De belangstelling voor AI in het onderwijs is groot. De Carmelbrede AI Community telt inmiddels meer dan 300 deelnemers en groeit nog steeds.
Eén plek voor al je vragen en meldingen
Iedere Carmelschool krijgt een ServicePunt.
Je kunt er terecht voor alles wat je naast het onderwijs nodig hebt, van informatie over verlof tot klimaatregeling.
Rubrieken
4 Standpunt
5 #stelling
10 Vertel!
15 College van Bestuur: Jan Kees
16 Hoe ging het verder met...
17 Passie
21 What's up?
26 Opmerkelijk
12
Van droom naar daad
Wat kan beter in onderwijs en bedrijfsvoering?
Elke medewerker wordt uitgedaagd om daarover na te denken en ideeën in te dienen. Droom groots!
22
Het verhaal van Samen Slimmer
Het programma Samen Slimmer is bijna klaar. Maar de manier van werken blijft. Wat maakt dat dit in korte tijd is gelukt en kunnen we daar op andere gebieden van leren?
Wij zijn Carmel
Stichting Carmelcollege omvat 15 instellingen voor bijzonder voortgezet onderwijs. Op 45 locaties verzorgen we een breed onderwijsaanbod in een kleinschalige en veilige omgeving. Zo begeleiden we onze leerlingen. Elke dag opnieuw. Onderstaande - voornamelijk brede - scholengemeenschappen zijn aan Carmel verbonden:
Almelo » Pius X College, Canisius Deventer » Etty Hillesum Lyceum Eindhoven » Augustinianum Emmen » Carmelcollege Emmen
Enschede » Bonhoeffer College Geldermalsen » Carmel College West Betuwe Gouda » Carmelcollege Gouda Groenlo » Marianum Hardegarijp » Carmel Lyceum Hurdegaryp Haren » Maartenscollege, International School Groningen Hengelo » Scholengroep Carmel Hengelo Oldenzaal » Twents Carmel College Oss » Het Hooghuis Raalte » Carmel College Salland
» Standpunt
BEROEPSONDERWIJS VERDIENT BLIJVENDE AANDACHT
Het beroepsonderwijs staat volop in de belangstelling. En terecht, wat mij betreft. Met een achtergrond in het vmbo en mbo weet ik hoe essentieel vakmanschap is voor de toekomst van jongeren én onze samenleving. Juist daarom maak ik mij zorgen over de dalende leerlingaantallen. Hierdoor komt het aanbieden van sommige vmbo profielen onder druk te staan. Dit vraagt om onze gerichte aandacht én gezamenlijke inzet.
Waarom dit mij raakt
Voor veel leerlingen zijn beroepsgerichte routes van grote waarde. Ze leren door te doen, ontdekken waar hun talenten liggen en ontwikkelen praktische vaardigheden waar de maatschappij om vraagt. Toch staat het beroepsonderwijs onder druk. Ondanks de groeiende waardering zien vooral vmbo-basis, vmbo-kader en het mbo hun leerlingenaantallen teruglopen.
Zorgelijke ontwikkelingen
Op 2 februari jl. luidde de MBO Raad de noodklok. Voorzitter Adnan Tekin benadrukte dat het mbo onmisbaar is voor het realiseren van de belangrijkste maatschappelijke ambities van ons land. “Werkgevers staan te springen om onze studenten. Tegelijkertijd nemen de studentenaantallen de afgelopen jaren consequent af. Daarom is het cruciaal dat een komend kabinet het mbo prioriteit geeft, om te voorkomen dat Nederland vastloopt.”
Jan van der Meij » Rector Scholengroep Carmel Hengelo
Sinds » Januari 2026. Daarvoor directeur bij Alma College. Houdt van » Muziek luisteren, motorrijden, hardlopen en fietsen. Bijzonder » Ik ben app-tester voor een Nederlandse luidsprekerfabrikant.
Onze verantwoordelijkheid binnen Carmel
Ook binnen Stichting Carmelcollege merken we dat door een dalende instroom, het lastiger wordt om alle beroepsprofielen te behouden. Daarom zetten we stevig in op samenwerking tussen onze vmbo-scholen en regionale mbo-partners. Hierdoor kunnen we sterke schoolprofielen behouden, doorlopende leerlijnen versterken en aansluiten bij de regionale arbeidsmarkt.
Landelijke oproep tot samenwerking
Deze aanpak sluit aan bij bredere oproepen om de samenwerking tussen vmbo, mbo en bedrijfsleven te versterken. Tijdens het 25-jarig jubileum van het vmbo, benadrukte MKB-Nederland dat betere afstemming en doorstroom onmisbaar zijn om jongeren op de juiste plek te brengen en vakmanschap duurzaam te borgen. “Het vmbo is dé kweekvijver voor de vakmensen van morgen”, aldus Jacco Vonhof, voorzitter van MKB-Nederland.
Samen bouwen aan toekomstbestendig beroepsonderwijs
Ik geloof dat samenwerking en innovatie de sleutel vormen tot een toekomstbestendig beroepsonderwijs.
Groeiende aandacht biedt kansen. We blijven binnen Carmel investeren in sterke opleidingen en soepele overgangen. Zo zetten we het beroepsonderwijs stevig op de kaart.
Jan van der Meij
Rector Scholengroep Carmel Hengelo
#stelling
Sociale media, zoals TikTok en Instagram, zijn niet meer weg te denken. Ze bieden filmpjes en informatie. Alles komt er voorbij. Influencers spelen daar behendig op in. Wat zij ons voorhouden, is lang niet altijd waar of betrouwbaar. Wat kan de school daaraan doen? Het Carmelpanel reageert op de stelling:
‘Berichten
op sociale media moeten lesstof zijn’
Avril Dekkers » leerling
2 vwo, Carmelcollege
Gouda, Antoniuscollege, Gouda
“Niet alles hoeft op school te worden behandeld. Als er op sociale media groot nieuws rondgaat, praten we daar in de klas over. Nog niet zo lang geleden werd daar gemeld dat de Eiffeltoren in brand stond. Dat was nepnieuws. In de klas hebben we het daar toen over gehad. En over de risico’s, dat je niet alles moet geloven wat je op sociale media vindt. Daar mag het van mij wel bij blijven. We moeten niet overal een groot ding van maken, niet alles op sociale media is interessant. Daarvoor komen we niet naar school. Zelf zit ik ook wel op sociale media, maar bewust niet op TikTok. Want ik weet: als ik daar ga kijken, dan blijf ik kijken. Dat zou ten koste gaan van het leren.”
Natasja Hoog-Antink »
ouder, MR-lid, Scholengroep
Carmel Hengelo, Lyceum
De Grundel, Hengelo
“Als er op sociale media een bericht of een filmpje heel erg rondgaat, kan dat aanleiding zijn om er in de les bij stil te staan. Soms gebeuren online dingen, of worden kinderen aangespoord om iets te doen, waar je het echt met elkaar over moet hebben. De school heeft toch ook de taak de leerlingen op te leiden tot kritische burgers. Daar hoort een kritische houding tegenover sociale media en influencers bij. Je kunt niet alles geloven wat je daar ziet. En je moet oppassen met wat je zelf online zet, want dat blijft altijd staan. Als ouders hebben we hier eveneens een taak. We hebben het er daarom thuis ook over. ‘Wat vind je daar nou van?’ Zo komt het gesprek wel op gang.”
Jesse Schurink » leerling
4 vmbo-gt, Carmel College
Salland, Raalte
“Ik gebruik sociale media, zoals WhatsApp, TikTok, Snapchat en Instagram vooral om me te ontspannen en me te vermaken. Het is iets voor de vrije tijd, als ik even wil relaxen. Ik kijk filmpjes, lees berichtjes. Soms deel ik die, soms delen anderen die met mij. Dat vind ik niet iets om in de les te bespreken.
Met sociale media en met influencers moet je voorzichtig omgaan, dat hebben we besproken bij maatschappijleer. Influencers hebben veel invloed, maar wat ze vertellen is lang niet altijd waar.
Dat moet je weten om er kritisch mee om te gaan. Voor mij is dat genoeg, de berichten hoeven we op school echt niet verder te behandelen. Thuis is er ook nog, daar vindt de opvoeding plaats.”
Francine Leever-Oolthuis » docent Nederlands en mentor, Marianum, Groenlo
“Wat in de samenleving gebeurt, komt vanzelf de school binnen. Van TikTok-dansjes tot en met andere dingen die viral gaan. En dan is er nog WhatsApp, waar leerlingen soms buiten de groep worden gehouden of lelijke plaatjes delen. Het behoort tot de pedagogische opdracht van school en ouders om daar aandacht aan te schenken. In de klas en tijdens mentorgesprekken. Leerlingen weten dat sociale media je stemming kunnen beïnvloeden en stress veroorzaken. Ze kunnen er nog lang niet altijd naar handelen, zo verslavend zijn die apps. Maar ik zie ook iets anders: steeds meer ouders willen hun kinderen smartphonevrij laten opgroeien. In de brugklas heb ik nu de eerste leerlingen van die lichting.”
Foto Avril Dekkers door Masja Stolk fotografie
» Pilots uit de Carmelpraktijk
WAT DOEN WE AL MET AI?
Marieke van Osch, Programmamanager AI
Nog maar enkele maanden terug publiceerden we een artikel over Artificial Intelligence (AI) in het onderwijs. De belangstelling is groot, blijkt uit de groei van de Carmelbrede AI Community. Die telt nu al meer dan 300 deelnemers en het aantal stijgt nog steeds. Dat roept de vraag op: wat doen we al met AI?
Marieke van Osch, programmamanager AI bij Carmel, maakt een rondje langs de scholen om praktijkverhalen en vragen op te halen. Ze vertelt er gedreven over: “Ik zie heel veel enthousiasme. En veel boeiende experimenten. Het is overweldigend, we zouden eigenlijk meer pilots willen starten. Wat me verder opvalt: het gaat soms voor docenten niet snel genoeg.”
Natuurlijk krijgt ze ook veel kritische vragen. Soms klinkt de zorg dat de inzet van AI ten koste gaat van het creatieve brein van leerlingen. Bij Scholengroep Carmel Hengelo heeft ze zelfs een ‘anti-AI-les’ verzorgd, samen met een
muziekdocent. Leerlingen moesten met behulp van AI zelf een liedje schrijven. Naderhand werd het beluisterd. “Je kon het verschil goed horen”, vindt Marieke, “AI maakt een soort eenheidsworst, als leerlingen zelf musiceren klinkt het mooier. Dat heeft meer gevoel.”
Het is goed om ook daarop te wijzen, vindt Marieke. “We moeten ons realiseren dat we steeds kritisch moeten zijn over wat AI ons voorschotelt. En we moeten leren er verantwoord mee om te gaan, dat geldt voor ons en voor onze leerlingen.” >>
Pilot: notulen uitwerken
Eva Vlug, bestuurssecretaresse op het bestuursbureau in Hengelo, heeft onlangs voor het eerst AI ingeschakeld om notulen uit te werken. “Een vergadering van twee uur”, blikt ze terug. “Teams heeft die opgenomen en het gesproken woord omgezet in tekst.” Het resultaat: 64 A4-pagina's. Met soms vermakelijke verschrijvingen als Teams woorden niet goed heeft verstaan of onjuist interpreteert. Zo stond in de tekst consequent ‘piraat’, als iemand ‘beraad’ had gezegd.
Maar dit was niet waar Eva op zat te wachten. “Ik schrok ervan. 64 pagina’s tekst, daar kan ik niets mee.” Ze greep de telefoon om de hulp van Marieke in te roepen.
“Die heeft me geadviseerd om Copilot context te geven en de belangrijkste onderwerpen in prompts te omschrijven. Toen kwam er een verslag uit dat me niet tegenviel. Ik moest hier en daar nog verbeteren of aanvullen, maar het resultaat verraste me.”
Eerste test
Dit was een eerste test rond een vrij informeel overleg. “Als we echt goede prompts hebben, levert het veel tijdsbesparing op. Als een vergadering twee uur duurt, kost de uitwerking van het verslag al gauw ook twee uur. Met behulp van AI duurt het een halfuur. En als een vergadering vier uur duurt, ook een halfuur.” Eva ziet nog een ander voordeel: “Als alles goed werkt, hoef ik niet zelf meer te schrijven, dan kan ik meer letten op de mimiek van de deelnemers en de context van uitspraken. Nu is het nog uittesten en uitvinden waar je op moet letten. AI kan niet al het werk overnemen. Met het menselijke en met het gevoel kan het niets.”
Intussen maakt Eva op andere terreinen al dankbaar gebruik van AI. “De meeste mensen hebben nog geen idee van wat AI kan. Ik ook niet. Nu voer ik wel eens aantekeningen in en geef ik Copilot opdracht om er een goed verhaal van te maken. Dat komt er dan. Ik gebruik Copilot nu bovendien om vergaderschema’s in Excel uit te werken. Dan is het met één druk op de knop geregeld.”
‘We moeten leren verantwoord om te gaan met AI’
Marieke vindt het nog steeds een mooi voorbeeld, met heldere concrete vragen. “Ik heb Eva gezegd: zet het verslag met de agenda en de belangrijkste thema’s in de prompt. Dan weet Copilot dat er geen piraat aan tafel zat, maar dat het om een beraad ging.”
Pilot: begeleiding profielwerkstuk
Op het Bonhoeffer College in Enschede wordt in samenwerking met de Universiteit Twente (UT) een chatbot beproefd om leerlingen te ondersteunen bij het maken van een profielwerkstuk (PWS). “Vaak hebben ze wel een idee, maar weten ze niet hoe ze scherp moeten formuleren”, licht Karin Moes, mentor 6 vwo, toe. De chatbot helpt ze daarbij. “Die begint met de vraag of je onderzoek wilt verrichten of een ontwerp wilt maken. Daarna volgt de vraag wat je profiel is, en zo gaat het steeds verder de diepte in.
De chatbot blijft doorvragen, maar geeft geen antwoorden. Die moeten van de leerling komen.”
Het doel is tweeledig. “Allereerst een kwalitatief beter profielwerkstuk, als voorbereiding op hun vervolgstudie. De chatbot maakt het leerlingen niet gemakkelijker, maar leert hen focussen. Van ‘Ik wil iets doen met…’ naar een doordachte onderzoeksvraag.” Zo komt de tweede doelstelling in beeld: “De chatbot is ook ontworpen om de werkdruk voor de begeleiders te verlichten. Zeker in de beginfase leggen leerlingen een groot beslag op de tijd van hun begeleiders. AI neemt een deel van die werkdruk weg.”
Verrijking
Aan de chatbot is uiteraard het nodige werk voorafgegaan. In samenwerking met de professionele leergemeenschap
Gewoon proberen
Ze trekt het breder: “We zien hoe steeds meer collega’s onderzoeken of AI ze kan ondersteunen in het dagelijkse werk. Of dat nu de ondersteuning of het onderwijs betreft. En we zien dat daarin een versnelling optreedt. We komen op het punt waarop we moeten nadenken wat nog meer kan en hoe we kunnen opschalen.”
Blijvertje
Karins laatste opmerkingen spreken Marieke zeer aan. “AI is een blijvertje, het gaat niet meer weg en komt steeds dichterbij”, benadrukt ze. “Het is onze opdracht om onze leerlingen te leren er verantwoord gebruik van te maken en daarbij kritisch te blijven. Daarvoor is inderdaad nodig dat iedereen digitaal geletterd is en met AI leert omgaan. Dat geldt voor onze leerlingen, maar evengoed voor docenten en ondersteuners.”
Onderzoeken & Ontwerpen van de UT is vastgesteld welke vaardigheden tijdens het PWS-traject moeten worden ontwikkeld. Leerlingen volgen workshops waarin functie en werking van de chatbot aan de orde komen. Docenten volgen intervisies. De leerlingen zijn positief, weet Karin: “Ze vinden het een verrijking. Ze zien waaraan ze moeten werken, waar ze op moeten letten en waaraan ze moeten voldoen. En ze leren om kritisch te zijn en op de betrouwbaarheid van bronnen te letten.”
Voor de goede orde: de chatbot schrijft het profielwerkstuk niet, dat blijft een taak voor de leerlingen. Karin: “Ze mogen AI gebruiken, mits ze in een logboek vermelden welke chatbots ze hebben benut. Op die manier is het gebruik te verantwoorden.”
Nóg verder kijken
Heeft ze dan nog wensen? “Ik zou graag willen dat we chatbots per vakgebied ontwikkelen. Plus een chatbot voor ouders, bijvoorbeeld op basis van het examenreglement. En dat we digitale geletterdheid vanaf de eerste klas stimuleren. Ons onderwijs is gebaseerd op regels uit de 19e eeuw, wordt vooral gegeven door leraren uit de 20e eeuw, aan leerlingen uit de 21e eeuw. Laten we proberen het onderwijs wat meer bij de tijd te brengen.”
Pilot: lesmateriaal maken
“Ik was gewoon nieuwsgierig”, antwoordt Ton Philipsen, docent Nederlands op het Carmel College West Betuwe in Geldermalsen, op de vraag waarom hij zich in AI is gaan verdiepen. Net als Karin zet hij het hulpmiddel in bij leerlingen die een profielwerkstuk moeten maken. “Dat gaat met vallen en opstaan”, is zijn ervaring. “Ook met een goede hoofdvraag lopen ze soms vast als ze deelvragen moeten uitwerken. AI kan daar heel goed bij helpen.”
Toch volgt een kanttekening, na enkele voorbeelden van minder geslaagde profielwerkstukken. “Daar heb ik van geleerd. Je kunt AI hier heel goed inzetten, maar dat vraagt wel een onderwerp dat echt onderzoekswaardig is. Anders is de meerwaarde gering.”
Grammaticales
Ton geeft nog een voorbeeld, naar aanleiding van een grammaticales. “Ik vroeg me af: gaat een leerling beter schrijven als hij het voorzetselvoorwerp kan benoemen?
Bij mij moeten leerlingen veel schrijven, dat vind ik belangrijk. Ik heb AI gevraagd welke grammaticale
Prachtige ideeën
“Ik hoor prachtige ideeën”, concludeert Marieke. “Veel ook om op voort te bouwen. Het zou bijvoorbeeld mooi zijn als we, zoals Karin zegt, meer vakgericht gaan werken, met groepjes mensen uit verschillende scholen. Ik hoop echt dat nog meer mensen zich bij de community aansluiten. Deel je ervaringen, stel vragen. We helpen elkaar vooruit.”
Wat verwacht ze zelf, voor de langere termijn? “Ik denk dat AI mettertijd gedeeltelijk autonoom kan werken.
constructies nodig zijn om een goed essay te schrijven. Het antwoord bevatte onderdelen waar ik iets mee kon. Ik ben heel kritisch, dat blijf ik. Dan nog vind ik het een fijn hulpmiddel, ik ben niet zo van lesmethoden.”
Hij gebruikt AI daarnaast bij schrijfopdrachten. In dat geval voert hij een artikel uit een krant of tijdschrift in en laat hij AI een schrijfopdracht maken. “Dat gaat heel goed. En het leuke is dat AI meteen ook vraagt of je er een beoordelingsmodel bij wilt. Nu ben ik daar niet altijd tevreden over, maar het helpt me wel en het bespaart tijd.”
Overigens laat Ton de schrijfopdrachten in de les maken. “Dat voorkomt dat leerlingen AI het stuk laten schrijven. Ik kan zien dat ze het niet zelf hebben geschreven, maar bewijzen kan ik het niet. Daar moeten we in de toekomst wel op bedacht zijn.”
Lachend: “Eén ding kan AI zeker niet. Ik schrijf altijd een puntig sonnet voor leerlingen die eindexamen hebben gedaan, als een meer persoonlijk afscheid. ‘Zou AI dat kunnen?’, vroeg ik me af. Ik kreeg onzingedichten.
Die sonnetten blijf ik zelf schrijven.”
Als het zover is, dan hoop ik dat we meer tijd hebben voor menselijke interactie. Meer tijd om de individuele leerling te zien, zodat we het onderwijs op haar of hem kunnen afstemmen. Meer leerdoelgericht en vakoverstijgend. Kort gezegd: ik hoop dat ons onderwijs door AI flexibeler en persoonlijker wordt. Maar hebben we dan nog grote schoolgebouwen en lesroosters nodig?”
Het antwoord op die laatste vragen zal nog wel even op zich laten wachten, beseft ze: “AI is nog lang niet zover. En wij ook niet.”
Carmel Gedragscode AI
Ook aan de slag met AI voor je werk?
Check de Carmel Gedragscode AI voor slim en veilig gebruik.
Er is ook een versie voor leerlingen.
Scan de QR-code.
Meld je aan voor de community!
Scan hiervoor de QR-code.
Verhalen over bijvoorbeeld spontane reacties van leerlingen of een impressie van een gesprek tussen docent en leerling. Onze bloggers geven je graag een kijkje in het leven op hun school. Waar lopen zij tegenaan in hun onderwijsbaan of wat maakt ze juist blij? Lees mee!
Elies Schledorn
Als je hart zingt in de klas
Ken je dat gevoel, dat je hart zingt als je aan het lesgeven bent? Oké, dit is misschien een bijzondere omschrijving, maar elke docent begrijpt vast wat ik bedoel. Het is dat moment waarop alles klopt. Het zou mooi zijn als je dat gevoel altijd hebt, maar dat zit er helaas niet in. Je kunt nog zo goed voorbereid zijn en zin hebben in je les, er spelen altijd factoren mee, die je niet in de hand hebt. Een toets die misging in het uur ervoor, gedoe in de pauze, ruzie thuis, verkering uit…. en dan heb ik het nog niet eens over onszelf als docent.
Studievaardigheden
Naast levensbeschouwing geef ik alle eerste klassen ook studievaardigheden. Aan het begin van het schooljaar besteedde ik veel aandacht aan het leren plannen. Nou, daar waren de leerlingen het opvallend over eens: "Wat een onzin mevrouw, alles staat toch in SOM?! Waarom hebben we een planner nodig?" Met engelengeduld leg ik dan uit dat SOM geen agenda is. Het laat zien wat af moet zijn, maar niet wanneer je eraan werkt. Dat blijft bij veel leerlingen schuren. Tot de kerstvakantie gebruiken we in Denekamp een universele planner. Daarna mogen leerlingen hun eigen methode kiezen. Natuurlijk met begeleiding van de mentor. Een mooi stukje passend onderwijs in de praktijk.
Verwilderde blik
Tijdens de lessen besteedden we ook aandacht aan het leren van woordjes, mindmappen, verslagen maken
en hebben we een mooie les gehad over aandacht en concentratie. In december stond samenwerking centraal en maakten de leerlingen in groepjes een stripverhaal. Gezellig met bakjes pepernoten en een muziekje erbij. Tip: als leerlingen vragen om Indian kerstmuziek, denk dan héél goed na, voordat je op ‘play’ drukt... Ik heb me niet laten kennen, maar man o man, dat was even doorbijten. De leerlingen hadden de grootste lol, al weet ik niet of dat door de muziek kwam of door mijn verwilderde blik.
Talent in taartvorm
‘Met engelengeduld leg ik dan uit dat SOM geen agenda is’
Op dit moment leren we presenteren. En… ik heb geen kind aan ze. Hoewel ze aanvankelijk massaal de hakken in het zand staken ("Ik ga echt niet presenteren voor de klas, mevrouw"), zijn ze nu juist heel enthousiast! Vanaf het moment dat ik opperde, dat zij mochten presenteren over hun talent of passie, ging de knop om. Ze zijn de presentaties nu aan het voorbereiden en ik hoor de leukste onderwerpen voorbijkomen. Volgende week is de eerste presentatie en wij bijten letterlijk het spits af. Als ik de leerling mag geloven, wacht ons een filmpje vol inkopen, bakken én… een zelfgebakken taart. Met een brede glimlach zet ik de bordjes vast klaar!
Elies Schledorn >> Docent levensbeschouwing en mentor op Twents Carmel College
‘Je leerlingen klaarstomen voor hun examen betekent vaak dat je, naast lesstof, vooral peptalks moet aanbieden’
Deel ook jouw verhaal! Scan de bovenstaande QR-code en deel jouw ervaring met ons!
Eindexamens
Volgende maand gaat het circus weer van start: de eindexamens. Voor iedereen die lesgeeft aan examenklassen, betekent dit elk jaar weer een spannende tijd. Je leerlingen klaarstomen voor hun examen betekent vaak dat je, naast lesstof, vooral peptalks moet aanbieden. Op basis van hun tot nu toe behaalde resultaten, kun je al aardig inschatten of ze het gaan halen. Verreweg de meesten behalen hun diploma.
Spanning
Het enige dat we ze nauwelijks kunnen meegeven, simpelweg omdat het niet te oefenen is, is hoe je presteert onder de druk van dat grote moment. Sommigen lijken nog niet erg onder de indruk van dat wat er komen gaat, terwijl anderen nu al gespannen zijn en hun valeriaanvoorraad hebben aangevuld. Hoeveel trainingen ze ook volgen, niets bootst het gevoel na van die eerste echte toets in mei. In de praktijk hoor ik vaak dat leerlingen na het eerste eindexamen, ongeacht welk vak, de meeste stress al aardig kunnen reguleren. Ik zeg altijd: het is gewoon een toetsweek, maar dan met meer gewicht.
Urenlang concentreren
Leerlingen met dyslexie of een andere reden mogen langer over hun examen doen. Best vreemd eigenlijk; heb je dyslexie, moet je je ook nog langer concentreren op je examen. Ik kan zelf ongeveer twintig minuten geconcentreerd werken, dan na een korte pauze misschien nog wel twee keer een kwartiertje, daarna is de koek bij mij wel op. Een gemiddeld eindexamen duurt tweeënhalf uur! Ga er maar aan staan. Voor de leerlingen met extra tijd betekent dat dus nóg een half uur extra op dat houten stoeltje zitten en zwetend sommen oplossen, bronnen raadplegen en theorieën toepassen. Het is maar goed dat ze in de afgelopen schooljaren alvast klaargestoomd zijn door ons, zodat ze de stof goed beheersen. Toch?
Examen als ervaring
Soms lijken wij ons meer zorgen te maken over wat onze leerlingen allemaal hebben onthouden van onze lessen dan zijzelf. Hun spanning gaat vaker over de vraag of ze niet eerder meer hadden moeten leren, dan over het missen van onze laatste tips. Het blijven tenslotte jonge mensen.
Iets met prefrontale cortex. Het eindexamen is behalve tonen dat je een diploma waard bent op basis van je cijfers, ook een eerste ervaring met werken onder druk. Zodra ze dat aankunnen, zijn ze klaar voor een studie of baan. Veel succes met de laatste loodjes!
‘Het eindexamen is behalve je cijfers, ook een eerste ervaring met werken onder druk’
Olaf Koot >> Docent Engels, docent muziek en mentor op Etty Hillesum Lyceum
Olaf Koot
VAN DROOM NAAR DAAD
Wat kan beter in onderwijs en bedrijfsvoering? Elke medewerker wordt uitgedaagd om daarover na te denken en ideeën in te dienen. Laat je vooral niet weerhouden door de gedachte dat het ‘toch’ niet kan. Droom juist groots. Met het eigen Innovatiefonds schept Carmel ruime mogelijkheden om onmogelijk geachte oplossingen voor knelpunten en dromen te onderzoeken.
Vooraf: wat innovatie precies is, is vaak afhankelijk van de context. En wat als innovatie wordt aangekondigd, kan soms beter als optimalisatie worden benoemd. Dan gaat het om verbeteringen of aanpassingen binnen de bestaande kaders. Die zijn waardevol, maar het Carmel Innovatiefonds zoekt vooral naar innovaties die door systeem en cultuur heen breken. Die, met andere woorden, werkelijk vernieuwingen introduceren.
Systeem en cultuur
En dan komen we op een terrein dat iedereen wel kent. In elke school, niet alleen van Carmel, en in elke locatie valt weleens de verzuchting te beluisteren: “Konden we het maar zus doen of zo doen.” Want de school maakt deel uit van de maatschappij, die in steeds hoger tempo verandert en nieuwe eisen stelt. Leerlingen vragen meer persoonlijke aandacht en betere aansluiting op hun leefwereld. En Carmelscholen willen meer dan enkel kennis overdragen. Kennis is immers maar de helft.
Dus ja, “Konden we het maar zus doen of zo doen.”
Want altijd zijn er jaarlagen, klassen en lesroosters, en legt het schoolgebouw fysieke beperkingen op. De cultuur van het onderwijs kan eveneens remmen. Loslaten van wat misschien niet meer helemaal voldoet, maar zeer vertrouwd is, is moeilijk. Je weet wat je prijsgeeft, nooit wat je ervoor terugkrijgt. En die leerling moet straks wél met een diploma naar buiten kunnen.
Zo komen mooie ideeën vaak niet tot wasdom. Het kan niet, past niet in het systeem, is misschien wel te ingrijpend, terwijl resultaat niet is verzekerd.
Grenzen verleggen “Konden we het maar anders doen” is vaak in verschillende vergaderingen te horen geweest. Een notitie over systeemen cultuurdoorbrekende innovaties was er het gevolg van. “Op dat moment werd mij gevraagd om de wensen uit die notitie mogelijk te maken”, vertelt Kees van Rossenberg. Als innovatiecoach heeft hij ruime ervaring in het bedrijfsleven, het onderwijs en de zorg. “Zonder implementatie geen innovatie”, stelt hij.
Hij legt uit dat Carmel met het Innovatiestimuleringsfonds, kortweg het Innovatiefonds, de grenzen wil verleggen. Ideeën en gedachten ‘die toch niet kunnen’ en nieuw zijn voor Carmel worden nu gezocht. Iedereen kan ze indienen, docenten, medewerkers en schoolleiders. Het fonds wil zo serieuze vernieuwingen mogelijk maken en veelbelovende ideeën ruimte geven. Financieel en in uren. Daarvoor geldt een eigen procedure (zie kader), want het gaat om geld dat in het verleden is bijeengebracht door alle scholen. "En, wat steeds wordt benadrukt: zo’n idee moet de leerlingen ten goede komen, daarvoor bestaat Carmel.”
Voedingsbodem Maar, benadrukt Kees vervolgens, er is meer nodig dan een Innovatiefonds. “Om innovatie structureel van binnenuit te stimuleren, moet je ook investeren in een innovatieklimaat. Dan creëer je mogelijkheden om de bestaande cultuur te doorbreken.”
Hij vervolgt: “Een belangrijke randvoorwaarde om vernieuwingen na een succesvol experiment te kunnen invoeren en borgen, is het bestaan van een verandercultuur en -systematiek. Daar zijn voorbeelden van. Je zou die kunnen stimuleren door tijdens overleggen ook echt grote problemen te benoemen. Eens in de zoveel tijd zet je die bovenaan de lijst. Dat schept al ruimte, je gaat vanzelf kijken naar mogelijke oplossingen. Je blijft nog binnen de bestaande structuren, maar dit kan een voedingsbodem zijn voor de stevige aanvragen, die Carmel nu zoekt.”
Oss
Voorbeelden zijn er al van initiatieven, die in meer of mindere mate door de bestaande structuren breken. Neem het Mondriaan College in Oss, onderdeel van Het Hooghuis. Havo-leerlingen hebben elke week een volledige praktijkdag. Alle theoretische vorming vindt in de vier andere dagen plaats. “Dat is anders dan op de meeste scholen”, weet locatiedirecteur Robbert van der Veer. “De praktijk is hier geen keuzevak, alle Havo-leerlingen doen eraan mee. Ze gaan naar bedrijven en instellingen, werken aan hun vaardigheden. >>
‘Je moet dingen durven proberen’
Harald Huijssoon, rector en lid van de werkgroep Innovatiefonds, krijgt zijn inspiratie voor nieuwe ideeën tijdens het hardlopen (hier met zoon Jelle) op de Sallandse Heuvelrug.
Martin Meulenbeld, docent LO en lid van de werkgroep Innovatiefonds, krijgt inspiratie voor nieuwe ideeën tijdens het opvouwen van de was.
We geven hen de ruimte om zich zo breed mogelijk te ontwikkelen. Hun onderzoekende houding wordt gestimuleerd, ze krijgen een beter beeld van zichzelf en van mogelijke beroepsrichtingen.”
Dat vraagt intussen wel iets. Leerlingen zetten extra stappen om theorie en praktijk naast elkaar te doen. Toch zijn ze enthousiast, ze putten er inspiratie en motivatie uit. “De huidige generatie havisten verschilt van haar voorgangers. Die nadruk op theorie past niet meer. De ouders zijn eveneens enthousiast, de reacties vanuit het hbo zijn positief. Onze leerlingen zijn gewend aan projectonderwijs en hun onderzoekende houding is aangescherpt.”
Almelo
In Almelo begint het Pius X College met Pius neXt, zowel voor mavo, havo en vwo. “De leerlingen krijgen meer praktijk. Ze gaan samenwerken met bedrijven en instellingen. Het onderwijs wordt meer modulair aangeboden en we integreren vakken”, legt rector Harald Huijssoon uit. “Leerlingen krijgen meer ruimte om te experimenteren. Dat motiveert en daagt uit. Als ze die vrijheid krijgen, gaan ze andere dingen zien. Leraren krijgen zo de kans om vanuit die observatie aan de pedagogische relatie met hun leerlingen te bouwen. Je bent toch allereerst pedagoog en pas daarna vakdocent, en we leiden op voor het leven.”
Zijn denken gaat al verder. “Onze vwo-leerlingen moeten nu omstreeks 32 uur per week op school zijn. Wat zou er gebeuren als we daarvan, zeg, zeventien uur maken? Met de digitale technieken van nu en met inzet van AI kan dat. Dan krijgen ze ruimte om zelf hun werk in te delen en zelf na
te denken. Ik zou het aandurven. Het schoolse systeem is ook maar een systeem, in de wereld van nu moet je dingen durven proberen. En dan mag het mislukken, daar leren we van. Die leerlingen krijgen we evengoed wel door het examen.”
Raalte
Van een heel andere orde dan de initiatieven in Oss en Almelo, is de Agora-afdeling van het Carmel College Salland (CCS) in Raalte. Leerlingen hebben hier een heel andere dagindeling, met onder meer een gezamenlijke dagstart, een halfuur stiltetijd na de middagpauze en een gezamenlijke dagafsluiting. Tussendoor werken ze aan ‘challenges’, waarin ze zelf vragen stellen en zelf onderzoeken en ontdekken. Daarbij hebben ze zelf de regie, en leren ze van en met elkaar. Agora op CCS is dit schooljaar begonnen, met 26 leerlingen van verschillende niveaus. Ze krijgen begeleiding van Dieuwertje Kuppens, van origine docent geschiedenis, Mark van Dasler, docent natuurkunde en Nina Nijenhuis, docent praktijkonderwijs.
“We zochten iets wat leerlingen meer plezier geeft en stimuleert”, licht Mark toe. Het Agora-concept sprak het meest aan, omdat het leerlingen meer autonomie geeft, en meer ruimte om eigen interesses en talenten te ontdekken. Daarnaast biedt het ook Dieuwertje en Mark meer dan wat ze ‘het klassieke onderwijs’ noemen. “Er is geen lesrooster meer, dat geeft veel meer speelruimte”, weet Dieuwertje.
“In dit concept zie ik de leerlingen veel meer, en kan ik ze beter ondersteunen en begeleiden. Dat past bij het motto van de hele school: ‘We zien je écht.'"
En Mark: “In de klassieke route zag ik veel leerlingen met motivatieproblemen. Ik zie hier bij de leerlingen het plezier dat ik zelf ook heb.”
Uitkomsten
Uiteraard valt over mogelijke uitkomsten nog niets te zeggen, het Innovatiefonds moet nog beginnen. De eerste ideeën gaan al rond. Zo wordt een zingevingsschool genoemd, die goed past bij de identiteit van Carmel. Misschien een school die extra inzet op AI, waardoor meer tijd wordt vrijgespeeld voor lesvoorbereiding en de begeleiding van leerlingen. Of waardoor de bedrijfsvoering wordt verbeterd.
“Ik ben heel positief”, laat Kees optekenen. “Ik zie een groeiend bewustzijn dat dingen kunnen veranderen. En we zien dat er al aansprekende vernieuwingen gaande zijn. Het mooie is dat ze uit de scholen en de leraren zelf komen, en dat ze het zelf ook uitvoeren. Dan is het eigen, het komt niet van bovenaf en niet van buitenaf. Ik zou ook de leerlingen betrekken, die hebben vaak heel originele oplossingen, omdat ze minder worden beïnvloed door systeembegrenzingen.”
Mooie woorden. Maar het echte laatste woord is aan jou, lezer: kom met je ideeën. Jij weet nu dat ze meer dan welkom zijn.
» CvB
Ruimte voor innovatie
Heb je het over innovatie binnen Carmel, dan wordt Slash 21 al snel genoemd als voorbeeld. Ruim twintig jaar geleden besloot Carmel binnen Marianum een nieuwe school te ontwerpen en starten.
Ik heb een idee! Wat nu?
Stel: jij hebt als medewerker een idee om een probleem of knelpunt op te lossen. Je denkt er vaak over, maar je vraagt je af of het realiseerbaar is. Want ja, er zijn de bestaande structuren en daar past jouw oplossing niet in. Kees van Rossenberg: “Juist die ideeën worden nu gezocht.” Je formuleert het urgente vraagstuk én de creatieve oplossing, die je daarvoor ziet. Wat gebeurt daarna?
In het kort: eerst gaat het naar een adviescommissie, met onder meer een docent, een teamleider, een schoolleider en externen. Deze commissie waardeert het idee of plan en toetst het aan de koers en identiteit van Carmel. Is het gemotiveerd genoeg om verder te onderzoeken, dan legt ze het met een positief advies voor aan het College van Bestuur. Uiteindelijk kan dat leiden tot ruimte om te experimenteren. “In dat stadium onderzoek je alles waaraan je nog twijfelt. Is het haalbaar? Betaalbaar en schaalbaar? Zo ja, dan kun je starten met het implementatietraject.”
Het kan ook dan nog zijn dat de uitkomst niet het gewenste resultaat oplevert. Opnieuw Kees: “Dat is jammer, maar niet erg. Dan is het getest, en de ervaring leert dat alleen al daardoor vaak weer nieuwe ideeën ontstaan.”
Wordt vervolgd!
De uitgangspunten waren voor die tijd niet gangbaar in het voortgezet onderwijs. Slash 21 bestaat inmiddels niet meer. Sommige collega’s kijken er met waardering op terug, anderen zien het als mislukt experiment. Toch kun je zeggen dat veel van de ideeën en keuzes van toen opvallend relevant zijn gebleven. Innovatie is geen doel op zich. Zonder duidelijk ‘waartoe’ of vraagstuk, heeft vernieuwen weinig zin. Het zou moeten gaan om verbeteringen voor leerlingen. Soms merk je dat optimaliseren van wat er al is niet meer voldoende is. Dan heb je een andere aanpak nodig. Een die nieuwsgierigheid, lef en vakmanschap vraagt. En natuurlijk: samenwerking. Want onderwijs vernieuw je nooit alleen.
Een recent voorbeeld van onderwijsinnovatie is het initiatief om eigen lesmethoden te ontwikkelen. In december 2024 kregen wij de vraag: waarom maken leraren en scholen niet zélf open, flexibele methodes, die makkelijk aanpasbaar zijn? Dat idee werd werkelijkheid toen leraren, schoolleiders en besturen in november 2025 de coöperatie NEON oprichtten. Inmiddels schrijven meer dan veertig leraren mee aan nieuwe lesplannen. Na de zomer starten we binnen Carmel met de eerste testlessen. Wil je hier als leraar of team aan meedoen? Laat het ons weten, via j.meindersma@carmel.nl Innovatie is van iedereen binnen Carmel. Ons nieuwe innovatiefonds biedt collega’s de ruimte om ideeën te ontwikkelen, die kunnen helpen complexe vraagstukken te doorbreken of dromen waar te maken. Wij nodigen jullie van harte uit om voorstellen in te dienen. Innovatie binnen Carmel is tenslotte meer dan een herinnering aan Slash 21.
» Hoe ging het verder met...
ONDERZOEK EN INNOVATIE
Nieuw bij Carmel: auctoraten
Van datateams tot actie-onderzoek en van promotieonderzoek tot professioneel doctoraat: er zijn binnen Carmel veel manieren waarop wetenschap wordt verbonden aan de onderwijspraktijk. Twee ‘auctoraten’ vormen een nieuwe loot aan de stam. De ambitie is om in september 2026 van start te gaan.
Een auctoraat is een onderzoekswerkplaats, waar docentonderzoekers onder begeleiding van een ‘auctor’ onderzoek doen en opgedane kennis verspreiden en borgen. Een beetje zoals in het hoger onderwijs gebeurt binnen lectoraten (hbo) en leerstoelen (wo), maar dan veel dichter bij de onderwijspraktijk en gericht op direct toepasbaar onderzoek en onderwijsontwikkeling. Nieuw is het idee niet: in het mbo zijn er al ‘practoraten’ en in het po ‘primoraten’. In het vo loopt het echter nog niet zo’n vaart. Er zijn in het hele land tot nu toe vijf auctoraten, waarbij in totaal acht schoolbesturen zijn betrokken. De twee auctoraten van Carmel betekenen dus een substantiële toename.
Grote thema’s
Zoë Kwint, lid College van Bestuur (op de foto links), gaat Carmel vertegenwoordigen in de landelijke Stichting Auctoraten VO. “Daar willen we ons voor inzetten. Maar waar het natuurlijk vooral om gaat, is dat we met deze auctoraten het verschil maken voor onze leerlingen”, zegt zij. “Daarom sluiten we met de onderzoeksthema’s aan bij onze nieuwe koers. Het onderzoek in de auctoraten zal gaan over vraagstukken waarmee we in de scholen een grote beweging op gang willen brengen, zoals inclusiever onderwijs en onze pedagogische opdracht.”
Wist je dat …
… ‘auctoraat’ komt van het Latijnse werkwoord ‘augere’? Dat betekent bevorderen of doen toenemen. Een auctoraat bevordert het leerklimaat en verrijkt de onderzoekende cultuur in het onderwijs.
Professionaliteit
De opzet van de auctoraten zorgt ervoor dat opbrengsten daadwerkelijk in de praktijk terechtkomen. Elk auctoraat heeft een kartrekker, de auctor, met daaromheen een kenniskring van docent-onderzoekers. Die passen de opbrengsten toe in hun eigen lessen én verspreiden ze binnen hun sectie, school en andere professionele leergemeenschappen binnen Carmel. “Daarbij moet je niet alleen aan kennis denken”, zegt Christel Wolterinck, die als programmamanager Versterking Kwaliteit Onderwijs verantwoordelijk is voor onderzoek en innoveren binnen Carmel. “Binnen een auctoraat leer je ook onderzoekend werken. Reflecteren, systematisch omgaan met data: het wordt onderdeel van je professionaliteit. Ook daar hopen we op die olievlekwerking, zodat onderzoekend werken onderdeel wordt van de professionaliteit van veel meer collega’s binnen Carmel.”
Eigen medewerkers
Bijzonder is dat Carmel de auctoraten met eigen medewerkers wil vormgeven. “Verbinding met de wetenschap is belangrijk en we gaan dan ook zeker samenwerken met externe kennispartners, zoals universiteiten en hogescholen”, zegt Christel. “Maar onze auctoren komen bij voorkeur uit eigen kring en ook voor de docent-onderzoekers denken we aan mensen uit onze scholen. Er zijn binnen Carmel heel wat docenten voor wie dit een interessante loopbaanstap kan zijn, naast hun werk in de klas.”
‘Een auctoraat bevordert het leerklimaat’
Meer informatie volgt in de aanloop naar de start van de auctoraten. Wil je nu alvast meer weten of je interesse kenbaar maken?
Mail naar c.wolterinck@carmel.nl
» Passie!
Meindert Reitsma »
‘
Ik wilde van de Friese taal en cultuur mijn werk maken’
Pompeblêden, fierljeppen en schaatsen? Ja, maar ook literatuur, een unieke toneeltraditie (‘iepenloftspul’) en een vorm van gemeenschapszin (‘mienskip’), die op de Nederlandse lijst van immaterieel erfgoed staan. Docent Meindert Reitsma maakt van het overdragen van de Friese taal en cultuur zijn levenswerk.
“Het heeft mij altijd gefascineerd dat er in een klein land als Nederland een volledige tweede taal en cultuur bestaat. Je beseft het misschien niet, maar de Friezen waren in de vroege middeleeuwen een van de grootste Germaanse volken. Een handelsnatie met een rijke geschiedenis, die ook nog eens goed bewaard is gebleven. Bijzonder toch? Al sinds mijn studietijd wist ik dat ik van de Friese taal en cultuur mijn werk wilde maken. In mijn eerste baan bij Tresoar – het literatuurmuseum, het archief en de bibliotheek van Fryslân – kon ik niet al mijn bevlogenheid
kwijt. Ik wil mensen meenemen, kennis overdragen, het liefst aan jongeren. De meesten blijven namelijk in Fryslân wonen en werken. En met kennis van hun eigen taal en cultuur kunnen ze beter participeren in de samenleving.
In 2024 hoorde ik van de plannen om hier op school Friese taal en cultuur aan te bieden als examenvak.
Zo is de bal gaan rollen. Nu sta ik voor de klas en bereidt mijn eerste examenklas zich voor op het eindexamen.
De eerste lichting: heel speciaal!
Mijn grootste motivatie is, dat ik het vak Friese taal en cultuur goed wil neerzetten, voor mijn leerlingen én voor andere scholen. Vanaf 2030 moeten alle Friese VO-scholen het namelijk aanbieden in de onderbouw. Ook moeten leerlingen er examen in kunnen doen. Daar wil ik andere scholen en docenten graag bij inspireren!”
Meindert Reitsma » Docent Friese taal en cultuur
Leeftijd » 31 jaar.
Werkzaam bij Carmel sinds » september 2024 op het Carmel Lyceum Hurdegaryp (en voorganger).
Hobby’s » Euphonium spelen in een brassband, scouting, tuinieren.
Bijzonder » Is één van de twee docenten Friese taal en cultuur binnen heel Carmel.
‘Persoonlijk of online: je kunt zelf kiezen wat het beste bij jouw vraag of melding past’
Gemakkelijk, snel en goed geregeld: dat is de belofte van het ServicePunt. In de loop van dit kalenderjaar krijgt iedere Carmelschool zo’n loket. Je kunt er terecht voor alles wat je naast het onderwijs nodig hebt. Van informatie over verlof tot klimaatregeling in de klas of het plaatsen van een bestelling: je bent nooit meer aan het verkeerde adres en kunt op één plek al je vragen kwijt. Persoonlijk waar nodig, digitaal waar het kan.
Het is een warme voorjaarsochtend als een docent van het Carmelcollege Gouda zich meldt bij de balie in de hal waar sinds kort een grote gele zon op prijkt. “Dag Joep, ik gaf net les in lokaal C5 en het digibord had kuren. Het ene moment was er verbinding, het andere moment niet - kan één van de werkplekondersteuners er misschien even naar kijken? Ik ga nu zelf naar een ander lokaal, maar voor de collega’s, die na mij komen …” Terwijl de docent praat, typt de collega achter de balie al mee. “Gaan we regelen”, zegt hij terwijl hij op ‘verzend’ drukt. “Fijn dat je het meldt!”
Gestroomlijnd
“Eén plek voor al je meldingen en vragen, dat is de bedoeling van het ServicePunt”, zegt Sophia Griffioen even later. Zij is teamleider huisvesting & facilitair bij Carmelcollege Gouda en heeft de afgelopen tijd de inrichting van de ServicePunten op haar school begeleid. “Voorheen hadden wij op elke locatie weliswaar een servicedesk, maar die werkte overal nét iets anders. Het was soms even zoeken bij wie je terechtkon met je vraag. Nu is dat gestroomlijnd: alle vragen die met bedrijfsvoering te maken hebben, zijn gebundeld en worden vanuit het ServicePunt doorgesluisd naar de degene die erover gaat.”
Duidelijk, snel, goed
Carmel College Salland is een van de scholen die al langer met een ServicePunt werkt. Mark Scholten is daar docent lichamelijke opvoeding en GMR-lid. >>
‘Het grootste voordeel is dat je nooit meer aan het verkeerde adres bent of van het kastje naar de muur gaat’
Ook is hij lid van de klankbordgroep die over de Carmelbrede uitrol van het ServicePunt heeft meegedacht. “In het verleden regelde iedereen bij ons op school zijn eigen zaakjes: van een probleem met je laptop tot de aanschaf van spullen voor een speciale les”, vertelt hij. “Dat was veel minder handig dan het leek. Conciërges werden van alle kanten bestookt met vragen, iedereen moest zelf bonnetjes van aankopen declareren … We waren er met z’n allen heel veel tijd én geld aan kwijt.” Met de komst van het ServicePunt maakte de versnippering plaats voor overzicht. Geen verschillende systemen, mailtjes, telefoontjes en losse lijntjes meer, maar één centrale ingang voor vragen en meldingen. “Ideaal,” zegt Mark: “De lijnen zijn duidelijk en alles wordt snel en goed geregeld.”
Hét loket
In de loop van dit kalenderjaar krijgt iedere Carmelinstelling een of meer ServicePunten. Heb je een vraag over de wifi? Is er een mankement in één van de toiletten? Wil je iets weten over een specifieke regeling? Met alles kan je bij het ServicePunt terecht. Ook voor leerlingen en externen (denk aan leveranciers) wordt dit hét loket.
Het grootste voordeel is dat je nooit meer aan het verkeerde adres bent of van het kastje naar de muur gaat. De medewerker van het ServicePunt zorgt dat je vraag op de juiste plek terechtkomt. Zeker bij ingewikkelde vragen is dat een uitkomst, zegt projectleider Ron van Dam, tevens adviseur Huisvesting & Facilities op het bestuursbureau. “Stel, je moet voor een informatie-avond iets regelen met het alarm bij de conciërge, iets met presentatiemateriaal bij ICT, en iets voor de koffie bij de catering. En o ja, ook nog een bloemetje voor de spreker. Al die vragen kun je in één keer kwijt. De medewerker van het ServicePunt denkt met je mee en houdt op al je vragen de regie.”
Persoonlijk en online
Het ServicePunt is op twee manieren bereikbaar. Urgente en/of ingewikkelde zaken kun je het best persoonlijk melden: hetzij bij de balie, hetzij per telefoon. Minder urgente meldingen doe je bij voorkeur online, op een moment dat jou uitkomt. “Handig,” vindt Mark Scholten. “Ik stuur bijvoorbeeld altijd even een berichtje naar ons ServicePunt als ik weet dat er materialen voor LO komen van onze leverancier. Dan wordt de leverancier goed ontvangen en komt het pakket rechtstreeks bij mij terecht.” Veel mensen zullen het gemak van het online ServicePunt nog even moeten ontdekken, denkt Sophia Griffioen op basis van de ervaringen met de start van het ServicePunt bij Carmelcollege Gouda. “Ik zou zeggen:
probeer het gewoon een keer. Het online ServicePunt is makkelijk te vinden, op een prominente plek op het eigen schoolintranet, zodra je school 'm heeft geopend.”
Gemak en snelheid
“Ook het online ServicePunt is erop gericht om het medewerkers makkelijk te maken,” zegt Ron van Dam: “Wat we vooral niet willen, is bureaucratie. Geen ingewikkelde formulieren, we houden het online melden zo eenvoudig mogelijk.” Duidelijker, sneller, beter: dat is immers de bedoeling. Als medewerker houd je daardoor meer tijd over voor onderwijs. Voor de collega’s achter de schermen is het voordeel dat ze zonder onderbrekingen hun werk kunnen doen en vragen in volgorde van prioriteit kunnen oppakken. Dit vraagt van medewerkers wel een beetje discipline. Niet tóch zelf de conciërge aanschieten in de gang, niet tóch spontaan de ICT-beheerder aanspreken, terwijl die net met een andere klus bezig is, maar melden bij het ServicePunt. Dat wordt makkelijker als mensen ervaren dat hun vraag echt sneller en beter wordt opgepakt. Mark Scholten: “Ook bij ons op school was het even wennen. Nu vinden we het ideaal.”
Toekomst
Aan het eind van dit jaar is het ServicePunt binnen heel Carmel in bedrijf. Sophia Griffioen is daar bijvoorbeeld binnen het bedrijfsvoeringscluster Zuidwest verantwoordelijk voor. Maar daarmee is het ServicePunt nog niet ‘af’. Zo gaat het online loket worden uitgebreid met een AI-applicatie. “Niet zoals bij webwinkels, waar je eerst naar een chatbot moet, voordat je een medewerker van de klantenservice kunt spreken,” zegt Ron van Dam, “maar voor informatieve vragen. Stel dat je wilt weten wat er in de verlofregeling staat. Dan hoef je geen documenten te doorzoeken of te wachten op reactie op je mail: AI doorzoekt de bestanden die wij geüpload hebben en jij krijgt meteen antwoord. Voor persoonlijke vragen en advies stuur je natuurlijk wél een mail, pak je de telefoon of ga je naar de balie. Je kunt zelf kiezen wat het beste bij jouw vraag of melding past.”
Zichtbaar resultaat van Samen Slimmer Vanuit het programma Samen Slimmer en Koers is jarenlang gewerkt aan het slimmer inrichten van bedrijfsvoeringsprocessen. Het ServicePunt is daarvan een concreet en merkbaar resultaat. Het verhaal van Samen Slimmer lees je op pagina 22.
» What’s up?
Feestelijk jaar voor Bonhoeffer College Enschede
Over een aantal maanden zit het 25ste schooljaar van Bonhoeffer College in Enschede erop. Op alle zes schoollocaties in de stad wordt de bijzondere verjaardag van de scholengroep het hele jaar door gevierd. Juist daarom kreeg de school dit jaar een nieuwe positionering met een kleurrijke huisstijl: Zó veel meer. Geen nieuw verhaal, maar woorden voor wat er al jaren gebeurt: meer aandacht, meer begeleiding en meer ruimte om te groeien. Dat kan doordat medewerkers verder kijken en écht zien wat leerlingen nodig hebben, iets waar gastspreker Steven Pont in een medewerkersbijeenkomst mooi op aansloot.
Het jubileum wordt later dit schooljaar afgesloten met een verrassing voor alle leerlingen. Eén ding staat vast: wie jarig is, trakteert op zó veel meer
Volg ons op Social Media
stichting carmelcollege
stgcarmel
stgcarmel
Volg je ons al op social media?
Nieuwe websites voor Carmelscholen
Sinds 1 januari 2026 werken communicatieprofessionals van de Carmelscholen samen aan de vernieuwing van álle schoolwebsites. De website vormt voor veel mensen het eerste online contact met een school. Voor potentiële leerlingen, ouders en andere geïnteresseerden is het vaak het digitale welkom.
Vanuit een gezamenlijke aanbesteding voor een gebruiksvriendelijk websitebeheersysteem werd eind 2025
Twickel gaat plat
“Dat hej mooi doan!” Leerlingen in Hengelo hebben hun allereerste les Twents erop zitten. Het Twickel College wil van de streektaal een serieus schoolvak maken, met uiteindelijk zelfs een plek in het examenprogramma.
Scan de QR-code en lees het hele verhaal op oost.nl/nieuws
webbouwer Cloudwise gekozen. Een projectgroep werkt samen aan moderne, mobile-first websites met gevoel voor beleving en heldere informatie. In dit project bundelen de communicatiecollega’s Carmelbreed hun kennis en ervaring. Tegelijkertijd zorgt de gezamenlijke aanpak ervoor dat scholen niet alleen inhoudelijk, maar ook financieel voordeel behalen. Er zit veel enthousiasme, energie en gedrevenheid in het project. Hiermee is het een mooie opmaat naar meer onderlinge samenwerking.
Wordt vervolgd!
» Het verhaal van Samen Slimmer
… EN WAT WE ERVAN KUNNEN LEREN
Samen Slimmer is bijna klaar. Als prográmma althans. Want de manier van werken blijft: Samen Slimmer is de gouden standaard voor bedrijfsvoering geworden. Wat maakt dat dit in korte tijd is gelukt? Kunnen we daar op andere gebieden van leren? Met directeur Carmel Bedrijfsvoering Collectief Vincent Assink blikken we terug op een programma dat de kwaliteit van de bedrijfsvoering binnen Carmel blijvend naar een hoger plan heeft getild.
Het verhaal van Samen Slimmer begint eigenlijk al een jaar of zes voor de start ervan. Het is 2016 als in volle omvang duidelijk wordt wat de bevolkingskrimp in delen van het land voor Carmel gaat betekenen. Na jaren van groei breekt een periode van dalende leerlingaantallen en lagere inkomsten aan. De onderwijskwaliteit mag daar niet onder lijden; daar is iedereen het al snel over eens. Dat betekent dat een deel van de rek uit de bedrijfsvoering moet komen. Maar Carmel heeft juist de ambitie om op alle scholen een vergelijkbaar, hoger kwaliteitsniveau van bedrijfsvoering te realiseren. Is dat nog haalbaar? Wetende dat de kosten alleen maar stijgen? De enige oplossing lijkt een andere aanpak. Slimmer, professioneler, meer samen. Een nieuw programma wordt geboren.
‘HR, ICT, Facilitair, Huisvesting, Inkoop en Financiën zijn bij Carmel gewoon goed geregeld!’
2022: samen bouwen
De contouren krijgen vorm tijdens een 24-uurs marathon in Dalfsen: kwaliteit verhogen, kosten verlagen, de organisatie wendbaarder maken, zonder uit het oog te verliezen wat er lokaal nodig is.
“Het hielp dat sommige instellingen, denk aan Twents Carmel College, zelf al waren begonnen de bedrijfsvoering anders te organiseren”, zegt Vincent Assink terugkijkend. “Maar écht doorslaggevend is dat we zijn begonnen bij de inhoud. We zijn niet gaan praten over structuren, over ‘wie waarover moet gaan’, maar over de vraag: wat willen we als scholen beter geregeld hebben? We hebben afgesproken vanuit welke waarden we wilden werken, zoals ‘met oog en oor voor medewerkers’ en ‘iedereen
blijft aan boord’. Vervolgens hebben we iedereen met kennis van zaken om tafel gezet. Mensen uit de scholen en mensen van het bestuursbureau gingen met elkaar praten over de inhoud van hun werk. Daardoor kreeg de hele bedrijfsvoering meer betekenis.”
Het vertrouwen groeit
In maart 2022 vindt de eerste bijeenkomst plaats van een orgaan dat tot het kloppende hart van de bedrijfsvoering zal uitgroeien: het Collectief Overleg Bedrijfsvoering. Het is een vergadering van hoofden en directeuren bedrijfsvoering van alle scholen en teamleiders van het bestuursbureau. Onder leiding van Vincent Assink stemmen ze maandelijks af wat ze samen slimmer kunnen doen en hoe. In eerste instantie
‘Samen zet je dingen in beweging; dat is een geweldige ervaring’
zijn dat tien bedrijfsvoeringsprocessen, waaronder de bestelservice en de administratieve applicaties AFAS en Proactis.
Dat de keuzes van het COB voor alle scholen gelden, is voor eindverantwoordelijk schoolleiders in die beginperiode even wennen. “De vraag was: durf je erop te vertrouwen dat de voorstellen van het COB jouw school verder helpen?”, zegt Vincent Assink. “In het begin waren er nog vraagtekens, bijvoorbeeld over het nut van de gezamenlijke aanpak voor het digitaal aanmelden van leerlingen, maar in de loop der tijd zag je het vertrouwen groeien. Vooral doordat de manier van werken – professionals met verschillende perspectieven die met goede ideeën komen – resulteerde in oplossingen die op de scholen echt als helpend werden ervaren.”
2023: vakgroepen en een proeftuin
Een jaar na de start van het COB startten ook de vakgroepen voor medewerkers bedrijfsvoering. Er zijn vier hoofdvakgroepen: Formatie & Financiën, Huisvesting & Facilitair, ICT en HR. Veel medewerkers werken behalve in het eigen team op school (zo’n 80% van de tijd) ook binnen een (sub)vakgroep van Carmel (20%). Al snel ontwikkelen de vakgroepen zich tot de motor van het programma. Vincent Assink verklaart dit uit de positieve ‘vibe’: “In de vakgroepen komen professionals samen om aan organisatiebrede tactische en strategische vraagstukken te werken. Daarnaast is het een ontmoetingsplek; als je op je school de enige bent die HR doet, is het ontzettend leuk als je met collega’s van andere scholen kunt praten en sparren over je werk.”
Een volmondig ‘ja’
Intussen gaat ook elders de ontwikkeling door. In oktober 2023 worden de resultaten bekend van een proeftuin, waarin Marianum, Twents Carmel College en Carmelcollege Gouda hebben onderzocht of samenwerking tussen scholen in een cluster op het gebied van bedrijfsvoering meerwaarde heeft. Het antwoord is een volmondig ‘ja’. Hun ervaring is dat scholen elkaar kunnen helpen bij ziekte, pieken en specialistische vragen. De kwaliteit stijgt, doordat de processen overal hetzelfde zijn, waardoor collega’s beter gebruik kunnen maken van elkaars expertise. De kosten dalen, doordat het werk efficiënter gaat en capaciteit kan worden gedeeld. De enige ‘maar’ is van voorbijgaande aard: het vraagt tijd en aandacht om de samenwerking van de grond te krijgen. >>
Veel collega's werken al Samen Slimmer met mooie resultaten! Deze praktijkvoorbeelden zijn daarvan het bewijs.
Meer weten? Scan de QR-code!
Dit zijn de vijf clusters
2024-2025: samenwerken in clusters Gesteund door de ervaringen binnen de proeftuin gaat in januari 2024 een verkenner aan de slag. Welke scholen zouden het best een cluster kunnen vormen als je kijkt naar nabijheid, omvang, onderlinge relatie en ontwikkelingsfase van de bedrijfsvoering? Er ontstaat een plaatje met vijf clusters van scholen, die in elk geval gaan samenwerken op het gebied van Formatie & Financiën, HR en Inkoop & Facilitair (onderdeel van Huisvesting & Facilitair). De volgende stap is het maken van samenwerkingsafspraken, zowel gezamenlijk, als binnen elk cluster. En als blijkt dat de lokale en gemeenschappelijke medezeggenschapsraden positief adviseren, geeft het College van Bestuur groen licht en kan de samenwerking binnen de clusters op 1 januari 2025 beginnen.
Verschillen overbruggen
Eenmaal aan de slag blijken het tempo en de mate van samenwerking binnen de clusters behoorlijk te verschillen. Logisch, want hun uitgangssituatie is ook verschillend. Maar de verschillen zijn niet bevorderlijk voor het gewenste ‘vergelijkbare kwaliteitsniveau van bedrijfsvoering voor alle leerlingen en medewerkers binnen Carmel’. De directeuren en teamleiders bedrijfsvoering van de clusters steken de koppen bij elkaar. “En wat ik dan zo leuk vind om te zien”, zegt Vincent achteraf: “Zodra je met elkaar gaat praten over de inhoud van het werk (wat zou hier de beste oplossing zijn?), dan lukt het heel snel om te komen tot gemeenschappelijke afspraken over de inrichting van de samenwerking binnen elk cluster.”
2026: de beweging gaat door
Dit jaar wordt Samen Slimmer als programma afgerond, maar de manier van werken gaat door. Het COB en de vakgroepen vormen het hart van toekomstbestendige bedrijfsvoering binnen Carmel. De komende jaren zullen de clusters zich verder professionaliseren, blijven de vakgroepen de motor voor kwaliteit en beleid en zullen nieuwe projecten zoals het ServicePunt (zie pagina 18) de dienstverlening verder verbeteren.
De stap naar voren
Kan de aanpak van Samen Slimmer waardevol zijn op andere gebieden, zoals onderwijs en kwaliteitszorg?
Vincent Assink denkt van wel. “Samen Slimmer heeft ons op het spoor van een aantal sleutelfactoren voor verbeteringsprocessen gezet. Ik heb er al een paar genoemd: vertrouwen van de schoolleiding in de betrokken professionals; vaststellen vanuit welke waarden je werkt; beginnen bij de inhoud en alle mensen met kennis van zaken om tafel zetten. Daar wil ik nog aan toevoegen dat het voor succesvol verbeteren niet nodig is om structuren te wijzigen.
Kijk maar naar het COB.
We hebben gewoon gezegd: wij komen als hoofden, directeuren en teamleiders maandelijks bij elkaar en gaan aan de slag met verbeterprojecten. Samen hebben we de stap naar voren gezet, zonder ook maar iets aan de structuren binnen de stichting te veranderen. Samen zet je dingen in beweging. Dat is een geweldige ervaring.”
Dit levert Samen Slimmer op
Dit vinden we belangrijk
» Opmerkelijk
MISSIEWERK VOOR CONTINUÏTEITKWALITEIT, EN VEILIGHEID
Het lijkt al vanzelfsprekend: één centrale ICT-afdeling voor de vijftien instellingen en 45 schoollocaties van Stichting Carmelcollege. Toch bestaat het team ICT pas tien jaar. Tijd voor een terugblik én voor nieuwe of volgende perspectieven.
Om de waarde en betekenis van de gezamenlijke ICTafdeling te kunnen benoemen, moet de blik toch eerst terug. Tot de samensmelting bestonden er aanzienlijke verschillen tussen de scholen. “Grote scholen hadden veel mogelijkheid om eigen ICT-afdelingen in het leven te roepen. Voor kleinere scholen was het moeilijker om alles goed georganiseerd te krijgen. Terwijl iedereen in gelijke mate verzekerd moet zijn van kwaliteit, veiligheid en continuïteit. Dat heeft de impuls gegeven om over te gaan naar één centrale afdeling”, legt teamleider Maikel Scholten uit.
Met overigens de nodige gevoelige kanten. “Je kunt het allemaal uitleggen, maar het is voor sommige scholen en sommige collega’s ook wel een soort rouwproces geweest”, weet Maikel. “Het was wel eens missiewerk”, valt Marco hem bij. “Van eigen ICT-afdelingen naar een Carmelbrede afdeling was een grote stap. En daarbij een uitdaging, want nu moesten wij bewijzen, dat die gezamenlijke afdeling een verbetering was.”
Terwijl de nieuwe afdeling in eerste instantie ‘nog niet echt veel diensten’ kon aanbieden, herinnert Microsoft 365-specialist Gijs Beldman zich. “Wij begonnen met centraal beheer van één dienst: e-mail. Dat is uitgegroeid tot het brede aanbod van nu.”
Collectief
Tien jaar later ziet de wereld er totaal anders uit. Gijs: “Nu kunnen we als collectief veel meer dan de scholen alleen. Microsoft 365 is veel meer dan Word, Excel en PowerPoint. Het levert een veilige omgeving, waarin je kunt samenwerken en informatie delen, terwijl je diensten
10 jaar Team ICT
flexibel kunt aanbieden. Zonder centralisatie hadden we nooit die vergaande kwaliteit, security en privacy kunnen bieden, en de kosten waren Carmelbreed hoger geweest.”
‘De werkplekondersteuners in de scholen zijn onze ogen en oren’
Het collectief heeft meer voordelen opgeleverd. Denk alleen al aan de coronaperiode, toen voor ongeveer 50.000 leden Teams moest worden aangemaakt, om online lesgeven mogelijk te maken. “Dat hebben we in drie dagen gedaan, het was weleens nachtwerk. Daarna moesten we handleidingen schrijven, webinars verzorgen en vragenuurtjes houden. Het was een heel drukke periode. Geluk bij een ongeluk was dat we al met Teams bezig waren en al nadachten over onlineconversatiemogelijkheden”, vertelt Gijs. “Nu konden we laten zien dat we voor het onderwijs een goede ICT-partner zijn.”
Enorme vlucht Marco wijst op nog iets anders. In de periode sinds de oprichting van de afdeling ICT heeft de digitalisering een enorme vlucht genomen. In de klas en daarbuiten. “Als we alle printjes van Carmel van één jaar op elkaar zouden leggen, zouden we een stapel krijgen van 6 km hoog. Dat geeft een beeld van wat er in ons netwerk allemaal omgaat.”
‘Als collectief kunnen we nu veel meer dan de scholen alleen’
En dan zijn die printjes maar een voorbeeld.
ICT is veel meer en op talloze manieren in het onderwijs en de bedrijfsprocessen vervlochten.
Daarnaast stelt de overheid steeds strengere eisen. “Denk alleen al aan de beveiliging, de regeldruk vanuit de AVG, het Normenkader Informatiebeveiliging en Privacy voor het onderwijs”, vervolgt Maikel. “Die brengen veel werk met zich mee. Dit had geen school alleen gekund. Nu hebben we alle kennis in eigen huis. We hebben een team van superspecialisten, die allemaal een groot Carmelhart hebben.”
In en met de scholen
In de scholen zijn er nog steeds werkplekondersteuners. “Onze ogen en oren”, zegt Marco. “Zij pakken als eerste de vragen op. Die worden altijd gemeld, zodat wij hier steeds weten wat er gebeurt en of we ergens op bedacht moeten zijn. We werken nauw samen, komen geregeld bijeen. En we kijken wie van ons de meeste ervaring heeft als zich een specifiek probleem voordoet.”
Maikel vat het voorgaande nog eens samen: “Van een situatie waarin de scholen en het bestuursbureau vrijwel niets samendeden op ICT-gebied, doen we nu voor 95% alles samen. We hebben samen standaarden ontwikkeld en keuzes gemaakt voor programmatuur.
Nu werken we weer samen om het gebruik van AI gemakkelijker te maken. En we willen graag verder met het onderwijs in gesprek, om nog beter te weten welke behoeften en wensen daar leven, en hoe wij daarbij kunnen ondersteunen. De techniek staat klaar.”
Gijs noemt dat ‘de grootste uitdaging van nu.’
Hij legt uit: “Wij hebben veel technische kennis, maar zitten niet dagelijks in het onderwijs. Met de collega’s in het onderwijs kunnen we samen zoeken naar passende oplossingen.”
Carmel heeft een grote Microsoft-licentie met 80 onderdelen. Daarvan worden er nu 40 aangeboden, er is dus nog ruimte. “Als we alles meteen beschikbaar stellen, gaat het overzicht verloren. Ik noem als voorbeeld Business Intelligence. Zodra hieraan echt behoefte bestaat, kunnen we snel schakelen en een oplossing aanbieden, die dan meteen voor de hele Carmelorganisatie werkt.”
Trots
Kortom, ook voor de komende tien jaar is er nog werk genoeg. De ontwikkelingen gaan verder, en daarmee de mogelijkheden. “We gaan gewoon door”, weet Maikel. “In de afgelopen periode hebben we hard gewerkt. En ja, we zijn best trots, op onze mensen en op wat we samen met de collega’s in de scholen hebben bereikt.”
COLOFON
Carmel Magazine wordt gemaakt voor medewerkers en relaties van Stichting Carmelcollege en verschijnt drie keer per jaar.
Wil je iets aan ons kwijt of heb je nog vragen?
Stuur dan een mailtje naar carmelmagazine@ carmel.nl.
Redactie
• Stichting Carmelcollege
» Team Communicatie
Hans Morssinkhof Publicity
» Hans Morssinkhof
• Perspect Communicatiebureau
» Suzanne Visser
Ontwerp en opmaak
Digidee - creating brand love
Fotografie
NIKI photogrphr
» Niki Kits-Polman
• Emiel Muijderman
Fotografie
» Emiel Muijderman
Fotografie CvB
» Annabel Jeuring
Drukwerk Gildeprint
Oplage
4.700
Dromen voor later » Het laatste woord
Nog niet zolang geleden had niemand het kunnen denken: leerlingen, die met behulp van AI hun profielwerkstuk voorbereiden. Leraren, die er lesmateriaal uit halen. Secretaresses, die er vergaderverslagen mee maken. En nog veel meer. Wat AI is, wisten we nauwelijks. Nu werken we er gewoon mee. Steeds vaker, steeds meer. Zó hard kan het dus gaan.
De wereld draait altijd sneller dan de school. Dat nodigt uit om opnieuw na te denken. ‘Hoe zou ons onderwijs eruitzien als…?’ En dan bedoelen we: als we niet meteen zoveel belemmeringen zouden zien. Pak die ruimte. We mogen denken en mijmeren over de toekomst van ons onderwijs. Concrete voorstellen indienen. En misschien zelfs uitvoeren.
Zo mogen we, net als onze leerlingen, weer dromen voor later. Voor nog beter onderwijs, voor een betere wereld. Want later is nu.
