Isso pub 105 issuu

ISSO-publicatie 105

Kerndocument gebouwtechniek

ISBN: 978-90-5044-251-0

INHOUDSOPGAVE Voorwoord

5

Begrippenlijst

7

Leeswijzer 1 2

3

4

5

6

Leeswijzer ISSO-publicatie 105

13

Contactgegevens

15

Objectomschrijving

17

2.1

Functionele gebouwomschrijving

17

2.2

Projectdocumenten

17

2.3

Ontwerpuitgangspunten

17

Gebruiksaspecten

19

3.1

Gebruikshandleiding gebouw

19

3.2

Flexibiliteit

8

ISSO-publicatie 105

19

Gebruiksgegevens (actueel gebruik)

21

4.1

Gehuisveste organisatie

21

4.2

Gebouwfuncties en indelingen

21

4.3

Gebruiksgegevens

21

4.4

Aandachtspunten, knelpunten en afwijkingen

21

Bouwkundige gegevens

23

5.1

Bouwkundige kenmerken

23

5.2

Indelingen, afmetingen, stramienmaat en gebouwhoogtes

23

5.3

Bouwkundige constructies

23

5.4

Bouwfysische gegevens

23

5.5

Technische ruimte(s), bouwkundige voorzieningen voor de techniek en technisch ruimtebeslag

23

Klimaatinstallatie

25

6.1

Centrale technische voorzieningen klimaatinstallatie (opwekking)

25

6.1.1

Algemeen

25

6.1.2

Ventilatie/luchtbehandeling

25

6.1.3

Koudeopwekking

25

6.1.4

Warmteopwekking

25

6.2

7

11

Distributie

26

6.2.1

Luchtdistributie

26

6.2.2

Koudedistributie

26

6.2.3

Warmtedistributie

26

6.3

Lokale klimaatinstallatie (afgifte)

26

6.4

Gebouwbeheersysteem en regelinstallatie

26

6.5

Bemetering van energiestromen

26

Overige werktuigbouwkundige installaties

27

Elektrotechnische installaties

29

8.1

Centrale energievoorziening

29

8.2

Verlichtingsinstallatie

29

8.3

Transportinstallatie

29

8.4

Overige elektrotechnische installaties

29

8.5

Bemetering elektriciteit

29

3

Kerndocument gebouwtechniek

9

10

Onderhoudsstrategie

31

9.1

Dagelijks onderhoud

31

9.2

Planmatig onderhoud en lange termijn onderhoudsplanning

Overzicht en inhoudsopgave van beschikbare gegevens

Bijlage A

Duurzaam Beheer en Onderhoud

35

Literatuurlijst

ISSO-publicatie 105

31 33 39

4

Kerndocument gebouwtechniek

VOORWOORD Duurzaam Beheer en Onderhoud van gebouwen richt zich voornamelijk op het beheer en onderhoud rondom de klimaatinstallatie in gebouwen. De reden waarom Duurzaam Beheer en Onderhoud zich rondom de klimaatinstallatie concentreert, is dat uit onderzoek [5] is gebleken dat de klimaatinstallaties in meer dan 70% van de gebouwen in Nederland niet functioneren zoals beoogd. Van de klachten over het binnenmilieu, zijn de oorzaken van klachten over het binnenklimaat het lastigst aanwijsbaar. Het onderzoek geeft tevens aan, dat 90% van de klachten van gebruikers over het binnenklimaat gerelateerd zijn aan de klimaatinstallatie. Daarnaast blijkt het energiegebruik van klimaatinstallaties vaak hoger dan benodigd.

mogelijk, ook als daar geen Duurzaam Beheer en Onderhoud plaatsvindt, maar dat vraagt extra aandacht bij het verzamelen en selecteren van de benodigde gegevens.

Naar aanleiding van deze constateringen is bij een groot aantal gebouwen en opdrachtgevers meer praktisch onderzoek verricht naar de achtergronden hiervan, gevolgd door aanbevelingen om tot verbeteringen te komen. De aard en oorzaak van de constateringen blijkt zeer divers. Dit kunnen problemen van organisatorische aard zijn, maar ook functionele mankementen met een technische oorsprong. Daarnaast hebben veel beheerders het gevoel dat zij geen 'grip' hebben op de (binnenmilieu)prestaties van de gebouwen.

De publicatiereeks Duurzaam Beheer en Onderhoud van ISSO beschrijft de methode waarmee het beheer en onderhoud van gebouwen verbetert. Deze methode is ontwikkeld op basis van de resultaten uit diverse onderzoeken. Deze methode is bij een groot aantal pilot-projecten getest. De onderzoeken en testen hebben plaatsgevonden bij gebouwen van, of die gebruikt worden door, diverse grote vastgoedorganisaties.

De aanpak van Duurzaam Beheer en Onderhoud blijkt te resulteren in een beter binnenmilieu en een duidelijk lager energiegebruik dan voorheen.

Gemiddeld genomen is een energiebesparing van 30% mogelijk. Belangrijk is dat het facilitair management daarbij de controle op het binnenmilieu en energiegebruik herwint en vervolgens gericht kan sturen op het verder verbeteren van de situatie.

Duurzaam Beheer en Onderhoud kan overigens ook als een praktische invulling worden gezien van Continuous- Re-, en Retro-commissioning zoals de TVVL uitdraagt.

Deze ISSO-publicatie 105 beschrijft hoe een Kerndocument kan worden opgesteld van een duurzaam beheerd en onderhouden gebouw. De uitgangspunten en kernspecificaties van de gebouwtechniek worden daarin samengevat. Veelal zal de deskundige die het Stappenplan volgens ISSOpublicatie 104 [3] begeleidt ondersteuning bieden bij het opstellen van een Kerndocument.

Een Kerndocument opstellen is voor elk gebouw

ISSO-publicatie 105

5

Kerndocument gebouwtechniek

BEGRIPPENLIJST Auditor Persoon belast met het verrichten van een controle en met het na afloop daarvan schrijven van een verslag.

Commissioningsautoriteit (CA) Een onafhankelijke deskundige die tot taak heeft een Commissioningplan op te stellen en een team van Commissioningspecialisten samen te stellen.

Controleert het Commissioningproces en waarborgt samen met de opdrachtgever het gevraagde proces.

Bewaakt voor de opdrachtgever de (gewenste) prestaties die zijn vastgesteld in het Commissioningplan.

Asset kwaliteit Kwaliteit van een materieel goed zoals intrinsiek aanwezig.

Bedrijfstijd De tijdspanne waarin de gebouwgebonden installatie in bedrijf is (dagbedrijf).

Commissioningplan Het plan dat de gewenste prestaties en uitgangspunten omvat voor het gerbuik van gebouw en installaties. Dit plan wordt bij aanvang van de Commissioning door de CA opgesteld.

Beheer Alle managementactiviteiten gerelateerd aan onderhoudsdoelen, strategieën, verantwoordelijkheden en uitvoering, waarbij planning, beheersing, verbetering en financiën centraal staan.

Continuïteit in DB&O Het vasthouden van minimaal de prestaties die bij de DB&O-status zijn bereikt. Na het bereiken van de DB&O-status zijn vaak nog (lange termijn) verbeteringen mogelijk. De DB&O-deskundige is voor technisch advies op afroep of periodieke inspecties beschikbaar.

Beheer (pijler) Pijler binnen het proces van Duurzaam Beheer en Onderhoud. Het beheer van de klimaatinstallatie heeft onder andere invloed op het binnenmilieu in de leefomgeving rond de gebruiker en het energiegebruik van het gebouw.

Continuous-commissioning (Continuous-Cx) Een voortzetting van het commissioningproces in de onderhouds- en beheerfase om te verifiëren dat de installatie aan de gewenste prestaties blijft voldoen.

De hiervoor benodigde activiteiten kunnen continu, periodiek of incidenteel zijn (ook wel: Ongoingcommissioning).

Beheerder De verantwoordelijke persoon voor het gebruik van een materieel goed (asset).

Beheersen Meester zijn van een toestand, het in de hand hebben of onder controle houden van iets.

Data (bij monitoring) Relevante gegevens die specifiek betrekking hebben op het te analyseren probleem. Aan de gegevens kan (nog) geen betekenis toegekend worden.

Binnenklimaat Het deel van het binnenmilieu dat alleen door het thermisch binnenklimaat en de luchtkwaliteit bepaald wordt.

DB&O-status Status waarbij de doelen van Duurzaam Beheer en Onderhoud zijn bereikt: de installaties functioneren volgens de specificaties, bij het beheer wordt informatie over de klimaatinstallatie beheerd en beheerst en de gebruikers weten welk binnenmilieu verwacht kan worden en kennen hun eigen verantwoordelijkheden. Het bereiken van de DB&Ostatus betekent niet dat de situatie al optimaal is. Met name aanpassingen op lange termijn zullen vaak nog uitgevoerd moeten worden. De invulling van de DB&O-status wordt door het facilitair management aangegeven.

Binnenmilieu Alle invloeden in de leefomgeving in een binnenruimte die tot een bepaalde zintuiglijke waarneming kunnen leiden of die het fysiologisch functioneren van de mens kunnen beïnvloeden in een binnenruimte.

Het binnenmilieu wordt bepaald door het thermisch binnenklimaat (o.a. temperatuur), het visueel binnenklimaat (o.a. verlichtingssterkte), het akoestisch binnenklimaat (o.a. geluid) en de luchtkwaliteit.

Comfort Comfort van het binnenklimaat. De ervaren geriefelijkheid van het binnenklimaat.

(DB&O-)deskundige Persoon met een gedegen kennis van gebouwgebonden installaties die binnen het DB&O-proces een cruciale rol vervult. Deze persoon voert de Quick Scan uit, stelt samen met het projectteam het Plan van Aanpak op en begeleidt de Verbeterslag.

Commissioning (Cx) Het voortschrijdend verificatieproces vanaf het voorontwerp van een installatie tot het moment dat de installatie goed functioneert, ook na afloop van de garantieperiode.

ISSO-publicatie 105

7

Kerndocument gebouwtechniek

Dienst Een arbeid die men ten behoeve van anderen verricht.

Gehuisveste organisatie De organisatie die in een gebouw gevestigd is.

Duurzaam Beheer en Onderhoud (DB&O) Een manier van beheer en onderhoud waarbij de prestaties van het gebouw en installaties op het niveau als beoogd (terug)gebracht en in stand gehouden worden, waarbij tevens deze prestaties geborgd worden op de lange termijn. Het facilitair management speelt hierin een centrale rol.

Indelingsflexibiliteit De mate waarin het mogelijk is om binnenwanden te (ver)plaatsen of te verwijderen.

Facilitair management De integratie van processen binnen een organisatie, om overeengekomen diensten te ontwikkelen en in stand te houden, gericht op de ondersteuning en bevordering van de effectiviteit van het primaire proces. In de publicatie(reeks) is facilitair management als algemene term gehanteerd. Gezien de vele soorten organisatiestructuren, kan deze term en de plaats in de organisatie van het facilitair management van gebouw tot gebouw verschillen.

Informatie (bij monitoring) De betekenis die aan data kan worden toegekend na interpretatie van deze data op basis van de aanwezige kennis.

Indicator Parameter die een signalerende functie heeft en een aanwijzing geeft over de mate van kwaliteit.

Inspanningscontract Onderhoudscontract bestemd voor gebouwen en gebouwgebonden installaties waarin vastgelegd is dat bepaalde inspanningen op het gebied van het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden (onderhoudsbestek) worden uitgevoerd. Deze worden in het contract in meer of mindere mate gedetailleerd beschreven.

Facilitair manager Persoon die deel uitmaakt van het facilitair managementteam.

Kerndocument Een document dat kan worden gezien als een 'gebouwhandleiding', waarin alle belangrijke informatie over de uitgangspunten, werking en mogelijkheden van de klimaatinstallatie ook voor niettechnici duidelijk zijn vastgelegd. Het Kerndocument is een belangrijk document voor een Duurzaam Beheerd en Onderhouden gebouw.

Functioneel onderhoud Een vorm van onderhoud waarbij de werkzaamheden er op gericht zijn dat een component of installatie werkt en functioneert zoals beoogd.

NB: Deze functionaliteit kan afwijken van het oorspronkelijk ontwerp wanneer zich wijzigingen in bijvoorbeeld het gebruik van het gebouw hebben voorgedaan.

Kledingweerstand Thermische isolatiewaarde van kleding. Een lage kledingweerstand betekent een lage isolatiewaarde, zoals bij zomerse kleding het geval is.

Functionele inspecties Inspecties waarbij niet alleen wordt gecontroleerd of een component of installatie werkt, maar ook of deze functioneert als beoogd. Deze functionaliteit kan afwijken van het oorspronkelijk ontwerp wanneer zich wijzigingen in bijvoorbeeld het gebruik van het gebouw hebben voorgedaan.

Klimaatinstallatie Een installatie gericht op het scheppen van het juiste binnenklimaat (voor het verblijven of werken in het gebouw). De klimaatinstallatie bestaat in veel gevallen uit centrale (ketels, luchtbehandelingskasten) en lokale (radiator, fancoilunit) installaties.

Functioneren Werken zoals beoogd (waarbij rekening gehouden wordt met mogelijke wijzigingen in gebruik).

Klimaatklachten Door gebruikers gemelde klachten over het binnenklimaat.

Gebouwbeheersysteem (GBS) Systeem waarmee (alle) binnen het gebouw aanwezige installaties, met name de elektrische en werktuigbouwkundige installaties, centraal aangestuurd kunnen worden, bediend kunnen worden en met elkaar kunnen samenwerken.

Kritieke succesfactoren (KSF's) Factoren die beslissend zijn voor het al dan niet behalen van een vooraf gesteld doel.

Gebruiksflexibiliteit De mate van aanpasbaarheid van een gebouw om tijdens de gebruiksfase (met beperkte ingrepen) functionele veranderingen te ondergaan, afgestemd op de specifieke wensen en eisen van de gebruiker(s).

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) Ondernemen volgens de internationale richtlijn ISO 26000, waarmee organisaties verantwoordelijkheid tonen voor de gevolgen van hun handelen voor milieu en maatschappij.

Gebruikstijd De tijdspanne waarin een ruimte c.q. het gebouw voor de reguliere functie gebruikt wordt.

Monitoring Activiteit, handmatig of automatisch uitgevoerd, met als intentie de bestaande toestand van een object te observeren.

ISSO-publicatie 105

8

Kerndocument gebouwtechniek

Onderhoud De tijdens de levensduur van een gebouw ononderbroken uit te voeren reeks van inspecties, onderhoudsbeurten, wijzigingen en herstelwerkzaamheden die nodig zijn om te waarborgen dat het gebouw en (het functioneren van) gebouwinstallaties in overeenstemming met de beoogde uitgangspunten blijven.

Prestatie-afspraak Afspraak die ontstaat na koppeling van een prestatieindicator aan een prestatie-eis.

Prestatieborging Vastleggen, controleren en vasthouden van de gewenste of bereikte prestaties.

Prestatiecontract Onderhoudscontract, bestemd voor gebouwen en gebouwgebonden installaties, waarin vastgelegd is welke prestaties van het gebouw en de installaties bereikt en vastgehouden dienen te worden.

De werkzaamheden van de onderhoudspartij zijn gericht op het bereiken en vasthouden van deze prestaties.

Onderhoudscontract Een overeenkomst tussen een opdrachtgever (facilitair management) en een onderaannemer/ opdrachtnemer (onderhoudspartij) waarin het onderhoud van de installaties juridisch is geregeld.

Onderhoudspartij Partij die het onderhoud verricht aan (klimaat)installatie(s), vaak een installateur.

Prestatiecriteria Geheel van de prestatie-indicatoren en de daarbij horende prestatie-eisen.

Operationele kwaliteit Kwaliteit van de daadwerkelijke prestaties van een materieel goed.

Prestatie-eis Eis die aan de waarde van een prestatie-indicator gesteld wordt.

Organisatie Het (bestuursmatige) samenwerkingsverband waarin kennis, vaardigheden en kracht doelgericht zijn samengebundeld om te voorzien in de behoefte aan producten en/of diensten in haar omgeving.

Prestatie-indicator Variabele om de prestaties van een bedrijfsproces te analyseren en te beoordelen. Binnen DB&O kan het bijvoorbeeld gaan om het onderhoudsproces of het functioneren van de klimaatinstallatie.

Overdracht De stap na de Verbeterslag binnen het Stappenplan van DB&O. In deze stap wordt de DB&O-status bereikt en zal overzicht en grip op het binnenklimaat zijn ontstaan voor het facilitair management.

Prestatiemeting Het toetsen van de verkregen informatie uit het monitoren van een prestatie-indicator aan de prestatie-afspraak behorende bij die prestatieindicator.

Perceptie (pijler) Pijler binnen het DB&O-proces. Deze pijler omvat het ervaren comfort: de wijze waarop gebruikers de omgeving ervaren en/of dit voldoet aan de verwachtingen.

Product Een dienst of goederen die aan anderen wordt/ worden geleverd.

Proces Geheel van samenhangende of elkaar beïnvloedende activiteiten dat input omzet in output.

Pijler Binnen DB&O wordt gesproken over de drie pijlers, de dragers van het DB&O-proces. Deze drie pijlers betreffen Installatie, Beheer en Perceptie. Binnen elk van deze pijlers zal een verandering plaatsvinden om van een 'traditioneel' onderhouden gebouw naar een Duurzaam Beheerd en Onderhouden gebouw te komen.

Productiviteit Relatie tussen efficiëntie en effectiviteit waarmee een persoon of organisatie productiemiddelen weet om te zetten in resultaat. Betrokken op de arbeidsproductiviteit kan dit worden gezien als een eenheid voor de arbeidstijd.

Plan van Aanpak Stap binnen het Stappenplan van DB&O. Tijdens de Plan van Aanpakfase worden de bevindingen uit de Quick Scan en het verbeterpotentieel gestructureerd.

De bevindingen worden uitgewerkt tot een Plan van Aanpak voor de Verbeterslag.

Quick Scan Stap binnen het Stappenplan van DB&O. Bij de Quick Scan wordt in beperkte tijd nagegaan hoe efficiënt beheer en onderhoud is georganiseerd en gerealiseerd in een specifiek gebouw. Zowel de organisatieaspecten als het functioneren werking van het gebouw en de installaties worden onderzocht.

Prestatie Resultaat van een actie, dat kan worden beoordeeld aan de hand van het bereiken van de prestatiecriteria.

Prestaties zijn gerelateerd aan de operationele kwaliteit van een gebouw.

ISSO-publicatie 105

9

Kerndocument gebouwtechniek

Re-commissioning (Re-Cx) Voortzetting van het verificatieproces van Commissioning in bestaande gebouwen, waarbij periodieke inspectie van het functioneren van de klimaatinstallatie en de daaruit voortvloeiende handelingen plaatsvinden.

Technische conditie Technische toestand of staat waarin de klimaatinstallatie of componenten hiervan zich bevinden.

Verbeterslag Stap binnen het Stappenplan van het Duurzaam Beheer en Onderhoud waarin het Plan van Aanpak tot uitvoer wordt gebracht. Hierdoor zal de DB&O-status bereikt worden.

Regelstrategie Plan voor de regelingen van een klimaatinstallatie om een bepaald doel te bereiken, bijvoorbeeld energiezuinigheid.

Visuele inspectie Bepalingsmethode met visuele middelen, al dan niet met gebruik van eenvoudige hulpmiddelen als tape, spiegeltje, rollermaat, zakmes, priem, verrekijker en dergelijke, van zichtbare gebreken of symptomen van gebreken.

Reparatie Herstel van defecte componenten (van de klimaatinstallatie), waardoor de functie van een object weer kan worden vervuld.

Retro-commissioning (Retro-Cx) Verificatieproces van Commissioning voor bestaande gebouwen waar nog niet eerder Commissioning heeft plaatsgevonden.

Zelfdiagnose Het zelf indicatief vaststellen van de wijze van het technische functioneren van de klimaatinstallatie, de aanwezige kennis over de klimaatinstallatie en mate van eigen verantwoordelijkheid en perceptie van de gebruikers.

Screenende meting Metingen waarbij enkele eenvoudig te meten parameters zoals ruimtetemperatuur, luchtvochtigheid en CO2 op een beperkt aantal plaatsen in het gebouw wordt gemeten. Deze metingen zijn indicatief voor de betreffende situatie op een bepaald moment, maar kunnen niet worden gebruikt om het binnenklimaat te beoordelen.

Specificaties Omschrijving van eigenschappen die een product (hier: ontwerp, gerealiseerd gebouw met installaties) heeft. Specificaties zijn gerelateerd aan de asset kwaliteit van een gebouw.

Split incentive De situatie waarin de eigenaar investeert in maatregelen ter verbetering terwijl de huurder daar de vruchten van plukt.

Stappenplan Plan waarin staat welke stappen moeten worden doorlopen om een Duurzaam Beheerd en Onderhouden gebouw te bereiken.

Stooklijn Regeltechnisch verband tussen een temperatuur van een medium (water, lucht) en een omgevingsvariabele (veelal de buitentemperatuur).

Storingen Onderbreking in het functioneren van de gebouwgebonden installaties, veelal als gevolg van het niet goed functioneren van ĂŠĂŠn of meerder componenten.

Techniek (pijler) Pijler binnen het DB&O-proces. Deze pijler omvat de techniek en het technisch functioneren van de technische installaties.

ISSO-publicatie 105

10

Kerndocument gebouwtechniek

LEESWIJZER De ISSO-publicatiereeks Duurzaam Beheer en Onderhoud Deze ISSO-publicatie behoort tot de publicatiereeks 'Duurzaam Beheer en Onderhoud' (DB&O) die bestaat uit de volgende publicaties.

Van deze publicatiereeks is ISSO-publicatie 100 [2] de inleidende publicatie voor de aanpak volgens Duurzaam Beheer en Onderhoud voor bestaande gebouwen. ISSO-publicaties 104 [3] en 107 [4] zijn de leidende publicaties voor het proces om tot een duurzaam beheerd en onderhouden gebouw te komen voor respectievelijk bestaande bouw en nieuwbouw. De overige publicaties geven een nadere toelichting van begrippen, onderdelen of de stappen die genomen moeten worden uit de leidende ISSOpublicaties 104 en 107. Alle publicaties kunnen overigens los van elkaar gelezen worden.

ISSO-publicatie Omschrijving 100 Duurzaam Beheer en Onderhoud gebouwen 101 Onderhoud en onderhoudscontracten 102 Prestatie-indicatoren voor Duurzaam Beheer en Onderhoud 103 Monitoren van Duurzaam Beheer en Onderhoud 104 Stappenplan Duurzaam Beheer en Onderhoud 105 Kerndocument gebouwtechniek 106 Functionele inspectiemethode Duurzaam Beheer en Onderhoud 107 Opleveringsprocedure klimaatinstallaties

Het hieronder geschetste schema geeft de relaties weer tussen de betrokken partijen bij Duurzaam Beheer en Onderhoud en de ISSO-publicaties die voor hun verantwoordelijkheden van belang zijn. Een groot aantal publicaties wordt als instrument ingezet (deze zijn onmisbaar voor het goed uitvoeren van de taak), van een aantal publicaties moeten de verschillende partijen op de hoogte zijn. Dit wordt in het relatieschema aangegeven met verschillende grijstinten.

Tabel Relatieschema publicaties en verschillende betrokkenen

100 101 102

103 104 105 106

107

Operationeel personeel

Contractmanager

Management

Onderhoudspartij Adviseur/inspecteur DB&O

Beheerder

Facilitair organisatie

Management

Gebruikers

Gehuisveste organisatie

Management

Beheerder

Eigenaar

Vastgoedorganisatie

Duurzaam Beheer en Onderhoud gebouwen Onderhoud en onderhoudscontracten Prestatie-indicatoren voor Duurzaam Beheer en Onderhoud Monitoren van Duurzaam Beheer en Onderhoud Stappenplan Duurzaam Beheer en Onderhoud Kerndocument gebouwtechniek Functionele inspectiemethode Duurzaam Beheer en Onderhoud Opleveringsprocedure klimaatinstallaties Publicatie is instrument Publicatie is informatief

ISSO-publicatie 105

11

Kerndocument gebouwtechniek

ISSO-publicatie 100 Duurzaam Beheer en Onderhoud gebouwen Deze publicatie schetst de situatie dat gebouwen veelal niet naar behoren functioneren en meer energie gebruiken dan nodig. Dit wordt geïllustreerd met voor de doelgroep - gebruikers en gehuisveste organisaties - aansprekende voorbeelden uit de praktijk. De aanpak volgens Duurzaam Beheer en Onderhoud wordt op hoofdlijnen omschreven. Daarbij worden de prestatieverbeteringen voor People, Profit & Planet toegelicht en onderbouwd.

ISSO-publicatie 104 Stappenplan Duurzaam Beheer en Onderhoud Deze publicatie is bedoeld als Stappenplan om de huidige situatie te inventariseren en te verbeteren.

Voor veel facilitair managers en beheerders is deze publicatie hèt instrument om zelf een check uit te voeren en om er achter te komen wat de stand van zaken is als het gaat om Duurzaam Beheer en Onderhoud in hun gebouw. In dit Stappenplan wordt een gestructureerd proces omschreven voor goed functionerende installaties, effectief duurzaam beheer en een goed comfort voor gebruikers. Met andere woorden: de controle herwinnen op het binnenmilieu en het borgen van een optimale energie-efficiëntie.

ISSO-publicatie 101 Onderhoud en onderhoudscontracten ISSO-publicatie 101 is opgesteld om de communicatie tussen de verschillende partijen te verbeteren bij het onderhoud en beheer. Deze publicatie doet dienst als praktijkrichtlijn en maakt gebruik van andere, al bestaande, normaliserende documenten. De publicatie bestaat uit twee onderdelen. Enerzijds komen de verschillende onderhoudscontractvormen aan de orde. Anderzijds zijn de gehanteerde begrippen en definities verzameld en vastgelegd.

Publicatie 101 is een verdiepingsslag in het traject van Duurzaam Beheer en Onderhoud om de onderhoudsbehoefte inzichtelijk te maken en om te komen tot een onderhoudscontract. De publicatie beperkt zich niet tot Duurzaam Beheer en Onderhoud maar is van toepassing op alle gebouwgebonden installaties.

ISSO-publicatie 105 Kerndocument gebouwtechniek Deze publicatie geeft een richtlijn voor het opstellen van een Kerndocument. Onder het begrip Kerndocument wordt verstaan: Een document dat kan worden gezien als een 'gebouwhandleiding', waarin alle belangrijke informatie over de uitgangspunten, werking en mogelijkheden van de klimaatinstallatie ook voor niet-technici duidelijk is vastgelegd. Het Kerndocument is een belangrijk document voor een duurzaam beheerd en onderhouden gebouw.

Deze publicatie omschrijft welke onderdelen moeten worden opgenomen, voor wie deze zijn bedoeld en geeft handreikingen voor een structuuropbouw.

ISSO-publicatie 102 Prestatie-indicatoren voor Duurzaam Beheer en Onderhoud Eenduidige prestatie-indicatoren of vraagspecificaties zijn essentieel om prestatiecontracten voor beheer en onderhoud van gebouwen mogelijk te maken.

Basisingrediënt in deze prestatiecontracten zijn de prestatie-indicatoren (PI) op basis waarover partijen onderlinge afspraken maken. Met deze prestatieindicatoren wordt bereikt dat eenduidig vastgesteld kan worden welke prestatie is bereikt op de gebieden gezondheid, comfort en energie-efficiëntie. Publicatie 102 omschrijft deze prestatie-indicatoren en hoe deze praktisch kunnen worden toegepast.

ISSO-publicatie 106 Functionele inspectiemethode Duurzaam Beheer en Onderhoud ISSO-publicatie 106 beschrijft de methode van de functionele inspectie van bestaande gebouwen volgens de Quick Scanmethode. Met ISSO-publicatie 106 heeft een voor Duurzaam Beheer en Onderhoud opgeleide adviseur/inspecteur een handleiding om invulling te geven aan de inspectie.

Deze inspectiemethode past binnen een Retrocommissioningproces.

ISSO-publicatie 107 Opleveringsprocedure klimaatinstallaties Voordat een gebouw en installatie bij nieuwbouw of renovatie wordt opgeleverd, moet een opleveringsprocedure te worden uitgevoerd.

Deze opleveringsprocedure toont aan dat het gebouw en de installatie voldoen aan de prestaties die met de opdrachtgever zijn overeengekomen. ISSO-publicatie 107 omschrijft de minimaal benodigde beproevingen, toetsen, revisie en documentatie bij de oplevering van een klimaatinstallatie om deze prestaties te borgen.

Daarvoor worden in deze publicatie procedures en methodieken omschreven of aangewezen met een verwijzing naar de van toepassing zijnde richtlijnen en ISSO-publicaties.

ISSO-publicatie 103 Monitoren van Duurzaam Beheer en Onderhoud Deze publicatie omschrijft een werkwijze om de prestaties van het binnenmilieu en energie-efficiëntie in gebouwen te monitoren. Dit betreft monitoring van het functioneren van de installaties door middel van effectieve installatiemonitoring, het monitoren van gegevensbeheer en het periodiek meten van de tevredenheid over het ervaren binnenmilieu. Het is hierbij van belang dat men tijdens het meten en monitoren rekening houdt met voor wie (welke laag in de organisatie) de informatie bedoeld is.

ISSO-publicatie 105

12

Kerndocument gebouwtechniek

LEESWIJZER ISSO-PUBLICATIE 105 Een Kerndocument is een samenvatting van de belangrijkste gegevens en kenmerken van het gebouw, waaronder de gebruikswijze, de installaties in het gebouw en de functionele werking van de installaties. Het Kerndocument bevat ook de belangrijkste vastgestelde prestatie-eisen met de daarbij behorende uitgangspunten.

In de context van Duurzaam Beheer en Onderhoud is een Kerndocument de spil tussen de verschillende professionals die bij bouw en beheer betrokken zijn.

Naast een omschrijving van de belangrijkste bouw en installatiedelen komt ook de functionele werking aan de orde.

Het opstellen van een Kerndocument gebouwtechniek vraagt technische deskundigheid en wordt dus veelal uitgevoerd door een technisch deskundige. Het bijstellen van een Kerndocument kan door of onder regie van de beheerder van het Kerndocument, een professional, plaatsvinden.

Kerndocument In een Kerndocument moeten de volgende hoofdstukken aan de orde komen:  Wijzigingsbeheer en inhoudsopgave;  1. Contactgegevens;  2. Objectomschrijving;  3. Gebruiksgegevens;  4. Bouwkundige gegevens;  5. Klimaatinstallatie;  6. Overige werktuigbouwkundige installaties;  7. Elektrotechnische installaties;  8. Onderhoud;  9. Overzicht en inhoudsopgave van beschikbare gegevens.

Het Kerndocument behoort informatie weer te geven over:  Het gebouw en de technische voorzieningen;  Het gebruik van het gebouw;  Ontwerpuitgangspunten en prestatie-eisen;  De functionele werking en instellingen van de technische installaties;  Overige administratieve informatie over het gebouw en de installaties;  Een register van de aanwezige revisiegegevens, hierbij wordt de status/actualiteit geregistreerd.

Deze publicatie geeft per hoofdstuk aan wat het doel van het hoofdstuk is en welke informatie hierin is opgenomen. Zoals eerder aangegeven biedt de publicatie een leidraad voor het tot stand komen van een Kerndocument.

Een Kerndocument is een 'dynamisch' document en moet worden aangepast bij functionele wijzigingen in het gebouw waardoor de specificaties van het gebouw en/of de installatie wijzigen.

Wijzigingsbeheer en inhoudsopgave De wijzigingen op het Kerndocument bevinden zich voorin het Kerndocument, nog voor de inhoudsopgave. Per wijziging is de datum van de wijziging, het resulterende versienummer, een omschrijving van de aanpassing en een korte onderbouwing of verwijzing voor de wijziging vermeld.

Het Kerndocument is bestemd voor alle in beheer en onderhoud betrokken professionals. Met dit document hebben en houden zij overzicht op het beheer en onderhoud van een gebouw in de gebruiksfase. Deze professionals kunnen vastgoedbeheerders zijn, facilitair beheerders, Arbo-diensten, facilitaire diensten, onderhoudspartijen en betrokken adviseurs.

Een Kerndocument kan bijvoorbeeld door de facilitaire organisatie worden gebruikt om onderhoud aan het gebouw en de (klimaat)installaties aan te sturen en overzicht te houden over het functioneren van het gebouw en de installaties.

Het actuele versienummer en de laatste wijzigingsdatum zijn op de voorpagina en in de kop van het document weergegeven. De beheerder van het document staat eveneens op de voorpagina vermeld.

Geadviseerd wordt om elke versie van het Kerndocument apart op te slaan. Hiermee wordt de historie van het gebouw vastgelegd.

Deze publicatie is een leidraad voor het tot stand komen van een Kerndocument. Per gebouw kan de informatiebehoefte verschillen. Deze leidraad hoeft daarom niet strikt te worden gevolgd, maar is bedoeld als vertrekpunt waarlangs de eigen informatiebehoefte kan worden gelegd.

Naast de samenvatting van doorgevoerde wijzigingen bevat het onderdeel wijzigingsbeheer de informatie over de toegang tot het Kerndocument met de verschillende rechten.

In het proces van Duurzaam Beheer en Onderhoud komt een Kerndocument tot stand bij bestaande gebouwen als onderdeel van het Stappenplan volgens ISSO-publicatie 104 [3]. Bij nieuwbouw is het zinvol als een Kerndocument direct vanaf de ingebruikname beschikbaar is. Uiteraard kan een Kerndocument ook worden opgesteld voor gebouwen waar de aanpak van Duurzaam Beheer en Onderhoud niet gevolgd wordt.

ISSO-publicatie 105

Duidelijk is aangegeven wie:  Rechten kan aanpassen;  Het Kerndocument inhoudelijk kan aanpassen;  Inzicht heeft in het Kerndocument.

13

Kerndocument gebouwtechniek

Opmerkingen: Of en hoe wijzigingen op tekeningen of overige gegevens worden verwerkt, is sterk afhankelijk van de situatie. De beheerder van het Kerndocument moet de mate van benodigde inspanning voor het verwerken van de gegevens en de daadwerkelijke gevolgen voor de specificaties van het gebouw afwegen.

De beheerder bepaalt zodoende of een wijziging:  Alleen wordt geregistreerd;  Verwerkt wordt op tekeningen, in het Kerndocument e.d. en wordt geregistreerd.

Geadviseerd wordt om alle gegevens up-to-date te houden, maar dit moet natuurlijk geen doel op zich worden. De enige voorwaarde is dat alle wijzigingen worden geregistreerd. De overige stukken dienen nauwgezet van een laatste wijzigingsdatum te zijn voorzien, zodat samen met het wijzigingsregister duidelijk is wat de status van de gegevens is.

Voor de nummering van de versies kan de volgende strategie worden aangehouden:  Verhoging van subnummer (bijvoorbeeld versie 1.05) bij registraties of beperkte wijzigingen zoals het opnemen van een verwijzing naar een aanvullend document of een andere contactpersoon;  Verhoging van versienummer (bijvoorbeeld versie 2.00) bij grotere wijzigingen waarbij tekeningen e.d. zijn aangepast.

ISSO-publicatie 105

14

Kerndocument gebouwtechniek