Issu isso pub 77 2016

ISSO-publicatie 77

Levensloopgeschikt wonen Integrale aanpak, klantbenadering en technische voorzieningen

ISBN: 978-90-5044-285-5

INHOUDSOPGAVE Deelnemende organisaties

5

Voorwoord 1

11

Vraag/boodschap

13

1.1

Ontwikkelingen

13

1.2

Type bewoners

15

1.3

Activiteiten bewoners

16

1.3.1

Woonfuncties

18

1.3.2

Vrijetijdsfuncties

19

1.3.3

Zorg- en welzijnsfuncties

20

1.3.4

Faciliterende functies

21

1.4 2

7

Begrippenlijst

Samenvatting

21

Thuis bij ...

2.1

2.2

2.3

23

Anticiperende bewoners

23

2.1.1

Verwarming

23

2.1.2

Ventilatie

23

2.1.3

Toegankelijkheid

23

2.1.4

Ingang woning

24

2.1.5

Voorportaal/gang woning

25

2.1.6

Toilet

27

2.1.7

Woonkamer

28

2.1.8

Keuken

30

2.1.9

Slaapkamer

31

2.1.10 Badkamer

32

Bewoners met een visuele beperking

34

2.2.1

Lezen, schrijven en handwerken

34

2.2.2

Bewegen in en door het huis

34

2.2.3

Bedienen van de verlichting

34

2.2.4

Ingang woning

35

2.2.5

Voorportaal/gang woning

36

2.2.6

Toilet

38

2.2.7

Woonkamer

39

2.2.8

Keuken

40

2.2.9

Slaapkamer

42

2.2.10 Badkamer

45

Bewoners met beginnende dementie

48

2.3.1

Veilig (af)wassen, koken en verwarmen

48

2.3.2

Veilig bewegen door het huis

48

2.3.3

OriĂŤnteren in huis

48

2.3.4

Ingang woning

49

2.3.5

Voorportaal/gang woning

50

2.3.6

Toilet

51

2.3.7

Woonkamer

52

2.3.8

Keuken

54

2.3.9

Slaapkamer

55

2.3.10 Badkamer

ISSO-publicatie 77

56

3

Levensloopgeschikt wonen

2.4

2.5

2.6

3

Bewoners met een lichte verstandelijke beperking

57

2.4.1

Onderhoud van huis en tuin

57

2.4.2

Sociale activiteiten

57

2.4.3

Inschatten van veiligheid

57

2.4.4

Rondgang in het huis

57

Bewoners met een beperkte mobiliteit

57

2.5.1

Ingang woning

58

2.5.2

Voorportaal/gang woning

61

2.5.3

Toilet

62

2.5.4

Woonkamer

63

2.5.5

Keuken

64

2.5.6

Slaapkamer

66

2.5.7

Badkamer

68

Bewoners met ademhalinsgproblemen

70

2.6.1

Ventileren

70

2.6.2

Koken

70

2.6.3

Bewegen in en door het huis

72

Basisvoorzieningen in een optimale woning

73

3.1

Veiligheid

73

3.1.1

Geen ongewenst bezoek

73

3.1.2

Tijdig kunnen vluchten voor brand, gas en CO

Verwarmen ven ventileren

74

3.3

Buiten deuren: binnen gaan en binnen laten

74

3.4

Woonkamer

76

3.5

Toilet

76

3.6

Keuken

78

3.7

Badkamer

80

3.8

Slaapkamer

82

3.9

Buiten

87

3.10

Technische randvoorwaarden voor domotica

87

3.10.1 Interopabiliteit

87

3.10.2 Betrouwbaarheid en snelheid van de verbinding

87

3.10.3 Veilige omgang met privacy gevoelige data 4

5

73

3.2

Proces

88 89

4.1

Bepalen bewoner en belanghebbenden

90

4.2

Bepalen behoeften bewoner en betrokkenen

91

4.3

Inventariseren functies

92

4.4

Bepalen oplossing

93

4.5

Realisatie

93

4.6

Implementatie oplossing

93

4.7

Evaluatie

93

4.8

Samenvatting

93

Do's & dont's

95

Bijlage A

ICF-schema

97

Bijlage B

Persona's

Bijlage C

Initiatieven standaardisering eisenpakketten

101

Bijlage D

Checklist maatregelen

102

Bijlage E

Formulieren proces

118

99

Literatuurlijst

ISSO-publicatie 77

122

4

Levensloopgeschikt wonen

DEELNEMENDE ORGANISATIES

ISSO-publicatie 77

5

Levensloopgeschikt wonen

ISSO-publicatie 77

6

Levensloopgeschikt wonen

VOORWOORD In de samenleving zien we een omslag in de manier waarop we aankijken tegen ons functioneren. De focus verschuift van onmogelijkheden op het gebied van langer thuis wonen naar meedoen in de maatschappij en van activiteiten naar mogelijkheden en kansen. Met andere woorden: wat zijn zaken die men langer zelfstandig kan uitvoeren op het brede terrein van functioneren in de gebouwde omgeving. Deze nieuwe kijk op zorg heeft gevolgen voor een andere trend die we in de samenleving waarnemen, namelijk de vergrijzing. Waar de aandacht in het verleden lag op ouderen die relatief vroeg gingen wonen in een speciale woonvorm waar zorg beschikbaar was, verschuift de aandacht naar langer thuis wonen. Dit is mede ingegeven door het feit dat vele ouderen vitaler ouder worden dan in het verleden het geval was. Daarnaast zorgt een veranderende indicering, met het daarbij horende recht op zorg en ondersteuning, ook voor het verplicht langer zelfstandig wonen. Dit geldt zowel voor ouderen als mensen met een beperking. Over de gehele breedte verschuift in onze maatschappij het zwaartepunt naar zelfstandigheid en gezondheid en worden termen als participatiemaatschappij gebruikt om aan deze trends handen en voeten te geven. Er wordt steeds meer gevraagd om gebruik te maken van het sociale netwerk.

Toch is het niet zo dat iedereen gedurende zijn of haar leven geheel zelfstandig kan functioneren. Veel mensen hebben op latere leeftijd, of bij een chronische of acute aandoening, extra hulp nodig bij de dagelijkse activiteiten of om comfortabel te kunnen blijven leven. Dergelijke aandoeningen zorgen ervoor dat mensen minder actief kunnen participeren in de samenleving met als mogelijk gevolg dat zij vereenzamen.

Afb. Het ICF-schema met gevolgen aandoening Daarnaast geven mensen aan langer thuis te willen blijven wonen, en deze wens zal ook noodzakelijk worden vanuit beleid, gezien de ontwikkelingen op het vlak van decentralisatie, de Wet maatschappelijke ondersteuning en Wet Langdurige Zorg.

EĂŠn van de oplossingen voor deze maatschappelijke ontwikkeling is het aanpassen van de woning op bouwkundig en installatietechnisch vlak. In de woonsituatie van mensen zijn de komende jaren veel ontwikkelingen te verwachten, zowel op het vlak van productinnovatie als op het vlak van diensten. Het afgelopen decennium is duidelijk geworden dat de installatiesector een belangrijke rol speelt bij het langer thuis laten wonen en daarnaast kan voorzien in het verhogen van comfort, welzijn en gemak. Dit uit zich in initiatieven door brancheorganisaties zoals Technologie Thuis Nu! van stichting OTIB, de SnelWijzer Zorg van Uneto-VNI en de toenemende vraag naar technische oplossingen bij de installatiesector. Aanpassen van de woning is een onderdeel om zorgafhankelijke personen niet te belemmeren in hun dagelijkse bezigheden. Daarnaast is ook het sociale netwerk belangrijk voor deze personen. Deze publicatie vormt daarom onderdeel van een groter geheel en geeft inzicht in mogelijke oplossingen op woningniveau.

Wanneer men werkt met zorgafhankelijke personen bestaan er diverse profielen die van elkaar verschillen op basis van sociaal-economische status en gezondheid. Hierdoor ontstaan telkens verschillende behoeften die met andere systemen worden opgelost en die gepaard gaan met een verschillende infrastructuur en een grote complexiteit van het werk. Met name ouderen hebben vaak meer dan ĂŠĂŠn aandoening of ziekte en kunnen dus in verschillende profielen tegelijk vallen. Hierdoor is het nog meer van belang dat verschillende profielen op elkaar kunnen aansluiten. Men kan

ISSO-publicatie 77

7

Levensloopgeschikt wonen

denken aan het positioneren van apparatuur in de woning, aansluitingen voor elektriciteit en dataverkeer, en werkwijze van installateurs met hun klanten [1].

Met de toenemende vergrijzing van Nederland vormt langer en comfortabel thuis wonen een potentiĂŤle groeimarkt voor de installatie- en bouwsector, en ook een mogelijkheid om het werkveld en de markt verder te verbreden [2].

Doelstelling De belangrijkste doelstelling van deze publicatie is om de kennis op het vlak van wonen, welzijn en zorg met betrekking tot zelfstandige woningen te bundelen en te ontsluiten. De publicatie is vooral vraaggestuurd ingericht.

Met andere woorden; het perspectief van de bewoner staat centraal in plaats van de aanbodgedreven technische mogelijkheden.

Afb. Zet de bewoner centraal Het doel is hierbij niet de technische oplossingen. Dit doel is juist dat zorgafhankelijke personen optimaal gefaciliteerd worden in hun bezigheden met behulp van woningaanpassingen. Hierbij kan gedacht worden aan middelen ter bevordering van deelname aan hun sociaal netwerk.

Afb. Deelname aan het sociale netwerk

ISSO-publicatie 77

8

Levensloopgeschikt wonen

Doelgroepen De publicatie is toegankelijk voor een groot spectrum aan stakeholders:  Zorginstellingen en -organisaties;  Particuliere opdrachtgevers;  Architecten, woningbouwcorporaties;  De installatiesector;  Projectontwikkelaars;  Gemeenten;  Zorgverzekeraars.

Voor elke doelgroep wordt inzichtelijk op welke zaken deze moet letten bij langer thuis wonen, en welke mogelijkheden er zijn; een juiste representatie voor de juiste doelgroep. De publicatie haakt aan bij het in Nederland geldende beleid en de uitvoering ervan, met concrete aanbevelingen om langer thuis wonen mogelijk te maken.

Ook is er in deze publicatie aandacht voor:  Integraliteit;  Nieuwbouw en renovatie;  Uitgewerkte voorbeelden;  Stappenplan ontwerp en implementatie, inclusief gesprekstechnieken voor de bewoner;  Bewonersprofielen.

De volgende bouwtyperingen van zelfstandige woningen vallen onder deze publicatie:  Gestapelde bouw;  Individuele bouw;  Huur/koopwoningen.

Structuur publicatie De publicatie is grotendeels opgebouwd vanuit de vragende kant. Om die reden wordt er gestart met een hoofdstuk waarin de vraag van de bewoner centraal staat (hoofdstuk 1). Hierin worden type bewoners onderscheiden en hun activiteiten. Daarna wordt per ruimte een voorzet gegeven van de technische oplossingen waarnaar elke stakeholder moet streven (hoofdstukken 2 en 3). Verder wordt in het volgende hoofdstuk op het proces ingegaan (hoofdstuk 4).

Hierin staat het proces beschreven waarmee partijen die de voorzieningen aan kunnen brengen in gesprek kunnen gaan met bewoners, zorgverleners en woningcorporaties. In het laatste hoofdstuk wordt een aantal do's en dont's opgesomd waarmee de verschillende stakeholders hun voordeel kunnen doen (hoofdstuk 5). Hoofdstukken 4 en 5 lijken gericht op de partijen die de voorzieningen aan kunnen brengen. Dit is niet het geval. De hoofdstukken zijn bedoeld als hulpmiddel voor zowel de partijen die de voorzieningen aanbrengen als de partijen die de voorzieningen nodig hebben.

ISSO-publicatie 77

9

Levensloopgeschikt wonen

ISSO-publicatie 77

10

Levensloopgeschikt wonen

BEGRIPPENLIJST Ambient intelligence Niet zichtbare technologieĂŤn die reageren op het menselijk gedrag.

Domotica Alle apparaten en infrastructuren in en rond woningen, die elektronische informatie benutten voor het meten, programmeren en sturen van functies ten behoeve van bewoners en verleners van diensten.

E-health Het gebruik van nieuwe informatie- en communicatietechnologieĂŤn, vooral internettechnologie, om gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen en verbeteren.

Kangoeroewoning Dit is een woonvorm waarbij mensen die zorg nodig hebben zelfstandig kunnen blijven wonen. Daarbij maken zij deel uit van het huishouden van een mantelzorger. De woning bestaat hierbij uit twee zelfstandige woningen met een eigen badkamer, keuken, slaapkamer, woonkamer etc. en zijn vaak gescheiden van de woning van de mantelzorger door een toegangsdeur. Dergelijke woningen worden ook wel aangeduid als tandemwoningen.

Afb. Voorbeeld kangoeroewoning Mantelzorgwoning Een verplaatsbare zelfstandige woning naast de bestaande woning van de mantelzorger.

Meergeneratiewoning Dit is een woonvorm waarbij aan de woning van de zelfstandige woning van de zorgbehoevende(n) een woning is gerealiseerd voor de mantelzorger.

M-health Het aanbieden van zorg door gebruik te maken van mobiele apparaten zoals smartphones en tablets.

Sensor-based networks Sensoren die aangesloten zijn op een netwerk ten behoeve van de ondersteuning van zorg of levenskwaliteit van de bewoner.

Telemedicine Het toepassen van ICT-middelen ten behoeve van de gezondheidszorg.

ISSO-publicatie 77

11

Levensloopgeschikt wonen