް އަޔަނުދީ ހިފަހައްޓާ‬

‫ހެއްދެވުމާއި‪ ،‬ބަލިވުމުން ޑޮކްޓަރ ގެ އިރުޝާދުގައި ފުރިހަމައަށް ހިއްޕެވުން‬

‫ރަނގަޅަށް ވިސްނާ ހަނދާން އައުކޮށްގެން ޖަވާބުދީގެނެވެ‪ " .‬ހުން އާދޭތަ؟"‬

‫އާދަކުރައްވާށެވެ‪ .‬މިދެންނެވި ހުރިހާ ކަމަކަށް ވިސްނައިގެން‪ ،‬ހުރިހާ ތަފްޞީލް‬

‫"ނޫން‪ ،‬ތިޔަކަހަލަ އެއްވެސްކަމެއް ނުވޭ!" "ކެއްސާތަ؟" ނޫން‪ ،‬އެގޮތަކަށް‬

‫އެއް އެއްކުރުމަށްފަހުގައި‪ ،‬ބަލަންވީ ފުރިހަމައަށް ޑޮކްޓަރ ވެސް ބަލާ އަދި‬

‫ނުކެއްސާ!" މިހުންނަނީ މިދެންނެވި ޒާތުގެ‪ ،‬ކުއްލި ޖަވާބުގެ ބައެއް މިސާލެވެ‪.‬‬

‫ތަޙުލީލުކުރުމަށްފަހު ފެށޭ ފަރުވާއިން އެދެވޭ ނަތީޖާ ލިބޭނެބާއެވެ؟ ހުރިހާ ފަހަރަކު‬

‫"ކޭމަ އުނދަގޫ ބޮޑުވޭތަ؟" "ނުކެޔަސް އުނދަގޫވޭ!" "ނިދި ހަމަވޭތަ؟"‬

‫ނުލިބޭނެއެވެ! މިހިސާބުން ދެންކުރައްވަންވީ ކަމަކީ ސާބިތު ކަމާއިއެކު އަނެއްކާވެސް‬

‫"ނިދާކަށް ބޭނުމެއް ނުވޭ!" މިއީ ކުރި ސުވާލުގެ މުހުތާދު ފަހުމް ނުވާތީ ދެވޭ‬

‫ހަމަ އެޑޮކްޓަރާއި މަޝްވަރާ ކުރައްވަންވީއެވެ‪ .‬ބައެއް ބަލީގެ ގިނަ ކުލަވަރުތައް‬

‫ރައްދެވެ‪ .‬ބައެއް ފަހަރު ސަމާސާއަށް ވެސް މިބީދައިން ބަސްދީގަނެވެއެވެ‪.‬‬

‫މާފަހު މަރުހަލާއެއްގައި ދިލަވެދާނެއެވެ‪ .‬ވީމާ ދެފަހަރަށް ނުވަތަ އަދި ތިންފަހަރަށް‬

‫އެހެނަސް ހަނދުމަފުޅު ބަހައްޓަވާށެވެ‪ .‬އަތަށްލައިގެން އަޅުގަނޑުމެން މިއުޅެނީ ހަމަ‬

‫ރުޖޫޢަ ވާންޖެހުނަސް ފެމެލީ ޑޮކްޓަރަށްވުރެން ވަކި އައުލާކަން ބޮޑު މީހެއް‬

‫އަމިއްލަ ފުރާނައެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އަޅުގަނޑުގެ ގާތުން ބޭސްކުރުވާ ވަރަށްގިނަ މީހުން ލަފާކުރާގޮތުގައި‪،‬‬

‫ނުހުންނާނެއެވެ‪ .‬ވީމާ‪ ،‬ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކެވުމުގެ ކުރިން ވެވަޑައިގަންނަވަން ޖެހޭ‬ ‫އެންމެ ބޮޑު ތައްޔާރީއަކަށް ވާނީ ރަނގަޅު ޑޮކްޓަރ ޚިޔާރުކުރެއްވުމެވެ‪.‬‬

‫‪5‬‬


‫‪sun @sunfmlive.mv‬‬

‫އަދަދު‪2 :‬‬

‫‪16‬‬

‫ނަމްބަރު‪2 :‬‬

‫‪ 28‬ޖުލައި ‪2010‬‬

‫ރައްޔިތުމީހާ ސިޔާސީ އަޅުވެތިކަމުގައި‬ ‫މާދަމާ ނޫން އަނެއް ދުވަހަކީ ރާއްޖޭގެ ފަޚުރުވެރި މިނިވަން ދުވަހެވެ‪.‬‬ ‫ގައުމެއްގައި ފާހަގަ ކުރާ މިނިވަން ދުވަހަކީ އެ ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތުން‬ ‫އަޅުވެތިކަމުން ސަލާމަތްވި ދުވަހެވެ‪ 1965 .‬ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ‬ ‫‪ 26‬ވަނަ ދުވަހު އިނގިރޭސީންގެ އަތްދަށުން ރާއްޖެ މިނިވަން ވީފަހުން‬ ‫‪ 45‬އަހަރު ވަނީއެވެ‪ .‬މިނިވަން ކަމަށް މިހާ ދުވަސް ވީއިރު ގައުމުގެ‬ ‫ހަގީގީ މިނިވަންކަން އޮތީ ކޮންގޮތަކަށްތޯ ބަލާލަން ޖެހެއެވެ‪.‬‬

‫އިތުރު ލިޔުންތައް‬ ‫އެންމެ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު‬ ‫ގައުމު ދަތް އުނގުޅުވުން‬

‫‪14‬‬

‫ޗާޓުން ބޭރުވުން‬

‫ގާނޫނު އަސާސީ ކަތިލުން‬

‫ރާއްޖޭގެ އަދުގެ ހާލަތު މިހިސާބަށް އައިއިރު މި މައްސަލަ‬ ‫ނިންމަން ނޭނގިގެން އުޅޭތަން އެބަ ފެނެއެވެ‪ .‬ރައްޔިތުންގެ‬ ‫ކޯޓާއި ރައްޔިތުންގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަމުގައި ވަކަރުގޭ ވަންތަ‬ ‫ބަހުރުވައިން ހިތުހުރިގޮތަކަށް ވާހަކަ ދައްކަން މީހުން އެއްވާން‬ ‫ފަށައިފިއެވެ‪ .‬ބޭރުގެ ދައުލަތްތަކުންނާއި އދ‪ .‬މަޖިލީހުން‬ ‫ރާއްޖެއާ މެދު ކަންބޮޑުވެއްޖެއެވެ‪ .‬ސުލްހައަށް ގޮވާލާ އަޑުތައް‬ ‫އިތުރުވަމުން ގަދަވަމުން އެބަދެއެވެ‪.‬‬

‫‪4‬‬

‫ބޮޑު ސޯޅަ‬ ‫ވަތަން އެދޭ ގޮތް‬


‫އަބޫ ބަކުރުގެފާނާއި ޢުމަރުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި މުސްލިމުންގެ އަތުން‬ ‫ބައިޒެންޓައިންގެ ލަޝްކަރުތައް ބައްޔަކަށް ފަހު ބައްޔެއް ވެގެން ދިޔުމެވެ‪.‬‬ ‫މުޅި ޝާމްކަރައިގެ އިތުރުން މިޞުރާއި އަދިވެސް އެހެން ސަރަޙައްދުތައް‬ ‫މުސްލިމުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް އައުމެވެ‪.‬‬ ‫އެއަށްފަހުވެސް މުސްލިމުންނާއި‬ ‫ބައިޒެންޓައިން ކްރިސްޓިއަނުންގެ‬ ‫ދެމެދުގައި ހަނގުރާމައިގެ ސިލްސިލާ‬ ‫ދެމިއޮތެވެ‪ .‬އުމަވީ ދައުލަތުގެ‬ ‫ދުވަސްވަރާއި ޢައްބާސީ ދައުލަތުގެ‬ ‫ދުވަސްވަރުވެސް ދެ ފަރާތުގެ‬ ‫ދެމެދުގައި ދޭތެރެދޭތެރެއިން ވަރުގަދަ‬ ‫ކުރިމަތިލުންތައް ހިނގައެވެ‪.‬‬ ‫މި ކުރިމަތިލުންތަކުގެ ތެރޭގައި‬ ‫ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތުގެ ނުފޫޒު މުޅި‬ ‫އުތުރު އެފްރިކާއިން ނެތިގޮސް‪ ،‬އެ‬ ‫ސަރަޙައްދަކީ އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ‬ ‫ބަޔަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ‪ .‬ޢައްބާސީ‬ ‫ދައުލަތުގެ ރަން ޒަމާނަށް ދިޔައިރު‬ ‫ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތުގެ ސަރަޙައްދު‬ ‫އޮތީ ދެކުނު އިރުމަތީ ޔޫރަޕްގެ ބައެއް‬ ‫ބިންތަކުގެ އިތުރުން ހަމައެކަނި‬ ‫އެނަޓޯލިޔާއަށް ކުޑަވެފައެވެ‪.‬‬ ‫ޢައްބާސީ ދައުލަތުގެ‬ ‫ ‬ ‫ބަލިކަށިކަމުގެ ދައުރުގެ ތެރޭގައި‬ ‫ސަލްޖޫޤީ ތުރުކީން އިސްލާމީ‬ ‫ދުނިޔެއަށް އަރައިގަތެވެ‪ .‬އިސްލާމީ‬ ‫ދުނިޔޭގެ އެތައް ސަރަޙައްދެއް‬ ‫ފަތަޙަކުރުމަށްފަހު އެމީހުން އިސްލާމް‬ ‫ދީން ޚިޔާރުކުރިއެވެ‪ .‬އަދި އިސްލާމީ‬ ‫ދުނިޔޭގެ ބޮޑު ސަރަޙައްދެއްގައި‬ ‫އެބައިމީހުންގެ ބޮޑު ވެރިކަމެއް‬ ‫އުފެއްދިއެވެ‪ .‬އިސްލާމް ދީން‬ ‫ޚިޔާރުކުރުމަށްފަހުވެސް ސަލްޖޫޤީން‬ ‫އެބައިމީހުންގެ އަސްކަރީ ސަގާފަތު‬ ‫ދެމެހެއްޓިއެވެ‪ .‬އެގޮތުން ސަލްޖޫޤީ‬ ‫ދައުލަތުގެ ފުރަތަމަ ރަސްގެފާނު‬ ‫އަލްޕް އަރްސަލާން ބައިޒެންޓައިން‬ ‫ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރައްވައި‬ ‫މަޢުރިކާ މެންޒިކަރްތުގައި‬ ‫އެބައިމީހުންގެ މައި ލަޝްކަރު‬ ‫އަލުން ހިންދަމައިނުލެވޭނޭފަދަ ބޮޑު‬ ‫ބައްޔަކުން ބަލިކޮށްލެއްވިއެވެ‪ .‬މި‬ ‫ހަނގުރާމައަށްފަހު އެނަޓޯލިޔާ ސަލްޖޫޤީ ތުރުކީންގެ ބާރުގެ ދަށަށް އައެވެ‪.‬‬ ‫މިހާރުގެ ތުރުކީގެ ބައެއް ކަމުގައިވާ އެނަޓޯލިޔާއަށް ތުރުކީ ދަރިކޮޅުގެ‬ ‫މީހުން ފުރަތަމަ އައި އައުމަކީ މިއެވެ‪ .‬މަޢުރިކާ މެންޒިކަރްތު ހިނގާފައިވަނީ‬ ‫ހިޖުރައިން ‪ 463‬ވަނަ އަހަރުއެވެ‪ .‬މި ހަނގުރާމައަށްފަހު ބައިޒެންޓައިން‬ ‫ދައުލަތުގެ ބާރު އޭޝިޔާއިން މުޅީން ކަހަލަ ގޮތަކަށް ފޮހެވިގެން ދިޔައެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ދެވަނަ މަރުޙަލާ – ސްޕޭނުގެ މައިދާން‬

‫ ‬

‫މުސްލިމުން ސްޕޭން ފަތަޙަކުރީ އުމަވީ ޚިލާފަތުގެ ދުވަސްވަރުއެވެ‪.‬‬

‫ޚަލީފާ ވަލީދު ބިން ޢަބްދުލް މަލިކު ބިން މަރުވާންގެ ވެރިކަމުގައެވެ‪.‬‬ ‫ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދާއި މޫސާ ބިން ނުޞައިރު ފަދަ ބަޠަލުން ސްޕޭންގެ‬ ‫ބިޔަ ސަރަޙައްދު މުސްލިމުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެންނެވުމުން އެ ޤައުމުގެ‬ ‫ކްރިސްޓިއަނުން ޖަމާވީ ސްޕޭނުގެ އުތުރު‬ ‫ސަރަޙައްދުގައި އޮންނަ ފަރުބަދަތަކުގެ‬ ‫ތެރެއަށެވެ‪ .‬އެ ސަރަޙައްދުގައި ޖަގަހަ‬ ‫ޖަހައިގެން ތިބެ މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް‬ ‫ކްރިސްޓިއަނުން ދޭތެރެދޭތެރެއިން ޙަމަލާތައް‬ ‫ދެމުން ގެންދިޔައެވެ‪ .‬މުސްލިމް ސްޕޭނުގެ‬ ‫ރަން ދުވަސްވަރު ފާއިތުވެގެން ދިޔުމަށްފަހު‬ ‫މި ޙަމަލާތަކާ ކުރިމަތިލުމުގެ ޤާބިލިއްޔަތު‬ ‫މުސްލިމުންގެ ކިބައިން މަޑުމަޑުން ނެތެން‬ ‫ފެށިއެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކީ މުސްލިމުންގެ އަތުން‬ ‫ސްޕޭންގެ ސަރަޙައްދުތައް މަޑުމަޑުން‬ ‫ގެއްލެން ފެށުމެވެ‪.‬‬ ‫ސްޕޭންގައި މުސްލިމުންނާއި‬ ‫ ‬ ‫ކްރިސްޓިއަނުންގެ ކުރިމަތިލުންތައް އޭގެ‬ ‫ކުންނާ ހަމަޔަށް ދިޔައީ ކްރިސްޓިއަނުން‬ ‫ރޯމްގެ ފައްޅީގެ ތާއީދާއެކު މުސްލިމުންނާ‬ ‫ދެކޮޅަށް ވަރުގަދަ ހަނގުރާމައެއް‬ ‫ފެށުމުންނެވެ‪ .‬ސްޕޭންގެ އުތު ު‬ ‫ރ‬ ‫ސަރަޙައްދުގައި ތިބި ކްރިސްޓިއަނުން‬ ‫އެބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ދައުލަތްތަކެއް‬ ‫ކަމުގައިވާ 'ކަސްޓީލް' އަދި 'އެރޭގޮން'‬ ‫އުފެއްދުމަށްފަހު ގުޅިގެން މުސްލިމުންނާ‬ ‫ދެކޮޅަށް ފެށި މި ހަނގުރާމަ ތާރީޚުގައި‬ ‫މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ 'ސްޕެނިޝް‬ ‫ރީކޮންކިސްޓާ" ގެ ނަމުންނެވެ‪.‬‬ ‫ރީކޮންކިސްޓާގެ ވަރުގަދަ އަދި އަނިޔާވެރި‬ ‫ތޫފާނުގެ ކުރިމަތީގައި އެންމެ ފުރަތަމަ‬ ‫އިނދަޖެހިގެންދިޔަ ބޮޑު މުސްލިމް‬ ‫ޝަހަރަކީ ޓޮލީޑޯ ނުވަތަ ޠަލިޠަލާއެވެ‪.‬‬ ‫އެ ޝަހަރު ކްރިސްޓިއަނުންގެ އަތްދަށަށް‬ ‫ދިޔައީ މީލާދީން ‪ 1085‬ވަނަ އަހަރުއެވެ‪.‬‬ ‫އެއީ ޤުދުސް ހިފުމަށްޓަކައި ޞަލީބީ‬ ‫ހަނގުރާމަ ފެށުމުގެ ‪ 11‬ވަރަކަށް އަހަރު‬ ‫ކުރީންނެވެ‪.‬‬ ‫ސްޕޭނުގެ މައިދާންތަކުގައި‬ ‫ ‬ ‫މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ލިބުނު‬ ‫ކާމިޔާބުތަކަކީ އިރުމަތީގެ މައިދާންތަކަށް‬ ‫ދާން ޔޫރަޕަށް އެންމެ ބޮޑު ހިތްވަރެއް‬ ‫ލިބިގެން ދިޔަ ސަބަބެވެ‪ .‬އެ ކާމިޔާބުތަކުގެ‬ ‫ސަބަބުން މުސްލިމުންގެ އަސްކަރީ ބާރާ ކުރިމަތިލެވިދާނެކަމުގެ އިތުބާރު‬ ‫ޔޫރަޕުގެ ކްރިސްޓިއަނުންނަށް ލިބުނެވެ‪ .‬ސްޕޭންގެ ކްރިސްޓިއަނުންގެ‬ ‫ކާމިޔާބުތަކަށްފަހު ޔޫރަޕްގައި ދީނީ އަދި ވަތަނީ ލޯބީގެ ޝުއޫރުތައް‬ ‫ކެކިއުތުރިގެން ދިޔައެވެ‪ .‬ހުޅަނގު އަދި މެދުތެރޭ ޔޫރަޕްގެ ކެތަލިކް‬ ‫ކްރިސްޓިއަނުންގެ އެންމެންވެސް ޤަބޫލުކުރިގޮތުގައި އެ ކާމިޔާބުތަކަކީ ހުރިހާ‬ ‫ކްރިސްޓިއަނުންނަށް ލިބުނު ކާމިޔާބެކެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރަށް ހަނގުރާމައިގެ ފޯރި‬ ‫ޔޫރަޕްގެ "ނައިޓުން" ނުވަތަ ބަހާދަރުންގެ ހިތްތަކުގައި އުފެއްދި އެންމެ‬ ‫މުހިއްމު އެއް ސަބަބަކީ ސްޕޭނުގެ ކްރިސްޓިއަނުންނަށް މުސްލިމުންގެ އަތުން‬ ‫ލިބުނު ބޮޑު ޣަނީމާގަނޑެވެ‪.‬‬

‫‪7‬‬


‫ޞަލާޙުއްދީނުލް އައްޔޫބީގެ ހަޔާތްޕުޅު ‪2‬‬

‫ސަލީބީ ހަނގުރާމައި ެގ‬ ‫އަސްލާއި ސިއްރުތައް‬ ‫އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު މާޖިދު‬

‫ބައިޒެންޓައިން ކްރިސްޓިއަނުން މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ހިންގި‬ ‫ ‬ ‫ޢުދުވާނީ ޙަމަލާތަކެއްގެ ރައްދު ދެއްވުމަށްޓަކައި އިތުރު ރަސޫލާ އެމީހުންނާ‬ ‫ދެކޮޅަށް ލަޝްކަރެއް ފޮނުއްވި ވާހަކަ ވާނީ އިސްވެ ދެންނެވިފައެވެ‪.‬‬ ‫މި ލަޝްކަރާ ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތުގެ ލަޝްކަރާ ދެމެދުގައި‬ ‫ހިނގި ހަނގުރާމައަކީ މަޝްހޫރު މުއުތާގެ ހަނގުރާމައެވެ‪ .‬މުއުތާގެ‬ ‫ހަނގުރާމައަށްފަހު މުސްލިމުންނާއި ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތާ ދެމެދުގައި‬ ‫އޮތީ ހަނގުރާމައިގެ ޙާލަތެވެ‪ .‬އަދި އެހިސާބުން ފެށިގެން ބައިޒެންޓައިން‬ ‫ރަސްކަމުގެ ފަރާތުން މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ޢަސްކަރީ ރޭވުންތައް‬ ‫ރާވަމުން ގެންދިޔައެވެ‪ .‬ބައިޒެންޓައިން ރަސްކަމުގެ ސިޔާސަތަކަށް‬ ‫ވެފައި އޮތީ އެބައިމީހުންގެ ވެރިކަމާއި ކިޔަމަނުގެ ދަށުގައި ތިބި ޢަރަބި‬ ‫ކްރިސްޓިއަނުން މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ބޭނުންކުރުމުގެ ސިޔާސަތެވެ‪ .‬އެ‬ ‫ސިޔާސަތުގެ ދަށުން ހިޖުރައިން ‪ 9‬ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި މުސްލިމުންނާ‬ ‫ދެކޮޅަށް ޣައްސާނީ ޢަރަބި ކްރިސްޓިއަނުންގެ ލަޝްކަރެއް ތައްޔާރުވާން‬ ‫ފެށިއެވެ‪ .‬މި ލަޝްކަރާ ބެހޭ ޚަބަރުތައް މަދީނާއަށް އަންނަން ފެށީ‬ ‫މުސްލިމުންނަށް ދުވަހަކުވެސް ކުރިމަތިވެފައިނުވާހައި ބޮޑު ބިރުވެރިކަމެއްގެ‬ ‫ސިފައިގައެވެ‪ .‬އެ ޚަބަރުތަކުގެ ސަބަބުން މަދީނާގެ މަސްރަޙު މުޅީން‬ ‫ހަލަބޮލިވެގެން ދިޔައެވެ‪.‬‬ ‫ޙާލަތާމެދު އެކިގޮތްގޮތަށް ވިސްނާވަޑައިގަތުމަށްފަހު އިތުރު‬ ‫ ‬ ‫ރަސޫލާއަށް ފެނިވަޑައިގަތީ ކްރިސްޓިއަނުން މަދީނާއަށް އަންނަންދެން‬ ‫ތިބުމަށްވުރެ ރަނގަޅުގޮތަކީ އިސްލާމީ ލަޝްކަރާއިގެން އެބައިމީހުންނާ‬ ‫ދެކޮޅަށް އިސްވެ ނުކުތުން ކަމުގައެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނުގެ‬ ‫އަމުރުފުޅަށް އިސްލާމީ ލަޝްކަރު ތައްޔާރު ކުރެވުނެވެ‪ .‬މުސްލިމުން‬ ‫ޝާމްކަރަޔާ ދިމާޔަށް މިޞްރާބު ޖަހައިގެން ދަތުރަށް ފެށިއިރު‬

‫‪6‬‬

‫ލަޝްކަރުގައި ‪ 30000‬ސިފައިން ތިއްބެވެ‪ .‬މިއީ އިތުރު ރަސޫލާގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި‬ ‫އެކުލަވާލެވުނު އެންމެ ބޮޑު އިސްލާމީ ލަޝްކަރެވެ‪ .‬މި ލަޝްކަރާއެކު އިތުރު ރަސޫލާ‬ ‫ޝާމްކަރައިގެ ތަބޫކާ ހަމަޔަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ‪ .‬މި މަޢުރިކާ މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ‬ ‫ތަބޫކު ހަނގުރާމައިގެ ނަމުންނެވެ‪ .‬މަދީނާއަށް މުސްލިމުން އެނބުރި އައީ‬ ‫ހަނގުރާމައެއް ކުރުމަކާ ނުލައި އެ ސަރަޙައްދުގެ ކްރިސްޓިއަން ޢަރަބި ޤަބީލާތަކުގެ‬ ‫ކިޔަމަންތެރިކަމާއި ޠާޢަތު ހޯދައިގެންނެވެ‪ .‬މިއީ ސިޔާސީގޮތުންނާއި ޢަސްކަރީގޮތުން‬ ‫ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ދެރައެކެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‬ ‫އެބައިމީހުންގެ ހިތުގައި މުސްލިމުންނާމެދު އޮތް ދުޝްމަންކަމާއި ޢަދާވާތްތެރިކަން‬ ‫އިހުނަށްވުރެ ބޮޑުވެގެން ދިޔައެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ޢަރަބި ކަރައިގެ ސަޙަރާއަށް އަރައި‬ ‫މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ޢަސްކަރީ ޙަރަކާތްތަކެއް ހިންގާކަށް‬ ‫އެބައިމީހުންނަކަށް ނުކެރުނެވެ‪ .‬އޭގެ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބެއް ކަމަށް ބެލެވެނީ‬ ‫ޞަޙަރާގެ ނުރައްޓެހި އަދި ނުކިއްސަރު މާޙައުލުގައި މުސްލިމުންނާ ކުރިމަތިލައިގެން‬ ‫ވަރުގަދަ ލަނޑެއް ލިބިދާނެކަމުގެ ބިރު ބައިޒެންޓައިން ވެރީންގެ ހިތުގައި އޮތުމެވެ‪.‬‬ ‫ތާރީޚުގެ އަހުލުވެރީންނަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން ޤަދީމީ ތާރީޚުގެ ހުރިހާ‬ ‫ދައުރުތަކެއްގައިވެސް ޢަރަބި ޞަޙަރާއަށް ވަނުމަށް ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ފާތިޙުން‬ ‫ފަސްޖެހުނު އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ މިއެވެ‪.‬‬ ‫އިތުރު ރަސޫލާ ސުވަރުގެ ވަޑައިގެން‪ ،‬އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ "‬ ‫ ‬ ‫ފޮތުގެ ހީރަސް ކެނޑުނު" ދަނޑިވަޅުގައި މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ބައިޒެންޓައިން‬ ‫ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ނެގިއެވެ‪ .‬އެހަތިޔާރަކީ‬ ‫އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ ތެރޭގައި ބަޣާވާތްކުރި މީހުންނާއި ފިތުނަ ފަސާދަ އުފެއްދި‬ ‫މީހުންނަށް އެކިގޮތްގޮތުން އެބައިމީހުން ފޯރުކޮށްދިން އެހީތެރިކަމެވެ‪ .‬ޚުލަފާއުއް‬ ‫ރާޝިދޫންގެ ދައުރުގައި ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް މުސްލިމުން ހަނގުރާމަ‬ ‫ފެށުމުގެ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ސަބަބަކީ މިއީއެވެ‪ .‬މި ހަނގުރާމައިގެ ނަތީޖާއަކީ‬


‫މުހައްމަދު ބުޝްރީގެ‬

‫ކެޔޮނިރު‬ ‫އެންމެ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު!‬ ‫އަޑު ހަރުކޮށް މޫސަ ވިދާޅުވެއްޖެނަމަ މިހާރު ކޯރުފެން ލެޔަށްވެސް‬

‫ ‬

‫ ‬

‫ވެދެއެވެ‪ .‬އަދި ދުވާލު ރޭގަނޑަށްވެސް ވެދެއެވެ‪ .‬މޫސަ އެ ހުންނެވީ އަމިއްލަފުޅަށް‬ ‫"ރައްޔިތުންގެ ކޯޓެއް" ހައްދަވައި އެ ކޯޓުގެ އިސް ފަނޑިޔާރަކަށްވެސް‬ ‫ވެވަޑައިގެންނެވެ‪.‬‬

‫ވާހަކައަކީވެސް‬

‫އެ ގޮތުން ރައީސް ނަޝީދަށްވެސް މޫސަ ކުރައްވަނީ‬

‫އެއިން‬

‫އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި "ހަޔާތްކުޑަ" ވާހަކައެކެވެ‪.‬‬

‫ވެއްޓުނީ ހަމަ ގާސިމުގެ އަގެވެ‪ .‬ހުރިހާ ދިމާއެއްގައިވެސް އާހިރު ކާމިޔާބު ލިބޭނީ‬

‫އަމުރެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ހަމަ އެރޭ ޖުމްހޫރީ ޕާޓީގެ ލީޑަރު ގާސިމު އިބްރާހިމް ވެސް‬

‫ރައީސް ނަޝީދަށް ނިސްބަތްކުރައްވައި "ހަޔާތްކުޑަ" އޭ ވިދާޅުވެ އެ ދެއްކެވި‬

‫ކެތްތެރީންނަށެވެ‪ .‬އަނގަފުޅާކޮށްފައި "ހަޔާތްކުޑަ" ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންނަކަށް‬ ‫ނޫނެވެ‪ .‬އަދި ޣީބަ ބުނެ މަލާމާތް ކުރާ މީހުންނަކަށްވެސް ނޫނެވެ‪.‬‬

‫އަޅުގަނޑަކީވެސް އެމްޑީޕީގެ އާންމު މެންބަރަކީމެވެ‪ .‬ޕާޓީ‬

‫އަދި ކިއެއްތަ‪،‬‬

‫އަޑުގަދަ މީހަކަށް ވެސް ނޫނެވެ‪ .‬ބައެއް‬

‫ރަޖިސްޓްރީވީތާ ފުރަތަމަ މަދު ދުވަސްކޮޅެއްތެރޭގައި ޕާޓީއަށް ސޮއިކުރި ގޮތަށް‬

‫އާހިރުގައި ކާމިޔާބާއި ތައުރީފު ލިބެނީ‬

‫އަދިވެސް މިހިރީ އެގޮތް މަތީގައެވެ‪ .‬ސިޔާސީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ވެރިކަމަށް‬

‫ފަހަރު ހަނުހުރުމަކީ ރަނޭ ވެސް ބުނެވެނީ އެހެންވެގެނެވެ‪.‬‬

‫ކަމަކަށް އަޅުގަނޑު ގަބޫލެއް ނުކުރަމެވެ‪ .‬ރައީސް ނަޝީދު ބާލާފައި ވެރިކަމާ‬

‫އަޅުގަނޑު މަޖީދިއްޔާ ގްރޭޑް ފަހެއްގައި ކިޔެވި ދުވަސްވަރު ސްކޫލްގެ ދިވެހި‬

‫މުޑި ނަންގަވަމުން ވަޑައިގަންނަވާ އެއްވެސް ބޭފުޅަކީ ކަމަށް ގާބިލު ބޭފުޅެއް‬ ‫ހަވާލު ކުރާކަށް އެއަށްވުރެ ވަކިން ރަނގަޅު ބޭފުޅެއް އަޅުގަނޑަކަށް މިވަގުތު ހަމަ‬

‫ޖަމިއްޔާ "އެކުވެރިންގެ ގުޅުން" ގެ ފަރާތުން ބޭއްވި ކުއްލި މައުޟޫއަށް‬

‫ގައިމުވެސް ނުވިސްނެއެވެ‪.‬‬

‫ދެއްކުމުގެ މުބާރާތުގައި އަޅުގަނޑާ ލައްވާލި މައުޟޫއަކީ "ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ‬

‫ނަމަވެސް ރީކޯ މޫސަ ފަދަ ބޭފުޅުން އެމްޑީޕީ ސްޓޭޖަކަށް‬

‫ ‬

‫ހައްދަވައިގެން‪ ،‬ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ހައިސިއްޔަތު ހޯއްދަވައިގެން‬

‫ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު"‬

‫ވިދާޅުވާ‬

‫ވާހަކަ‬

‫މި މައުޟޫއެވެ‪ .‬އުމުރުން އެންމެ އެގާރަ އަހަރު ވުމުން‬

‫އެވަގުތު އަޅުގަނޑަށް ވިސްނުނީ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރަކީ ބަޑި ކަމަށެވެ‪.‬‬

‫ދެކޮޅު ނުޖެހޭ ވާހަކަތަކުން ކުރިޔަށް އޮތް ޖީލުތަކުގެ ވިސްނުން ހަލާކުވުން ނޫން‬

‫އެހެން ކަމުން ބަޑީގެ ނުރައްކަލާމެދު ފަސް މިނެޓް ވަންދެން އަޅުގަނޑު ވާހަކަ‬

‫ކަމެއް ނުވާނެއެވެ‪.‬‬

‫ދެއްކީމެވެ‪ .‬އެ ދުވަސްވަރު ސްކޫލްގެ ހެޑްމާސްޓަރަކީ މަޝްހޫރު އަބްޖީއެވެ‪.‬‬

‫ ‬ ‫ދިފާއުގައި‪،‬‬

‫ރާއްޖޭގައި މިވަގުތު އޮތް އަދުލު އިންސާފުގެ މުއައްސަސާގެ‬ ‫އެއީ މާ ހަރުދަނާ މުއައްސަސާއެކޭ އަޅުގަނޑު ދަންނަވަނީއެއް‬

‫ބުއްދީގެ ބޭނުން ނުކުރައްވައި ވަގުތީ ޖަޒުބާތުގެ‬

‫އަޅުގަނޑު ވާހަކަ ދެއްކިއިރު އަބްޖީ އިންނެވީ ހިނިފުޅުވަޑުވައިގެންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އެއްޗަކީ އިންސާނާގޭ ދޫކަން އެނގުނީ ފަހުންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ރީކޯ މޫސައާ ގާސިމާ ޔާމީނުވެސް އެ ބޭނުން ކުރައްވަނީ އެއްކަލަ‬

‫ނުރައްކާތެރި ދުލެވެ‪ .‬ރައީސް ނަޝީދުވެސް އެމްޑީޕީގެ އާންމު ޖަލްސާއެއްގައި‬

‫އަޅަކަށް ވެއްޖެނަމަ ރީކޯ މޫސައާ ޔާމީނަށް ވެސް އަދި‬

‫އިހަކަށްރޭ މިފަދަ ވާހަކައެއް ދެއްކެވިއެވެ‪ .‬މިހާރު ދިމާވެފައިވާ ސިޔާސީ މައްސަލަ‬

‫ގާސިމާ ރައީސް ނަޝީދަށްވެސް ޖެހިވަޑައިގަންނަވާނީ‬ ‫އަޅުގަނޑަށް ޖެހުނު ހާލެވެ‪.‬‬

‫ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރަކީ ބަޑި ނޫންކަމާއި އެ‬

‫ހައްލު ކުރެއްވުމަށްޓަކައި ޗާޓުން އެތެރޭގައި އެކަން ނުވެއްޖެނަމަ "ޗާޓުން‬ ‫ބޭރު"ގައިވެސް އެކަން ކުރައްވާނެ ކަމަށް ރައީސް ނަޝީދު ވިދާޅުވިއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މައުމޫނު ރާއްޖޭގައި ‪ 30‬އަހަރު ވަންދެން ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމެއް‬

‫ކުރެއްވެވިއިރު ޗާޓުން އެތެރޭގައި އުޅުއްވީ ކިތައް ސިކުންތުގައި ކަމެއް‬ ‫އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެއެވެ‪ .‬ފުރަތަމަ ހުވާ ކުރެއްވެވީވެސް ހަތިޔާރު ހިއްޕަވައިގެން‬

‫ނޫނެވެ‪ .‬އެ މުއައްސަސާގައި ބައިވަރު މައްސަލަތައް އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬ނަމަވެސް‬ ‫އެ މުވައްސަސާގެ އަގުވެއްޓޭ ގޮތަށް "ރައްޔިތުންގެ ކޯޓޭ" ވިދާޅުވެ ވާހަކަ‬ ‫ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށެވެ‪ .‬އެފަދަ ބަސްތައް‬

‫ދެއްކެވުމުން އެ ބަދުބަސް ރައްދުވަނީ‬

‫ވިދާޅު ނުވެވެސް މިހާރު ދިމާވެފައިވާ ސިޔާސީ ހަނގުރާމައިގައި އެމްޑީޕީއަށާއި‬ ‫ރީކޯމޫސައަށް ކާމިޔާބު ހޯއްދެވިދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މިހާރު ވެރިކަމަށް ކުރިމަތިލައްވައިގެން އުޅުއްވާ ޔާމީނު އަބްދުލް‬

‫ގައްޔޫމުވެސް ޖަލްސާއެއްގައި ކުރީ ރެއަކު ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން ރައީސް‬

‫ޗާޓުން ބޭރުގައި ކަމަށް ބުނެއުޅެއެވެ‪.‬‬ ‫ނަމަވެސް ދުވަހަކުވެސް ޗާޓުން ބޭރުވާ ވާހަކައެއް‬

‫ ‬

‫ފާޅުގައި މައުމޫނު‬

‫ނުދައްކަވައެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ރައީސް ނަޝީދަށްވެސް ކަންކަން ހައްލު ކުރެއްވުމަށް ބައެއްފަހަރު‬

‫ޗާޓުން ބޭރުވެ ވަޑައިގަންނަވަންޖެހި ވަޑައިގަތަސް އެފަދަ ބަސްތައް ދުލުން ވިދާޅު‬ ‫ނުވުން‬ ‫ ‬

‫މާބުއްދުވެރިކަމަށް އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ‪.‬‬ ‫ބުއްދީގެ ބޭނުން ނުކުރައްވައި ވަގުތީ ޖަޒުބާތުގެ އަޅަކަށް‬

‫ނަޝީދު ވާހަކަފުޅު ދައްކަވާ ރާގަށް ހަޖޫ ޖައްސަވާ އެ ލެއްވެވި އަޑުފުޅުން‬

‫ވެއްޖެނަމަ ރީކޯ މޫސައާ ޔާމީނަށް ވެސް އަދި ގާސިމާ ރައީސް ނަޝީދަށްވެސް‬

‫ބޭޒާރުވީ ނަޝީދެއް ނޫނެވެ‪ .‬ފެންވަރު ދަށް އެ އަމަލުން ހާމަވެގެން ދިޔައީ‬

‫ޖެހިވަޑައިގަންނަވާނީ އަޅުގަނޑަށް ޖެހުނު ހާލެވެ‪ .‬ފުއްޕާފައި ސްޓޭޖަށް އަރާ ހެއްވާ‬

‫ޔާމިނުގެ ކިބައިގައި ގައުމުގެ ވެރިކަމާއި އެކަށީގެންވާފަދަ ކެތްތެރިކަމާ ދުރޫސުލް‬

‫ވާހަކަތަކެއް ދެއްކުމުން ތިރީގައި ބައްލަވަން އިންނަވާ ހެޑްމާސްޓަރުގެ މޫނުމަތިން‬

‫އަހުލާގު ނެތްކަމެވެ‪.‬‬

‫ފާޅުގައިވެސް‬

‫އަދި ސިއްރުގައިވެސް ޣީބަ ބުނުމަކީ‬

‫ފާޅުވާނީ މަލާމާތުގެ ހިނިތުންވުމެކެވެ‪.‬‬

‫ދީނުގައި ހަރާން ކަމެކެވެ‪ .‬ޔާމީނުގެ އެ އަމަލުން ވެއްޓުނީ ހަމަ ޔާމީނުގެ އަގެވެ‪.‬‬

‫‪9‬‬


‫ދިޔަ ތިކި‬

‫އަބްދުﷲ ފާރޫގު ހަސަން‬

‫އެންމެ ބޮޑު ނިކަމެތިކަން‬ ‫ ‬

‫ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ޤިޔާމަތާ ބެހޭގޮތުން ވަޙީކުރައްވައިފައި‬

‫ވެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ނެތީ ކޮން ބައެއް ކަމެވެ‪ .‬ނުސީދާގޮތުން މިކުރައްވާ އިމްތިޙާނުން ފާސްވާ މީހުންނަކީ‬ ‫ސީދާ ކުރެވޭ އިމްތިޙާނުން ފާސްވާނެ މީހުންނެވެ‪.‬‬

‫"ކަންތައްތައް ބޮޑުވެދާ ދުވަސް (އެބަހީ‪ :‬ޤިޔާމަތް ދުވަސް)‬

‫ ‬

‫އެންމެ ބޮޑު ހެޔޮކަމަކީ އިޢުތިރާފުވުމެވެ‪ .‬މިދުނިޔޭގައި ކުރެވެމުންދަނީ‬

‫ހަނދުމަ ކުރާށެވެ! (އެދުވަހުން) އެއުރެންނަށް ސަޖިދަކުރުމަށް‬

‫އެއިމްތިޙާނެވެ‪ .‬މިދުނިޔޭގައި މާތްﷲ އިންސާނާގެ ލޯމައްޗަކަށް ސީދާ‬

‫ގޮވައިލައްވާނެތެވެ‪ .‬ފަހެ‪ ،‬އެއުރެންނަކަށް (އެކަމަކަށް) ކުޅަދާނަވެގެނެއް‬

‫ހާމަވެވޮޑިއެއްނުގަންނަވައެވެ‪ .‬ނަމަވެސް މާތްﷲ އިންސާނާއަށް ވަނީ އޭގެ ބާރުގައި‬

‫ނުވާނެތެވެ‪( .‬އެއުރެން ތިބޭހުށީ)‬

‫ޣައިބުގައިވާ ކަލަކު އޮޅުންފިލުވައިގަނެވޭފަދަ ބުއްދިއަކާއި‬

‫އެއުރެންގެ ލޯތައް ތިރިވެ‪ ،‬އެއުރެންގެ‬

‫ވިސްނުމެއް ދެއްވައިފައެވެ‪ .‬އެބުއްދިއާއި ވިސްނުމުގެ‬

‫މައްޗަށް ނިކަމެތިކަން ވެރިވެފައެވެ‪ .‬ހަމަ‬ ‫ކަށަވަރުން އެއުރެން ސަލާމަތުން ތިބި އިރު‪،‬‬ ‫ސަޖިދަކުރުމަށް ގޮވައިލައްވާ ކަމުގައި ވިއެވެ‪.‬‬ ‫ފަހެ‪ ،‬މި ޤުރްއާން ދޮގުކުރާ މީހުން ކަލޭގެފާނު‬ ‫ތިމަން ރަސްކަލާނގެއަށް ދޫކޮށްލައްވާށެވެ‪.‬‬ ‫އެއުރެންނަށް ނޭނގޭގޮތުން (ޢަޛާބުގެ ތެރެއަށް)‬ ‫ތިމަން ރަސްކަލާނގެ‪ ،‬އެއުރެން ނިކަން ހުރެ‬ ‫ގެންދަވާ ހުށީމެވެ‪".‬‬ ‫ ‬

‫ޤިޔާމަތް ދުވަހުން ޣައިބުގެ‬

‫ފަރުދާ ކެހިގެންދާ ހިނދު އަރަހުށި‬ ‫މާތް ﷲ އެކަލާނގެ ރަސްވަންތަކަމާއި‪،‬‬ ‫ގަދަކީރިތިވަންތަކަމާއިގެން‬ ‫ކަޝްފުވެވޮޑިގަންނަވާނެއެވެ‪ .‬އެވަގުތު މާތްﷲ‬ ‫އަށް ސަޖިދައަށް ތިރިވެވޭ މީހުންނަކީ‬ ‫ސަލާމަތްކަން ލިބޭނެ މީހުންނެވެ‪ .‬ސުވަރުގެ‬ ‫ވެއްދެވޭނެ މީހުންނެވެ‪ .‬މާތްﷲ އަށް‬ ‫ސަޖިދަނުކުރެވޭ މީހުންނަކީ ޢަޛާބު ޙައްޤު‬

‫"‬

‫ބާރުގައި ވަންހަނާގައި ވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެ ރަސްކަންފުޅު‬

‫އެންމެ ބޮޑު ހެޔޮކަމަކީ‬ ‫އިޢުތިރާފުވުމެވެ‪ .‬މިދުނިޔޭގައި‬ ‫ކުރެވެމުންދަނީ އެއިމްތިޙާނެވެ‪.‬‬ ‫މިދުނިޔޭގައި މާތްﷲ‬ ‫އިންސާނާގެ ލޯމައްޗަކަށް ސީދާ‬ ‫ހާމަވެވޮޑިއެއްނުގަންނަވައެވެ‪ .‬ނަމަވެސް‬ ‫މާތްﷲ އިންސާނާއަށް ވަނީ‬ ‫އޭގެ ބާރުގައި ޣައިބުގައިވާ ކަލަކު‬ ‫އޮޅުންފިލުވައިގަނެވޭފަދަ ބުއްދިއަކާއި‬ ‫ވިސްނުމެއް ދެއްވައިފައެވެ‪.‬‬

‫ދެކެގަތުމަށްޓަކައެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އަރަހުށި މާތްﷲ މިދުނިޔޭގައި އެކަލާނގެ ޖަލްވާ‬

‫ދައްކަވަނީ ކާއިނާތުގެ ސިފައިގައެވެ‪ .‬އެކަލާނގެ‬ ‫ކަލާމްފުޅު އިޢުލާން ކުރައްވަނީ ޙަޤީޤަތް ފާޅުކުރެއްވުމުގެ‬ ‫ސިފައިގައެވެ‪ .‬މިފަދަ ވަގުތުތަކުގައި އިންސާނާ‬ ‫ސާބިތުކޮށްދޭން ޖެހޭނީ އޭނާގެ މަޢުރިފާވެރިކަމެވެ‪.‬‬ ‫އޭނާ ޙައްޤުގެ ނިޝާންތަކުން ކަލާނގެ ރަސްކަންފުޅު‬ ‫ސިފަކުރާން ޖެހެއެވެ‪ .‬އޭނާ ތެދުމަގަށް ގޮވައިލެވޭ‬ ‫ގޮވައިލުމުގެ ތެރެއިން އެކަލާނގެ ބަސްފުޅު އަޑުއަހާން‬ ‫ޖެހެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މި ދުނިޔޭގައި ތެދުމަގަށް ދެވޭ ދަޢުވަތަށް‬

‫އިއުތިރާފު ނުވާ މީހާ ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފުސު‬ ‫އެހުށަހަޅަނީ ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލަކަށެވެ‪ .‬ސާދާ‬ ‫މާނައެއްގައި ދަންނަވާނަމަ އޭނާ ޤަބޫލުނުކޮށް އެ‬ ‫ރައްދުކޮށްލަނީ ހަމައެކަނި ތެދުމަގަށް ގޮވައިލެވުނު‬ ‫ގޮވައިލުމެއް ނޫނެވެ‪ .‬އަދި ކީއްތޯއެވެ! އޭނާ ޤަބޫލުނުކޮށް‬

‫ކަމުގައި ބެލެވޭނެ މީހުންނެވެ‪ .‬އެބައިމީހުންގެ‬

‫އެދޫކޮށްލީ ޚުދު މާތްﷲ ގެ ޒާތުފުޅެވެ‪ .‬އެފަދަ‬

‫ޖާގަޔަކަށް ވާނީ ނަރަކައެވެ‪ .‬ޖަހަންނަމައެވެ‪.‬‬

‫މީހަކަށް ޤިޔާމަތް ދުވަހުން އޭނާގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ‬

‫ ‬

‫ރަސްކަންފުޅަށް ސަޖިދަކުރުމުގެ ތައުފީޤެއް ނުލިބޭނެއެވެ‪.‬‬

‫ޤިޔާމަތް ދުވަހުން މާތްﷲ އަށް‬

‫ސަޖިދަކުރެވޭނީ މިދުނިޔޭގައި ޙައްޤުގެ ކުރިމަތީގައި ބޯލެނބި މީހުންނަށެވެ‪.‬‬

‫ޝައްކެއް ނެތެވެ‪ .‬ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ އެކަލާނގެ ރަސްވަންތަކަމާއި‬

‫މިދުނިޔޭގައި ޙައްޤު ފާޅުވުމަކީ މާތްﷲ ގެ ކަލާމްފުޅު ފާޅުވުމެވެ‪ .‬މިގޮތުން‬

‫ގަދަކީރިތިވަންތަކަމާއެކު ފާޅުވެވޮޑިގަތުމުން އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި ސަޖިދަކޮށް‬

‫އަރަހުށި މާތްﷲ އެކަލާނގެ ކަލާމްފުޅު ފާޅުކުރެއްވުމުގެ ޒަރީޢާއިން‬

‫އެކަލާނގެ ކައުވަންތަކަމަށް އިއުތިރާފުވާން ނުލިބުމަށްވުރެ ބޮޑު ނިކަމެތިކަމެއް‬

‫ބައްލަވައިވޮޑިގަންނަވަނީ އެކަލާނގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ބޯލަނބަން ތައްޔާރަށް‬

‫ނޯންނާނެއެވެ‪.‬‬

‫ތިބީ ކޮން ބައެއް ކަމެވެ‪ .‬އެކަލާނގެ ރަސްކަންފުޅަށް ބޯލަނބަން ތައްޔާރަށް‬

‫‪8‬‬


‫ފަށައިފިއެވެ‪ .‬މި ހަރަކާތަކީ މިހާތަނަށް މަސްރަހުގައި ތަމްސީލުވެދިޔަ ކަންކަމަށް‬

‫އެ ބަސްތައް އެމީހުންނަށް ދަސްކޮށްދިން މީހުންނާ ދިމާއަށް އެބަހުން‬

‫ވުރެ‪ ،‬ބަހުރުވައިގައި ގަދަފަދަކަން އެކުލެވޭ ހަރަކާތެކެވެ‪ .‬މި ހަރަކާތުގައި‬

‫އެއްޗެހިގޮވަން މަގުތަކަށް ނުކުމެއެވެ‪ .‬ތިމާގެ އަތުން ފޭހުނު އިލޮށިގަނޑު ތިމާގެ‬

‫މައިގަނޑު ކަމަކަށް އޮންނަނީ ސާދާބަހުން ބުނާ ނަމަ ރުޅި ބޭލުމެވެ‪ .‬ރުޅި‬

‫ލޮލަށް ހެރެއޭ ބުނާ ބުނުމާ އެއްގޮތް ވެފައެވެ‪ .‬މިއިން ލިބެން އޮތް އިބުރަތަކީ‬

‫ބާލާއިރު ބޭލިގެންދާ އެހެން އެއްޗެއް ވެސް އެބަ ފެނެއެވެ‪ .‬އެއީ ތިމާގެ‬

‫މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން އެއްވެސް ބަޔަކަށް ދަށު ދަރަޖައިގެ އަމަލުތަކެއް‬

‫ފޭރާމެވެ‪ .‬ގައުމުގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާމެވެ‪ .‬ފޭރާން ބޭލި ތިމާއާއި ތިމާގެ ގައުމު‬

‫ދަސްކޮށްދީފިނަމަ އެމީހުން އެ އަމަލުތައް އަޅުގަނޑުމެންނާ ދެކޮޅަށް‬

‫އޮރިޔާން ވަމުން މިހިރަ ދަނީއެވެ‪.‬‬ ‫ރުޅިއައިސްގެން ކެކިކެކި ހުރެ‪ ،‬ތަންދޮރު‬ ‫ކުޑަވެފައިވާ ހާލު ފިސާރި މިނިވަންވެގެން‬ ‫ވާހަކަދައްކާއިރު ހާމަވާ އިތުރު ހަގީގަތެއް‬ ‫އެބައޮތެވެ‪ .‬އެއީ ތިމާގެ ހަގީގަތެވެ‪.‬‬ ‫އެކަންވާރަކުން ތިކިޖަހާނީ އެކަންވާރެއްގެ‬ ‫އެތެރޭގައި ހުންނަ އެއްޗަކުން ކަމަށް‬ ‫ބުނާ ބުނުމުގެ ތެދުކަމެވެ‪ .‬ރައްޔިތުންގެ‬ ‫ހައްގުތައް ކޮނޑަށް ލައިގެން ތެދުވެ‬ ‫ހައްގަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރާ ކަމަށް‬

‫ބޭނުންކުރާނެކަމެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ސިޔާސީ‬

‫އިސްލާހީ ހަރަކާތޭ ކިޔުނު ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި‬ ‫ބޭނުންކުރަން ފެށި ހުތުރު ބަސްތަކާއި ދަށު ދަރަޖައިގެ‬ ‫ސުލޫކުތައް މިހާރު މިވަނީ އާންމު މުޖުތަމައަށް‬ ‫ނުކުމެފައެވެ‪ .‬ދިވެހި ބަސް "ހައްޔަރުން ނެއްޓި"ގެން‬ ‫ދިޔައިރު ބޭ އަދަބީ ބަސްތަކާއި ބޮޑުފާރުން ބޭރުގެ‬ ‫އަޚުލާގު މިވަނީ މީޑިއާގައި ވެސް އާންމު ވެފައެވެ‪.‬‬

‫ހަރަކާތްތައް ހިންގާ އެންމެން މިކަމާ‬ ‫ވިސްނައި މުޅި ގައުމު ހަމަމަގަށް އަޅުވަން‬ ‫ވެއްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫ ދިވެހި ގައުމު މިނިވަން ކަމުގެ އާ‬ ‫އަހަރަކަށް މަރުހަބާ ކިޔާއިރު ގައުމުގެ‬ ‫ހަގީގަތްތައް ދެނެގަނެ ދެރަކޮށް ހުރި‬ ‫ކަންކަން ރަނގަޅުކޮށް ގައުމުގެ އުނިކަން‬ ‫ފޫބައްދައި އަތް ނުފޯރާ ތަކެތި އަތްފޯރާފަށް‬ ‫ގެނެސް އަގު ބޮޑު ތަކެތި ހަމައަގަށް‬

‫ބުނެ އެހެން މީހުންނަށް ތަންދޮރު ނޭނގޭ‬

‫ގެނެސް ތަހުޒީބު މުޖުތަމައެއްގެ މައްޗަށް‬

‫ކަމަށް ބުނާ މީހުންގެ ހަގީގީ ސޫރަ މި‬

‫ބިނާވެފައިވާ ގައުމަކަށް މި ގައުމު ހެދުމުގެ‬

‫ވާހަކަތަކުން ފެންނަމުން އެބަދެއެވެ‪ .‬އެމީހުންގެ ސިކުނޑީގެ ހާލަތު ބަޔާންވެ‬

‫ހައްގުކަން އެންމެ ބޮޑީ ގައުމު އިސްލާހު ކުރަން ނުކުތް މީހުންނަށެވެ‪.‬‬

‫ފާޅުވަމުން އެބަދެއެވެ‪ .‬މިކަންކަމަކީ ސީރިއަސް މައްސަލައެކެވެ‪ .‬ގައުމުގެ‬

‫ރައްޔިތުންނަށްޓަކައި ގައުމުގެ ކަންކަން އިސްލާހުކުރަން ބޭނުންވާ ބަޔަކު ނަމަ‬

‫ހުންގާނުން ހެޔޮ ދިމާއަށް މިސްރާބު ހިފަން ތިބި މީހުން މި ހަދަނީ ބޮޑު‬

‫އެމީހުން ގައުމުގެ މޫނު ހުތުރުވާ ހުރިހައި ކަމަކުން ގައުމު ސަލާމަތްކޮށްދޭން‬

‫ގޯހެކެވެ‪.‬‬

‫ޖެހޭނެއެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫ރާއްޖޭގެ އިސްލާހީ ހަރަކާތޭ ކިޔުނު ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި‬

‫ ‬

‫މިނިވަން ދުވަހާ ގުޅިގެން ގައުމަށް ކޮށްދޭ ކަމެއްގެ ގޮތުން މިފަހަރު‬

‫ބޭނުންކުރަން ފެށި ހުތުރު ބަސްތަކާއި ދަށު ދަރަޖައިގެ ސުލޫކުތައް މިހާރު‬

‫ގައުމުގެ އަނގަ ރީތިކުރެވޭތޯ ބަލަމާ ހެއްޔެވެ؟ ގައުމުގެ އަނގަ ހަޑިވެފައި‬

‫މިވަނީ އާންމު މުޖުތަމައަށް ނުކުމެފައެވެ‪ .‬ދިވެހި ބަސް "ހައްޔަރުން ނެއްޓި"ގެން‬

‫މިވަނީ މާ ބޮޑަށެވެ‪ .‬މަންމަމެން ބުނިގޮތަށް ހަމަ އެކަނި އަނގަ ދޮވެގެން‬

‫ދިޔައިރު ބޭ އަދަބީ ބަސްތަކާއި ބޮޑުފާރުން ބޭރުގެ އަޚުލާގު މިވަނީ މީޑިއާގައި‬

‫ތާހިރު ވެވޭ ވަރަށްވުރެ ގައުމުގެ އަނގަ މާ ހަޑިއެވެ‪ .‬އެންމެ ކުޑަމިނުން‬

‫ވެސް އާންމު ވެފައެވެ‪ .‬އޭރު ހަޑިހުތުރު ކަންތައް ކުރި މީހުންގެ ފަރާތުން‬

‫ވެސް އެކީ އެކައްޗަށް ބައްތިރީސް ދަތް ހިމެނޭ ގޮތުން މުޅި ގައުމު ދަތް‬

‫އެކަން ދަސްކުރި މީހުން މިހާރު ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އެ މީހުން މިހާރު ތިބީ‬

‫އުނގުޅުވަން ވެއްޖެއެވެ‪.‬‬


‫"ޒިންމާ ވާނީ މިގަޑި ގަނެފައިވާ ފަރާތުން"‬

‫ގައުމު ދަތް އުނގުޅުވުން‬ ‫މުހައްމަދު އާމިރު ފަރެސް‬ ‫ ‬

‫ދިވެހިންނަށް ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ލިބި ދިވެހިންގެ އަނގަތައް‬

‫ކުއްޖަކަށް ނޭނގި ނަމަވެސް ހަޑި ހުތުރު ބަހެއް ބޭނުން ކުރެވިއްޖެ‬

‫ނަމަ އެ އަޑު އިވޭ ބެލެނިވެރިން ބުނަނީ އަވަހަށް އަނގަ ދޮންނަން ދާށެވެ‪.‬‬

‫ހުޅުވިގެން ދިޔައިރު މުޖުތަމުގެ އެކިއެކި ފަރާތްތަކުގެ ބޮލުގައި އެޅިފައިވާ‬

‫ދަރިން ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލި މައިން ބަފައިން އަދާ ހަމައަށް‬

‫އިޖުތިމާއީ ޒިންމާ އެމީހުން ހަނދާން ނައްތައިލައިފައިވާކަން ކަށަވަރެވެ‪.‬‬

‫ދިވެހި ޖީލުތައް ބައްޓަން ކުރީ މި އުސޫލުގެ ތެރޭގައެވެ‪ .‬އަނގައިން ހުތުރު‬

‫އެމީހުން މުޖުތަމައުގެ ސަފުތައް ރޫޅައިފިއެވެ‪ .‬އެމީހުން ޑިމޮކްރަސީ ރަށްމެދު‬

‫ބަހެއް‪ ،‬ހަޑި އެއްޗެއް ބޭރުވެއްޖެ ނަމަ އޭގެ ސަބަބުން އަނގަ ހަޑި މުޑުދާރު‬

‫ކޮށްފިއެވެ‪ .‬އެމީހުން މިގައުމުގެ އާންމު އަޚުލާގު މުގުރައިފިއެވެ‪ .‬ގާނޫނުގެ‬

‫ވެއްޖެ ކަމަށް ބަލައި އަނގަ ދޮއްވަނީއެވެ‪ .‬ސައެންސްގެ ހަމަތަކުން ބަލާއިރު‬

‫ކުރިމަތީގައްޔާއި މުޖުތަމައުގެ ކުރިމަތީގައި ޒިންމާ ވާނީ "މިގަޑި ގަނެފައިވާ‬

‫މިއީ ކޮންމެ ފަދަ ކަމަކަށް ވިޔަސް ތަރުބިއްޔަތުގެ ވިސްނުމަކުން ބަލާއިރު މީގައި‬

‫ފަރާތުން" ކަމަށް ބުނެ އެއްބަޔަކު އެމީހުންގެ ޒިންމާއިން ބަރީއަ ވެއްޖެއެވެ‪.‬‬

‫އިބްރަތަކާއި ހިކުމަތެއް ވެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ ‬

‫ދިވެހި މިނިވަންކަމަށް ‪ 45‬އަހަރު ފުރޭ މުނާސަބަތުގައި ގައުމަށް‬

‫ލިބިފައިވާ ގާނޫނުއަސާސީއިން ލިބިދިން ހައްގުތަކުގެ ބޭނުން ހިފައި މިގައުމުގެ‬ ‫ބޮޑުންގެ އަނގައިން‬

‫ނިކުންނަމުންދާ ބަސްތަކަށް‬

‫ބަލާއިރު އެމީހުންގެ‬

‫ތަރުބިއްޔަތުގައި‬

‫އިސްވެ ދެންނެވި‬ ‫އިބްރަތާއި ހިކުމަތް ބޭނުން‬ ‫ކުރެވިފައިވާ ގޮތާ މެދު‬ ‫ސުވާލު އުފެދެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ގައުމާއި ރައްޔިތުންގެ ނަމުގައި އަޑު އުފުލާ އެތައް ބަޔަކު‬

‫މުޖުތަމައުގެ އާންމު މިންގަނޑުން ނެއްޓިގެންފިއެވެ‪ .‬އިންސާނީ ކަރާމަތާއި‬ ‫މުޖުތަމައުގެ ހަމަޖެހުމާއި ގައުމުގެ އާންމު އަޚުލާގަށް އެމީހުން އިހުމާލު‬ ‫ވެއްޖެއެވެ‪ .‬ގާނޫނީ އެއްވެސް ބުރަދަނަކަށް ބެލުމަކާ ނުލައި‬ ‫މީހުނާ ދިމާއަށް އެއްވެސް ބެލުމެއް ނެތި ހިތުހުރިހައި‬ ‫އެއްޗެއް ގޮވަން ފަށައިފިއެވެ‪ .‬ހުތުރު ބަސްތަކާއި މުޑުދާރު‬ ‫އިބާރާތްތަކެވެ‪ .‬ބުއްދީގެ ހަމައަކުން ވަޒަންކުރުމަކާ‬ ‫ނުލައެވެ‪ .‬މިގޮތުގައި ކުރިއަށްދާ ސިލްސިލާއަށް އެންމެ‬ ‫ފަހުން އިތުރުވީ ދެ ބޮޅަކީ އެމްޑީޕީގެ‬ ‫ރައްޔިތުންގެ ކޯޓާއި ޑީއާރުޕީގެ‬ ‫ރައްޔިތުންގެ ސުޕްރީމް ކޯޓެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"ކޯޓު" ގެ‬ ‫ނަމުގައި ތަނަކަށް‬ ‫އެއްވެ ހަޑިމުޑުދާރު‬ ‫އިބާރާތުން އެންމެ‬ ‫ބާރަށް އަޑުގަދަކޮށް‬ ‫އެތަނަށް ނުދާ މީހުނަށް‬ ‫ވެސް އިވޭ ވަރަށް‬ ‫އެ އަޑުތައް ފަތުރަން‬


‫ސީނާ އަހުމަދު ޒާހިރުގެ‬

‫ސިކުނޑީގެ ތޫފާން‬

‫ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ ބިދޭސިންގެ މައްސަލަ މިހާރު މިއޮތީ ޤައުމީ‬ ‫މައްސަލައަކަށްވެފައެވެ‪.‬‬

‫މިކަމާއި ގުޅުންހުރި ތަފާތު ފަރާތްތަކުން‬

‫މިކަމާއިމެދު ދެކެނީ ތަފާތު��ޮތްގޮތަށެވެ‪ .‬ބައެއްފަރާތުން ދެކޭގޮތުގައި‬ ‫ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ސަބަބުން ދިވެހިންނަށް ރާއްޖޭގައި ލިބެން‬ ‫ހުންނަ ވަޒީފާތައް ގެއްލެއެވެ‪ .‬އަދި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ޒަރީޢާއިން ރާއްޖެއަށް‬ ‫ލިބޭ ބޭރުފައިސާގެ އާމްދަނީގެ ބޮޑުބައެއް ބިދޭސިންގެ މުސާރައަށް‬ ‫ހޭދަކުރަންޖެހެއެވެ‪ .‬އޭގެ އިތުރަށް ބިދޭސިން ރާއްޖޭގައި ތިބޭއިރު‬ ‫ކެއުންބުޔުމަށްވެސް ވަރަށް ބޮޑު ޚަރަދެއްކުރަންޖެހެއެވެ‪ .‬ރާއްޖެއަކީ‬ ‫ކާބޯތަކެތިވެސް އެތެރެކުރާ ޤައުމަކަށްވުމާއިއެކު ބިދޭސިންނަށް ކުރަންޖެހޭ މި‬ ‫ޚަރަދުވެސް ކުރަންޖެހެނީ ބޭރު ފައިސާއިންނެވެ‪.‬‬ ‫އަނެއްބައަކު ބުނާގޮތުގައި ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިން ރާއްޖެއިން‬ ‫ފޮނުވާލައިފިނަމަ ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު އިނދަޖެހޭނެއެވެ‪ .‬ތަރައްޤީގެ‬ ‫މަސައްކަތްތަކަށް ހުއްޓުން އަރާނެއެވެ‪ .‬އަދި މިހާރު ހިނގަމުންދާ ތަރައްޤީގެ‬ ‫މަސައްކަތްތައްވެސް ހުއްޓޭނެއެވެ‪ .‬މަސައްކަތްތައްކުރާނެ ދިވެހިން‬ ‫ނުލިބޭނެތީވެއެވެ‪ .‬ގިނަ ބިދޭސިން މަސައްކަތްކުރާ ވަޒީފާތަކަކީ ދިވެހިންނަށް‬ ‫އަދާކުރެވިދާނެ ވަޒީފާތަކެކެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް އެކިއެކި ސަބަބުތަކާއިހުރެ‬ ‫ދިވެހިން އެ ވަޒީފާތަކާއި ކުރިމަތިނުލަނީއެވެ‪ .‬ބިދޭސިން މަސައްކަތްކުރާ‬ ‫ބައެއް ވަޒީފާތަކަށް ދިވެހިން ނުދިއުމުގެ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި މުސާރަ‬ ‫ކުޑަވުން ވެސް ހިމެނެއެވެ‪ .‬ބިދޭސިން މަސައްކަތްކުރަނީ ރާއްޖޭގެ‬ ‫ނިސްބަތުން ކުޑަ މުސާރައަކަށެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް އެ މުސާރައަށް ލިބޭ‬ ‫ޑޮލަރު އެމީހުންގެ ޤައުމުގައި މާރުކުރުމުން ވަރަށް ބޮޑުއެއްޗަކަށް ވެގެންދެއެވެ‪.‬‬ ‫އެތަންތާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ހުންނަގޮތުން އެ ލިބޭ މުސާރައިން‬ ‫ކޮންމެދުވަހެއްގެ ބޭނުންތަކަށް ޚަރަދުކުރުމަށް ފަހު ކޮންމެވެސް މިންވަރެއް‬ ‫ފަހަށް ރައްކާކުރެވޭކަމަށް ވެސް ވެއެވެ‪.‬‬ ‫މިދެންނެވުނުކަންތައްތަކުގެ އިތުރަށް ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންގެ‬ ‫އާ މައްސަލައެއްވެސް މިހާރު ކުރިމަތިވެއްޖެއެވެ‪ .‬ސަރުކާރުން‬ ‫ކަނޑައަޅުއްވާފައި އޮންނަ ޤަވައިދާ ޚިލާފަށް ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ‬ ‫ބިދޭސިން ގިނަވުމެވެ‪ .‬ރާއްޖެއަކީ ޖަޒީރާ ޤައުމަކަށްވުމާއިއެކު ރާއްޖެއާއި‬ ‫ގުޅިފައިވާ ފަސްގަނޑަކުން ބިދޭސިން ރާއްޖެ އަށް އައުމުގެ ޖާގައެއް‬ ‫ނެތެވެ‪ .‬ރާއްޖެ އަށް އެތެރެވާ ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިން ރާއްޖެ އަށް‬ ‫އެތެރެވަނީ ވައިގެ މަގުންނެވެ‪ .‬މިހެންވުމާއިއެކު އެމީހުންނަށް ވާނުވާގޮތް‬ ‫ނޭނގުމުގެ ޒިއްމާ އުފުލަންޖެހެނީ ސަރުކާރުގެ ކަމާއިބެހޭ އިދާރާއިންނެވެ‪.‬‬ ‫ބޭރުޤައުމުތަކުގައި ވެސް ތަފާތު މަސައްކަތްތަކަށް އަންނަ ބިދޭސިން ޤައުމަށް‬ ‫އައުމަށް ހުއްދަދޫކުރެވޭ ހިސާބުން‪ ،‬އެމީހުންނަށް ވާނުވާގޮތްބެލުމުގެ ނިޒާމެއް‬ ‫ހަމަޖެހެއެވެ‪.‬‬ ‫ފަހަކަށް އައިސް ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތުގެ އެންމެ ބޮޑު‬ ‫މައްސަލައަކަށްވެފައި އޮތީ ޤަވައިދާއި ޚިލާފަށް މަސައްކަތްކުރާ ބިދޭސިން‬ ‫އަނބުރާ ރަށަށް ފޮނުވާލުމުގެ މައްސަލައެވެ‪ .‬އެހާ ގިނަ އަދަދެއްގެ މީހުން‬ ‫އެއްފަހަރާ އަނބުރާ ރަށަށް ފޮނުވާލުމަކީ މާލީގޮތުން ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ‬ ‫އިދާރާއަށް އުފުއްލެވޭވަރުގެ ބުރައަކަށް ނުވަނީއެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް މިޙާލަތަކީ‬ ‫ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއިން އުފެއްދެވި ޙާލަތެކެވެ‪ .‬ތެދުފުޅެކެވެ‪ .‬މި‬ ‫ޙާލަތު މިސަރުކާރަށް ވާރުތަވީ ކުރީގެ ސަރުކާރުންނެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް‬ ‫މިޙާލަތު ރަގަޅުކުރުމަށް މިސަރުކާރުންވެސް މިއަދާ ހަމައަށް މާބޮޑުކަމެއް‬

‫ކުރެއްވިފައެއްނެތެވެ‪ .‬ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ ބިދޭސިން ބެލެހެއްޓޭނީ‬ ‫ބިދޭސިން މަސައްކަތްކުރުމާއި ބެހޭ ރަގަޅު ނިޒާމެއް އޮވެގެންނެވެ‪.‬‬ ‫ޤާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރާ ދާއިރާތަކުން "އަމާ ބުނީތީ ފަރަށްދާ" އުޞޫލުން‬ ‫ކަންތައް ކުރުން ހުއްޓާލައިގެންނެވެ‪.‬މަންމަ ބުނީ ފަރަށްދާށެވެ‪ .‬ބޮލިހިލާކަށް‬ ‫ނުބުނެއެވެ‪ .‬ޤަވައިދާ ޚިލާފަށް މަސައްކަތްކުރާ ބިދޭސިން މަސައްކަތްހޯދުމަށް‬ ‫މަޖީދީމަގުގެ ދުވާރުގެ ވަކިހިސާބެއްގައި އިށީދެގެންތިބޭއިރު ތަންފީޒީ‬ ‫ދާއިރާތަކުގެ މީހުން ފިޔަވައި މާލޭގައި އެމަގުން އޭރު ދަތުރުކުރި އެންމެނަށް‬ ‫އެމީހުންނަކީ ޤަވައިދާ ޚިލާފަށް މަސައްކަތް ހޯދަންއުޅޭ މީހުންކަން‬ ‫އެނގުނުއިރެއްވެސް ދިޔައެވެ‪ .‬ތަންފީޒީ ދާއިރާގެ މީހުންނަށް ކަނޑައެޅިގެން‬ ‫އެކަމާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް އަންގަވާފައިނުވާތީވެ އެކަން ނުކުރައްވަނީއެވެ‪.‬‬ ‫ރާއްޖެ އަކީ ޖަޒީރާ ޤައުމަކަށް ވުމާއި އެކު ބިދޭސިންގެ‬ ‫ރަޖިސްޓްރީ ބެލެހެއްޓުމުގެ ފަސޭހަތަކެއްވެސް ވެއެވެ‪ .‬ރާއްޖޭގައި‬ ‫މީހުން ދިރިއުޅޭ ކޮންމެ ރަށެއްގެ ރަށުއޮފީހުގައި އެރަށެއްގައި ދިރިއުޅޭ‬ ‫ބިދޭސިންގެ ރަޖިސްޓްރީއެއް އޮންނަންވީއެވެ‪ .‬އަދި ރާއްޖޭގެ އަތޮޅެއްގެ‬ ‫ރަށަކަށް ބިދޭސީއަކު ގެންދިއުމާއި އެކު އެގެންދެވުނުމީހަކު ރަށު އޮފީހުގައި‬ ‫ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވެންވީއެވެ‪ .‬ފަޅުރަށްރަށަށް ގެންދެވޭ މީހުން ރަޖިސްޓްރީ‬ ‫ކުރެވެންވީ އެރަށަކާއި އެންމެކައިރީގައި އޮންނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ‬ ‫ރަށެއްގައެވެ‪ .‬ރަށެއްގައި ރަޖިސްޓްރީ ނުކުރެވޭ ބިދޭސީއެއް އުޅޭނަމަ‬ ‫ރަށު އޮފީހަށް އެކަން އެނގޭނެއެވެ‪ .‬އަދި ވަރަށް ފަސޭހައިން ރަށު‬ ‫އޮފީހުން އެކަން ބެއްލެވިދާނެއެވެ‪ .‬ބިދޭސީއަކު އަތޮޅަކަށް ދާނަމަ އެމީހަކީ‬ ‫މަސައްކަތްކުރުމަށް ހުއްދަ ލިބިގެން ދަތުރުކުރާ މީހެއްކަން އެނގޭނޭ‬ ‫ލިއުމެއް އޮންނަންވީއެވެ‪ .‬މިހާރުވެސް ކޮންމެ ބިދޭސީއެއްގެ އަތުގައި‬ ‫އެމީހަކު މަސައްކަތްކުރާތަނެއްގެ އައިޑީ އޮވެއެވެ‪ .‬އަތޮޅުތަކަށް ދަތުރުކުރާ‬ ‫ބިދޭސިންގެ އަތުގައި މިފަދަ ލިއުމެއްނެތި އަތޮޅުތަކަށް މަސައްކަތްކުރުމަށް‬ ‫ބިދޭސިންނަށް ދަތުރު ނުކުރެވެންވީއެވެ‪ .‬ފަތުރުވެރިކަން ގޮސްފައިނުވާ‬ ‫އަތޮޅަކަށް ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކުރުމަށް ހުއްދައެއް ނެގި ޒަމާނެއްވެސް‬ ‫ދިޔައެވެ‪ .‬މިހެންވުމާއި އެކު ރާއްޖެތެރެ އަށް މަސައްކަތުދާ ބިދޭސީންގެ‬ ‫ހުއްދަ ބެލެހެއްޓުމަކީ އާ އަދި ކުރަން އުނދަގޫކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ‪.‬‬ ‫މީގެ އިތުރަށް ކަމާއިބެހޭ އިދާރާއިން ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ބޯޓުފަހަރާއި‬ ‫އޮޑިދޯނިފަހަރުގައި ދަތުރުކުރާ މީހުންގެ ރަޖިސްޓްރީ ޗެކްކުރެވޭނޭ‬ ‫ނިޒާމެއްވެސް ގައިމުކުރެވެންވީއެވެ‪ .‬ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ގައިމުކުރެވިއްޖެނަމަ‬ ‫ގަވައިދާއި ޚިލާފަށް ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ބިދޭސިން ހޯދުމަށާއި އެމީހުންގެ ރަށަށް‬ ‫އަނބުރާ ފޮނުވާލުމަށް ޚަރަދުކުރެވޭ އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ހޭދަކުރުމުން‬ ‫ސަލާމަތްވެވޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ މި މައުޟޫގައި އަޅުގަނޑު ލިއާ ފުރަތަމަ ފަހަރެއް‬ ‫ނޫނެވެ‪ .‬މި ކޮލަމްގައި ޚިޔާލުދީފައިވާ ބައެއް ކަންތައް ކަމާއިބެހޭ އިދާރާ‬ ‫އިން މިހާރު ތަންފީޒުކުރައްވަން ފައްޓަވައިފި ޚަބަރުވެސް ލިބެއެވެ‪.‬‬ ‫މިކޮލަމްގައި ދަންނަވާފައިވަނީ ބޮޑެތި ބައެއް ޤައުމުތަކުންވެސް ބިދޭސީ‬ ‫މަސައްކަތްތެރިންނާއި މެދު ކަންތައްކުރާ މައިގަނޑު އުޞޫލެވެ‪ .‬ދެއަތް‬ ‫އުރާލައިގެން ތިބެ ޝަކުވާކުރުމަކުން ކަމެއްގެ ހައްލެއް ނުފެންނާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ކަމާއިބެހޭ ފަރާތްތަކަށް މިކަންކަން އެނގިވަޑައިނުގަންނަވަނީކަމަށް ވެސް‬ ‫އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޤަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ‪ .‬ސުވާލަކީ މިކަމުގައި ހަރުދަނާ‬ ‫އުޞޫލެއް ގައިމުނުކުރެއްވުނީ ކީއްވެތޯއެވެ؟‬

‫‪13‬‬


‫ސިއްކަ‬

‫ސިއްކަގޭ މުހައްމަދު ނަސީމު‬

‫ބޮޑު ސޯޅަ‬ ‫ ‬

‫‪ 1932‬ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރ ‪ 6‬ވަނަ ދުވަހަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ‬

‫ދައުލަތުގެ މަތީ ދަރަޖައިގެ އިއްޒަތްތެރިންނާ ވަޒީރުން ހިފާހައްޔަރުކޮށް‪،‬‬

‫ތާރީޚު ލިއެ ދަމަހައްޓާނެ މީހަކީ ތެދުވެރިއަކު ނަމަ‪ ،‬ވަރަށް ވެސް ކުލަގަދަ‬

‫ދޫނިދޫ ބަނދަރުގައި އޮތް މޮޓަރު ބޯޓަށް އެރުވުމުންނެވެ‪ .‬މިހައްޔަރު ކުރެވުނު‬

‫ގޮތެއްގައި ފަވާލެވޭނެ ދުވަހެކެވެ‪ .‬އެއީ ލިއެވިފައިވާ ޤާނޫނު އަސާސީއެއް‪،‬‬

‫ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނު ދިރިއުޅުއްވާ މާފަންނު"ބަގީޗާގެ"‬

‫މިރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ އިޢުލާން ކުރެވުނު ތާރީޚީ ދުވަހެވެ‪ .‬އެއީ އޭރު ތަޚުތުގައި‬

‫ލޫޓުވާލެވުނެވެ‪ .‬އަދި ޝޭޚު އިބްރާހީމް ރުޝްދީގެ ގައިކޮޅަށް އަރައިގަނެ‬

‫ރެނދަލި ކުރުއްވާ މުހައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު (ތިންވަނަ) އިސްކަންދަރު‪ ،‬ސިރީ‬

‫އަނިޔާވެސް ކުރިއެވެ‪ .‬ދުވަހުގެ އިރުއަސްތަވެ ރަތްވިލާ ލީތަނާ މޮޓަރު ބޯޓުގެ‬

‫ކުލަ ސުންދުރަ ކައްތިރި ބަވަނަ މަހާރަދުންގެ ރަސްކަމުގެ އިރު އޮއްސޭންދިއަ‬

‫ނަގިލިނަގާ‪ ،‬ގާދޫކޮލުން ނުކުމެގެން ސިލޯނަށް ދިއުމުގެ ދަތުރުފަށައިފިއެވެ‪.‬‬ ‫މިހާރު ޤައުމުގައި ވެރިކަން ކުރަނީ އަށުހައްޓި ބޭކަލުންނެވެ‪.‬‬

‫ދުވަސްވަރެވެ‪.‬‬ ‫މި ތާރީޚީ ޙާދިސާއަށް‬ ‫މާކަގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވިއެވެ‪ .‬ދެން‬ ‫އައި ތާރީޚީ ދުވަހަކީ ‪ 9‬ނޮވެމްބަރ‬ ‫‪ 1933‬ވީ ބުރާސްފަތި ދުވަހެވެ‪ .‬ކޮންމެ‬ ‫މިކަހަލަ ބޮޑުރާޅެއް ނަގާ ބިންދާލުމަށް‬ ‫އިއްތިފާގުން ދިމާވާ ބުރާސްފަތި ދުވަހެވެ‪.‬‬ ‫ގުޅަކުޅޭ ފަސްގަނޑަށް ވަރަށް ގިނަ‬ ‫ޢާއްމުން ތަކެއް އެއްވެއްޖެއެވެ‪ .‬އާދެ!‬ ‫އެދުވަހުގެ އިރު ފެނުން ތޮޅެލުމުގެ‬

‫އެބޭކަލުން ނުރުހޭ ކޮންމެމީހަކު‪ ،‬މާލޭން‬ ‫ބޭރުކޮށްލެއްވިއެވެ‪ .‬މިބޭކަލުން ބައްދަލު‬

‫ގައުމުގެ ވެރިކަން ފެށިގަންނަނީ އެންމެހާ‬

‫ކުރައްވަނީ ހެންވޭރު ހަކުރާގޭގައި އޮންނަ‬

‫ބާރުތައް ފެށިގެން އަންނަނީ ރައްޔިތުން‬

‫ހޯލެއްގައެވެ‪ .‬ކޮންމެރެއަކު އަށަކުން‬ ‫އެގާރައަށެވެ‪ .‬އަލް އަމީރު މުހައްމަދު އަމީނު‬

‫ކިބައިން ކަމަށް ވާހިނދު އެބައި މީހުން‬

‫ލިއުއްވާފައިވެއެވެ‪ .‬މިބޭކަލުންގެ ވެރިންކަމަށް‬

‫ތަމްސީލު ކުރާ ބަޔަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް‬

‫އެމަނިކުފާނަށް ވިސްނިވަޑައިގަންނަވަނީ ރޯނުގޭ‬

‫ކަމަށް ވާހިނދު‪ ،‬އެބޭފުޅުން އެކަމުގެ ޒިންމާ‬

‫އަލިދީދީ‪ ،‬މާދޫގޭ އަޙްމަދު ކަލޭފާނު‪ ،‬ޑާޑާ‬ ‫ކާސިން ކަލޭފާނު‪ ،‬ބުޗާ ޙަސަން ކަލޭފާނު‬

‫މާކުރިންނެވެ‪ .‬އިސާހިތަކު މީސްތަކުން‬

‫ނޫފުއްލެވީމާ ރައްޔިތުން ނުކުމެ މިފަދަ ޒިންމާ‬

‫އަދި ދައްޕަރު އިބްރާހީމް ދީދީއެވެ‪ .‬ކަކާގޭ‬

‫ފާލުން ނެއްޓި‪ ،‬ޤާނޫނު އަސާސީ‬

‫އުފުލުމަކީ ގައުމުގެ ހައްގުގައި ވާޖިބެކެވެ‪.‬‬

‫ޙުސައިން ދީދީ‪ ،‬މުލީގޭ ތުއްތު ދީދީގެ‬

‫އުވާލުމަށް އަޑުގަދަކުރަން ފަށައިފިއެވެ‪.‬‬

‫ޢަބްދުﷲދީ‪ ،‬ހިތިލާގޭ އިބްރާހީމްދީދީ އަކީ‬

‫ޤާނޫނު އަސާސީ ހަވަރަށް ދޭން އެދެން‬

‫އެހެންކަމުން "ޗާޓުން ބޭރު" ވިޔަސް މިފަދަ‬

‫ވަކިން ޚާއްޞަ ޤަދަރެއް ލިބިވަޑައިގެން‬

‫ފަށައިގަތެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކީތޯއެވެ؟ މާގިނަ‬

‫ބާރެއް މިރާއްޖޭގައި އުފެދެންވީތާ ކިތަންމެ‬

‫ތިއްބެވި ތިން ބޭފުޅުންނެވެ‪ .‬މި އަށުހައްޓި‬

‫ވިދާޅުބަސްފުޅަށް‪ ،‬ބޮޑުވަޒީރު އަލް‬

‫ދުވަހެކެވެ‪.‬‬

‫ހިނދުތަކެއް ނުވެ ބަންޑާރައިންގެ‬

‫ބޭކަލުންގެ ސެކްރެޓަރީ އަކީ ބުޗާގޭ‬ ‫ކަޅުތުއްތުއެވެ‪.‬‬ ‫އާދެ! ތާރީޚީ މިފައްތަރުގައި‬

‫އަމީރު މުހައްމަދު ފަރީދު ފަސްގަނޑަށް‬

‫ދައުލަތް ހިންގަވަމުން ގެންދެވި ކަމުގައި‬

‫ވަޑައިގެން‪ ،‬ޤާނޫނު އަސާސީ ހަވަރަށް‬ ‫ދެއްވައިފިއެވެ‪ .‬އެބައިމީހުން ޤާނޫނު އަސާސީ ވީދާ ކުދިކުދިކޮށް‪ ،‬ކަރުދާސްތަކަށް‬

‫ވަނީ މިދެންނެވި ބޭކަލުންގެ ލަފާގެ މަތިންނެވެ‪ .‬މިބޭކަލުން ދިވެހި ތާރީޚުގައި‬

‫ފައިންއަރާ ފުނޑާލައިފިއެވެ‪ .‬އަދި މިހިނދުކޮޅަށް ފަހު ޤާނޫނު އަސާސީ އެއްނެތޭ‪،‬‬

‫މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ބޮޑުސޯޅައިގެ ގޮތުންނެވެ‪.‬‬

‫ބާރު ހަޅޭކުން އިޢުލާން ކޮށްފިއެވެ‪ .‬އާދެ! ރަސްގެފާނު ޤާނޫނު އަސާސީ‬

‫ ‬

‫މިއަދު‬

‫ދިވެހި ގައުމުގެ ހާލަތުގެ މިވަނީ ހަމަ މިގޮތަށް‬

‫ރައްޔިތުންނަށް ދެއްވީމާ ރައްޔިތުން އެ އުވާލީއެވެ‪ .‬މިއަދަށްފަހަކު ވަޒީރުންގެ‬

‫ބަދަލުވެފައެވެ‪ .‬ނުވަތަ ބަދަލުވާންވެފައެވެ‪ .‬ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ އަމިއްލަ‬

‫މަޖިލީހެއް‪ ،‬ޤާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހެއް ނޯންނާނެއެވެ‪ .‬ކީރިތި މަހާރަދުން ވެރިކަން‬

‫ކޯޓު އުފައްދަންވެފައެވެ‪ .‬ބޮޑުސޯޅައަކީ ވެސް ގާނޫނީ ބާރެއް ނޫނެވެ‪ .‬ތިން‬

‫ކުރައްވާނީއެވެ‪.‬‬

‫ބާރު ވަކި ކުރި ސރަހައްދަށް ބަޔަކު ނުކުމެ އުފައްދާ ކޯޓަކީ ވެސް ގާނޫނީ‬

‫އެހިސާބުން ދެން އުފެދުނީ ފުރަމާލޭގެ ހަތަރު އަވަށަކުންކުރެ‬

‫ބާރަކަށް ނުވާނެއެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް ގައުމުގެ ވެރިކަން ފެށިގަންނަނީ އެންމެހާ‬

‫ކޮންމެ އަވަށަކުން ސޯޅަމީހުން ނަގައިގެން އުފެއްދި ބާރެކެވެ‪ .‬އެހެނަސް އެއީ‬

‫ބާރުތައް ފެށިގެން އަންނަނީ ރައްޔިތުން ކިބައިން ކަމަށް ވާހިނދު އެބައި‬

‫އެކަށީގެންވާ އަދަދެއް ނޫންކަމަށް އެބޭކަލުންނަށް ފެނިލައްވައިގެން‪ ،‬އަވަށަކުން‬

‫މީހުން ތަމްސީލު ކުރާ ބަޔަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ކަމަށް ވާހިނދު‪،‬‬

‫ސަތާރަ ބޭކަލުން ތިއްބަވާގޮތައް ހަމަޖެއްސީއެވެ‪ .‬މިހެން ކަމުގައިވިއަސް‪،‬‬

‫އެބޭފުޅުން އެކަމުގެ ޒިންމާ ނޫފުއްލެވީމާ ރައްޔިތުން ނުކުމެ މިފަދަ ޒިންމާ‬

‫މިހާދިސާ ތާރީޚުގައި މަޝްހޫރުވެފައި ވަނީ ބޮޑުސޯޅައިގެ ނަމުންނެވެ‪.‬‬

‫އުފުލުމަކީ ގައުމުގެ ހައްގުގައި ވާޖިބެކެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން "ޗާޓުން ބޭރު"‬

‫މިދުވަހު އެއްވި ހަވަރު ރޫޅުވީ ރައްޔިތުން ނުރުހޭކަމަށް ހުނިޖެހުނު‬

‫‪12‬‬

‫ވިޔަސް މިފަދަ ބާރެއް މިރާއްޖޭގައި އުފެދެންވީތާ ކިތަންމެ ދުވަހެކެވެ‪.‬‬


‫ބޮބީ ޑިއޯލް އަލަށްބިރުވެރި ފިލްމެއް ކުޅެނީ‬ ‫ ‬

‫ބޮބީ ޑިއޯލްގެ‬

‫‪ 15‬އަހަރުގެ ކެރިއަރުގައި‬ ‫އެންމެ ފުރަތަމަ‬ ‫ފަހަރަށް ބިރުވެރި‬ ‫ފިލްމެއް ކުޅެން‬ ‫އެއްބަސްވެއްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫'ހެލްޕް' ގެ ނަމުން‬ ‫ޑައިރެކްޓް ކުރަނީ‬

‫ނަން ދެވިފައިވާ މި ފިލްމު‬ ‫ޑައިރެކްޝަންގެ މަސައްކަތަށް‬

‫އަލަށް ނިކުންނަ ރާޖީވް ވިރަން އެވެ‪ .‬މި ފިލްމުގެ ވާހަކަ ބިނާވެފައިވަނީ‬ ‫އިންސާނުންގެ ދުނިޔެ ދޫކޮށް ދާން އިންކާރުކުރާ ނުބައި ރޫޙެއްގެ ސަބަބުން‬ ‫ދިމާވާ ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ‪ .‬ފިލްމު ރިލީޒް ކުރަން ހަމަޖެހިފައި ވަނީ‬ ‫އަންނަ އޯގަސްޓް މަހުގެ ‪ 13‬ވަނަ ދުވަހުއެވެ‪.‬‬ ‫ބިރުވެރި ފިލްމެއް ކުޅެން ބޮބީ ނިންމާފައިވަނީ މި އަހަރު ތެރޭގައި‬ ‫ބޮލީވުޑުގައި ނިކުތް ބިރުވެރި ހުރިހާ ފިލްމެއްވެސް ފްލޮޕްވެފައި ވަނިކޮށެވެ‪.‬‬ ‫އޭގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރު އަދިތްޔާ ނާރަޔަން ކުޅެފައިވާ 'ޝާޕިތު' ވެސް‬ ‫ހިމެނެއެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ބޮބީ ބުނެފައިވަނީ އެއީ މައްސަލައެއް ނޫން‬ ‫ކަމުގައެވެ‪" .‬މި އަހަރު ނާކާމިޔާބު ވަނީ ހަމައެކަނި ބިރުވެރި ފިލްމުތަކެއް‬ ‫ނޫން‪ ".‬ބޮބީ ބުނެފައި ވެއެވެ‪" .‬އެހެން އެތައް ފިލްމުތަކަކަށްވެސް ބޮކްސް‬ ‫އޮފީހުގައި ކާމިޔާބެއް ނުލިބުނު‪ .‬މީހުން ބަލައިގަންނާނީ ކޮން ފިލްމެއްތޯ އެއީ‬

‫ޔަގީންކަމާއެކު އެނގޭނެ ކަމެއް‬ ‫ނޫން‪ ".‬ބޮބީ‬

‫ލޯބީގެ ފިލްމުތައް ކުޅުމުގައި އެތައް އަހަރެއް ވެގެން ދިޔުމަށްފަހު މިހާރު އޭނާ‬ ‫ބޭނުންވަނީ ތަފާތު ތަޖުރިބާއެއް ކޮށްލާށެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"ހެލްޕް' ގައި ބޮބީ ކުޅޭނީ ބިރުވެރި ފިލްމް ޑައިރެކްޓްކުރާ ޑައިރެކްޓަރެއްގެ‬

‫ރޯލެވެ‪ .‬އޭނާއާއެކު މި ފިލްމުގައި އަރަމުން އަންނަ އެކްޓްރެސް މުގްދާ ގޯޝްވެސް‬ ‫މުހިއްމު ރޯލެއް އަދާކުރެއެވެ‪ .‬މުގްދާއަކީ ކުރީގެ މޮޑެލްއެކެވެ‪ .‬ބޮބީ ބުނެފައިވަނީ‬ ‫ފިލްމުގައި މުގްދާގެ ރޯލް އޭނާ އަދާކޮށްފައިވަނީ ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ކަމުގައެވެ‪.‬‬

‫ގިނަ ބައެއްގެ ތަރުހީބު އުޅާން އަށް‬ ‫ ‬

‫ބޮލީވުޑްގައި އެންމެ ފަހުން ނެރެވުނު އެއް ފިލްމު ކަމުގައިވާ 'އުޅާން' އަށް ފިލްމު ބަލާ މީހުންނާއި ފާޑުކިޔާ‬

‫ފަރާތްތަކުގެ ތައުރީފު ދަނީ އޮހެމުންނެވެ‪ .‬މި ފިލްމުގެ މޮޅު ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އެންމެ ފަހުން ޝަބާނާ‬ ‫ޢަޒުމީއާއި އަމީތާބް ބައްޗަންވެސް ވަނީ ހިމެނިފައެވެ‪ .‬އަމީތާބް އޭނާގެ ބްލޮގްގައި ލިޔެފައިވާގޮތުން ޝަބާނާ އޭނާއަށް ގުޅާފައި‬ ‫'އުޅާން' ގެ ވާހަކަ ދައްކައި އެ ފިލްމު ބަލަން އެދިފައި ވެއެވެ‪ .‬ފިލްމު ބެލުމަށްފަހު އަމީތާބު ބުނެފައިވަނީ 'އުޅާން' އަކީ‬ ‫'ތާޒާ ވައިރޯޅި'އެއްފަދަ ފިލްމެއް ކަމުގައެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫'އުޅާން' އަކީ އަބީޝެކް ބައްޗަންގެ ކްލާސްމޭޓެއް ކަމުގައިވާ ވިކްރަމަދިތްޔާ މޮޓްވާން ޑައިރެކްޓް ކުރި ފުރަތަމަ‬

‫ފިލްމެވެ‪ .‬މީގެ ކުރީން އޭނާއަށް މި ދާއިރާގައި ލިބިފައިވާ ހަމައެކަނި ތަޖުރިބާއަކީ ސަންޖޭ ލީލާ ބާންސާލީގެ ޕްރޮޖެކްޓެއްގައި‬ ‫އޭނާގެ އެހީތެރިއެއްގެ ގޮތުން މަސައްކަތްކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިފައި ވުމެވެ‪ .‬ނަމަވެސް އޭނާގެ ޑައިރެކްޝަނަކީ އަލަށް‬ ‫ފަށައިގަންނަ މީހަކަށް ބަލާއިރު އާދަޔާ ޚިލާފު ޑައިރެކްޝަނެއް ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ބުނެއެވެ‪.‬‬ ‫'އުޅާން' ގެ ޑައިރެކްޝަންގެ އިތުރުން އެ ފިލްމުން އަލަށް ތައާރަފުވާ އެކްޓަރ ރަޖަތު ބަރްމޭކާއަށްވެސް އެތައް ބައެއްގެ‬ ‫ތަރުހީބާއި ތައުރީފުގެ ބަސްތައް ލިބިފައި ވެއެވެ‪ .‬އުމުރުން ‪ 21‬އަހަރުގެ ރަޖަތަކީ ފަހަކަށް އައިސް ބޮލީވުޑަށް ތައާރަފުވި‬ ‫އެންމެ ހުނަރުވެރި އެއް އެކްޓަރ ކަމަށް ވެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ބުނާގޮތުގައި އެކްޝަން ފިލްމުތަކާއި‬

‫'އުޅާން' ގައި ދައްކުވައިދެނީ ޢާއިލީ މައްސަލައެކެވެ‪ .‬އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ބޯރޑިން ސްކޫލެއްގައި އާއިލާގެ‬

‫އަޅާލުމެއް ނުލިބި ހުރި ކުއްޖަކު ކުއްލިޔަކަށް ބައްޕަގެ ގާތަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރުމުން ދިމާވެގެންދާ ހާދިސާތަކެކެވެ‪.‬‬


‫ފަރެސް މުހައްމަދު އާމިރުގެ‬

‫ދިޔަވަރު‬

‫ގުޖަޑުތަކުގެ ނިމުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީ ކަތިލުން‬ ‫ ‬

‫ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި މިހާރު އުފެދިގެން އުޅޭ‬

‫ކުޑަކަމާއި "ފުންމައިގެންނެވުން" ހަމަ ބޮޑެވެ‪ .‬ކުރީގެ ސަރުކާރުގެ އިސްތިބްދާދީ‬

‫ހަމަނުޖެހުމަކީ ތާރީޚުގައި އާ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ‪ .‬ދިވެހިންގެ މާޒީއިން މިފަދަ‬

‫ވަކިތަކުން އަރައިގަނެ ތަޖުރިބާ ހޯދުނު މީހަކު ނެތީކަން ނޭނގެއެވެ‪ .‬ތިރީސް‬

‫ކަންކަން ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬އެކެއްގެ އަތުގައި ޖަމާވެފައިވާ ބާރުތައް‬

‫އަހަރުގެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަކީ މުޅި ރާއްޖެއަށް ހިޔާދިން ހައިބަ ބޮޑު ގަހެއް‬

‫އެތައް ބައެއްގެ އަތްމައްޗަށް ބަހާލަން ޖެހުނު ކޮންމެ ފަހަރަކު ވެސް މިފަދަ‬

‫ކަމުގައިވެ އެ ގަހުގެ ހިޔާ ގަދަކަމުން އިރުގެ އަލި ނުލިބޭތީ ދަށުން އެންމެ ނިރެއް‬

‫ގުޖަޑުތައް އުފެދި މިއަށްވުރެ ބޮޑު ހަމަނުޖެހުންތައް ހިނގައިފައި އެބަހުއްޓެވެ‪.‬‬

‫ވެސް ނުފަޅަނީ ކަން ވެސް ނޭނގެއެވެ‪ .‬އާ ސަރުކާރު "ފުންމައިގެންނެވުން"‬

‫މީގެ ތެރެއިން ވަކިން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ކަމަކީ ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ގާނޫނުއަސާސީ‬

‫ކަމުގައި ނުދެންނެވިޔަސް އަވަސްކަން ފެނިގެން އެބަދެއެވެ‪ .‬އިދާރީ ދާއިރާތައް‬

‫ތައާރަފު ވުމާ ގުޅިގެން ބާރުތައް ހިއްސާ ކުރުމުގައި ސިޔާސީ މަސްރަހު ގޯސްވެ‬

‫ހިންގުމުގެ ބިލަށްވުރެ މާކުރިން ޕްރޮވިންސްތައް އުފެދުން ކަހަލަ ބައެއް ކަންކަން‬

‫ގުޖަޑު އުފެދުނު ހާދިސާއެވެ‪ .‬އެފަހަރު ވެސް ހިނގި އެތައް ކަމެއްގެ ނަތީޖާ‬

‫ހަމަކަށަވަރުން ވެސް ފެނިފައިވެއެވެ‪.‬‬

‫އަކީ ގާނޫނުއަސާސީ ނެތި ދިއުމެވެ‪ .‬ގާނޫނުއަސާސީ ވީދާލުމެވެ‪ .‬އަންދާލުމެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫ބަޔާން ކުރެވުނު ނުކުތާތަކަށް ބަލާއިރު ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ގާނޫނުއަސާސީ‬

‫ނައްތާލުމެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން މިފަހަރު އުފެދިގެން މިއުޅޭ މައްސަލަތަކުގެ ވެސް‬

‫ކަފުންކޮށްލި ސަބަބުތަކުގެ މައި ސަބަބުތައް މިހާރު ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ‬

‫ނިމުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީ ބަދަލުވުން ކަމުގައި ވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ‪.‬‬

‫މަސްރަހުގައި މިހިރީ ހަމަވެފައެވެ‪ .‬ރަދުންގެ ދެބަފައިކަލުންގެ ބާރުފުޅު ވީހާވެސް‬

‫ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ގާނޫނުއަސާސީ އުވާލި މައްސަލަގަނޑާ ގުޅިފައިވާ‬

‫ކުޑަ ދާއިރާއެއްގެ ތެރެއަށް ކުރުގަޅުވައިލެއްވުމަށް ކިލެގެފާނު ބޭނުންފުޅުވީގޮތަށް‪،‬‬

‫"މޮޓަރުބޯޑުގެ ގަނޑުބަޑު"ގެ ހާދިސާތަކާއި މިހާރު ރާއްޖޭގައި މި ހިނގާ ކަންތަކާ‬

‫އަދި ކިލެގެފާނުގެ ބާރުފުޅު މުޅިން ނެއްތައިލުމަށް ރަދުންގެ ދެބަފައިކަލުން‬

‫އަޅާބަލައިފި ނަމަ އެއްގޮތް ކަންތަކެއް ފެންނާނެއެވެ‪.‬‬

‫ބޭނުންފުޅު ވިގޮތަށް މިއަދު މިވަނީ ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ތިންބާރުގެ މެދުގައި‬

‫ ‬

‫މޮޓަރުބޯޓުގެ ގަޑުބަޑު އުފެދުނު ސަބަބާ މެދު އިބްރާހީމް ޝިހާބް‬

‫ހަނގުރާމަ އިއުލާނު ކުރެވިފައެވެ‪ .‬ނެއްތައިލުމާއި ކުރުގަޅުވައިލުމުގެ މަސައްކަތް‬

‫ވިދާޅުވެފައިވަނީ "މޮޓަރު ބޯޓުގެ ގަޑުބަޑު އުފެދުމުގެ ސަބަބަކީ‪ ،‬ރާއްޖޭގައި‬

‫ފެށިފައެވެ‪ .‬ގާނޫނުއަސާސީއިން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރުތަކުގެ‬

‫އުފެދުނު ގާނޫނުއަސާސީ އިން ވެރިކަމުގެ ބާރު އެތައް ފަރާތަކަށް ބަހާލުމެވެ‪.‬‬

‫ދާއިރާއަށް މަޖިލީހުގެ ދަގަނޑު އަތް ވަދެ އެބާރުތައް އެބަ ހަނިކުރެވެއެވެ‪.‬‬

‫ގާތްގަނޑަކަށް ތިރީހަކަށް އަހަރުވަންދެން އެކެއްގެ އަތުގައި އޮތް ވެރިކަމުގެ‬

‫މަޖިލީހުގެ މެންބަރުން ހިފައި ހައްޔަރުކުރެވެމުން ގަދަ އަމުރަށް ދޫކުރެވެމުން‬

‫ބާރެވެ‪ .‬ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އުނިކަން އައި ފަރާތުގެ ހަސަދަވެރިކަމާއި‪،‬‬

‫އެބަދެއެވެ‪ .‬ޖިނާއީ ކޯޓާއި ހައިކޯޓުން ކޮށްފައިވާ ހުކުމުގައި ގާނޫނީ އެއްވެސް‬

‫ދެކޮޅުވެރިކަން އަލަށް އުފެދުނު ފަރާތަށް ރައްދުވާން ފެށީއެވެ" ޝިހާބް (‪.)1966‬‬

‫ބުރަދަނެއް ނެތްކަން ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ކަށަވަރު‬

‫ޝިހާބުގެ މި ވިދާޅުވުމަށް ބަލާއިރު މިހާރާ ތަފާތު އެއްވެސް ކަމެއް ނުފެނެއެވެ‪.‬‬

‫ކޮށްދީފިއެވެ‪ .‬ރައްޔިތުން މަގުމައްޗަށް ނުކުމެއްޖެއެވެ‪.‬‬

‫އެކެއްގެ އަތުގައި އޮތް ބާރެވެ‪ .‬ތިން ބަޔަށް ބަހާލުމެވެ‪ .‬ތިރީހަކަށް އަހަރެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫ރާއްޖޭގެ އަދުގެ ހާލަތު މިހިސާބަށް އައިއިރު މި މައްސަލަ ނިންމަން‬

‫ހަސަދައެވެ‪ .‬ދެކޮޅުވެރިކަމެވެ‪.‬‬

‫ނޭނގިގެން އުޅޭތަން އެބަ ފެނެއެވެ‪ .‬ރައްޔިތުންގެ ކޯޓާއި ރައްޔިތުންގެ ސުޕްރީމް‬

‫ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ގާނޫނުއަސާސީ ނާކާމިޔާބުވީ ސަބަބުތަކެއް ކަމުގައި ޝިހާބު‬

‫ކޯޓުގެ ނަމުގައި ވަކަރުގޭ ވަންތަ ބަހުރުވައިން ހިތުހުރިގޮތަކަށް ވާހަކަ ދައްކަން‬

‫ހަތަރު ނުކުތާއެއް ފާހަގަ ކުރައްވައެވެ‪ .‬އެއީ‪:‬‬

‫މީހުން އެއްވާން ފަށައިފިއެވެ‪ .‬ބޭރުގެ ދައުލަތްތަކުންނާއި އދ‪ .‬މަޖިލީހުން ރާއްޖެއާ‬

‫ ‬

‫‪ 1‬ރައްޔިތުން ލޯބިވާ ޒަމާންވީ ރަސްކަލެއްގެ ނުފޫޒެވެ‪.‬‬

‫މެދު ކަންބޮޑުވެއްޖެއެވެ‪ .‬ސުލްހައަށް ގޮވާލާ އަޑުތައް އިތުރުވަމުން ގަދަވަމުން‬

‫ ‬

‫‪ 2‬ތިރީހަކަށް އަހަރު ވަންދެން ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރެއްވި ‪...‬‬

‫އެބަދެއެވެ‪ .‬މި ހުރިހައި ކަމެއް ގުޅިގެން ނުކުންނަ ނަތީޖާއަކީ ކޮންމެވެސް އަމަލީ‬

‫ސިޔާސީ މުޙައްނިކުގެ ސިޔާސަތެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫‪ 3‬ގާނޫނީ ހަޔާތަކަށް ތައްޔާރު ނުވެ އޮތް ތައުލީމުގެ އަލިކަން‬

‫ފެތުރިފައިނުވާ ރައްޔިތެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫‪ 4‬ގާނޫނުއަސާސީ ހިންގެވުމަށް އިސްވެވަޑައިގަތް ވެރިންގެ ތަޖުރިބާ‬

‫ކުޑަކަމާއި "ފުންމައިގެންނެވުން" ބޮޑުކަމެވެ‪.‬‬

‫މަސައްކަތެއް ކުރަން މަޖުބޫރު ވުމެވެ‪ .‬ނަތީޖާއެއް ނުކުންނާނޭ ކަމަކުން މަސްރަހު‬ ‫ބަދަލުކުރަން މަޖުބޫރު ވުމެވެ‪ .‬މި އުސޫލުން އެޅޭ ކޮންމެ ފިޔަވަޅަކީ އަދުގެ‬ ‫ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ތިބި ގަދަ މީހުންގެ ތެރެއިން ކޮންމެވެސް މީހަކަށް ނުވަތަ‬ ‫ބަޔަކަށް އޭގެ ވޭން ތަހައްމަލް ކުރަން ޖެހޭނޭ ކަމެކެވެ‪ .‬ކޮންމެވެސް މީހެއްގެ‬ ‫ނުވަތަ ބައެއްގެ "ރީތި ނަން" ޚަރާބު ވެގެން ދާނޭ ކަމެކެވެ‪ .‬އެހެން ވިއްޔާ މި‬

‫ޝިހާބް (‪.)1966‬‬

‫ހުތުރާއި މި ދެރަ ބޮލުގައި އަޅާނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އެމީހާ ވޮލަންޓިއަރަކަށް ވެގެން‬

‫މި ސަބަބުތައް އަދުގެ ހާލަތާ ގުޅުވާލާއިރު އޮތީ އެންމެ ދެ ބަހެއްގެ ތަފާތެވެ‪.‬‬

‫ނުނުކުންނާނޭކަން ކަށަވަރެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ދެން އޮންނާނީ އެންމެ ގޮތެކެވެ‪ .‬ވާހަކަ‬

‫"ރަސްކަލެއް" ގެ ބަދަލުގައި "ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ" އެކެވެ‪" .‬ބޮޑުވަޒީރު"ގެ‬

‫ނުދެއްކޭ ޝަޚުސަކަށް ވާތީ ގާނޫނުއަސާސީގެ ބޮލުގައި މިކަންކަން އެޅުވުމެވެ‪.‬‬

‫ބަދަލުގައި "ވަޒީރު" އެވެ‪ .‬އެހެން ހުރިހައިކަމެއްމެ ކުރިއެކޭ އެއްގޮތެވެ‪.‬‬

‫ރާއްޖޭގެ މަސްރަހުގައި މި ހިނގިހައި ކަމަކާއި ހިނގާހައި ކަމެއްގެ ޒިންމާ‬

‫ރައްޔިތުން ތިބީ ހަމަ އިހުތިބި ހާލުގައެވެ‪ .‬ތަފާތަކީ ކުޑަކުޑަ ތަފާތެކެވެ‪.‬‬

‫ގާނޫނުއަސާސީގެ ބޮލުގައި އެޅުވުމެވެ‪ .‬ސިޔާސީ މީހުން އަމިއްލައެދުން ބޮޑުކަމާއި‪،‬‬

‫ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ތަންދޮރު ފިލި ނަމަވެސް ކޮރަޕްޝަނުގެ ސަބަބުން‬

‫ނާގާބިލްކަމުގެ ޒިންމާ ގާނޫނުއަސާސީގެ ބޮލުގައި އަޅުވައި އެ ކުށުގެ ގުރުބާނީ‬

‫އެތެރެހަށި ފީވެފައި ވުމެވެ‪ .‬ތިމާގެ ކުރިމަތީގައި ތިމާގެ ނަފުސުގެ އަގު ވެއްޔާ‬

‫ކަންބަޅި ބަކަރިއެއްގެ ގޮތުން ގާނޫނުއަސާސީ ކަތިލާލުމެވެ‪ .‬މަސްރަހު ބަދަލުކުރެވޭނޭ‬

‫މޮޑެވިފައެވެ‪ .‬އެއް މިލިޔަނަށް ރޯޒް ނެގޭގޮތް ވެފައެވެ‪.‬‬

‫ހަމަ އެކަނި ސަބަބަކީ ގާނޫނުއަސާސީ އިސްލާހުކުރުން ކަމުގައި ބަލައި ދުނިޔޭގެ‬

‫ ‬

‫ގާނޫނުއަސާސީ ހިންގެވުމަށް އިސްވެވަޑައިގަތް ވެރިންގެ ތަޖުރިބާ‬

‫‪14‬‬

‫ތާއީދާއެކު އަތަށް ހެޔޮވަރުގެ ގާނޫނުއަސާސީއެއް ހެދުމެވެ‪.‬‬


‫ޔާސީ ކަސްތޮޅުގައި‬ ‫ޑ ވެއްޖެ‬ ‫މަދު ވެއްޖެ އެވެ‪ .‬ފަރުދުންގެ ޒާތީ ދިރިއުޅުމުގެ ހަލަބޮލިކަން ބޮ ު‬ ‫އެވެ‪ .‬މިހެން މިވީ "ފުރަތަމަ ޤައުމު‪ -‬ދެން އަހަރެން" ކަމަށް ބުނި‬ ‫ނަމަވެސް އަމިއްލަ މިނިވަން ކަމުގެ ހާލަތު ދަށަށް ދިއުމުން ޤައުމު އޮތީ‬ ‫ކޮން ހާލެއްގައިތޯ އިސް އުފުލައި ބަލައިލާނެ ވަގުތު އެކަކަށް ވެސް ނެތީމާ‬ ‫ކަމަށް ވެދާނެ އެވެ‪.‬‬ ‫ކ މަޖުބޫރުކަމެއް ނެ ި‬ ‫ތ‬ ‫ނ ކަމަ ީ‬ ‫އެންމެ ބޮޑު އެއް މިނިވަ ް‬ ‫ ‬ ‫ރ ކުރުމުގެ މިނިވަންކަން‬ ‫އ ފިކު ު‬ ‫ވިސްނަ ި‬ ‫ކަމަށް ވާ‬

‫އިރު‪ ،‬މި‬ ‫ޤައުމުގެ މީހުން ެ‬ ‫ގ‬ ‫ސިކުނޑިތައް ވަނީ ވަރުބަލި ވެފަ އެވެ‪.‬‬ ‫ޤައުމިއްޔަތު ދިރުވުމަށް ޤައުމީ ވިސްނުމަކުން ވިސްނާނޭ‬ ‫ބާރު ނެރުމަށް ޓަކައި ފެލާނެ އިތުރު ދިޔައެއް އެ ސިކުނޑިތަކުގައެއް‬ ‫ނެތެވެ‪ .‬ލިބިފައިވާ ނަފުސީ މިނިވަންކަމުގެ "ފަގީރު" ކަމުންނެވެ‪ .‬އެ‬ ‫ފަޤީރު ކަމުން ދިރިއުޅުމުގައި އަޅާ ވޭނުގެ ބޮޑު ކަމުންނެވެ‪.‬‬ ‫ދިރިއުޅެން އޮތް މުޖުތަމައުގެ ހާލަތު މި ވަނީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް‬ ‫ ‬ ‫ދަށަށް ގޮސްފަ އެވެ‪ .‬ހައްޔަރުތައް ގިނަވެ‪ ،‬މަގު ތަކުގެ އަމާންކަން‬ ‫ގެއްލިއްޖެ އެވެ‪ .‬ގެއްލިފައިވާ އަމާންކަން ބެލެހެއްޓުމަށް އަމަން ބަލަހައްޓާ‬ ‫ފަރާތްތަކުން ރަށުތެރެއަށް ނުކުމެއްޖެ އެވެ‪ .‬މި ފަރާތްތަކުން އަމަން‬

‫ބަލަހައްޓަން ފެށުމުން ރަށު ތެރޭގައި ޕޮލިސް ސްޓޭޓެއްގެ ބިރުވެރި ކުލަވަރު‬ ‫ޖެހިގެން ހިނގައްޖެ އެވެ‪ .‬މި ކުލަވަރުގެ ގަދަ ކަމުން އަމިއްލަ ގެއަށް ވަނުމަށް‬ ‫ވެސް ތަކުލީފުތައް އުފުލަން ޖެހިއްޖެ އެވެ‪ .‬މި ކަމާ ހެދި ފޫހިވެ ރުޅި އަންނަ‬ ‫މީހުން ގިނަވާން ފަށައިފި އެވެ‪ .‬އަދި އެކި ސިފަސިފައިގައި އެ ރުޅިގަނޑު ބާލަން‬ ‫ވެސް ފަށައިފި އެވެ‪ .‬ހާލަތުވީ ހައްތަހާ ގޯހެވެ‪ .‬އާޚިރު ނަތީޖާއަކަށްވީ މަގުތަކަށް‬ ‫ނުކުމެ އަމާންކަމާ އެކު ހިނގައިބިނގައިވެ އުޅުމުގެ މިނިވަންކަން ވެސް ގެއްލިގެން‬ ‫ދިއުމެވެ‪.‬‬ ‫ވަކި ހިސާބަކުން "ރައްޔިތުންގެ ކޯޓު" އަދި "ރައްޔިތުންގެ ސުޕްރީމް‬ ‫ ‬ ‫ކޯޓު"ގެ ނަމުގައި ޤާނޫނީ އެއްވެސް ބަރުދަނެއް ނެތް ދެ "ކޯޓު" އުފައްދައިފި އެވެ‪.‬‬ ‫މައްސަލަތަކުގެ އަޑުއެހުންތައް ބާއްވަން ފަށައިފި އެވެ‪.‬‬ ‫އެމްޑީޕީގެ ފަރާތުން ހުޅުވާފައިވާ‬

‫"ރައްޔިތުންގެ‬ ‫ކޯޓު"ން ބަލާ ކަމަށް ވަނީ‬ ‫ސަރުކާރާ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ކޮރަޕްޝަނާ‬ ‫ރިޝްވަތުގެ މައްސަލަ ތަކެވެ‪ .‬ޑީއާރްޕީގެ "ސުޕްރީމް ކޯޓު"ން‬ ‫ބަލަނީ ސަރުކާރު އަދި އެމްޑީޕީއަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތަކުގެ ކޮރަޕްޝަނާ‬


‫މިނިވަންދުވަހުގެ ފިކުރު‪:‬‬

‫ދިވެހި ރައްޔިތުންސިޔ‬ ‫ނ ދުވަހެވެ‪.‬‬ ‫ނ އަނެއް ދުވަހަކީ ރާއްޖޭގެ ފަޚުރުވެރި މިނިވަ ް‬ ‫މާދަމާ ނޫ ް‬ ‫ ‬ ‫ކރާ މިނިވަން ދުވަހަކީ އެ ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތުން‬ ‫ގައުމެއްގައި ފާހަގަ ު‬ ‫އަޅުވެތިކަމުން ސަލާމަތްވި ދުވަހެވެ‪ 1965 .‬ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ ‪26‬‬ ‫ވަނަ ދުވަހު އިނގިރޭސީންގެ އަތްދަށުން ރާއްޖެ މިނިވަން ވީފަހުން ‪ 45‬އަހަރު‬ ‫ވަނީއެވެ‪ .‬މިނިވަން ކަމަށް މިހާ ދުވަސް ވީއިރު ގައުމުގެ ހަގީގީ މިނިވަންކަން އޮތީ‬

‫ކޮންގޮތަކަށްތޯ ބަލާލަން ޖެހެއެވެ‪.‬‬ ‫ރައްޔިތަކާ ނުލައި ޤައުމެއްގެ މިނިވަން ކަމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ‪ .‬އެ‬ ‫ ‬ ‫ފަދަ މިނިވަން ކަމެއްގައި އެއްވެސް ފޮނިކަމެއް ނުވަތަ އުފަލެއް ނެތެވެ‪ .‬ހަގީގީ‬

‫މިނިވަން ކަމަކީ ރައްޔިތުންގެ ޚިޔާލާ ފިކުރަށް އަންނަ މިނިވަން ކަމެވެ‪.‬‬ ‫ރައްޔިތުންގެ ވިސްނުމަށް އަންނަ މިނިވަން ކަމެވެ‪ .‬ރައްޔިތުންގެ ނަފުސަށް‬ ‫ލިބޭ މިނިވަން ކަމެވެ‪ .‬ޤައުމު މިނިވަން ވެގެން ގޮސް އަނެއް ފުށަށް ޖެހޭ‬ ‫އިރު‪ ،‬ރައްޔިތުންގެ އަރު ތެރެއަށް މިނިވަން ކަމުގެ ފޮނިރަހަ އިހުސާސް‬ ‫ނުވާ ނަމަ‪ ،‬އެ އަށް މިނިވަން ކަމޭ ކިޔާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ޤައުމަށް‬ ‫މިނިވަން ދުވަސް އައިސްފައި ދާ އިރު‪ ،‬ރައްޔިތު މީހާގެ ނަފުސު ކަސްތޮޅު‬ ‫އެޅިފައި ވާނަމަ އެމީހާ މިނިވަންކަން އިހުސާސް ކުރާނީ ކޮން ގޮތަކަށް‬

‫ހެއްޔެވެ؟‬ ‫ސ ދޮންވެ‬ ‫މި އަހަރުގެ މިނިވަން ދުވަހަށް މި ޤައުމުގެ އުދަރެ ް‬ ‫ ‬ ‫ފައްކާ ވަމުން އަންނަ އިރު‪ ،‬ކުރިން މި ބުނި މިނިވަންކަމުގެ ފޮނި‬ ‫އިހުސާސްތައް ރައްޔިތުންނަށް ކުރެވޭ ތަނެއް ނުފެނެ އެވެ‪ .‬މިނިވަން ދިވެހި‬ ‫ރާއްޖޭގެ މިނިވަން ދިދައިގެ ފަޚުރުވެރި ތިން ކުލައިގެ ރަމްޒުތައް މަތިން‬ ‫ވިސްނައި ފިކުރު ހިންގައިލާނެ ފުރުސަތެއް ލިބިފައިވާ މީހުން މި ޤައުމުގައި‬


‫މުހައްމަދު ޝަހީބުގެ‬

‫ކޮރަޕްޝަންގެ ނަމުގައި މުޅި ގައުމު ޗާޓުން ބޭރަށް ގޮސްގެން ނުވާނެ‬ ‫ކޮންމެ ދީނަކަށް އުޅުނަސް‪ ،‬ކޮންމެ ގައުމަކަށް އުފަންވިޔަސް‬ ‫ ‬ ‫ވެސް އެ އެންމެން ގަބޫލްކުރާ އުސޫލީ ހަމަތަކެއް ހުރެ އެވެ‪ .‬އެންމެން‬ ‫ވެސް ގަބޫލްކުރާ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކަކާއި ނުރަނގަޅު ކަންތައްތަކެކެވެ‪.‬‬ ‫އެހެންވެ‪ ،‬ރަނގަޅު ކަންތައްތަކަށް ތައުރީފުކުރާއިރު‪ ،‬ނު ރަނގަޅު‬ ‫ކަންތައްތަކަށް އެންމެން ނަފުރަތު ވެސް ކުރެ އެވެ‪.‬‬ ‫މިސާލަކަށް ދަމާތޯ އެވެ؟‬ ‫އިރާގަށް ހަމަލާދިނުން ނުވަތަ ރައީސް ސައްދާމް ހުސެއިން‬ ‫ ‬ ‫ހިފައި ހައްޔަރުކުރުމަކީ އެމެރިކާ އިން ވަރަށް ކުރިއްސުރެ ބޭނުންވެފައި‬ ‫އޮތް ކަމެކެވެ‪ .‬ސަބަބަކީ ތެލުން މުއްސަނދިވެފައިވާ އިސްލާމީ ދައުލަތެއްގެ‬ ‫އާރާއި ބާރު ދުނިޔޭގައި ގަދަވެގެން ދާތީ އެވެ‪ .‬ނަމަވެސް‪ ،‬ބޭރު ގައުމަކަށް‬ ‫އެގޮތަށް އަރައިގަނެވޭނެ ގޮތެއް ނެތިގެން‪ ،‬ދަނޑިވަޅަކަށް ބަލަބަލައި ތިބީ‬ ‫އެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކަށްވީ‪ ،‬އިރާގުގައި ނިއުކްލިއަރ‬ ‫ހަތިޔާރު ހުރި ކަމަށް އެމެރިކާގެ ޖާސޫސީ‬ ‫ސެޓެލައިޓްތަކަށް އަރައިފި ކަމަށް ބުނެ‪ ،‬އެ ކަމާ‬ ‫ހެދި ބިރުން ތެޅެންފެށުމެވެ‪.‬‬ ‫ބާރުގަދަ ބައެއް ގައުމުތަކުގައި‬ ‫ ‬ ‫ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު ހުރި ނަމަވެސް‪،‬‬ ‫ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރަކީ ހުރިހާ ގައުމަކުން ވެސް‬ ‫ބިރުގަންނަ އެއްޗެކެވެ‪ .‬އެއީ ފަނާކުރުވަނިވި‬ ‫ހަތިޔާރަކަށް ވާތީ އެވެ‪ .‬އަދި އެ ގައުމަކީ‬ ‫ކިތަންމެ ކުޑަ ގައުމަކަށް ވިޔަސް‪ ،‬ނިއުކްލިއަރ‬ ‫ހަތިޔާރުގެ ގާބިލްކަން ލިބިއްޖެ ނަމަ‪ ،‬ދުނިޔޭގައި‬ ‫އެންމެ ބާރުގަދަ ގައުމުތަކުގެ ލިސްޓަށް އެ‬ ‫ގައުމެއް އަރަ އެވެ‪ .‬ދެން ބަލާނީ‪ ،‬ނިއުކްލިއަރ‬ ‫ހަތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފަންނުޖެހޭ ގޮތްގޮތް‬ ‫ބަލައިގެން‪ ،‬އެ ގައުމުތައް އެކުގައި އުޅެވޭތޯ އެވެ‪ .‬އެކިއެކި ނަންނަމުގައި‬ ‫ގްރޫޕުތަކާއި ޖަމާއަތްތައް ހަދައިގެންނެވެ‪.‬‬ ‫އިރާގު ކަހަލަ އިސްލާމީ ގައުމެއްގައި ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު‬ ‫ ‬ ‫ހުރެއްޖެނަމަ އެއީ އެމެރިކާ އާއި އިނގިރޭސިވިލާތް ފަދަ ގައުމުތަކަށް ހުރި‬ ‫ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ގަބޫލްކޮށް‪ ،‬އިރާގު ސުންނާފަތިކޮށްލަން ރަނގަޅު‬ ‫އުޒުރެއް ވުޖޫދަށް ގެނަ އެވެ‪ .‬އަދި އިރާގުގައި ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު ހުރިތޯ‬ ‫ބެލުމަށް ޓެކްނިކަލް ޓީމުތައް ގޮސް‪ ،‬އެކިއެކި ގުދަންތަކާއި ބިންގަރާސްތަކާއި‬ ‫ސައްދާމް ހުސެއިންގެ ގަނޑުވަރުތަކަށް ދާންދެން ވެސް ބެލި އެވެ‪ .‬އެކަމަކު‬ ‫ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރެއް ނުފެނުނެވެ‪ .‬އޭގެ ސަބަބުން‪ ،‬ދުނިޔޭގެ ގިނަ ބައެއް‬ ‫ދިޔައީ ހާސްކަމުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓެމުންނެވެ‪ .‬އިރާ��ުގައި ހުރި‪ ،‬ދުނިޔެ‬ ‫ފަނާކޮށްލާވަރުގެ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރުތަކެއް ފޮރުވައިގެން ގެންގުޅޭތީ އެވެ‪.‬‬ ‫މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް‪ ،‬ދުނިޔެ ކައްކަމުން ހޫނު ކުރަމުން ގޮސް‪ ،‬ސައްދާމުގެ‬ ‫ލެޔަށާއި އިރާގުގެ ތެލަށް ފެންބޮވައިގެންފައިވާ އެމެރިކާ އާއި އެމެރިކާއާ‬ ‫ގުޅިފައިވާ ލަޝްކަރުން އެންމެފަހުން އިރާގަށް އަރައިގަތީ އެވެ‪ .‬މުޅި އިރާގު‬ ‫ތަޅައި ސުންނާފަތިކޮށްލުމަށްފަހު‪ ،‬ރައީސް ސައްދާމް ހުސެއިނާއި އޭނާގެ‬ ‫ފަހުލަވާނުން ހިފައި ހައްޔަރުކުރުމަށްފަހު އެންމެ ފަހުން އެ އެންމެން‬

‫ދަންޖައްސައި‪ ،‬މަރާވެސް ލީ އެވެ‪ .‬މުޅިން ވެސް ޔަހޫދީ ރޭވުމެވެ‪ .‬އެމެރިކާގެ‬ ‫ރޭވުމެވެ‪.‬‬ ‫އިސްލާމީ ގަދަފަދަ ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ކުރިން އޮތް އިރާގު މިހާރު‬ ‫ ‬ ‫ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހާލުގައި ޖެހިފަ އެވެ‪ .‬އެމެރިކާ ފަދަ އިސްލާމުންނާ އަދާވަތްތެރި‬ ‫އެންމެންގެ މަގުސަދު ވަނީ ހާސިލްވެފަ އެވެ‪ .‬އެކަމަކު އަދިވެސް އިރާގުން‬ ‫ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރެއް ނުފެނެ އެވެ‪.‬‬ ‫***‬ ‫ ‬ ‫ކރަޕްޝަނަކީ ވެސް ހަމަ އެފަދަ ބިރުވެރި ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރެއް ފަދަ‬ ‫ޮ‬ ‫ ‬ ‫ކަމެކެވެ‪ .‬އެންމެން ވެސް އެ އަމަލަށް ނަފުރަތުކުރާ‪ ،‬ހަޑި މުޑުދާރު އަމަލެކެވެ‪.‬‬ ‫ދިވެހިރާއްޖެ މިއަދު ކެކި ހޫނުކުރަމުން މިދަނީ ކޮރަޕްޝަންގެ އާވިންނެވެ‪ .‬ސަރުކާރުން‬ ‫ތުހުމަތުކުރަނީ ވޯޓު ހޯދުމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ‬ ‫މަޖިލިސްގެ މެމްބަރުންތަކަކަށް ރިޝްވަތު ދީފައިވާ‬ ‫ކަމަށެވެ‪ .‬ބިލްތަކަށާއި ނިންމުންތަކަށް ނުފޫޒު‬ ‫ފޯރުވައި‪ ،‬ގާނޫނީ ސަރުކާރު ބަދަލުކޮށްލުމަށްޓަކަ‬ ‫އެވެ‪ .‬އެ މައްސަލައިގައި ވަޒީރުންގެ މަޖިލިސް‬ ‫އެއްކޮށް އިސްތިއުފާ ދިނެވެ‪ .‬ޓީވީއެމުން‬ ‫ވަގުތުން ގެނެސްދެމުންދިޔަ ޝޯއެއްގަ އެވެ‪.‬‬ ‫އެއާއެކު ރައީސް ނަޝީދު ވިދާޅުވީ ވަޒީރުންގެ‬ ‫މަޖިލީހުގައި މިއަދު ތިބީ ތިމަންމަނިކުފާނާއި‬ ‫ނައިބު ރައީސް ޑރ‪ .‬މުހައްމަދު ވަހީދު އެކަނި‬ ‫ކަމަށެވެ‪ .‬މިއީ މުޅި ގައުމަށް ނުހަނު ބޮޑު‬ ‫ސިހުމަކާއި ހައިރާންކަމެއް ލިބިގެންދިޔަ ކަމެކެވެ‪.‬‬ ‫ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅަށް ވަރުގަދަ ކެމްޕޭނެއް ކުރުމަށް‬ ‫ރައީސް އިއުލާން ކުރެއްވި އެވެ‪ .‬މަގުތަކަށް‬ ‫މީހުންތައް އެއްވި އެވެ‪ .‬އަދި މަޖިލިސްގެ ބައެއް މެމްބަރުން ފޯނުން ދައްކައިފައިވާ‬ ‫ޒާތީ ވާހަކަތަކެއް ރެކޯޑްކޮށްގެން ލީކުކޮށްލި އެވެ‪ .‬ކޮރަޕްޝަނަށް މަގުފަހިވާ ގޮތަށް‬ ‫ދައްކައިފައިވާ ވާހަކަތަކެއް ކަމަށް އާންމުންނަށް ސިފަވާ ގޮތަށެވެ‪ .‬ބައެއްގެ އަމިއްލަ‬ ‫ޓެލެފޯން ކޯލްތަކެއް ހިފައިގެން ސަރުކާރުން ވެސް އަވަސްވެގަތީ މީޑިއާ އިން ވަގުތު‬ ‫ހޯދާށެވެ‪ .‬ސަރުކާރު ޕާޓީގެ މެމްބަރުންތަކެއްގެ ސިޓީތަކެއް ވެސް ފެނުނެވެ‪ .‬އާންމުންގެ‬ ‫ލޭ ހޫނުވެ‪ ،‬ތޮބީއަތު ހަރާބުވެ‪ ،‬އެ ބަޔަކަށް ކުރިން ކުރަމުން އައި އިހުތިރާމް‬ ‫ގެއްލިގެންދާ ގޮތަށެވެ‪ .‬އެކަމުގައި ބަޔަކު ޖަލަށްލައި ހައްޔަރު ވެސް ކުރި އެވެ‪.‬‬ ‫***‬ ‫ކރަޕްޝަނަކީ ނުވަތަ ރިޝްވަތަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ޔަގީންވާ ކަމަކީ‬ ‫ޮ‬ ‫ ‬ ‫ރިޝްވަތެއް ދިނީމޭ ނޫނީ ހިފީމޭ ބުނާނެ އެކަކު ވެސް ނުހުންނާނެ ކަމެވެ‪.‬‬ ‫ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ތެރޭގައި ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ކުރިން ކޮންމެ ފަދަ އެއްޗެއް‬ ‫ކިޔައިފައި ވެސް‪ ،‬އަނެއް ދުވަހުގެ އިރުއަރާއިރު‪ ،‬ރާގު ބަދަލުވެ‪ ،‬ކީހާ ޅެން ފަރިއްސަށް‬ ‫ވެގެން ދާތަން ވެސް ފެންނަނީ މަދެއްކޮށެއް ނޫނެވެ‪.‬‬ ‫ހަގީގަތުގައި ވެސް ކޮރަޕްޝަނަކީ ނުރައްކާތެރި ވަބާއެކެވެ‪ .‬އެކަމަކު‬ ‫ ‬ ‫ކޮރަޕްޝަންގެ ނަމުގައި މުޅި ގައުމު ޗާޓުން ބޭރުވެގެން ގޮސްގެންނުވާނެ އެވެ‪.‬‬

‫‪19‬‬


‫ރިޝްވަތުގެ މައްސަލަ ތަކެވެ‪ .‬ރައްޔިތުންގެ ނަން ބޭނުން ކޮށްގެން‪ ،‬ޚިޔާލީ‬ ‫ދުނިޔެއެއްގައި ހިންގާ މި ދެކޯޓުގެ ސަބަބުން ވެސް ހުރިހާ އުނދަގުލެއް‬ ‫ލިބެނީ ކުށެއް ނެތް ރައްޔިތުންނަށެވެ‪ .‬ކޯޓުގެ އަޑު އެހުންތަކާއި‪ ،‬ގޮވެލި ތަކުގެ‬ ‫އަޑު ރަށު ތެރޭގައި ގަދަ ކަމުން‪ ،‬ގެއާ ޖެހިގެން ހުންނަ މިސްކިތުން ގޮވާ‬ ‫ބަންގީގެ އަޑު ވެސް ބައެއް ފަހަރު އިވޭ ވަރެއް ނުވެ އެވެ‪ .‬ތުއްތު ދަރިފުޅު‬ ‫އުނގުގައި ބާއްވައިގެން އެ ދަރިފުޅު ނިންދެވުމަށް މައިމީހާ ކިޔައިދޭ ނާނާގެ‬ ‫އަޑު އެ ކުއްޖާފުޅުގެ ކަންފަތާ ހަމައަށް ނީވޭ މިންވަރަށް މިދެންނެވި ކޯޓު‬ ‫ތަކުގެ އަޑުފައްގަނޑު ގަދަ ވެގެން ހިނގައްޖެ އެވެ‪ .‬މައިމީހާ ކިޔައިދޭ މާތް‬ ‫ނާނާގެ ބަދަލުގައި ސިޔާސީން މުޅި ރަށު ތެރޭގައި ގޮވަމުންދާ ހަޑި ހުތުރު‬ ‫ގޮވެލިތައް ތުއްތު ކުދީންގެ ކަންފަތުގައި ވެސް ހަރުލަމުން ދަސްވަމުން‬ ‫ދަނީ އެވެ‪ .‬އެ ނޫން ގޮތެއް ނެތެވެ‪ .‬ނަފުސަށް އުނދަގުލެއް ނެތި އަރާމު‬ ‫ނިންޖަކުން ނިދައިލެވޭނެ މިނިވަން ކަމެއް އަމުދުން ނެތެވެ‪.‬‬ ‫ވަކި ހިސާބަކުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޮބުވެތި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ‬ ‫ ‬ ‫"އެހެން ކަހަލަ" ވާހަކަފުޅެއް ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ‪ .‬ޗާޓުން ބޭރަށް‬ ‫ޖެހިވަޑައިގަންނަވަން ޖެހިވަޑައިގެންފާނެ ކަމުގެ ވާހަކަ އެވެ‪ .‬މި ވާހަކަފުޅުގެ‬ ‫މާނައެއް ނޭނގެ އެވެ‪ .‬މީހުން މާނަ ކުރަނީ‪ ،‬ޢާންމު ހަމަތަކާއި އުސޫލު‬ ‫ތަކުން ބޭރުގައި ކަންތައްތަކެއް ކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގެންފާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު‬ ‫ދެއްވީ ކަމަށެވެ‪ .‬އެނގޭ‬ ‫ކަމަކީ ކުރިން މި ދެންނެވި‬

‫އޮފީސް މެދުވެރިކޮށް ސިފައިންނަށް އަޅުގަނޑު އެދުނީމެވެ‪ .‬ޖަވާބެއް ނުލި ެ‬ ‫ބ‬ ‫އެވެ‪ .‬ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު އަމީން ފައިސަލަށް އެ ކަމަށް އެދި މެސެޖެއް‬ ‫ވެސް ފޮނުވީމެވެ‪ .‬އެ މެސެޖުގެ ޖަވާބެއް ވެސް ނުލިބެ އެވެ‪ .‬މެސެޖަށް‬ ‫ޖަވާބެއް ނުދެއްވުމުން ފޯނު ވެސް ކުރީމެވެ‪ .‬ފޯނަކަށް ވެސް ޖަވާބެއް ނުދެއްވަ‬ ‫އެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑު ޤަބޫލު ކުރަނީ އެއީ އެމަނިކުފާނު މާ ބޮޑަށް ބިސީ ވީމަ ވީ‬ ‫ގޮތެއް ކަމަށެވެ‪ .‬އެހެން ނޫން ނަމަ އާ ރަށަށް ގޮސް ޔާމީނާ އިންޓަވިއުއެއް‬ ‫ކުރަން ފުރުސަތު ނުދެއްވަންވީ ސަބަބެއް ނޭނގެ އެވެ‪ .‬ޔާމީނާ ފޯނުން‪،‬‬ ‫ގުޅެ އެވެ‪ .‬މީޑިއާ ތަކަށް އިންޓަވިއު ވެސް ދެއްވަ އެވެ‪ .‬އާ ރަށަށް ގޮސް‬ ‫އަޅުގަނޑު ބޭނުންވީ އެ މަނިކުފާނުގެ "އެކަހެރި" ދިރިއުޅުއްވުމުގެ ފޮޓޯކޮޅެއް‬ ‫ވެސް ނަގާށެވެ‪ .‬އެ ކަމުގައި މައްސަލައެއް އޮތް ކަމަށް ވާ ނަމަ އެޔެއް ވެސް‬ ‫ވިދާޅުވާން ވާނެ އެވެ‪ .‬ސަލާމަތީ ސަބަބަކަށް ޓަކައި އާ ރަށަށް ނުދެވޭނެ ނަމަ‬ ‫އެކަން ވެސް އަންގަވައިލައްވަން ވާނެ އެވެ‪ .‬މިހާރު މިވީ ގޮތުން އަޅުގަނޑަށް‬ ‫ޤަބޫލު ކުރެވުނީ އަޅުގަނޑަށް ނޫސްވެރިޔަކަށް ވީތީ ލިބެން ޖެހޭ މިނިވަން‬ ‫ކަމެއް ގެއްލުނީ ކަމަށެވެ‪.‬‬ ‫ދެން އޮތީ ރައްޔިތު މީހާ ބާރުވެރި ކުރުވާ ވާހަކަ އެވެ‪ .‬ނަމަވެސް‬ ‫ ‬ ‫ފެންނަމުން މިދަނީ ރައްޔިތު މީހާގެ ސިކުނޑިއާ ހިތަށް ބާރު ބޮޑުވެގެންދާ‬ ‫ތަނެވެ‪ .‬އަތްފޯރާ ފަށަށް ތަކެތީގެ އަގުތައް ތިރި ނުވެގެން‪ ،‬ޖީބު ތަކަށް ބާރު‬ ‫ބޮޑުވާ ތަނެވެ‪ .‬ރައްޔިތު‬ ‫މީހާ "ބާރުވެރި" ކުރުވުމަކީ‬

‫ކޯޓުތައް އުފެދިގެން އައީ‬ ‫މި ވާހަކަފުޅަށް ފަހުގައި‬ ‫ކަމެވެ‪.‬‬ ‫ދެން މި‬ ‫ ‬ ‫ފެނުނީ ސިޔާސީ ބައެއް‬ ‫ބޭފުޅުން އެކަހެރި ކުރާ‬ ‫ތަނެވެ‪ .‬ޤައުމުގެ އަމަން‬ ‫ބެލެހެއްޓުމަށް ދިވެހި‬ ‫ސިފައިންގެ ލަޝްކަރުތައް‬ ‫ނުކުތް ތަނެވެ‪ .‬އެ‬ ‫މީހުންގެ ގަދަފަދަ އާރާއި‬ ‫ބާރުގަ އެވެ‪ .‬އެ މީހުންގެ‬ ‫ކޮމާންޑަރ އިން ޗީފްގެ‬ ‫އަދި ޤައުމުގެ ރައީސްގެ‬ ‫އަމުރުފުޅަށެވެ‪ .‬ރޭގަނޑުގެ‬ ‫ހަމަހިމޭން ވަގުތު ތަކުގައި‬ ‫ސިފައިންގެ ފައުޖުތައް މަގުތައް މަތީގައި އެ ބައި މީހުންގެ ހަތިޔާރު ތަކާ އެކު‬ ‫ވެހިކަލް ތަކުގައި ރުކުރުވާލާފައި އޮންނަ އިރު ހަނގުރާމައިގެ ހާލަތު ހިތަށް‬ ‫ގެނެވެއެވެ‪ .‬އެބައި މީހުންގެ ފުރިހަމަ ހައިބަތުގައި‪ ،‬ފަޔަށް އަރުވާފައި ހުންނަ‬ ‫ބަރު ބޫޓު ތަކުން ގުންފައިތަޅަމުން އެއް މަގުން އަނެއް މަގަށް‪ ،‬އެއް ގޯޅިން‬ ‫އަނެއް ގޯޅިއަށް ރާން އަޑު ކިޔާފައި ވަދެގަންނަ އިރު‪ ،‬އާންމުންގެ މީހުން‬ ‫ބިރުން ފިއްކަނޑައިގެންދާ ވަރުވެ އެވެ‪ .‬ހައްޔަރު ކުރާނީ ކޮން އިރަކު ކާކު‬ ‫ކަމެއް ނޭނގެ އެވެ‪.‬‬ ‫ކުށްވެރިއެއްކަމަށް ތުހުމަތު ކޮށްގެން‪ ،‬ތަކުރާރުކޮށް މި ކުރާ ތަހުގީގު‬ ‫ ‬ ‫ތަކުން ވެސް އެ މީހާ ކުށްވެރިޔަކަށް ވާތަނެއް ނާދެއެވެ‪ .‬ދެން މި ޖެހެނީ‬ ‫"ހިމާޔަތް" ދިނުމަށް އެކަހެރި ކުރާށެވެ‪ .‬ތިމާ ހިމާޔަތް ބޭނުން ނުވިޔަސް‬ ‫ކުރާނެ ކަމެއް ނެތެވެ‪ .‬ޖެހޭނީ ހިމާޔަތް ޤަބޫލު ކުރާށެވެ‪ .‬ބައެއް ފަހަރަށް‬ ‫މިވާ ގޮތަކީ ހިމާޔަތް ދިންދިނީނުން ގޮސް މިނިވަން ކަމާއެކު މީހަކާ ވާހަކަ‬ ‫ދައްކައިލެވޭނެ ގޮތެއް ވެސް ނޯވެ އެވެ‪.‬‬ ‫ޔާމީން އާ ރަށުގައި ބެހެއްޓެވީ އޭނާ ބޭނުންފުޅު ނުވި ނަމަވެސް‪،‬‬ ‫ ‬ ‫އޭނާގެ ހިމާޔަތަށް ޓަކައި ކަމަށްވެ އެވެ‪ .‬އޭނާގެ އިންޓަވިއުއެއް ހަދަން‬ ‫ބޭނުން ވެގެން އާ ރަށް ދެވޭނެ ގޮތެއް އޮތްތޯ ބަލަން ބޭނުން ވެގެން ރައީސް‬

‫އެއީ ކަމަށް ވެދާނެ‬ ‫އެވެ‪ .‬ހަމަ ގައިމު ވެސް‬ ‫ޤައުމުގައި ރައްޔިތު މީހާގެ‬ ‫އެއްވެސް އާރެއް ބާރެއް‬ ‫އޮތް ތަނެއް ނުފެނެ‬ ‫އެވެ‪ .‬މިހެން ވެގެން މި‬ ‫އުޅެނީ މުއްސަނދިން އެ‬ ‫މީހުންގެ މުއްސަނދިކަން‬ ‫ގެއްލިދާނެތީ ގަންނަ‬ ‫ބިރެއްގެ ބޮޑު ކަމުން‬ ‫ކަމަށް ސަރުކާރުން‬ ‫ތުހުމަތު ކުރެ އެވެ‪.‬‬ ‫ރައްޔިތު މީހާ އަށް އެނގޭ‬ ‫މިންވަރަކީ "ކޭޝް"‬ ‫ކޮޅެއް ނުލިބި އުޅެވޭނެ‬ ‫މިނިވަންކަމެއް ނެތް‬

‫‪18‬‬

‫ކަމެވެ‪.‬‬ ‫މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ފުންކޮށް ވިސްނައި‪ ،‬ޖުމުލަ ގޮތެއްގައި ދަންނަވަން‬ ‫ޖެހެނީ‪ ،‬މިނިވަން ދުވަހަށް މި ޤައުމު އަލި ވިލޭ އިރު ޤައުމުގެ ރައްޔިތުން‬ ‫މިތިބީ ސިޔާސީން ކުޅެމުން ދާ ނުރައްކާތެރި ސިޔާސީ ކުޅިގަނޑުގެ ތެރޭގައި‬ ‫ރަނގަޅަށް ބެދި އަޅުވެތި ވެފައި ކަމަށެވެ‪ .‬އެބައި މީހުންގެ ސިޔާސީ ފައިދާ‬ ‫އަށް ޓަކައި‪ ،‬ރައްޔިތުންގެ ފިކުރާއި ވިސްނުން މި ވަނީ ޤުރުބާން ކުރަން‬ ‫ޖެހިފަ އެވެ‪ .‬ރައްޔިތުންގެ ސިކުނޑިތަކަށް އަމާޒުކޮށް ދޫކުރި ސިޔާސީ ވިހައިގެ‬ ‫ސަބަބުން އެ މީހުންގެ މައުސޫމު ނަފުސުތައް ވަނީ ކަތިލެވިގެން ގޮސްފަ އެވެ‪.‬‬ ‫ޤާނޫނު އަސާސީން ލިބިދީފައި އޮތް އެތައް މިނިވަން ކަމަކުން މި ޤައުމުގެ‬ ‫މީހުން މި ވަނީ މަހުރޫމް ވެފަ އެވެ‪ .‬މިނިވަން ދުވަހަކީ މިކަންކަމަށާއި މިފަދަ‬ ‫އެހެން ކަމަކަށް މި މޭރުމުން ވިސްނައި މައްސަލަތައް ދިމާވާ ސަބަބު ހޯދައި‬ ‫ގައުމަށް އަމާން މުސްތަގުބަލެއް ހޯދުމަށް އެންމެ މުނާޞަބު ވަގުތެވެ‪ .‬ދިވެހި‬ ‫ގައުމު ސިޔާސީ ގޮތުން އިސްލާހުކޮށް ކުރިއެރުވުމުގެ ނަމުގައި އަވަދިނެތުމުގެ‬ ‫ކުރިން އަޅުގަނޑުމެން ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ މި ގައުމު ދިވެހި ގައުމުގެ ގޮތުގައި‬ ‫އިސްލާހުކޮށް ގައުމެއްގައި ހުންނަންވީ ސިފަތައް ހަމަކޮށް ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި‬ ‫ފުރިހަމަކަން ގެނައުމެވެ‪.‬‬


‫ކޮޕީކުރެވޭތޯއެވެ‪ .‬މިހައިޖާނުގަނޑުގެ ތެރޭގައި ޤައުމުގެ މަޞްލަޙަތު‬ ‫ގެއްލިގެން ހިނގައްޖެއެވެ‪ .‬ޤައުމުގެ ވެރިކަމަކީ އަމިއްލަ އެދުމުން‬ ‫ފުރިފައި ތިބި ބަޔަކު ބަނޑުމުސާރައަށް ހިފައި ތަޅާފޮޅަމުންގޮސް އެއިގެ‬ ‫ތެރެއިން މޮޅުވާ ބަޔަކަށް ލިބޭ އިނާމަކަށް ވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫ވެރިކަމުގައި ތިބި ބަޔަކަށް ރައްޔިތުންގެ ފައިދާއަށްޓަކައި ކަމެއް ކުރަން‬ ‫ފުރުސަތު ލިބުމުގެ ދޮރު މުޅީން ބަންދުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ‪ .‬ރާއްޖޭގެ‬ ‫ރަށްތަކުގެ ބޮޑެތި މަގުތަކަކީ ޕާރޓީ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާންތަކަކަށްވެގެން‬ ‫ހިނގައްޖެއެވެ‪ .‬އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ޖެއްސުންކުރުމުގެ ގޮތުން‬ ‫ގޮވާ ހުތުރު އެއްޗިއްސާއި ހިންގާ ހަޑި މުޑުދާރު ޢަމަލުތަކާހުރެ މި‬ ‫މުޖުތަމަޢުގައި ޅަދަރީން ގެންގުޅުން ހެޔޮނުވާ ހިސާބަށް ހިނގައްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫ދިމާކޮށްލައިގެން‬ ‫ވެރިކަމާހުރެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ‬ ‫އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ރިވެތި‬ ‫އަޚުލާޤާއި ސުލޫކާއި ހަމަތައް‬ ‫މުޅީން ނެތިގޮސް‪ ،‬ދޮގުމަކަރާއި‬ ‫ޙީލަތުގެ ހާއްޔަކަށް ޤައުމުގެ‬ ‫ސިޔާސީ ދާއިރާ ވެގެން‬ ‫ހިނގައްޖެއެވެ‪ .‬ޤައުމުގެ‬ ‫މަސްލަހަތު އެވެރީންގެ‬ ‫ދުޝްމަންކަމާއި‬ ‫ހަސަދަވެރިކަމާ ި‬ ‫އ‬ ‫އަދާވާތްތެރިކަމުގެ‬ ‫އުޑީގައި ތާށިވެ‬ ‫ފިސްފިސްވެގެން‬ ‫ހިނގައްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫މި އަޑުތަކާއި‬ ‫މަންޒަރުތައް‬ ‫އިވިފެނިވުމުން‬ ‫އަޅުގަނޑުގެ‬ ‫ހަނދާނަށް‬ ‫އަންނަނީ ހަމަ ޖޯރޖް ވޮޝިންގޓަންގެ‬ ‫ބަސްފުޅުތަކެވެ‪.‬‬ ‫ކަންތައް މިހެން ވެގެން ދިޔުމުން އެހެން ސުވާލެއްވެސް‬ ‫ ‬ ‫އުފެދެއެވެ‪ .‬ރާއްޖޭގައި ޕާރޓީތަކޭ ކިޔައިގެން މިއުޅޭ ބައިގަނޑުތައް‬ ‫'އައިޑިއަލް ތިއަރީ' އާ އެއްގޮތަށް ޕާރޓީތަކެއް ކަމުގައި ބެލެވިދާނެ‬ ‫ބާވައެވެ! މި ސުވާލުގެ ޖަވާބު ހޯދުމަށްޓަކައި ސިޔާސީ ޕާރޓީއަކީ‬ ‫ކޯއްޗެއްތޯވެސް ދެނެގަންނަން ޖެހެއެވެ‪ .‬ސިޔާސީ ޕާރޓީތަކެއް އެންމެ‬ ‫ފުރަތަމަ ވުޖޫދަށް އައީ ‪ 1700‬އިގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި އިނގިރޭސި‬ ‫ވިލާތުގައެވެ‪ .‬އިނގިރޭސި ޕާރލަމެންޓުގައި ކުރެވޭ ބަހުސްތަކުގައި‬ ‫ވަކި ޚިޔާލެއް ނުވަތަ ފިކުރެއްގެ އަހުލުވެރީން އެމީހުންގެ ކޮޅު‬ ‫ގަދަކުރުމަށްޓަކައި އެއް ޖަމާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި ހަރަކާތްތެރިވާން ފެށުމުގެ‬ ‫ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ‪ .‬އެއަށްފަހު ސިޔާސީ ޕާރޓީގެ ތަޢާރަފު‬ ‫ދެއްވަމުން އިނގިރޭސި ސިޔާސީ މުފައްކިރެއް ކަމުގައިވާ އެޑްމުންޑް‬ ‫ބާރކޭ ވިދާޅުވެފައިވަނީ ޕާރޓީއަކީ "މީސްތަކުންގެ ފައިދާއަށް މަސައްކަތް‬ ‫ކުރުމަށްޓަކައި ވަކި އުސޫލަކަށް ނުވަތަ ވަކި މަންހަޖަކަށް ތަބާވާ މީހުން‬ ‫ގުޅިގެން އުފައްދާ ޖަމާއަތެއް ނުވަތަ ޖިސްމެއް" ކަމުގައެވެ‪.‬‬ ‫ބާރކޭ ވިދާޅުވާ ފަދައިން ޕާރޓީ ސިސްޓަމްގެ ޙަޤީޤީ‬ ‫ ‬ ‫މަޤުޞަދާއެކު އުފެދޭ ޕާރޓީއެއްގައި ތިބޭނީ ވަކި ފިކުރެއްގެ‬ ‫އަހުލުވެރީންނެވެ‪ .‬އެގޮތުން އުފެދޭ ޕާރޓީއެއްގެ މަޤުޞަދަކަށް ވާނީ‬ ‫އެމީހުން ޤަބޫލުކުރާ ފިކުރީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ޤައުމު ހިންގުމެވެ‪.‬‬ ‫މިސާލަކަށް ކޮމިޔުނިސްޓް ޕާރޓީއެއްގައި ބައިވެރިވާނީ ޤައުމުގެ ވެރިކަން‬ ‫ހިންގަން ޖެހޭނީ ކޮމިޔުނިޒަމްގެ އުސޫލުތަކުގެ މަތީން ކަމަށް ޤަބޫލުކުރާ‬

‫މީހުންނެވެ‪ .‬ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ތަނެއްގައި ޕާރޓީ ސިސްޓަމް ހިނގަނީ މިހެ ް‬ ‫ނ‬ ‫ކަމަކަށް އަޅުގަނޑު ދަޢުވާއެއް ނުކުރަމެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑު މި ދަންނަވަނީ ސިޔާސީ‬ ‫ނިޒާމެއްގެ ގޮތުގައި ޕާރޓީ ސިސްޓަމް ގެނައުމުގެ 'އައިޑިއަލް ޕަރޕަސް' ނުވަތަ‬ ‫ޙަޤީޤީ މަޤުޞަދަކީ މިއީ ކަމުގައެވެ‪ .‬ޢަމަލީގޮތުން މިހެން ކަންތައް ނުވަނީ ވަރަށް‬ ‫ގިނަ ސަބަބުތަކަކާ ހުރެއެވެ‪.‬‬ ‫ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ސިޔާސީ ޕާރޓީތައް އުފެދުނީ ކިހިނެއްކަން‬ ‫ ‬ ‫އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންނަށްވެސް އެނގެއެވެ‪ .‬އެޕާރޓީތަކަކީ ވަކި ފަލްސަފާއެއް‬ ‫ނުވަތަ ފިކުރެއް ނުވަތަ އުޞޫލުތަކެއް ޤަބޫލުކޮށް‪ ،‬އެ ފަލްސަފާއާއި ފިކުރާއި‬ ‫އުޞޫލުތަކުގެ ތެރެއިން ޤައުމު ހިންގުމަށްޓަކައި އުފެއްދިފައިވާ ޕާރޓީތަކެއް ކަމުގައި‬ ‫ދެންނެވުމަކީ ވަރަށް އުނދަގޫ ކަމެކެވެ‪ .‬ބޮޑަށް ލަފާކުރެވޭގޮތުގައި އޭގެ ތެރެއިން‬ ‫ކޮންމެ ބައިގަނޑެއްގައި ކަހަލަ ގޮތަކަށް ތިބީ މީހަކު ދެކެ އަންނަ ރުޅިގަނޑެއްގެ‬ ‫ސަބަބުން އެ މީހާއާ ދިމާކޮށްލައިގެން އުޅޭ މީހުންތަކެކެވެ‪ .‬ނުވަތަ ކޮންމެވެސް‬ ‫ސައުދާގަރެއްގެ ވަށައިގެން ޕަރުވާނާތަކެއް ފަދައިން އެނބުރެމުންދާ‬ ‫މީހުންތަކެކެވެ‪ .‬އެހެންވިއްޔާ މިއީ ސިޔާސީ ޕާރޓީތަކެއް ބާވައެވެ!‬ ‫ނުވަތަ ޤައުމުގެ މަޞްލަޙަތަށްވުރެ އަމިއްލަ މަޞްލަޙަތު ކުރިޔަށް‬ ‫ނެރެގެން އުޅޭ‪ ،‬ފިކުރެއް އުޞޫލެއް ނެތް ޖަމާއަތްތަކެއް ބާވައެވެ!‬ ‫އަދިވެސް ޖޯރޖް ވޮޝިންގޓަނާ ބެހޭ ވާހަކައެއް‬ ‫ ‬ ‫ދަންނަވާލާނަމެވެ‪ .‬ހުޅަނގުގެ އެދުރުންގެ ސުންނަތަށް ތަބާވާ‬ ‫ބޭފުޅުންނަށްޓަކައެވެ‪ .‬ރައީސްކަމުގައި އެއް ދައުރު ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމަށްފަހު‬ ‫ނ ދުރަ ް‬ ‫ށ‬ ‫އިތުރު ދައުރަކަށް ކުރިމަތިނުލައްވައި ސިޔާސީ ދާއިރާއި ް‬ ‫ޖެހިވަޑައިގަންނަވަން ވޮޝިންގޓަން ޚިޔާލުފުޅު ކުރެއްވިއެވެ‪ .‬ނަމަވެސް‬

‫އެޚިޔާލުފުޅު ބަދަލުކުރައްވައި‪ ،‬ދެވަނަ ދައުރަކަށް ވެރިކަމުގެ ލަގަނުގައި ހިއްޕަވަން‬ ‫އޭނާ ފަހުން އެއްބަސްވެވަޑައިގަތެވެ‪ .‬އެމެރިކާގެ އިސް އެތައް ލީޑަރުންނެއްގެ‬ ‫އެދިވަޑައިގަތުމުގެ މަތީންނެވެ‪ .‬އެގޮތުން އިތުރު ދައުރެއްގައި ރައީސްކަން ކުރެއްވުމަށް‬ ‫ވޮޝިންގޓަންގެ އަރިއަހުން އެންމެ ބޮޑަށް އެދިވަޑައިގެންނެވި އެއް ބޭފުޅަކީ ތޯމަސް‬ ‫ޖެފަރސަނެވެ‪ .‬ޙައިރާންވާން ޖެހޭ ކަމަކީ ޖެފަރސަނަކީ ވޮޝިންގޓަންގެ އެންމެ ބޮޑު‬ ‫ސިޔާސީ އެއް ވާދަވެރިޔާ ކަމެވެ‪ .‬އެ ދަނޑިވަޅުގައި އެމެރިކާގެ ޤައުމީ މަޞްލަޙަތު‬ ‫ސަލާމަތްކޮށް‪ ،‬ނުވަރޭ ފެނުތެރޭގައި އޮތް ޤައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި އަމަންއަމާންކަން‬ ‫ދެމެހެއްޓެން އޮތީ ވޮޝިންގޓަން ވެރިކަމުގައި ހުންނަވައިގެން ކަމަށް ޖެފަރސަނަށް‬ ‫ޤަބޫލުފުޅު ކުރެއްވުނެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން އޭނާ އަމިއްލަފުޅު 'އެމްބިޝަން' އެއްފަރާތް‬ ‫ކޮށްލެއްވުމަށްފަހު ވޮޝިންގޓަންގެ ކަނާއަތްޕުޅުފަރާތުގައި ހުއްޓިވަޑައިގެންނެވިއެވެ‪.‬‬ ‫ދަންނަވަންތޯއެވެ! 'ވަޠަން އެދޭ ގޮތަކީ' ކޮބައިކަން ދަންނަ‪ ،‬އަދި 'ރައްޔިތުންގެ‬ ‫ޕާރޓީ' ހެއްދެވުމަށް ކުފޫހަމަވެގެންވާ ބޭފުޅުންނަކީ އެއީއެވެ‪.‬‬

‫‪21‬‬


‫ސިޔާސީ ޕާޓީއާ ިއ‬ ‫ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީއާއި‬ ‫ވަތަން އެދޭ ގޮތް‬ ‫އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު މާޖިދު‬ ‫އެމެރިކާގެ ފުރަތަމަ ރައީސް ޖޯރޖް ވޮޝިންގޓަން އޭނާގެ‬ ‫ ‬ ‫ރިޔާސީ ދެވަނަ ދައުރުގެ ފަހުކޮޅުގައި ރައްޔިތުންނާ މުޚާޠަބުކުރައްވައި‬ ‫ޚާއްސަ ޚިޠާބެއް ނެރުއްވިއެވެ‪ .‬މި ޚިޠާބު ޝާއިޢުކުރެއްވީ އެމެރިކަން ޑެއިލީ‬ ‫އެޑްވަޓައިޒަރ ގެ ‪ 1796‬ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ‪ 19‬ވަނަ‬ ‫ދުވަހުގެ ޢަދަދުގައެވެ‪ .‬މިޚިޠާބުގައި ވޮޝިންގޓަން ވިދާޅުވެފައިވާގޮތުގައި‬ ‫ޕާރޓީ ސިސްޓަމަކީ ޤައުމެއް ބައިބައިވެގެންދިޔުމުގެ މަގުގައި އެޅޭ ފުރަތަމަ‬ ‫ފިޔަވަޅެވެ‪ .‬ޕާރޓީތައް އޮންނަ ސިޔާސީ ނިޒާމެއްގައި ބާރު އޮންނަ‬ ‫ޕާރޓީއެއްގެ ވެރީން އެމީހުންގެ ސިޔާސީ ވާދަވެރީންނާއި ދެކޮޅުވެރީންނަށް‬ ‫ރުޅިބޭލުމާއި ޙަސަދަފިލުވުމާއި ބަދަލުހިފުންފަދަ މުޑުދާރު ކަންތައްތައް‬ ‫ހިންގަމުން ދާނޭކަމަށްވެސް ވޮޝިންގޓަން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ‪ .‬މިމޭރުމުން‬ ‫ދައްކަވާފައިވާ ވާހަކަފުޅުގެ މުރާދަކީ އެމެރިކާގެ ރައްޔިތުންނަށް ޕާރޓީ‬ ‫ސިސްޓަމްގެ ގެއްލުމާ މެދުގައި އިންޒާރު ދެއްވުމެވެ‪.‬‬ ‫އަޅުގަނޑު ޖޯރޖް ވޮޝިންގޓަނަށް ވަރަށް އިޙުތިރާމް ކުރަމެވެ‪.‬‬ ‫ ‬ ‫ނަމަވެސް އަޅުގަނޑަކީ ޖޯރޖް ވޮޝިންގޓަންގެ ސުންނަތަށް ތަބާވާ މީހެއް‬ ‫ނޫނީމެވެ‪ .‬ސިޔާސަތާއި އިޖުތިމާޢީ މައިދާނުގައި ރޯލްމޮޑެލެއް ކަމުގައި‬ ‫އަޅުގަނޑު ބަލަނީ ޖޯރޖް ވޮޝިންގޓަނެއް ނޫނެވެ‪ .‬އޭނާއަށްވުރެ ހުރިހާ‬ ‫ގޮތަކުންވެސް މަތިވެރި އެތައް ނަމޫނާތަކެއް އިސްލާމީ ތާރީޚުން އަޅުގަނޑަށް‬ ‫ފެނެއެވެ‪ .‬ނަމަވެސް އެކާވީސްވަނަ ޤަރުނުގެ ދުނިޔޭގައި އިމާމުންނަކީ ޖޯރޖް‬ ‫ވޮޝިންޓަނާއި ދެންވެސް ހުޅަނގުގެ މަޝްހޫރު ލީޑަރުންނާއި މުފައްކިރުން‬ ‫ކަމުގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރާކަމީ ޙަޤީޤަތެކެވެ‪.‬‬ ‫ޕާރޓީ ސިސްޓަމާ ބެހޭގޮތުން ވޮޝިންގޓަންގެ ޚިޔާލުފުޅަކީ ކޮބައިކަން‬ ‫ބަޔާންކުރުމުގައި އަޅުގަނޑުގެ މަޤުޞަދަކީ އެފަދަ މީހުންނަށް އެމީހުންގެ‬

‫‪20‬‬

‫އެދުރުންގެ ފޮތުން ފިލާވަޅެއް ފާހަގަކޮށް ދެއްކުމެވެ‪.‬‬ ‫ޕާރޓީ ސިސްޓަމަކީ އަޅުގަނޑަށް ކަމުދާ ނިޒާމެއް ނޫނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬ ‫ނަމަވެސް އަޅުގަނޑު ކަހަލަ މީހުން ކިތަންމެ ނުރުހުނަސް ބައެއްގެ ނުފޫޒުގައި‬ ‫ޕާރޓީ ސިސްޓަމް މިއޮތީ ރާއްޖޭގައި ޤާއިމު ކުރެވިފައެވެ‪ .‬އޭގެފަހުން ޕާރޓީ‬ ‫ނިޒާމުގެ ތެރެއިން 'ރައްޔިތުންގެ" މަޖިލީހޭ ކިޔޭ މުއައްސަސާއަށް މެންބަރުން‬ ‫އިންތިޚާބު ކުރެވިއްޖެއެވެ‪ .‬ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާގެ މަޤާމަށް ބޭފުޅަކު އިންތިޚާބު‬ ‫ކުރެވިއްޖެއެވެ‪ .‬ޕާރޓީއަކަށް ވެރިކަމުގެ ބާރުތައް ދީގެން ވެރިކަން ކުރުމުގެ‬ ‫ފުރުސަތު ދެވިއްޖެއެވެ‪ .‬އިދިކޮޅު ޕާރޓީތަކުގެ ގޮތުގައި ހަރަކާތްތެރިވުމުގެ‬ ‫ފުރުސަތު އެހެން ޕާރޓީތަކަށް ދެވިއްޖެއެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ ޕާރޓީތަކުގެ‬ ‫ސަބަބުން ޤައުމަށް ލިބުނީ ފައިދާތޯއެވެ؟ ނުވަތަ ގެއްލުމާއި ނުޤުޞާންތޯއެވެ؟‬ ‫ދިވެހި ލޭހިނގާ ދިވެހި ދަރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އެއްފަހަރު ނަމަވެސް ފުންކޮށް‬ ‫ވިސްނާވަޑައިގަންނަވާށެވެ!‬ ‫އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ އޮކްސްފޯރޑް ޔުނިވަރސިޓީގެ ފަރާތުން ‪1999‬‬ ‫ ‬ ‫ވަނަ އަހަރު ފޮތެއް ޝާއިޢުކުރިއެވެ‪ .‬ރަސްލް ޖޭ‪ .‬ޑެލްޓަން ލިޔުއްވާފައިވާ މި‬ ‫ފޮތުގެ ނަމަކީ 'ކްރިޓިކަލް ސިޓިޒަންސް" މިއެވެ‪ .‬މިފޮތުގައި ލިޔެފައިވާ ގޮތުން‬ ‫ތަރައްޤީވެފައިވާ ޤައުމުތަކުގައި ޕާރޓީ ސިސްޓަމަށް ރައްޔިތުން ކުރާ އިތުބާރު‬ ‫ދަނީ ނެތެމުންނެވެ‪ .‬އެގޮތުން ޕާރޓީތަކުގައި ރައްޔިތުން ބައިވެރިވާ މިންވަރާއި‪،‬‬ ‫ޕާރޓީތަކަށް ރައްޔިތުން ސީދާގޮތެއްގައި ތާއީދުކުރާ މިންވަރު ‪ 20‬ވަނަ ޤަރުނުގެ‬ ‫ފަހު ‪ 25‬އަހަރުގެ ތެރޭގައި ވަނީ ދެގޮތެއް ނުވެ ދަށަށް ގޮސްފައެވެ‪ .‬ދުއިސައްތަ‬ ‫އަހަރަށްފަހު ޖޯރޖް ވޮޝިންގޓަންގެ އިންޒާރުގެ ފުރިހަމަ މާނަ ހުޅަނގުގެ‬ ‫ޤައުމުތަކުގެ ރައްޔިތުންނަށް ވިސްނެން ފެށީ ތޯއްޗެކެވެ‪ .‬ނުވަތަ ތަޖުރިބާގެ‬ ‫މަރުހަލާއަށްފަހު ޕާރޓީ ނިޒާމުގެ ހުރި ދޯދިޔާކަން އެބައިމީހުންނަށް ޤަބޫލުކުރެވެން‬ ‫ފެށީވެސް ތޯއްޗެކެވެ‪.‬‬ ‫އަނެއްކޮޅުން އަޅުގަނޑުމެން އަދިވެސް މިއުޅެނީ ހުޅަނގުގެ މީހުން‬ ‫ ‬ ‫ގެންގުޅޭތާ ‪ 300‬ވަރަކަށް އަހަރުވެ‪ ،‬މަޤުބޫލުކަން ގެއްލެމުންދާ ނިޒާމެއް‬


‫ތައުލީމުގެ ފެންވަރު ދަށ��ވެގެންދިޔައީއެވެ‪.‬‬ ‫ސްކޫލަށް ކިޔަވަންދާ ހުރިހާ ކުދިން ފިލާވަޅު ދަސްކުރާ ީ‬ ‫ނ‬ ‫ ‬ ‫އެއްގޮތަކަށް ނޫނެވެ‪ .‬އެކިކުދިން ފިލާވަޅުގައި ދޭހަކުރަން ބޭނުންވާއެއްޗެހި‬ ‫ދަސްކުރާނީ އެކިގޮތަށެވެ‪ .‬ހުރިހާކުދިންނަކީ ކިޔެވުން ނިންމާނެ ކުދިންނަށް‬ ‫ނުވެ ވެސް ހިނގައިދާނެއެވެ‪ .‬މިއީ ހަގީގަތެވެ‪ .‬އެކަމު ކޮންމެކުއްޖަކީވެސް‬ ‫ކޮންމެވެސް ގޮތަކުން ތަފާތު ޚާއްސަކުއްޖެކެވެ‪ .‬އޭނާގެ ހުނަރާއި ގާބިލްކަން‬ ‫ދެނެގަނެވޭނެ ގޮތެއް ސްކޫލްގެ ނިޒާމުތެރޭގައި އޮންނަންވާނެއެވެ‪ .‬މިކަން‬ ‫އެންމެ ރަގަނޅަށްކުރެވޭނީ ގާބިލް މުދައްރިސުންނަށެވެ‪ .‬މިހެންކަމުން‬ ‫މުދައްރިސުންނަކީ މިކަމަށް ތަމްރީނުވެފައިވާ ބައެއް ކަމުގައި ވާންއެބަޖެހެއެވެ‪.‬‬ ‫މިސާލެއް ދަންނަވާލުމުން ތަންކޮޅެއްބޮޑަށް މިދަންނަވާ އެއްޗެއް‬ ‫ސާފުވެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ‪ .‬މިގައުމުގައި މިހާރު ދިވެހިބަހަށް އެންމެ‬ ‫ކުޅަދާނަ އެއްބޭފުޅެއްކަމުގައިވާ ސޯދުބެ‪ ،‬ސްކޫލުގައި ކިޔަވަން އުޅުއްވިއިރު‬ ‫ލިޔުއްވި "ދޮންމަންމަ" ވާހަކަ ލިޔުއްވީ ގިނަގުނަ ގޮންޖެހުންތަކަކާ އެކުއެވެ‪.‬‬ ‫ގިނަގޮން ޖެހުންތައް ދިމާވީ ސްކޫލްގެ ކިޔަވާދިނުމުގެ ނިޒާމްގެ ތެރެއިންނެވެ‪.‬‬ ‫މިގޮންޖެހުންތައް ގިރާކޮށް "ދޮންމަންމަ" ވާހަކަ ނެރެވުމުން‪ ،‬ސޯދުބޭ‬ ‫ލިޔުންތެރިއެއްގެ ގޮތުންފާހަގަވެ‪ ،‬ވާހާކައިގެ ފުރިހަމަކަމުން ވަރަށް ބޮޑު‬

‫އެންމެ ޝައުގުވެރިންހުރި ލިޔުންތެރިކަމުގެ މަސައްކަތްކުރައްވައިގެނެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‬ ‫ސޯދުބެއަކީ ކާމިޔާބު މޮޅު ބޭފުޅެކެވެ‪.‬‬ ‫އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ހަމަ އެހެންމިސާލެކެވެ‪ .‬ސިފައިންގެ‬ ‫ ‬ ‫ތެރޭގައި މިހާރު އޮފިސަރެއްގެގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރަމުންގެންދާ ޑރ‪.‬ހުސޭންއެވެ‪.‬‬ ‫މީނާއަކީ ސްކޫލު ދައުރުގައި "ދުވުމަށް މަރެކެވެ"‪ .‬ހުސައިންއާ އެއް ފުރައިގެ‬ ‫ކުދީންތައް ސްކޫލުގައި ކިޔަވަމުންދިޔައިރު ހުސޭން ޝައުގުވެރިކަން ހުރީ ދުވުމަށެވެ‪.‬‬ ‫ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކިޔެވުމާއި ދުރަށްދާންޖެހުނީއެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް ހުސޭން ދިޔައީ‬ ‫ގައުމީ ފެންވަރުގެ ގިނަރޭސްތަކުގެ ވަނަތައް ހޯދަމުންނެވެ‪ .‬އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ‬ ‫ރޭސްތަކުގައި ރާއްޖެ ތަމްސީލްކުރަމުންނެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން އޭނާގެ ތަޖްރިބާއަށް‬ ‫ބަލައި ޔުނިވަރސިޓީތަކުން އޭނާއަށް ކިޔެވުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމަށް ބޭނުންވިއެވެ‪.‬‬ ‫ހުސޭންއާއި އެކު ކިޔެވި މޮޅެތި ކުދީން ރާއްޖޭއިން ބޭރުން ފުރުސަތު ލިބިގެން‬ ‫ކިޔަވަން ދިޔައިރު ހުސޭންވެސް ހުރީ މަތީ ތައުލީމު ހާސިލްކުރުމަށް ގޮހެއެވެ‪ .‬އަދި‬ ‫އެ އުމުރެގެ އެހެން މީހުނާއި އެކު އެކީ ނޫނީ އޭގެ ކުރިން ހުސޭން ޑޮކްޓަރޭޓް‬ ‫ހާސިލްކޮށްފިއެވެ‪.‬‬ ‫ރާއްޖޭން ބޭރުގެ މިސާލެކެވެ‪ .‬ފަސްދޮޅަހުގެ އަހަރުތަކުގައި ދުނިޔޭގައި‬ ‫ ‬ ‫މިޔުޒިކީ ދާއިރާގައި ގުގުމާލި ބޭންޑްކަމުގައިވާ ބީޓްލްސްގެ އެއް ލަވަކިޔުންތެރިޔާ‬

‫މަޝްހޫރުކަމެއް ހޯއްދެއްވިއެވެ‪ .‬ސޯދުބެގެ ދޮންމަންމަ ވާހަކައިގެ ފަހުގެ ޗާޕްގެ‬ ‫އިސްބަހުގައި ލިއުއްވާފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫" ކޮންމެއަކަސް ވާހަކަ ލިޔަން ފޯރި ހުންނަވަރުން‬ ‫ ‬ ‫މުދައްރިސު އަޅުގަނޑަށް ފިލާވަޅު ކިޔާންއެންގެވީމާ ތެދުވާއިރު ގިނަފަހަރަށް‬ ‫ހަނދާން ހުންނަނީ ފިލާވަޅުގެ މައުޟޫއެވެ‪ .‬ދެން އެއަށްވުރެ ކުރިޔަކަށް‬ ‫ނުދެއެވެ‪ .‬ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ވާހަކައާމެދު ހިޔާލުކުރަން ކޮޅަށްހުރުމުގެ‬ ‫ފުރުސަތުކޮޅެއްލިބޭ ދުވަސްދުވަސް އަންނަނީ މަދެއްކޮށް ނޫނެވެ‪ .‬މިއަދު‬ ‫އަޅުގަނޑު ހިތާމަކުރަމެވެ‪ .‬އެހެންނޫންނަމަ އަޅުގަނޑު ކޮންފަދަ މޮޅުމީހަކަށް‬ ‫ވީސްތޯއެވެ‪".‬‬ ‫ސޯދުބޭ މިގޮތަށް ހީކުރެއްވިޔަސް އަޅުގަނޑު ދެކެނީ ސޯދުބެއަކީ‬ ‫ ‬ ‫ވަރަށް މޮޅު ބޭފުޅެއްކަމަށެވެ‪ .‬އެއީ‪ ،‬އެނާގެ ޝައުގުވެރިކަން ދުވަހުން‬ ‫ދުވަހަށް ކުރިއަށްދިޔުމުގެ ނަތީޖާއެވެ‪ .‬މިހާރު ސޯދުބެއަކީ ރާއްޖޭގައި‬ ‫ނެތްވަރުގެ ދިވެހިބަހުގެ އަދި ދިވެހި އަދަބިއްޔާތު މާހިރެކެވެ‪ .‬މިގޮތުން‬ ‫ކުރައްވާފައިވާމަސައްކަތުގެ އަދަދުގިނަގުނައެވެ‪ .‬ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ އިނާމުތައް‬ ‫ގިނަގުނައެވެ‪ .‬އަދި މިހާރުވެސް ދިރިއުޅުއްވުމުގެ ކަންކަން ހަމަޖައްސަވަނީ‬

‫ޕޯލް މެކްކާޓްނީގެ މިއުޒިކް ހުނަރު އޭނާގެ މިއުޒިކް ޓީޗަރަކަށް ފާހަގައެއް‬ ‫ނުކުރެވުނެވެ‪ .‬އަދި ލަންޑަންގެ މަޝްހޫރު އޮކެސްޓްރާއިންވެސް އޭނާއަކަ ް‬ ‫ށ‬ ‫ފުރުސަތެއް ނުލިބުނެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް އޭނާގެ މިއުޒިކް ހުނަރު އަމިއްލައަށް‬ ‫ކަހަލަގޮތަކަށް ކުރިއެރުވިއެވެ‪ .‬އަދި އޭނާގެ ކާމިޔާބުގެ ވާހަކަ އެއީ އެހެން‬ ‫މައުޟޫއެކެވެ‪ .‬ކުރިން ޕޯލް އަށް ފުރުސަތު ނުލިބުނު ލަންޑަން އޮކޭސްޓްރާގައި‬ ‫މިހާރު ޕޯލްގެ ތިންލަވަ ހިމަނާފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫އިނގިރެސިވިލާތުގެ ބިލިއަނަރ ވާޖިން އެންޓަޕްރައިސްގެ ވެރިޔާ ރިޗާރޑް‬ ‫ ‬ ‫ބްރޭންސަން އަކީ ސްކޫލްގައި ކިޔަވަން އުނދަގޫވެގެން ވަކިވެ ވިޔާފާރީގެ ތެރޭގައި‬ ‫މަސައްކަތްކޮށް އުމުރުން ‪ 21‬އަހަރުނުވަނީސް މިލިއަނަރަކަށްވީ މީހެކެވެ‪.‬‬ ‫ވީމާ މަންހަޖު ރާވަންޖެހޭނީ ކުދީންގެ ޝައުގުވެރިކަން ދެނެގަނެ އެކަން އެކުދީންނަށް‬ ‫ސްކޫލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ތަރައްގީކުރެވޭނެގޮތަކަށެވެ‪ .‬މިހާރުގެ ސްކޫލްގެ‬ ‫ނިޒާމުގެ ތެރޭން ލިޔުންތެރީން‪ ،‬އެތުލީޓުން‪ ،‬އާޓިސްޓުން އަދި ވިޔަފާރިއަށް‬ ‫ޝައުގުހުންނަކުދީންނަށް އެކަށީގެންވާ ހިތްވަރެއް ދެވެންއަބައޮތް ހެއްޔެވެ؟‬ ‫ދެވޭނަމަ އަޅުގަޑުމެންތެރޭގައި ކިތަންމެ ސޯދުބެއެއް‪ ،‬ކިތަންމެ ޑރ‪ .‬ހުސެން އެއް‬ ‫އުފެދުނީސްކަން ކަށަވަރެވެ‪.‬‬

‫‪23‬‬


‫ކިތަން ެމ‬ ‫ސޯދުބެއެއް‬ ‫އުފެއްދިދާނެ!‬ ‫އަލީ ހާލިދު‬ ‫ ‬ ‫އަޅުގަނޑު ހިތުން މަންހަޖަކީ ބަދަލުވަމުން އަންނަ މާހައުލާއި‬ ‫ ‬ ‫އިތުރު ހޯދުންތަކުގައ އަލީގައި ބަދަލުގެންނަން ޖެހޭ އެއްޗެކެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑަށް‬ ‫އަޑު އިވުނު ގޮތުންވިއްޔާ މިހާރު މަންހަޖަށް ބަދަލު މިގެންނަނީ އަހަރުތަކެއް‬ ‫ކޮށްފައެވެ‪ .‬ގައިމުވެސް ބަދަލަކީ ގެންނަންޖެހޭ އެއްޗެކެވެ‪ .‬އެކަމުގެނެވޭ ބަދަލުގެ‬ ‫އަގަލު ހުންނަންވާނެއެވެ‪.‬‬ ‫މީގެ އަހަރު ތަކެއް ކުރީންވަނީ ސާނަވީ ތައުލީމް ނިމޭ‬ ‫ ‬ ‫އިމްތިހާންވަނީ ލަންޑަން ޖީ‪.‬ސީ‪.‬އީ އޯ ލެވެލް އިން ކޭންބްރިޖްއަށް‬ ‫ބަދަލުކޮށްފައެވެ‪ .‬މިއީ އިގިރޭސިވިލާތުގައިވެސް ވަރަށް ގިނަ ސްކޫލްތަކުގައި‬ ‫ގެނައިބަދަލަކެވެ‪ .‬މިބަދަލު ބަލައި ނުގަތް ގައުމުތައްވެސް އެބަހުއްޓެވެ‪.‬‬ ‫ސިންގަޕޫރުން ގަސްދުކުރީ ދެ އިމްތިހާންއެއް ގެންގުޅޭށެވެ‪ .‬އެއީ‬ ‫ފަހުންތައާރަފްކުރި ކޭންބްރިޖްއެއީ އެމީހުންގެ އެންޓްރަންސް ނުވަތަ ނޯމަލް‬ ‫ކަމަށްބަލައި ކުރިން ހަދަމުންގެންދިޔަ ލަންޑަންގެ ސިލަބަހައް ހަދަމުންގެންދިޔަ‬ ‫އޯލެވެލް ހަމަ ކުރިއެކޭއެއްގޮތަށް ސެކަންޑަރީ ސްކޫލް ނިމޭ އިންތިހާންގެގޮތުގައި‬ ‫ބޭެއްވުމަށެވެ‪ .‬މިހެން ހެދުމުގެ ހިކުމަތެއްކަމަށް ސިންގަޕޫރުން ބުނަނީ އެހެން‬ ‫ނުހަދައިފި ނަމަ އެމީހުންގެ ކިޔަވާކުދިންގެ ފެންވަރު ދަށްވެދާނެކަމަށް އެމީހުން‬ ‫ގަބޫލުކުރެވޭތީއެވެ‪ .‬މުދައްރިސުންގެ ފެންވަރު މަތިކޮށް ކިޔާކުދިން ފެންވަރު‬ ‫ދަށްނުކޮށް ބެލެހެއްޓޭތޯބަލާށެވެ‪ .‬މިގޮތުގައި ސިންގަޕޫރުގެ ނަތީޖާވެސް‬ ‫ރަނގަޅެވެ‪ .‬އެމީހުންގެ އޯލެވެލްގައި ބައިވެރިވާ ކުދީންގެ ‪ 80‬ޕަސެންޓް ފަސް‬ ‫މާއްދާއިން ފާސްވެއެވެ‪.‬‬

‫‪22‬‬

‫މިހާރުގެ ސްކޫލްގެ ނިޒާމުގެ‬ ‫ތެރޭން ލިޔުންތެރީން‪،‬‬ ‫އެތުލީޓުން‪ ،‬އާޓިސްޓުން‬ ‫އަދި ވިޔަފާރިއަށް‬ ‫ޝައުގުހުންނަކުދީންނަށް‬ ‫އެކަށީގެންވާ ހިތްވަރެއް‬ ‫ދެވެންއަބައޮތް ހެއްޔެވެ؟‬

‫ސިންގަޕޫރުގެ އޯލެވެލެގެ ނަތީޖާ ރަގަނޅުކަމުން އިގިރޭސިވިލާތުންވަ ީ‬ ‫ނ‬ ‫ސްޓަޑީއެއްވެސް ‪2008‬ވަނައަހަރު ހަދާފައެވެ‪ .‬އިނގިރޭސިންގެ ހޯދުންތަކުން‬ ‫އެނގުނީ ސިންގަޕޫރުގައި އިނގިރޭސި ސިލަބަސް އާއި އިންމްތިހާނު‬ ‫ހެދިކަމުގައިވިޔަސް ސިންގަޕޫރު މީހުން އެމީހުންގެ މަންހަޖު ރާވާފައިވަނީ‬ ‫އެމީހުންގެ ސަގާފަތާއި ވެއްޓާއި ގުޅޭގޮތަށް ކަމެވެ‪ .‬މިގޮތަށް ކިޔަވައިދިނުން‬ ‫ރާވާލުމުން ކުދީންނަށް ދަސްކުރަންފަސޭހަވެފައި ޝައުގުވެރިކަން އިތުރުކުރުވެއެވެ‪.‬‬ ‫އަޅުގަނޑުމެން މިހާރު މަންހަޖު ރާވާއިރު މިވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ‬ ‫ ‬ ‫ސަގާފަތާއި ދީނާއި ގުޅޭ މާއްދާތައް ދުރުކުރެވޭގޮތަށް ހަމަޖައްސާފައެވެ‪.‬‬ ‫އިސްލާމާއި ދިވެހި މަތީ ސާނަވީއަށް އިޚްތިޔާރީ ކޮށްފައެވެ‪ .‬މިހެން‬ ‫ހެދުމުން މިދެ މާއްދާގެ މުހިންމުކަން ގެއްލުނީއެވެ‪ .‬އަދި ދަށު ސާނަވީގައި‬ ‫ކިޔަވާކުދީންނަށާއި ޓީޗަރުންނަށް މިމާއްދާތަކުގެ މުހިންމުކަން ގެއްލުނީއެވެ‪.‬‬ ‫މިހެން ހެދުމުން މިމާއްދާތަކަން ނުސީދާކޮށް ކިޔަވާކުދިންނަށް ލިބެންޖެހޭ‬ ‫ފައިދާ ކުޑަވެގެންދާނެއެވެ‪ .‬މަންހަޖުގައި ސަގާފަތާއި ވެއްޓާ ގުޅުންހުރި ކުލަ‬ ‫ޖެއްސުމުގައި މިދެމާއްދާއިން ލިބޭ އެހީތެރިކަން ގައިމުވެސް އުނިވެގެންދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ސިންގަޕޫރުގައި ޡާނަވީގައި ޖީ‪.‬ސީ‪.‬އީ ފެންވަރަށް ޗައިނީޒް‪ ،‬މެލޭ‪ ،‬ތަމަޅަ‬ ‫ކިޔަވާދެއެވެ‪ .‬މިއިންމްތިހާން ބަލަހައްޓަނީ އެޤައުމުގެ މިނިސްޓްރީ އޮފް‬ ‫އެޑިއުކޭޝަނުންނެވެ‪ .‬އަޅުގަޑަމެންނަކީ އެއްބަހަކުންވާހަދައްކާ އެއްދީނަކަށް‬ ‫އުޅޭބައެއް ކަމަށްވާތީ އަޅުގަޑުމެންގެ އިޖްތިމާއީ ސަގާފަތެއް އެބައޮތެވެ‪ .‬މިކަން‬ ‫އަޅުގަޑުމެން ސްކޫލުތަކުގެ ތެރޭން ފެންނަންޖެހޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫އަޅުގަނޑުމެންނާއި ހަމައަށް ކޭމްބްރިޖް އިމްތިހާނުގެ މައްސަލަ‬ ‫ ‬ ‫ހުށަހެޅުނުއިރު ކަންތައް ވެގެން ދިޔައީ އެހެންގޮތަކަށެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑުމެން‬ ‫ގަސްދުކުރީ ކޭންބްރިޖްއަށް ހިޖްރަކުރާށެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑުމެން ހިޔާރު ކުރީ‬ ‫ފަސޭހަގޮތެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކަށްވީ މުދައްރިސުން މަތިކުރުމުގެ ހޭދައާއި އަޅުވާފައި‬


‫މިހާރު ރާއްޖެތެރޭގެ ފަޅު ފުންކުރަންޖެހޭ ގޮތަށް މާލޭ ެ‬ ‫ގ‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ފަޅު ފުންކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންގޮސް އެމަސައްކަތަށް ނިމުމެއް‬ ‫ގެނެވުނީ ޝީޓްޕައިލްކޮށް ރަށުގެ ފަސްގަނޑު ނުދަމާނެހެން ތޮށިގަނޑުލާ‬ ‫ފުރިހަމަވުމުންނެވެ‪ .‬މިކަމަށް ކިތައް މިލިއަން ރުފިޔާ ޚަރަދުވިބާއެވެ؟‬ ‫މިގޮތަށް ސަތޭކަ އެތައްރަށެއްގެ ބަނދަރު ހެދިދާނެބާއެވެ؟‬ ‫އެއްކަލަ ފުންގަނޑުތަކުން ހަމަޖައްސާލައިގެން އުޅެނިކޮށް‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫‪70‬ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ޓޫރިޒަމް ތަޢާރަފްވެ މީހުންގެ އަތްމަތީގައި‬ ‫ފައިސާގިނަވެ‪ ،‬ދޯނިފަހަރުގެ ސައިޒް ބޮޑުވެ އިންޖީނުއަޅަން ފެށުމުން‬ ‫އެދޯނި ފަހަރު އަޅާނެ ބަނދަރު ހަދަން ފެށުނީއެވެ‪.‬‬ ‫ބަނދަރު ހެދުމުގެ ޘަޤާފަތަށް ބަދަލެއްނާދެއެވެ‪ .‬އެކަމަކު‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ދޯނި ފަހަރު ބަނުމުގެ ޘަޤާފަތަށް ބަދަލު އަންނަންފެށީ ހީނުކުރާހާ‬ ‫ބާރުމިނެއްގައެވެ‪.‬‬ ‫ސަތޭކަ ފޫޓަށް ވުރެ ބޮޑެތި ދޯނި ފަހަރު މިހާރު ގެންގުޅެން‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ފަށައިފިއެވެ‪.‬‬ ‫ދޯނިފަހަރުގެ ސައިޒަށް ބަދަލުއައިއައިހެން ފަޅުގެ ޖާގަ ކުޑަވެ‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ފަޅުބޮޑުކުރަން ޖެހިއްޖެއެވެ‪ .‬އިހުނަށްވުރެ ފުންކުރަން ޖެހިއްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫މާދަމާ ބޯޓްފަހަރު ގެންގުޅެން ވިސްނީމާ ބަނދަރު ދެން ހަދާނީ‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ކިހިނެއްބާއެވެ؟‬

‫"ބަނދަރު ހެދުން؛ އަޅުގަނޑުގެ ވިސްނުން"‬ ‫މިއަދު ޒަމާން މިވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ‪ .‬ތަރައްޤީ‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫އަތުޖެހިއްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫ކޮންމެ ދުވަހަކު ފަތިހާ ހޭލައިގެން މަހަށް ފުރައިގެންގޮސް‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫އިރުއޮއްސެންދެން ކަނޑުމަތީގައި އަތްވާއިވާރޭގައި އުޅެގެން މަސްކޮޅު‬ ‫ބޭނިޒަމާން މާޒީވެއްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫މިހާރު ބޮޑެތި ދޯނިފަހަރު ނުކުމެ ދުވާލަކު ދެފަހަރަށް‪،‬‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ތިންފަހަރަށް މަސްބާނައިގެން އާދެއެވެ‪.‬‬ ‫މިތަރައްޤީއަށް ބަލާ ވިސްނަން ޖެހެއެވެ‪ .‬ދެމެހެއްޓެނިވި‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ތަރައްޤީއަށް ވާޞިލުވާން ޖެހެއެވެ‪.‬‬

‫މަސްބޭނުމުގެ އާދަކާދައަށް ބަދަލު ގެންނާން ޖެހިއްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ދިގު ދަތުރުތަކަށް ނިކުތުމާއި ހަފްތާގެ ތިންހަތަރު ދުވަހު‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގައި އުޅުމަށްފަހު ބާކީ ދުވަސްތައް ޢާއިލާއާއިއެކުގައި ހޭދަކޮށް އަރާމު‬ ‫ކުރުމާމެދު ވިސްނާލަން ވެއްޖެއެވެ‪.‬‬ ‫އޭރުން އެއްކަލަ ބަނދަރު ކޮނުމުގެ މައްސަލައާމެދު ދެވަނަ‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ވިސްނެވުމަކަށް ދާންއެބަޖެހެއެވެ‪.‬‬ ‫އަތޮޅުގެ އެންމެ ރަނގަޅު ބަނދަރު ބޮޑުކޮށް‪ ،‬ތަރައްޤީކުރުމުގެ ވިސްނުން‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫އެބަގެންނަން ޖެހެއެވެ‪ .‬އެބަނދަރު ތަރައްޤީ ކުރެވޭއިރު އަތޮޅުގެ އެންމެންގެ‬ ‫ދޯނިފަހަރަށް ޖާގަ ލިބެންޖެހެއެވެ‪ .‬ބަދަރުގައިކުނިނައްތާލުމާއި‪ ،‬ފާޚާނާއާއި ބޯފެނާއި‬ ‫ތެލުގެ ޚިދުމަތްތައް ލިބެންޖެހޭނެއެވެ‪ .‬ސެކިޔުރިޓީއާއި ފުރިހަމަ ރައްކާތެރިކަން‬ ‫އޮޑިފަހަރަށް ލިބޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫މަސްވެރިކަމުން އެނބުރިއައުމަށްފަހު ބަނދަރުގައި އޮޑިފަހަރު އެޅުމަށްފަހު‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫އެމީހަކު އެމީހެއްގެ ރަށަށް ދާނީ ދަތުރުފަތުރުގެ ތެރެއިން އޮންނަ ފެރީގައެވެ‪.‬‬ ‫އޮޑިއާމެދު ވިސްނާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ‪ .‬ހުރިހާކަމެއް ހުންނާނީ އިތުބާރާއެކު‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ބަނދަރު ބަލަހައްޓާ އޮފީހުން އިންތިޒާމްކޮށްފައެވެ‬

‫"އެއިރުން ދެންވާނީ ކިހިނެއް؟"‬ ‫ރަށުގައި ކޮންމެހެން މާބޮޑު ބަނދަރެއް އޮންނާކަށް ނުޖެހެއެވެ‪ .‬މަދު‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ވަގުތުކޮޅަކަށް މަޑުކޮށްލުމަށާއި‪ ،‬ކުދި ދޯނިފަހަރާއި ބޮއްކުރާފަހަރު ރަށުގެ ފަޅުގައި‬ ‫ބެހެއްޓުމުން ފުދޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫ފުންވިލެއް ނުވަތަ ޤުދުރަތީ ބަނދަރެއް އޮތްނަމަ‪ ،‬ފާލަމެއްގެ އެހީގައި‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ރަށަށް އަރައިފޭބުމަށް އެތަން ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ކޮންމެހެން ފަޅުކޮނެ ފުންކުރުމުން ފައިބާ ކިސަޑުގެ ދަށުވެ ރަށުގެ‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫މައިފަރު ހަލާކުވާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫މޫދަށް އެރިލާނެ ރީތި މޫދަކާއި ހިތްގައި ގޮނޑުދޮށެއްގެ ރީތިކަން ރަށުގެ‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫މާޙައުލުން ފެންނާނެއެވެ‪ .‬މީއަޅުގަނޑުމެންގެ މާޙައުލެވެ‪ .‬މިމާޙައުލު އަމާންތަނަކަށް‬ ‫ހެދުމަކީ އަޅުގަނޑުމެނަށް ލިބޭ އަމާންކަމާއި ރައްކާތެރިކަމެވެ‪.‬‬

‫‪25‬‬


‫އަޅުގަނޑުމެންގެ މާހައުލުން‪...‬‬

‫މީމުޒަވިޔަނި‬

‫އުތުރު އަވަށަށް ނުވާ ގޮތަށް‬ ‫ހުޅަނގު އަވަށަށްވެސް ނުވާ ގޮތަށް‬ ‫އ ކޮންގޮތަކަށް‬ ‫ދިވެހިން މިފަހަކަށްއައިސް ތަރައްޤީ މިނަމުންއަ ީ‬ ‫ ‬ ‫ބާވައެވެ‪ .‬ކޮންމެރަށެއްގައިވެސް ބަނދަރެއްކޮނެ އެބަނދަރުގައި‬ ‫އެއްގަމުތޮށިލުމަކީ ތަރައްޤީގެ އެންމެބޮޑު އެއްރުކުން ކަމުގައި ގިނަބަޔަކު‬ ‫ދެކެއެވެ‪ .‬މިގޮތުން މިހާރު ރާއްޖޭގެ ގިނަރަށްތަކެއްގައި ވަނީ އެކިގޮތްގޮތަށް‬ ‫ފަޅުތައްކޮނެ ފުންކޮށްފައެވެ‪ .‬ފަޅުކޮނެވެނީ"ދެއަވަށަށް ހަމަހަމަވާގޮތަށް" ނޫނީ‬ ‫"އަހަރެންގެ އޮޑި އަހަރެންގެ ގޭ ދޮރާދިމާލުގައި އެޅޭގޮތަށް" ނޫނީ "އުތުރު‬ ‫އަވަށަށް ނުވާގޮތަށް" ނޫނީ "ހަމައެކަނި ހުޅަނގު އަވަށަށް ނުވާގޮތަށް"‬ ‫މިކަހަލަގޮތަކަށް ކޮނެވިފައިހުރި ވަރަށްގިނަ ފަޅުތައް އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކީ‬ ‫ޓެކްނިކަލް މީހުންގެ ލަފަޔާ އިރުޝާދުވެސް ދޫކޮށްލާ މިކަހަލަގޮތަކަށް‬ ‫މިކަންކުރުމުން ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެފައިވުމެވެ‪ .‬ފަޅުފުންކުރުމާއި‬ ‫މިގޮތަށްބަނދަރުހެދުމުން ނުކުންނަ އެންމެބޮޑު އެއްމައްސަލައަކީ ރަށްގިރުމުގެ‬ ‫މައްސަލައެވެ‪ .‬ރާއްޖޭގައި މިހާރުޢާންމުކޮށް މިހެދޭ ބަނދަރުތަކުގެ‬ ‫އިންޖިނިއަރިންގއަށް ބަލާއިރު އެއީ ގިނަދުވަސްތަކެއްވަންދެން ދެމެހެއްޓެނިވި‬ ‫ގޮތުގައި އޮންނާނެ ތަންތަން ކަމަކަށް ނުބެލެވެއެވެ‪ .‬އަދި ކަންވަނީވެސް‬ ‫ހަމައެހެންނެވެ‪ .‬ކުޑަދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބަނދަރުގެ އެއްގަމުތޮށިގަނޑު‬ ‫ކަޑައިގެންގޮސް ރަށުގެ ފަސްގަނޑު އެފަޅުތެރެއަށް ފައިބައިގެން ދެއެވެ‪.‬‬

‫ބޭރުތޮށިގަނޑު ރާޅުގެ ސަބަބުން ފައިބައިގެން ދެއެވެ‪ .‬ލިބެމުންމިދާ ގެއްލުމާ‬ ‫ބޭކާރުވެގެންދާ ފައިސާއާމެދުވިސްނާލަނީ ކިހާވަރަކަށްބާއެވެ‪.‬‬ ‫"ފަޅުފުންކުރުމުގެ ސަޤާފަތް އަޅުގަނޑުދުށްގޮތް"‬ ‫މާލޭގެ އެކިހިސާބު ފަޅުތެރޭގައި އެކިއެކި މީހުނަށް ޚާއްސަ‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ފުންގަނޑުތައްހުރި ޒަމާނެއްދިއައެވެ‪.‬‬ ‫އަމިއްލަ އަތުން‪ ،‬އުދަލިން ކޮނެގެން ހަދާފައިވާ ފުންގަނޑުތަކާއި‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫އެފުންގަނޑުތަކަށް އާދެވޭގޮތަށް ކޮނެފައި ހުންނަ މަގުތަކަކީ އޭރު ވަދުދޯންޏާއި‬ ‫ބޮއްކުރާފަހަރު ގެންގުޅުނު މީހުން އެތަކެތި އަޅާހެދުމަށް ތައްޔާރުކޮށްފައި ހުން‬ ‫ތަންތަނެވެ‪ .‬ކުދިކުދި "ބަނދަރެ"ވެ‪.‬‬ ‫މާލޭގެ އުތުރު ފަރާތަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އަތޮޅުތަކުގެ މީހުން‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫މާލެއައިސް އޮޑި ދޯނި ފަހަރު އަޅާ ބަނދަރުކަމުން އެބަދަރު ތަނަވަސްކޮށް‬ ‫ބޭއްވުމަށްޓަކައި ފުންކޮށް‪ ،‬ތޮށިގަނޑުލާ ހަދަމުން ގެންދިއައީ "ޖައްރާފުގެ"‬ ‫އިންނެވެ‪.‬‬ ‫ޖައްރާފު ގެނެސްގެން މާލޭގެ އުތުރުފަރާތު ފަޅު ފުންކުރަން‬ ‫•‬ ‫ ‬ ‫ފެށީއްސުރެ ދާދި އިހަށް ދުވަހަކާއި ހަމައަށް އަބަދުވެސް މާލޭގެ ފަޅު ފުންކުރަން‬ ‫އޮންނަނީ ޖެހިފައެވެ‪.‬‬


‫ ‬

‫"ކޮންމެވެސް ފިނިއެއްޗެއް ބޯލަމާ ހިނގާ ދޯ!" ހަފީޒާ ހިނގައިގަތީ‬

‫ކާގެއާ ދިމާއަށެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މެންދުރު ފަހުގެ ވަގުތެވެ‪ .‬ކައިހަދައިގެން ޝަހާމާއާއި ރަމީޒު ދިޔައީ‬

‫ސިފަވެގެން ދިޔައީ މީގެ ފަސްއަހަރު ކުރީގެ ހަނދާނެކެވެ‪ .‬އެއީ އޭނާ މާލެ ދާން‬ ‫ފުރަން އޮތް ރޭގެ އިރާކޮޅުގެ ވަގުތެވެ‪ .‬އޭނާ އައީ އާތިފާމެންގެ ގެއިން ނިކުމެގެން‬ ‫ގެއަށެވެ‪ .‬ނަޖީބު އޭނާއާ ފޮށެން ފެށީ މަގުމަތިންނެވެ‪ .‬އޭނާގެ އާދައިގެ މަތިން އެވެ‪.‬‬

‫ޝަހާމާގެ މައިން ބަފައިންގެ ގެ ބަލައިލާށެވެ‪ .‬އެ ގެ ހުންނަނީ ފަޅަށެވެ‪ .‬އުޅޭނެ‬

‫ ‬

‫"މާލެ ދާންތަ ތިއުޅެނީ؟" ނަޖީބު އެހިއެވެ‪.‬‬

‫މީހަކު ނެތުމުންނެވެ‪ .‬ގެ ބަލަހައްޓަނީ ޚަދީޖާއެވެ‪ .‬ގޭތެރެ ފޮޅާ ސާފުކޮށް ގޯތިތެރެ‬

‫ ‬

‫"ކަލެއަށް ކީއް؟" ޝަހާމާ ވަގުތުން ޖަވާބު ދިނެވެ‪ .‬އެއީ އޭނާ ކުރާ‬

‫ކުނިކަހާ ހެދުމަކީ އޭނާ އާދަކޮށް ކުރާކަމެކެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ފަޅަށް ހުއްޓަސް އެ‬ ‫ގޭތެރެ އޮންނަނީ ސާފުތާހިރުކޮށެވެ‪.‬‬

‫ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ‪ .‬އެކަމަކު މިރޭ މާ ބޮޑަށް ރުޅިއައީއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"އެހެންތަ ހީކުރީ؟ މަގޭ ސުވާލަށް ޖަވާބު ނުދީ މިރޭ ގެއަކަށް‬

‫އެއީ ހަމަ އާދައިގެ ގޮތަކަށް ހަދާފައި ހުރި ގެއެކެވެ‪ .‬ހުންނަނީ ދެ ކޮޓަރިއާއި‬

‫ނުދެވޭނެ‪ ".‬ނަޖީބު ހިފެހެއްޓީ ޝަހާމާގެ އަތުގައެވެ‪ .‬ޝަހާމާގެ ގާތަށް އައީ އިންތިހާ‬

‫ސިޓިން ރޫމެވެ‪ .‬މަތި ހާމައަށް ހުރި ބޮޑު ގިފިއްޔެއް ހުރެއެވެ‪ .‬އެނދު އަލަމާރި‬

‫ދަރަޖައިގެ ރުޅިއެކެވެ‪ .‬ވަގުތުން އަނެއް އަތްތިލަ ހުރިގޮތަށް ނަޖީބުގެ ކަންކަށި‬

‫ކަބަޑު ފަދަ ހުރިހާ އެއްޗެއް ހަމައަށް އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬އެ އެއްޗެހި ފެނުމުން‬

‫މަތީގައި ބަހައްޓާލައިފިއެވެ‪ .‬ވީ ތަދުން ކަންނޭނގެއެވެ‪ .‬އޭނާއަށް ޝަހާމާގެ އަތުން‬

‫ޝަހާމާގެ ހަނދާނުގައި ކޮށައިގަތީ މައިންބަފައިންގެ ހަނދާން ތަކެވެ‪ .‬ރީތި ދިރި‬

‫ދޫކޮށްލެވިއްޖެއެވެ‪ .‬ޝަހާމާ އަވަސް އަވަހަށް ގެއާ ދިމާއަށް ދުއްވައިގަތެވެ‪ .‬އެރޭގެ އެ‬

‫އުޅުމަކަށްޓަކައި މައިންބަފައިން ކޮށްފައިވާ ބުރަ މަސައްކަތެވެ‪ .‬އެހެނަސް އެ‬

‫ހާދިސާއަށްފަހު ފާތުވެދިޔަ ފަސްއަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭ‪ ،‬އޭނާއަށް ނަޖީބު ފެނުނު މިއީ‬

‫ދެމަފިރިންނަށް އެފަދަ ދިރިއުޅުމެއް ނުލިބުނެވެ‪ .‬މާ އުމުރު ކުރީއެވެ‪ .‬މިޚިޔާލުތައް‬

‫ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ‪.‬‬

‫ޝަހާމާގެ ދެ ލޮލަށް ކަރުނައިގެ އަސަރު ވެރި ކުރުވައިފި އެވެ‪.‬‬ ‫ރަމީޒު ހުރީ ގެއާދިމާއަށް ބަލާށެވެ‪ .‬އޭނާ ބޭނުންވަނީ ޗުއްޓީ އެގޭގައި‬ ‫ހޭދަކޮށްލާށެވެ‪.‬‬

‫އޭނާ އެކަން ޝަހާމާއަށް ހުށައެޅި އެވެ‪ .‬އެހެނަސް ޝަހާމާއަކަށް‬

‫އެގޮތެއް ކަމަކުނުދިޔަ އެވެ‪ .‬އޭނާ ބޭނުންވަނީ ބޮޑުދައިތަ މެންގޭގައި މަޑުކުރާށެވެ‪.‬‬ ‫އައީ ދެ ހަފުތާއެއްހާ ދުވަހަށް ކަމަށްވެފައި‪ ،‬އެގެއަކީ ފަޅަށް ހުންނަ ގެއަކަށް‬ ‫ވާތީ އެވެ‪ .‬އަނެއްކޮޅުން އެހެން ހަދައިފިއްޔާ ބޮޑުދައިތަވެސް ވަރަށް ދެރަވާނެކަން‬ ‫އެނގޭތީ އެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ ‬

‫ޝަހާމާގެ މޫނަށް އަނެއް ފަހަރު ނަޖީބުގެ މޫނަށް ބަލާށެވެ‪ .‬އިރުކޮޅަކުން ޝަހާމާއާ‬ ‫ދިމާއަށް ހުއްޓިފައި ހުރި ނަޖީބުގެ ކަޅި މަޑުމަޑުން ކެހިގެން ގޮސް ރަމީޒުގެ މޫނަށް‬ ‫ހުއްޓިއްޖެއެވެ‪ .‬ރަމީޒު ފެނުމާއެކު ނަޖީބުގެ މޫނުމަތީގެ ކުލަވަރު ބަދަލުވެއްޖެ އެވެ‪.‬‬ ‫ފެނުނީ ހިނިތުން ވެލިތަނެވެ‪ .‬ވަގުތުން ރަމީޒާދިމާއަށް ހިނގައިގެންފި އެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ރަމީޒާއި ޝަހާމާ ހިނގަމުން ދިޔައީ ރަށު ެގ‬ ‫ބޮޑުމަގުން ހުޅަނގަށެވެ‪ .‬ވަކިހިސާބަކަށް ދިޔަ‬ ‫ތަނާ‪ ،‬ޖެހިގެން އޮތްގޯޅިން އެމީހުންގެ ކުރިމައްޗަށް‬ ‫ނިކުތްތަން ފެނުނީ ޒުވާން ފިރިހެނެކެވެ‪ .‬ބޮލަށް‬ ‫ބަލައިލުމުން ހީވަނީ ވެލިގަލަށް ގޮސް އުޅޭ‬ ‫މީހެއްހެންނެވެ‪ .‬މޫނުމަތީގައި ބޮލާކީނި އުނގުޅާފައި‬ ‫ހުރި ކަހަލަ އެވެ‪.‬‬

‫"ބޮޑުދައިތަ ގާތު ރީތިކޮށް ބުނާނީއޭ‪ .‬ޝަހާއަށް ނުކެރެންޏާ މަ ވެސް‬ ‫ޝަހާ އަކަށް ރަމީޒުގެ ކުރިމަތީގައި މާބޮޑަކަށް އިދިކޮޅު ހަދާކަށް‬

‫ނުކެރެއެވެ‪ .‬އޭނާ ކޮންމެ ކަމެއްގައިވެސް ރަމީޒަށް ދޫކުރެއެވެ‪ .‬ލޯބިވާތީއެވެ‪.‬‬ ‫ފިރިއަކަށް ވާތީއެވެ‪ .‬އެގޮތުން މިކަމުގައިވެސް އޭނާ ގަސްދުކުރީ ހަތިޔާރު‬ ‫ބަހައްޓާށެވެ‪ .‬ހިތާ ދެކޮޅަށް ނަމަވެސް އެގެއަށް ބަދަލުވާށެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‬ ‫ބޮޑުދައިތަގާތު އެ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"ބޮޑުދައިތަގެ މައްސަލައެއް ނެތް! ތި ކުދިން ބޭނުން ގޮތެއް ހަދާ‪.‬‬

‫އެކަމަކު މިގޭގައިވެސް ތިކުދިންނަށް ދައްޗެއް ނެތި ތިބެވޭނެ‪ ".‬ބޮޑުދައިތަ‬ ‫އެއްބަސްވިއެވެ‪ .‬ހިތުން ރުހުމަކުން ނޫނެވެ‪ .‬އެކުދިންގެ އުފަލަށް ހުރަސް ނާޅާށެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"އެނގިއްޖެތަ އަހަރެން؟" ސަލާމަށް އަތްދިއްކޮށްލަމުން ނަޖީބު އެހިއެވެ‪.‬‬

‫ރަމީޒުގެ‬

‫ބުނެފާނަން‪ .‬މިތާ ކިހާ މިނިވަންކޮށް އުޅެލެވޭނެ‪".‬‬ ‫ ‬

‫ރަމީޒަށް ހުރެވުނީ ވާނުވާ ނޭނގިފައި ހުރި ކަހަލަ ގޮތަކަށް އެއްފަހަރު‬

‫ގެއަށް އެއްޗެހި ބަދަލުކޮށް ކަންކަން ހަމައަކަށް އަޅުވާލެވުނުއިރު ހަވީރު‬

‫ފަހެއްވެސް ޖަހައިފިއެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ރަމީޒު ބޭނުންވީ ފެންވަރައިގެން ރަށުތެރެ‬ ‫ބަލައިލަން ނިކުމެލާށެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް އެއީ ޝަހާމާ އެހާ ބޭނުންވާކަމެއް‬ ‫ނޫނެވެ‪ .‬އޭނާ ބޭނުންވަނީ ގޭގައި އިނދެ‪ ،‬ޗުއްޓީ ނިންމައިލާށެވެ‪ .‬ސަބަބެއް‬ ‫ނެތިއެއް ނޫނެވެ‪ .‬އެކަމަކު ޖެހުނީ ނިކުންނާށެވެ‪ .‬ރަމީޒަށްޓަކައެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އިރުއޮއްސި އަނދިރިކަން ވެރިވަމުން ދިޔަ ވަގުތެވެ‪ .‬ޝަހާމާ އާއި‬

‫ރަމީޒު ހިނގަމުން ދިޔައީ ރަށުގެ ބޮޑުމަގުން އިރުން ހުޅަނގަށެވެ‪ .‬ރަށުގެ ކޮންމެ‬ ‫މަގެއް‪ ،‬ކޮންމެ ގޯޅިއެއް‪ ،‬ކޮންމެ ގެއެއް އެއީ ރަމީޒަށް މުޅިން އާ ތަންތަނެވެ‪.‬‬

‫ނަޒަރުގައި ފުރަތަމަ ހުރީ ސުވާލު މާކުތަކެކެވެ‪ .‬އެހެނަސް ކުޑަ އިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި‬ ‫އެ ސުވާލު މާކުތައް ފިލައިފި އެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"ނަޖީބުދޯ!" ރަމީޒަށް ވެސް ހިނިތުން ވެލެވުނެވެ‪ .‬ނަޖީބުގެ އަތުގައި ހިފާ‬

‫ސަލާންކޮށްލި އެވެ‪.‬‬

‫ކޮންމެ މޫނަކީ އާ މޫނެކެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް ކޮންމެ މީހަކު ފެނުނަސް އޭނާ‬

‫ ‬

‫"އާނ‪ ،‬މަހީކުރީ ނޭނގޭނެކަމަށް‪ .‬މަންމަ ކޮބާ؟"‬

‫ހިނިތުންވެލައެވެ‪ .‬މީހުންނާ ރައްޓެހިކަން އުފދެއްދުމަކީ އޭނާގެ ޠަބީޢަތުގައި ހުންނަ‬

‫ ‬

‫"މަންމަ އޭރު ބަލިވެ އުޅެފައި އެންމެ ފަހުން ނިޔާވީ‪ ".‬ރަމީޒުގެ އަޑަށް‬

‫ސިފައަކަށް ވާތިއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ރަމީޒާއި ޝަހާމާ ހިނގަމުން ދިޔައީ ރަށުގެ ބޮޑުމަގުން ހުޅަނގަށެވެ‪.‬‬

‫ވަކިހިސާބަކަށް ދިޔަ ތަނާ‪ ،‬ޖެހިގެން އޮތްގޯޅިން އެމީހުންގެ ކުރިމައްޗަށް ނިކުތްތަން‬ ‫ފެނުނީ ޒުވާން ފިރިހެނެކެވެ‪ .‬ބޮލަށް ބަލައިލުމުން ހީވަނީ ވެލިގަލަށް ގޮސް އުޅޭ‬ ‫މީހެއްހެންނެވެ‪ .‬މޫނުމަތީގައި ބޮލާކީނި އުނގުޅާފައި ހުރި ކަހަލަ އެވެ‪ .‬ދެލޮލުގެ‬

‫ބަދަލުއައެވެ‪ .‬އެހެނަސް ހަމަ އެ ސިކުންތުގައި އޭނާ ހަމަޖެހިލެވޭތޯ މަސައްކަތްކުރި‬ ‫އެވެ‪ .‬ކީއްކުރަން މިރަށަށް އައިސް ތިޔަ އުޅެނީ؟" ރަމީޒު ސުވާލުކުރަން ފެށިއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"މީ މަގޭ ރަށޭ‪ .‬ދޯ ޝަހާ‪ ".‬ޝަހާމާއާ ދޯ ދެމުން ނަޖީބު ޝަހާމާއާ‬

‫ދިމާއަށް ބަލައިލި އެވެ‪ .‬ޝަހާމާ އަޑު އިވޭކަމަކަށް ނުހަދަ އެވެ‪( .‬ނުނިމޭ)‬ ‫ ‬

‫"އެހެންތަ؟ ނުވެސް ދެނަހުރިން‪ .‬މަންމަ މަރުދުވަހަށްވެސް ނަޖީބުގެ‬

‫ހުދުކަޅިއަށް‪ ،‬ހުދު ކަޅިއެކޭ ކިޔުމަށްވުރެ ރަނގަޅުވާނީ ރަތްކަޅިއެކޭ ކިއްޔާއެވެ‪.‬‬

‫ހެޔޮކަމުގެ ވާހަކަ ދެއްކި‪ .‬ނަޖީބަށް ހެޔޮކޮށް ހިތަން ވަސިއްޔަތްވެސް ކުރި‪ .‬ވަރަށް‬

‫ރަމީޒަށް އެއީ ކާކުކަން ނޭނގިދާނެ އެވެ‪ .‬އެހެނަސް ޝަހާމާއަށް އެއީ ކާކުކަން‬

‫އުފާ ވެއްޖެ ނަޖީބާ ދިމާވީމަ‪".‬‬

‫ކިތަންމެ ރަނގަޅަކަށްވެސް އެނގެ އެވެ‪ .‬އެއީ މިރަށުގެ ރަތްލާޖެހި ޒުވާނުންގެ‬

‫ ‬

‫ނަޖީބާއި ރަމީޒު ހިނގައިގަތުމުން ފަހަތުން ޝަހާމާވެސް ހިގައިގަތެވެ‪ .‬އޭނާ‬

‫ތެރެއިން ޒުވާނެކެވެ‪ .‬ނަޖީބެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ނަޖީބު ފެނުމާއެކު ޝަހާމާގެ ފިޔަވަޅަށް‬

‫ވަގުތުން ހުއްޓުން އަރައިފިއެވެ‪ .‬ބިމުގައި ދެފައި‬ ‫ތަތްވި ކަހަލައެވެ‪ .‬ނަޒަރު ހުއްޓިފައިހުރީ އޭނާގެ އޮފު‬ ‫އަރައަރާ ހުރި މޫނަށެވެ‪ .‬އެވަގުތު ޝަހާމާގެ ކުރިމަތީގައި‬

‫‪27‬‬


‫ވަފާތެރި މަވީމޭ‬ ‫މެދު އުނޑުން ލަނބައިލި އިރުގެ ދިލަ ހޫނުން ގަސްތަކާއި މަގުތައް މާލެވެމުންދާ‬ ‫ވަގުތެވެ‪ .‬ކަނޑުން ނަގާ ރާޅުތައް ލަވަކިޔަމުން ނަށަމުން އައިސް ރަށުގެ‬

‫"ޝަހާ!" އާތިފާ އައިސް ޝަހާމާގެ ގައިގައި އޮޅުލައިގަތެވެ‪.‬‬ ‫"އާތި!" އާތިފާ ފެނުމާއެކު ޝަހާމާގެ މޫނުމަތި‬

‫ ‬

‫އުޖާލާވެގެން ދިޔައެވެ‪ .‬‬

‫"މީ ރަމީޒު! މަގޭ ފިރިމީހާ‪".‬‬

‫ޝަހާމާ‪ ،‬އާތިފާއަށް ރަމީޒު ތަޢާރަފުކޮށްދިނުމަށްފަހު‪ ،‬ރަމީޒަށް‬ ‫އާތިފާވެސް ތަޢާރަފުކޮށްދީފި އެވެ‪ .‬އާތިފާއަކީ އޭނާގެ ވަރަށް‬ ‫ގާތް އެކުވެރިއެއްކަމަށް ބުނަމުންނެވެ‪.‬‬ ‫ބަލައިލުމަށްފަހު އައިސް އަތުގައި ހިފަހައްޓައިލި އެވެ‪ .‬ހަފީޒާއަށް ޝަހާމާގެ‬ ‫ގައިގައި ބައްދައިލެވުނެވެ‪.‬‬

‫ގޮނޑުދޮށަށް ބީއްސާލުމަށްފަހު‪ ،‬ހުދު ދޮން ފަސްގަނޑުގައި ފިރުމާލާފައި އެދަނީ‪،‬‬

‫ ‬

‫"ދަރިފުޅާ! ހާލު ކިހިނެއް؟"‬

‫އެކަމުގެ އަގު ހިފައިގެންނެވެ‪ .‬ގޮނޑު ދޮށުގައި ހުރި ރިހި ކުލައިގެ ހިމުން ވެލި‬

‫ ‬

‫"ރަނގަޅު‪ .‬ބޮޑުދައިތަގެ ހާލު ކިހިނެއް؟"‬

‫ތަކުންނެވެ‪ .‬އަތިރި މައްޗަށް އެއްވެފައި ތިބި މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކުވެސް‬

‫ ‬

‫"ﷲ އިރާދަކުރެއްވީތީ ރަނގަޅު‪ ".‬ހަފީޒާގެ މޫނުމަތިން ފެންނަނީ‬

‫މިކަމަށް ވިސްނައިލާހެނެއް ހިއެއް‬

‫ނުވެއެވެ‪ .‬ކޮންމެ މީހެއްގެ ނަޒަރުވެސް‬

‫ހުއްޓިފައިވަނީ‪ ،‬ނެރުން ވަދެގެން ފާލަމާ ދިމާއަށް ހޭރިޔާ ކުރަމުން އަންނަ‬ ‫ދޯންޏަށެވެ‪ .‬މަޑު ފެހިކުލައިގެ ބޮޑު ފަޅުގައި ދުވެލާފައި އަންނަ ދޯނީގެ އިންޖީނުގެ‬ ‫އަޑު‪ ،‬ހިނދެއް ހިނދަކަށް ގަދަވަމުން އާދެއެވެ‪ .‬ހަމައެއާއެކު ފާލަން މައްޗަށް‬ ‫ޖަމާވާ މީހުންގެ އަދަދުވެސް އަންނަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ދޯނި ފާލަމާ ކައިރިކޮށްފިއެވެ‪ .‬މީހުންތައް ފައިބާން ފަށައިފިއެވެ‪ .‬އެކި‬

‫މީހުން އެކި އެއްޗެހި ހިފައިގެންނެވެ‪ .‬ދަބަހެވެ‪ .‬ފޮށިގަނޑުގަނޑެވެ‪ .‬އަދިވެސް‬

‫އުފާވެރިކަމެވެ‪ .‬ހީވަނީ އެތައްދުވަހަކު ބައްދަލުނުވެ ހުރި އުފަން ދަރިއަކާ‬ ‫ބައްދަލުވެގެން އުޅޭހެންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"ބޮޑުދައިތާ! މީ ރަމީޒު!" ހަފީޒާއަށް ރަމީޒު ތަޢާރަފުކޮށްދިނުމުގެ‬

‫ގޮތުން އޭނާ ބުންޏެވެ‪" .‬ރަމީޒު! މީ މަގޭ ބޮޑުދައިތަ"‬ ‫ ‬

‫ރަމީޒާ ދިމާއަށް ބަލައިލަމުން ހަފީޒާ ހިނިތުންވެލިއެވެ‪ .‬ރަމީޒުވެސް‬

‫ހިނިތުންވެލަމުން ސަލާމަށް އަތްދިށްކޮލިއެވެ‪ .‬އެއަތުގައި ހިފާ ހަފީޒާ‬ ‫ސަލާން ކޮށްލިއެވެ‪ .‬އެހައިތަނުން ދެން ފެނުނީ އެމީހުން އެއްގަމާދިމާއަށް‬

‫މުހައްމަދު ގާސިމް‪ ،‬އއ‪ .‬މަތިވެރި‬

‫މިފަދަ ކޮންމެވެސް އެއްޗެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ފާލަމާ މާދުރު ނޫން ހިސާބެއްގައި ހުރި މިދިލި ގަހެއްގެ ދޮށުގައި‪،‬‬

‫ހިނގައިގަތްތަނެވެ‪.‬‬ ‫ޝަހާމާގެ އުމުރުން ބާރަ އަހަރުގައި އޭނާގެ މަންމަ ވަނީ ނިޔާވެފައެވެ‪.‬‬

‫ދޯންޏާ ދިމާއަށް ކަޅި ހުއްޓާލައިގެން ހުރި ހަފީޒާއާއި އާތިފާގެ ލޮލުގައި ކޮންމެވެސް‬

‫އޭގެފަހުން މާގިނަދުވަހެއްނުވެ ބައްޕަވެސް ވަނީ ނިޔާވެފައެވެ‪ .‬އެހާތަނުން‬

‫މުހިންމު މީހަކު އަޅައިގެންފިކަން އެމީހުންގެ ހަރަކާތުންނާއި މޫނުމައްޗަށް ވެރިވި‬

‫ފެށިގެން އޭނާ ގެންގުޅުނީ ހަފީޒާގެ ދެމަފިރިންނެވެ‪ .‬އެ ދެމަފިރިންގެ ދަރިއަކު‬

‫އުފާވެރިކަމުގެ ކުލަވަރުން އެނގުނެވެ‪ .‬އެމީހުންގެ ނަޒަރާ ނަޒަރު ދިމާކޮށްލުމުން‬

‫ނުހުންނާތީއާއެކު ޝަހާމާދެކެ އެމީހުން ނިހާޔަތަށް ލޯބިވެއެވެ‪ .‬ރަށުން‬

‫ފެނުނީ‪ ،‬ޒުވާން އަންހެން ކުއްޖަކާއި ފިރިހެން ކުއްޖެކެވެ‪ .‬ފެންނަފެނުމަށް‬

‫އެކަށީގެންވާ ތަޢުލީމެއް ދެވެން ނެތުމުން‪ ،‬ކިޔަވައިދިނުމުގެ މަގުސަދުގައި‪،‬‬

‫ދެމަފިރިން ފާޑުޖަހައެވެ‪ .‬ފިރިހެން ކުއްޖާގެ ކޮނޑުގައި އާދައިގެ ކަޅުކުލައިގެ‬

‫އެމީހުން ޝަހާމާ މާލެ ފޮނުވީ މީގެ ފަސްއަހަރު ކުރިންނެވެ‪ .‬އޭގެ ފަހުން އޭނާ‬

‫ދަބަހެއް އޮތެވެ‪ .‬އެމީހުން އައިސް ފާލަމުން ފޭބިއިރު‪ ،‬ހަފީޒާއާއި އާތިފާ އައިސް‬

‫ރަށަކަށް ނާދެއެވެ‪ .‬އަންނަ ހިތް ނުވާތީއެއް ނޫނެވެ‪ .‬ބޮޑުދައިތަމެން ދެކޭހިތް‬

‫އެމީހުންނާ އަރާ ހަމަކޮށްފިއެވެ‪.‬‬

‫ނުވާތީއެއް ވެސް ނޫނެވެ‪ .‬ރަށަށް އައުމުން ލިބޭ ހިތްހަމަޖެހުމަށް ވުރެ‪ ،‬ލިބިދާނެ‬

‫ ‬

‫"ޝަހާ!" އާތިފާ އައިސް ޝަހާމާގެ ގައިގައި އޮޅުލައިގަތެވެ‪.‬‬

‫އުނދަގޫ ބޮޑުވާނެހެން ހީވާތީއެވެ‪ .‬ކައިވެންޏެއްކޮށްގެން އޭނާ ރަށަށް އައި‬

‫ ‬

‫"އާތި!" އާތިފާ ފެނުމާއެކު ޝަހާމާގެ މޫނުމަތި އުޖާލާވެގެން ދިޔައެވެ‪ .‬‬

‫ސަބަބަކީވެސް އެއީއެވެ‪.‬‬

‫"މީ ރަމީޒު! މަގޭ ފިރިމީހާ‪ ".‬ޝަހާމާ‪ ،‬އާތިފާއަށް ރަމީޒު ތަޢާރަފުކޮށްދިނުމަށްފަހު‪،‬‬

‫ ‬

‫އެމީހުންނަށް ގެއާ ހަމައަށް ފޯރީ ފަނަރަވަރަކަށް މިނެޓުގެ ހޫނުގަދަ‬

‫ރަމީޒަށް އާތިފާވެސް ތަޢާރަފުކޮށްދީފި އެވެ‪ .‬އާތިފާއަކީ އޭނާގެ ވަރަށް ގާތް‬

‫ދަތުރަކަށްފަހުއެވެ‪ .‬ގެއާ ހަމައަށް ދެވުނުއިރު ތިބީ ބުރާންތި ވާވަރު ވެފައެވެ‪.‬‬

‫އެކުވެރިއެއްކަމަށް ބުނަމުންނެވެ‪ .‬އެއަށްފަހު ދެން އޭނާ ޖެހިލީ ބޮޑުދައިތަ‬

‫ގެއަށް ވަންއިރު ގޭތެރެއިން ތަނެއް ދޮރެއް ވަކިވާވަރެއް ނުވެއެވެ‪ .‬ގަދަ އަވީގައި‬

‫ގާތަށެވެ‪ .‬މަންމައަކާ ދިމާއަށް ބަލައިލާފަދަ ލޯބިވެތި ނަޒަރަކުން ހަފީޒާއާ ދިމާއާށް‬

‫ހިނގާފައި އައިސް ގެއަށް ވަނިމާ ވާނީވެސް އެކަހަލަ ގޮތެކެވެ‪.‬‬

‫‪26‬‬


‫އެޕަލް ކުންފުނީގެ ފައިދާ ދެގޮތެއްނުވެ މައްޗަށް‬ ‫އެޕަލް ކުންފުނީގެ ފައިދާ ދެގޮތެއް ނުވެ މައްޗަ ް‬ ‫ށ‬ ‫ ‬ ‫މިއަހަރުގެ މާރޗް މަހުގެ ‪ 26‬އިން ފެށިގެން ޖޫން މަހުގެ ‪26‬‬ ‫ވަނަ ދުވަހާ ހަމަޔަށް ފާއިތުވި ހަތަރު މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެޕަލް‬ ‫ކުންފުނީގެ ފައިދާ ކުރީ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި ލިބުނު ފައިދާއަށްވުރެ‬ ‫ބޮޑުކަމަށް ކުންފުނީގެ ހިސާބުތަކުން ދައްކައިފިއެވެ‪ .‬މި ދިޔަ އަހަރުގެ‬ ‫މި މުއްދަތުގައި ކުންފުންޏަށް ލިބިފައިވާ އާމްދަނީގެ މިންވަރަކީ ‪9.73‬‬ ‫ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ‪ .‬މި އާމްދަނީގެ ތެރެއިން ސާފު ފައިދާއަކީ ‪1.83‬‬ ‫ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ‪ .‬ނަމަވެސް މިއަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި ކުންފުންޏަށް‬ ‫‪ 15.7‬ބިލިއަން ޑޮލަރު އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި ވަދެ‪ ،‬އޭގެ ތެރެއިން ‪3.25‬‬ ‫ބިލިއަން ޑޮލަރު ސާފު ފައިދާގެ ގޮތުގައި ގުނިފައި ވެއެވެ‪.‬‬ ‫މި އަހަރުގެ މާރޗް ‪ 26‬އިން ޖޫން ‪ 26‬ގެ ނިޔަލަށް އެޕަލް ކުންފުނީން‬ ‫‪ 3.47‬މިލިއަން މެކް ލެޕްޓޮޕާއި ‪ 8.4‬މިލިއަން އައިފޯނު ވިއްކާފައި‬ ‫ވެއެވެ‪ .‬މިއީ މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތާ އަޅާކިޔާއިރު ‪ 61‬އިން ސައްތަ‬ ‫ކުރިއެރުމެކެވެ‪ .‬އެޕަލްގެ ސީއީއޯ ސްޓީވް ޖޮބްސް ބުނެފައިވަނީ މިއީ‬ ‫ކުރީން ހީކުރެވިފައިވާވަރަށްވުރެވެސް ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ކަމުގައެވެ‪ .‬އޭނާ‬

‫ސްޓީވް ޖޮބްސް‬

‫ބުނިގޮތުގައި އައިފޯނު ‪ 4‬ގެ ކާމިޔާބާއެކު ކުންފުންޏަށް ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް‬ ‫ވަނީ އައިސްފައެވެ‪ .‬އޭނާ ބުނީ މި އަހަރުތެރޭގައިވެސް މީހުންނަށް ކަމުދާނެ އިތުރު‬ ‫އުފެއްދުންތަކެއް އެޕަލް ކުންފުނީން ބާޒާރަށް ނެރޭނެ ކަމުގައެވެ‪.‬‬

‫ދުނިޔެ ހޫނުވާކަމަށް ބުނާ ސައިންސްވެރިންނަށް އިތުރު ހެކި‬ ‫މީގެ ދުވަސްކޮޅެއް ކުރީން‬ ‫ ‬ ‫ދުނިޔޭގެ އުތުރު ބިތުގެ ޤައުމުތަކުގައި ފިނި‬ ‫މޫސުމް އާދަޔާ ޚިލާފަށް ފިނި ވުމުން‬ ‫ބައެއް ސައިންޓިސްޓުން ބުނީ ދުނިޔެ‬ ‫ހޫނުވާ ވާހަކައަކީ މުޅީން ތޯތޯ ވާހަކައެއް‬ ‫ކަމުގައެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ފިނި މޫސުމް ނިމި‬ ‫ހޫނު މޫސުމުގެ ދުވަސްތަކާ ހަމަޔަށް‬ ‫އައުމަށްފަހު ދުނިޔޭގެ ހޫނުމިން މިހާތަނަށް‬ ‫ރެކޯރޑްކުރެވިފައިނުވާހައި މައްޗަށް ދިޔުމުން‬ ‫އެއްކަލަ ސައިންސްވެރީންނަށް އެބައިމީހުންގެ‬ ‫ރާގު ބަދަލުކުރަން މިހާރު ވަނީ މަޖުބޫރުވެފައެވެ‪.‬‬ ‫ދުނިޔޭގެ ނުވަ ޤައުމެއްގެ މޫސުމާ ބެހޭ‬ ‫ ‬ ‫ރެކޯރޑްތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިހާތަނަށް ދުނިޔެއަށް‬ ‫އެންމެ ހޫނުވެފައިވަނީ މި އަހަރުގެ ހޫނު މޫސުމުގައެވެ‪.‬‬ ‫އެގޮތުން ޕާކިސްތާނުގައި ‪ 53.5‬ޑިގްރީ ސެލްސިއަސްގެ‬ ‫ހޫނުމިނެއް ރެކޯރޑް ކުރެވިފައިވާއިރު‪ ،‬ރަޝިޔާގައި ‪ 44‬ޑިގްރީ‬ ‫ސެލްސިއަސްގެ ހޫނުމިނެއް ރެކޯރޑް ކުރެވިފައި ވެއެވެ‪.‬‬

‫މިއީ މީގެ ކުރީން ދުވަހަކުވެސް މިއިން ޤައުމެއްގައި‬ ‫ތަޖުރިބާކުރެވިފައިނުވާފަދަ ހޫނެކެވެ‪ .‬އެމެރިކާގެ‬ ‫ނެޝަނަލް އޯޝަނިކް އެންޑް އެޓްމޮސްފެރިކް‬ ‫އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން މައުލޫމާތު ދޭގޮތުގައި‬ ‫ވެއަތުވެދިޔަ ‪ 12‬މަސް ދުވަހަކީ ތާރީޚުގައި‬ ‫މިހާތަނަށް އެވްރެޖްކޮށް އެންމެ ހޫނުގަދަވި މުއްދަތެވެ‪.‬‬ ‫ ދުނިޔެ ހޫނުވާ ކަމަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ‬ ‫ސައިންޓިސްޓުން ބުނަމުންދާއިރު‪ ،‬ބައެއް‬ ‫ސައިންސްވެރީން ދަނީ އެއީ ހަގީގަތެއް ނޫންކަމަށް‬ ‫ބުނަމުންނެވެ‪ .‬ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު ދެކޭ ގޮތުގައި ދުނިޔެ‬ ‫ހޫނުވާކަމަށް ގަބޫލުނުކުރާ ސައިންސްވެރީންނަކީ އެމެރިކާ‬ ‫ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ސަރުކާރުތަކުގެ ޕްރޮޕެގެންޑާގައި‬ ‫ބައިވެރިވާ ފަރާތްތަކެވެ‪ .‬ބޭނުމަކީ އެމެރިކާފަދަ ސިނާއީ‬ ‫ބާރުތަކުން ދުނިޔޭގެ ޖައްވަށް ދޫކުރަމުން ގެންދާ ވިހަ ގޭސްތަކުގެ‬ ‫ސަބަބުން އެއްވެސް ނަތީޖާއެއް ނުނުކުންނަ ކަމަށް ހެދުމެވެ‪.‬‬ ‫ނަމަވެސް އެތައް ހެކިތަކަކުން ސާބިތުކޮށްދޭ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގެ‬ ‫ހޫނުކަން ދަނީ ދުވަހުން ދުވަހަށް މައްޗަށެވެ‪.‬‬


‫ހުނުން‬ ‫އެންމެ މޮޅު ފަރުވާ‬ ‫އިލެކްޓްރޯނިކް ސާމާނު ވިއްކާ ފިހާރައަކުން މީހަކު ކޮފީ ގިރާ‬ ‫ ‬ ‫މެޝިނެއް ގަތެވެ‪.‬‬ ‫އޭގެ ހަފުތާއެއް ފަހެވެ‪ .‬ކޮފީ ގިރާ މެޝިނު ހިފައިގެން އެ‬ ‫ ‬ ‫ގަތް ފިހާރައަށް ގޮސް އެމީހާ ގަދައަށް ޝަކުވާ ކުރިއެވެ‪:‬‬ ‫"މިއީ އަހަންނަށް ގެންގުޅެވޭވަރުގެ އެއްޗެއް ނޫން‪ "،‬އެމީހާ‬ ‫ ‬ ‫ބުންޏެވެ‪.‬‬ ‫"މައްސަލައަކީ ކޮބައި؟" ސޭޓް އެހިއެވެ‪" .‬ރަނގަޅަށް ކޮފީ‬ ‫ ‬ ‫ގިރައި ނުދެނީތަ؟"‬ ‫"ނޫނޭ‪ "،‬އެ މީހާ ބުންޏެވެ‪" .‬ފޮތުގައި ބުނެފައަިވާ ގޮތަށް‬ ‫ ‬ ‫ބަރާބަރަށް ކޮފީ ގިރޭ"‬ ‫"ދެން!؟"‬ ‫ ‬ ‫"ދެނޭ!"‬ ‫ ‬ ‫ސޭޓަށް ވަކި އެއްޗެކޭ ނުބުނެވި އުޅެނިކޮށް އެމީހާ ބުންޏެވެ‪.‬‬ ‫ ‬ ‫"އަހާބަލަ ފޮތުގައި އޮތީ ކީކޭތޯ؟"‬ ‫ ‬ ‫ފޮތުގައި އޮތްގޮތް ބުނެދޭށޭ ބުނާކަހަލަ ގޮތަކަށް ސޭޓް ބޯ‬ ‫ ‬ ‫ޖަހައިލިއެވެ‪.‬‬ ‫"‪ ...‬މެޝިނަށް ކަރަންޓްދީ‪ "،...‬އެމީހާ ކިޔައިދޭން ފެށިއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬ ‫"ޓައިމަރު ސެޓްކުރޭ‪ ...‬ދެން ގޮސް ނިދާލާ‪ ...‬ހެނދުނު‬ ‫ ‬ ‫ހޭލާއިރު ހުންނާނީ ކަރުކަނޑައިލިޔަސް ނޭނގޭވަރުގެ މީރު ކޮފީއެއް‬ ‫ތައްޔާރުވެފައި‪"...‬‬ ‫"ތިޔަ ބުނި އެއްޗެއްގައި ގޯހެއް އެބައޮތްތަ؟" ސޭޓް ސުވާލު‬ ‫ ‬ ‫ކުރިއެވެ‪.‬‬ ‫"ނެތް‪ "،‬އެމީހާ ޖަވާބު ދިނެވެ‪" .‬އެކަމަކު ކޮފީއެއް ބޯން‬ ‫ ‬ ‫ބޭނުން ކޮންމެ ފަހަރަކު އެނދަށް ދިޔައަސް ނިދޭނެ ގޮތެއް ކަލޭ‬ ‫ބުނެދީބަލަ؟"‬

‫މިނ ަިވ ްނ ައ ުޑ‬

‫"‬

‫ރޫހީ ގޮތުންނާއި ސިކުނޑީގެ ގޮތުން‬

‫އަޅުވެތިވެފައިވާ އުންމަތެއް‪ ،‬ހެދުންތަކަކާއި‬ ‫އާދަތަކެއްގައި ތިއްބަސް މިނިވަން އުންމަތަކަށް‬ ‫ނުވެވޭނެ އެވެ‪،‬‬ ‫‪ -‬ޖުބްރާން‬

‫"‬

‫ކާމިޔާބީއަކީ ވަރަށް ވިޔާނު ާ‬ ‫ދ‬ ‫މުދައްރިސެކެވެ‪ .‬ކާމިޔާބީގެ ސަބަބުން‬ ‫ބުއްދިވެރި މީސް މީހުނަށްވެސް‬ ‫ހީވާން ފަށަނީ ދެން އެމީހުންނަށް‬ ‫ދުވަހަކުވެސް ނާކާމިޔާބާ ކުރިމަތި‬ ‫ނުވާނެ ކަމަށެވެ‪.‬‬ ‫‪ -‬ބިލް ގޭޓްސް (މައިކްރޯސޮފްޓްގެ ވެރިޔާ)‬

‫"‬

‫ޗާޓު ް‬ ‫ނ‬ ‫ބޭރުވާންޖެހިއްޖެނަމަ‬ ‫ޗާޓުން ބޭރުވާނެ‪.‬‬ ‫އުއްމީދު ކުރަން‬ ‫އެނބުރި ޗާޓަށް‬ ‫އައުމަށް‬ ‫‪ -‬ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު‬


‫ދިވެރާއްޖޭގެ ފަޚުރުވެރި މިނިވަން ދުވަހުގެ މުނާސަބަތުގައި‬ ‫ރާއްޖޭގެ ލޮބުވެތި ރައްޔިތުންނަށް ހެޔޮ އެދުމާއި ތަހުނިޔާ‬ ‫ފޮނުވަމެވެ‪.‬‬


‫ތިނެއްގެ ދަރިކަލުން ޕްރިންސް ހަސަން އިއްޒުއްދީނާބެހޭ މައުލޫމާތެވެ‪ .‬އެންމެ‬ ‫ކަމުދިޔައީ ފޮތުގައިވާ ޕްރިންސް ހަސަން އިއްޒުއްދީނުގެ ފޮޓޯއެވެ‪ .‬މޮނިކާ ބަލަމުން‬ ‫ދިޔައީ އިނގިލީގެ ބަނޑުފުށް ކާއްތަމުންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ކުލަ ދޮން‪ .‬އިސްކޮޅު މެދުމިން! މޮނިކާގެ މޭމަތީގެ އުފުލުމުގައި‬

‫ޖެހިފައިވާ ފޮތުން ޕްރިންސް ހަސަން އިއްޒުއްދީނުގެ ސޫރަ އާއި މައުލޫމާތުތައް‬ ‫މޮނިކާއަށްވީ ހިތުގެ ޖަޒުބާތަކަށެވެ‪ .‬މިއުޒިކާއި ނެށުމަށް ޝައުގުވެރިވެ ވަޑައިގަންނެވި‬ ‫ޕްރިންސްވީ މުޅި އިނގިރޭސި ވިލާތުން ވެސް މޮނިކާއަށް ނުފެންނަވަރުގެ ރީތި‬ ‫ފިރިހެނަކަށެވެ‪" .‬ވާއޮ" މޮނިކާއަށް ބުނެލެވުނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މޮނިކާގެ އަތުން ދޫވެ ފޮތުގެ ގަނޑުތައް ވަޔާ އުކައިލި އެވެ‪ .‬އަލުން‬

‫ފޮތް ހުޅުވައިލުމާއެކު މޮނިކާގެ ނަޒަރު ހުއްޓުނީ ‪ 19‬ވަނަ ގަރުނުގެ ފަހުކޮޅާއި ‪20‬‬ ‫ވަނަ ގަރުނުގައި ދިވެހި އަންހެނުން ލައި އުޅުނު ކަސަބު ބޯވަޅު އެޅި ލިބާހާއި‬

‫ޕްރިންސް ހަސަން‬ ‫މުންޑޫ އާދަމް ހަލީމް‬ ‫ހުރާގެ ވީރާނާވެ ހަސްނެތިފައިވާ ތޮށިގަނޑު ކައިރީގައި‬

‫ ‬

‫އޮތް ސަފާރީއަށް ޓޫރިސްޓުން އަރައި ހަމަޖެހެމުން ދިޔައިރު މޮނިކާ ހުރީ‬ ‫އަތިރިމަތީގަ އެވެ‪ .‬ފޭރުގަހެއްގެ ހިޔަލުގައި ގޮޅިޖެހި މުންޑެއްލައިގެން އިން‬ ‫މީހެއްގެ ފޮޓޯ ނަގާށެވެ‪ .‬ތަންކޮޅެއް ލަސްވުމުން މޮނިކާއަށް ޖާގަ ލިބުނީ‬ ‫ސަފާރީގެ ކަމަރާ މަތިންނެވެ‪.‬‬ ‫ހުރާ ބަނދަރުން ނައްޓައިލުމުގެ ކުރިން އެކަނި ފިލުވައިލާން‪ ،‬މޮނިކާ‪،‬‬

‫ ‬

‫ކެމެރާގައި ހުރި ފޮޓޯތައް ބަލަން ފެށިއެވެ‪ .‬އެއް ފޮޓޯގައި ވަނީ ހުދުކޫޑިއާ‬ ‫އެއްވަރަށް ދޮންފޭރު އަޅާ ބަރާވެފައިވާ ފޭރުގަހެއް ދޮށުގައި އިން ފިރިހެނަކު‬ ‫ކަށިކެޔޮގަނޑަކުން ވައް ނައްޓަނިކޮށެވެ‪ .‬އެމީހާ ދަތްކުނޑި ވިކާފައިވާއިރު ބޭރަށް‬ ‫ފާޅުވާން ހުރި ދަތުގައިވެސް ޖެހިފައި ވަނީ ރަތްކަށިކޭލުގެ ކުލައެވެ‪ .‬އެހެން‬ ‫ފޮޓޯއެކެވެ‪ .‬ފޭރުގަހަށް ޖައްސާ ކާޅު ފަހާން އެލުވާ ދަޅުފަތީގެ ވާގަނޑަށް އެ‬ ‫މީހާ ދަމާލާއިރު ގަސްމަތިން ކާޅުބައެއް އުދުހިގެން ދަނީ އެވެ‪.‬‬ ‫އުޑުމަތީގައި ބަނަފުސް ޖަހާފައި ނެތް ވައިމަޑު ދުވަހެކެވެ‪ .‬ދުނިޔެ‬

‫ ‬

‫މައްޗަށް ހިނގަހިނގާ އޮތް އިރުގެ ގަދަހޫނުގެ އަމުރުގެ ތެރޭގައި ބިއްލޫރިގަނޑެއް‬ ‫ކަހަލަ‬

‫ނޫކަނޑު ކަފައި ހިމުން ކުރަމުން ސަފާރީ ދުވަމުން ދިޔައީ މާލެއާ‬

‫ދިމާއަށެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ހިއްޕީގެ ދިހިފަށް ބާރުކޮށްލާފައި މޮނިކާ ފުރޮޅިލިޔެވެ‪ .‬ޅިނދަށްވުރެ‬

‫ތިރިން އެއްބައި ހާމަވާ ގަދަ ރަތްމަތީން އަނދެފައިވާ މުނޑުފަޅި ރީތިކޮށްލައި‬ ‫ކަމަރާ މަތީގައި ހަމަޖެހިލިއެވެ‪ .‬ބެޓިކް މުންޑުގައިވާ މަންޒަރުގެ ތެރެއިން ދުވާ‬ ‫ތުންބިބީ އަރާ ހަމަވަނީ މޮނިކާގެ އާފަލު ބައްޓަމުގެ މެދުން ރޮނގު މައްޗަށެވެ‪.‬‬ ‫އަނެއްކާވެސް ފުރޮޅިލައި އުޑުތިލައަށް ޖައްސާލި އެވެ‪ .‬އެ ވަގުތު ސަފާރީ‬ ‫ތަޅުވައިލުމުން ދިހި ދޫވެފައިވާ އުސްކަމަށް ލޮޅުން އަރައިގެން ދިޔައެވެ‪.‬‬ ‫އަވީލެވިގެން‬

‫މޮނިކާ އޮތްއިރު ދޮން ހަށިގަނޑުގައި މަޑު ފެއްސަކާއި‬

‫ގަދަ ނުލަކުން ޖަހާފައިވާ ޓެޓޫ ރީއްޗަށް ފާޅުވެ އެވެ‪ .‬ތަން މިނަށް އަނގަ‬ ‫ހުޅުވާލާފައިވާ‪ ،‬ފިޔަލީ ހަރުފަ އޮތީ މޮނިކާ މުލައްދަނޑީގައި އޮޅާލައިގެންނެވެ‪.‬‬ ‫ހިއްޕީގެ މަތީން ފެންނަނީ ނަގިއްޔެކެވެ‪ .‬އޭގެ ހިލިހިލާ ބޮޑުޅުތައް ދުވެފައި ވަނީ‬ ‫މޭމަތީ ދޮންކަމުން ނެއްޓޭ ދިމާއަށެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ސަފާރީ ދުވަމުންދެ އެވެ‪ .‬ހުރާގެ ޓޫރިސްޓު ފިހާރައިން ގަތް‬

‫ދިވެހިންނާބެހޭ ގޮތުން ލިޔެފައިވާ ފޮތް ހުޅުވާލައިގެން މޮނިކާ އޮތީ ދަތުރު‬ ‫ކުރުކުރާށެވެ‪ .‬ފޮތުގައިވާ ފޮޓޯތައް ފެނުމާއެކު މޮނިކާ އެންމެ ކިޔާ ހިތްވީ‬ ‫ކަޅުހުރާގޭ ސައްޔިދު އަލީގެ ބޮޑުސީދީގެ ސިއްތި އާއި މުހައްމަދު ޝަމްސުދީނު‬

‫‪30‬‬

‫ފޭއްޔާއި ރުމާފަޅިއާ ތުނި ބުރުގާގެ ހެދުމަށެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ފޮޓޯގައިވާ ލިބާސް މޮނިކާއަށް ކަމުދިޔައެވެ‪ .‬މޮނިކާއަށް ހެވުނެވެ‪ .‬އެ‬

‫ހެދުމުގައި މޮޑެލް ކުރުމުން އޭނާ ހުންނާނެ ސިފަ ހިތަށް ގެނެވުނީ ކަންނޭނގެ‬ ‫އެވެ‪ .‬މޮނިކާ ރާއްޖެއައީ ވެސް މޮޑެލް ކުރުމަށެވެ‪ .‬އިނގިރޭސި ފެޝަން ޑިޒައިނަރު‬ ‫ލޯރެން ފޮކްސް ‪ 2010‬އަކަށް ފަރުމާކުރި އަތިރިމަތީ އަންނައުނާއެކު ފޯސީޒަން‬ ‫ކުޑަހުރާގެ ގޮނޑުދޮށުގައި މޮނިކާ މޮޑެލްކޮށް ނިންމައިލީ އިއްޔެ އެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ދިވެހި ލިބާހުގައި އަންހެނެއްގެ ރީތިކަމާއި ފަރިކަމުގެ ޖާޒުބިއްޔަތު‬

‫މާ ފުރިހަމަހެން މޮނިކާއަށް ހީވާތީ އަމިއްލަ ހަށިގަނޑަށް ބަލައިލައި ގެނެވުނު‬ ‫ހަރަކާތުން މުޅި ހަށިގަނޑަށް ވާންވެގެން ދިޔައެވެ‪ .‬ފޮޓޯގައިވާ ގޮތަށް ރަންފަށްޓަރު‬ ‫ބަޔާއި އުޅާ އަޅައި ކަންފަތު މުންޖާއެކު މަރުވަޅިއަށް އެރީމާ ވާނެ ސަޅި ހީވުމުން‬ ‫ދޮން ކަނދުރާގައި އޮޅިފައިވާ ރަންޗޭނުގަނޑެއް ކަހަލަ‬

‫ފަށުގެ ފުލުގައިވާ‬

‫ހުރަހުގައި ހިފައި ރީތިކޮށްލިއެވެ‪ .‬ހުރަސް ފޮރުވިގެން ދިޔައީ ބޮޑުބައި ހާމައަށް އޮތް‬ ‫މޭމަތީގެ އަޑިކޮޅުގެ ތެރޭގައެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ސޯޅަ ވަނަ ގަރުނުގައި ދިވެހި ފިރިހެނުން އެއްފޭލި އަނދެ އަނެއް‬

‫ފޭލިން ނިހާލި ބަނދެގެން އުޅުނު ހެދުމާއި‪ ،‬އެއްފޮށާ އަނދެ އަނެއް ފޮށާ ބޮލުގައި‬ ‫އޮޅައިގެން އުޅުނު ހެދުން ބަލަން އޮވެފައި މޮނިކާ ފޮތް ލައްޕާލިއެވެ‪ .‬ރަންކުލައިގެ‬ ‫އިސްތަށިގަނޑުގެ މައްޗަށް ގެންގޮސްފައިވާ އަވި އައިނު ލޯމައްޗަށް ހަމަޖައްސަމުން‬ ‫ސަފާރީގެ ތެރެއަށް ބަލައިލި އެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"ވާއޮ!" ފުރަތަމަ ނަޒަރުން ވެސް މޮނިކާގެ ލޮލުގައި އަޅައިގަތީ‬

‫ދިރުނބާކޮޅު‪ ،‬ހުސެންދަރި ކައިރިއަށް ފުނިޖެހިފައިވާ ވައިފުޅިތަކާއި ފީނާފައިވާންތަކާއި‬ ‫ނޭވާހޮޅިތަކާއި މޫނުމަތިތައް ތަރުތީބު ކުރަން ހުރި ޒުވާނާއެވެ‪.‬‬

‫ހަންގަނޑު‬

‫އަނދާފައިވާ އެ ޒުވާނާ‪ ،‬މޮނިކާއަށް ހުރިހާ ގޮތަކުން ވެސް ވައްތަރުވީ ފޮތުން‬ ‫ފެނުނު ޕްރިންސް ހަސަން‬

‫އިއްޒުއްދީނާ އެވެ‪ .‬ވާތްފަރާތުން މަގުފަޅައި‬

‫ދެ‬

‫ފަރާތަށް ވައްޓާލާފައިވާ ފަން އިސްތަށިގަނޑާއި އަޑިކޮޅު ދެބައިހަމަ ނޭފަތާއި‬ ‫ދިގުބުރުގެ މޫނާއި ތުނބުޅި ނެތް ދަތްދޮޅި‪ ،‬ޕްރިންސް ހަސަންއާ އެއްވެސް ތަފާތެއް‬ ‫ނެތެވެ‪.‬‬ ‫ސޯޓެއް އެކަނި ލައިގެން ހުރި އެ ޒުވާނާ‬

‫ތެމި ފޯވެގެން ހުރިއިރު މޭމަތިން‬

‫ރޮނގަކަށް ތަތްވެފައިވާ އިސްތަށިތަކުގެ މެދުން ލޮނުތިކިތައް ތިރިއަށް ސޮހެމުންދެ‬ ‫އެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"ހަސަން ލަވައެއް ނުޖަހަންތަ؟" ކަމަރާމަތީގައި ހުރި‬

‫އަބްދުއްރަހުމާނުގޮނޑިއެއްގައި އިނދެގެން ހުންގާނު ސަރަކަ ހިފަމުންދިޔަ ސަރަނގު‬ ‫ގޮވައިލުމުން‬

‫ހަސަން ބަލައިލި އެވެ‪.‬‬

‫ހަސަން‪ ...‬ޕްރިންސް ހަސަން!‬

‫އެ ޒުވާނާގެ ނަން މޮނިކާއަށް ނަގައިގަނެވުނެވެ‪.‬‬

‫ސަރަނގު ގޮވައިލުމުން ދިރުނބާކޮޅުގެ ކޮޅުފަލި މަތިން ކޮޅުފަސްކޮޅަށް ހަސަން‬ ‫ދިޔައިރު މޮނިކާ ވެސް އިނީ ބަލާށެވެ‪ .‬ހީވަމުން ދިޔައީ އޭނާގެ ހިތާ ގާތަށް ހަސަން‬ ‫އަންނަނީހެންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫"ހަލޯ" ފެންދުއްވާ މަޅުމަތިން މޮނިކާއާ ވަރަށް ގާތުން ހަސަން ދަނިކޮށް‬

‫މޮނިކާ ހިނިތުން ވެލުމުން ހަސަން ބުނެލި އެވެ‪ .‬އެވަގުތު ކައިރިން އަރައިގެން ދިޔަ‬ ‫ލާންޗެއްގެ މޯހިރުން އުފެއްދި ރާޅުބާންޏަކުން ސަފާރީ ހަލުވާލާފައި ބޯރުދޫމައްޗަށް‬ ‫ވިއްސާލި ރާޅުން ބުރައިގެން އައި ލޮނުތިކިތަކާއެކު މޮނިކާގެ ލޯ ވެސް (ނުނިމޭ)‬



Sun Magazine issue 2